Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:1

Τέτοιο είναι και το «Για να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», καθώς και το «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε». Παντού το Άγιο Πνεύμα διασφαλίζει την αντίληψή μας, ώστε, προσεγγίζοντας το ένα, να μην εκπέσουμε από το άλλο, και, προσέχοντας τη θεολογία, να μην καταφρονήσουμε τη θεία οικονομία, και έτσι να προκύψει σε εμάς ασέβεια εξαιτίας αυτής της ελλείψεως.

Ή πώς θα μπορούσαν κάποιοι να πορευθούν πολύ σωστά και αλάνθαστα προς τον ζωντανό και αληθινό Δεσπότη, απορρίπτοντας τη λατρεία της κτίσης ως κάτι το παρωχημένο; Β. Μέσω της πίστης, νομίζω. Διότι αυτό είναι το «επερώτημα προς τον Θεό από αγαθή συνείδηση». Α. Αληθινός μεν είναι ο λόγος σου, αλλά πες μου τούτο: Άραγε η πίστη δεν είναι προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα; Β. Έτσι λέω. Α. Όσοι λοιπόν είναι πρόθυμοι να διαφυλάξουν την πίστη αταλάντευτη, ακατηγόρητη και ελεύθερη από κάθε ψεγάδι, θα πίστευαν άραγε ταυτόχρονα στον Θεό και στην κτίση, ή θα πίστευαν μονοτρόπως στον Θεό, αναγνωρίζοντας τον Υιό ως ισοφυή με τον Πατέρα; Β. Προφανώς ως προς έναν Θεό, δηλαδή σε μία φύση της θεότητας, διότι θα γνώριζαν ότι δεν θα απέφευγαν την ενοχή, αν συνέπλεκαν τον κατά φύση Θεό με την κτίση. Α. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι και η πίστη προς τον Υιό απευθύνεται ως προς ζωντανό και αληθινό Θεό. Αυτό θα σου γινόταν χωρίς κόπο σαφές, ακούγοντας τον Υιό να λέει: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε», όχι βέβαια σαν να πρόκειται για κτίση και Θεό, κάθε άλλο, αλλά μάλλον αναγάγοντας στην ίδια φύση της θεότητας λόγω της ταυτότητας της ουσίας και της απαράλλαχτης ισότητας. Και βέβαια είπε πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε». Διότι το να πιστεύει κανείς στον Υιό δεν τον απομακρύνει από τον Πατέρα, αλλά μέσω του Γεννήματος ανάγει τον αληθινά γνήσιο προσκυνητή προς τον Πατέρα που τον γέννησε.

Επειδή δε όσα συνέβησαν στους παλαιότερους έχουν καταγραφεί για τη νουθεσία των μεταγενέστερων, ας πούμε λοιπόν κάτι από τα αναγκαία για ωφέλεια, παρακινούμενοι από αυτό το κεφάλαιο. Διότι δεν νομίζω ότι πρέπει να υπόσχεται κανείς κάτι επιπόλαια στον Θεό, ούτε να υπόσχεται μερικές φορές ότι θα κατορθώσει κάτι που ξεπερνά τις δυνάμεις του, σαν να έχει την απόλυτη εξουσία των πραγμάτων, και το λέω αυτό αποβλέποντας στις κατηγορίες που προκύπτουν από την αποτυχία· άλλωστε νομίζω ότι δεν είναι απαλλαγμένο από αλαζονεία το να λέει κανείς υπερβολικά πρόθυμα ότι θα κατορθώσει αυτό ή εκείνο. Και πράγματι, σε όλα όσα θα προτιμούσε κάποιος να πράξει και επιθυμεί να κατορθώσει, εκείνο κυρίως πρέπει να λέει, το οποίο έχει πει ο σοφότατος μαθητής: «Εάν ο Κύριος θελήσει και ζήσουμε». Λέω, βέβαια, ότι πρέπει να υπάρχει η αγαθοεργός προθυμία στις ψυχές των φιλόθεων, και να αγωνίζονται με όλη τους τη δύναμη να θέλουν να κατορθώσουν την αρετή, αλλά για αυτά να ζητούν τον δρόμο μέσω της άνωθεν εύνοιας, και όχι να τα υπόσχονται βιαστικά. Διότι έτσι θα τηρήσουμε αληθινή προς τον Θεό την υπόσχεση για όλα τα άριστα, και θα κρατήσουμε το πόδι μας έξω από κάθε κατηγορία, σύμφωνα με την αρχαιοελληνική παροιμία. Είναι δε επίσης καλό το να μην τάξει κανείς κάτι, παρά να τάξει και να μην το αποδώσει. <Ας μην ταράζεται η καρδιά σας.> Λέγοντας ότι ο Πέτρος θα φτάσει σε τέτοιο σημείο μικροψυχίας, ώστε να αρνηθεί τρεις φορές, και ότι θα το πάθει αυτό σε μία νύχτα, με την υπερβολή του γεγονότος του υπέδειξε σχεδόν τον εντονότατο φόβο των κινδύνων.

