Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:12

Περί της θεανδρικής ενέργειας του Χριστού, κατά τον Διονύσιο. Αφού είπε ότι αυτός ενεργεί όσα είναι του ανθρώπου κατά τρόπο ανώτερο από τον άνθρωπο, δεν είπε ότι ενεργεί όλα όσα είναι του ανθρώπου, αλλά ανέφερε την άσπορη σάρκωση από Παρθένο, για την οποία σε άλλο κεφάλαιο είπε ότι έλαβε υπόσταση από τα παρθενικά αίματα της φύσεως της αγίας Παρθένου Μαρίας· ανέφερε επίσης και