Εξαιτίας αυτού λοιπόν, και μάλιστα πολύ φυσιολογικά, οι άλλοι μαθητές άρχισαν αμέσως να συλλογίζονται: Ποιος άραγε και πόσος, ή τι μέγεθος θα έχει ο φόβος αυτών που πρόκειται να συμβούν, και τόσο δυσκαταμάχητος θα είναι ο πειρασμός, ώστε να κυριεύσει τον προεξάρχοντα, και να τον καταβάλει όχι μία φορά, αλλά πολλές φορές σε μία μόνο νύχτα και σε λίγο χρόνο; Ποιος λοιπόν άραγε ανάμεσά μας θα αποφύγει να βρεθεί σε ακόμη χειρότερη κατάσταση, ή πώς θα αντέξει κάποιος άλλος, όταν ο Πέτρος κλονίζεται και υποκύπτει αναγκαστικά στο βάρος των γεγονότων; Μάταια λοιπόν άραγε υπομείναμε μέχρι τέλους τους κόπους ακολουθώντας τον, και σε άδικους ιδρώτες καταλήγει το εγχείρημα, αν και φαινόταν ότι θα γίνει πρόξενος της ζωής κοντά στον Θεό; Το να τα συλλογίζονται λοιπόν αυτά από μέσα τους οι μαθητές δεν είναι καθόλου απίθανο. Επειδή όμως έπρεπε να ανορθώσει πάλι το πεσμένο τους φρόνημα, ήταν αναγκαίο να προσφέρει το φάρμακο απέναντι στους λογισμούς και τους φόβους που προέκυπταν, και τους προστάζει να κάνουν όπλο τους την αταραξία λέγοντας: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας». Δες όμως, πώς με συγκεκαλυμμένο τρόπο τους υπόσχεται τη συγχώρεση για τη μικροψυχία που πρόκειται να επιδείξουν.

Για τον λόγο αυτό και ο σοφότατος Παύλος, ευχόμενος σε κάποιους, γράφει στην επιστολή του: «Και η ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να μην ταράζεται η καρδιά. «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε». Μετατρέπει σε οπλίτη εκείνον που πριν ήταν δειλός, και προτρέπει, μέσα από τις δυσκολίες και από τον φόβο των τραυμάτων, να επιδεικνύεται η ετοιμότητα της πίστης. Διότι με αυτόν τον τρόπο σωζόμαστε, και όχι διαφορετικά, σύμφωνα με εκείνο που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Ο Κύριος είναι φωτισμός μου και σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ; Ο Κύριος είναι υπερασπιστής της ζωής μου, από ποιον θα δειλιάσω;» Διότι, όταν υπερμαχεί και μας υπερασπίζεται ο Παντοδύναμος Θεός, ποιος θα μπορούσε να μας βλάψει; Και ποιος θα μπορούσε να φτάσει σε τέτοιο σημείο ισχύος, ώστε να υποτάξει τους εκλεκτούς και να τους υποβάλει στα δεινά της δικής του κακίας; Ή ποιος θα τολμούσε να καθυποτάξει και να αιχμαλωτίσει εκείνους που φέρουν τη θεία πανοπλία; Η πίστη λοιπόν είναι όπλο αδιάρρηκτο και ευρύ, το οποίο αποτρέπει τη δειλία που προέρχεται από τη σκέψη ότι μπορεί να πάθει κανείς κάτι κακό, και καθιστά εντελώς ανενεργά και παντελώς ανώφελα για εκείνους που μας πειράζουν τα βέλη της πονηρίας τους.

Συνομιλώντας, λοιπόν, με τους μαθητές είπε τα εξής: Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Βλέποντας όμως ότι αυτοί ήταν πολύ αδύναμοι για να ακούσουν τέτοια λόγια, τους καθοδηγεί με άλλον τρόπο. Αποδεικνύει, λοιπόν, ότι δεν είναι δυνατόν να πιστέψουν στον Πατέρα, χωρίς να έχουν πιστέψει σε Αυτόν.

«Την ψυχή μου θα θυσιάσω για σένα». Διότι, επειδή άκουσε ότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, έσπευσε αμέσως, όντας ακόρεστος και επιθυμώντας να φτάσει στα ανώτατα όρια. Αλλά ο Χριστός, δείχνοντας ότι μόνο σε Εκείνον ανήκει να υπόσχεται τέτοια πράγματα με αυθεντία, λέει: «Πριν λαλήσει ο πετεινός»· δηλαδή, τώρα. Διότι δεν μεσολαβούσε μεγάλο χρονικό διάστημα· επειδή συνομιλούσε στα προχωρημένα της νύχτας, και είχε ήδη παρέλθει η πρώτη και η δεύτερη φυλακή. «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας». Αυτό το λέει, επειδή ήταν εύλογο να ταραχθούν ακούγοντάς τα.

ΛΣΤ΄. Και εσείς, λοιπόν, ω θείο και ιερό ποίμνιο του μεγάλου ποιμένα, και ιερέα, και θύματος, λαέ περιούσιε, βασίλειο ιεράτευμα, που πλουτίσατε με το κοινό όνομα ως δούλοι του Χριστού, ενθυμούμενοι τα πάθη, τα λόγια και τις πράξεις του, ας τηρούμε τα ζωηφόρα εντάλματά του. Διότι είπε: Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε.

Του ιδίου. — Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Του αγίου αποστόλου Παύλου από την προς Ρωμαίους Επιστολή. — Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή. Ενώ σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογίζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Και πάλι: Η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη, λέει τα εξής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή, Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Και πάλι: Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία. Και πάλι, συζητώντας περί των τροφών, λέει: Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν το έπραξε από πίστη. Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία.

Δεν είπε, «Εκείνος που με πιστεύει», αλλά, «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα»· το οποίο δηλώνει την πίστη στον Θεό. Διότι άλλο είναι να πιστεύεις κάποιον, και άλλο να πιστεύεις σε κάποιον. Διότι αυτός που πιστεύει κάποιον, μπορεί να νοηθεί ότι τον πιστεύει επειδή λέει την αλήθεια· αυτός όμως που πιστεύει σε κάποιον, οπωσδήποτε πιστεύει όπως σε Θεό. Γι' αυτό, θα μπορούσε κανείς να πει να πιστεύουμε τους αποστόλους· το να πιστεύουμε όμως στους αποστόλους, όχι πια. Γι' αυτό, λοιπόν, ο Κύριος δεν είπε, «Εκείνος που με πιστεύει» (διότι αυτό θα μπορούσαν ίσως να το πουν και ο Παύλος και ο Πέτρος, το «Εκείνος που με πιστεύει»· αλλά και οι Εβραίοι κατηγορούνται διότι δεν πίστευαν τον Μωυσή), αλλά είπε το σπουδαιότερο, ότι «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα»· με το οποίο αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι Θεός· όπως ακριβώς λέει και στους μαθητές: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε». Ώστε, επειδή αυτός που πιστεύει σε αυτόν μεταβιβάζει την πίστη στον Πατέρα· άρα και αυτός που απιστεί σε αυτόν, απιστεί στον ίδιο τον Πατέρα. «Και εκείνος που βλέπει εμένα βλέπει εκείνον που με έστειλε». Άραγε εκείνος που βλέπει τα σωματικά χαρακτηριστικά;

Κεφάλαιο ΙΔ'. Περί του Θωμά που αγνοούσε πού πηγαίνει ο Κύριος. Περί του Ιούδα του Θαδδαίου που ρωτούσε τον Ιησού. Περί του Παρακλήτου. «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας· πιστεύετε στον Θεό, πιστεύετε και σε εμένα». Επειδή ήταν φυσικό να κυριευθούν από ταραχή, ακούγοντας για τον κορυφαίο Πέτρο ότι θα τον αρνηθεί, για τον λόγο αυτόν τους παρηγορεί και καταπραΰνει την ταραχή της καρδιάς τους. Διότι, αν ο κορυφαίος και τόσο ένθερμος επρόκειτο, πριν λαλήσει ο πετεινός, να τον απαρνηθεί τρεις φορές, ήταν επόμενο να περιμένουν κάποια μεγάλη δοκιμασία.

Έπειτα, σαν να έλεγαν οι μαθητές: Και πώς να μην ταραχθούμε, εφόσον πρόκειται να περιπέσουμε σε τέτοιες δυσκολίες; λέει: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε», και όλες οι δυσκολίες θα σας λυθούν, και η ταραχή θα κατασταλεί μέσω της πίστης στον Θεό και σε εμένα. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε τους είπε: «Ας μην ταράσσεται η καρδιά σας», ώστε να πιστέψουν ότι αυτός είναι Θεός, από το γεγονός ότι γνώριζε αυτά που υπήρχαν στην καρδιά τους και αναγνώριζε την κρυφή τους ταραχή. «Στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλές κατοικίες.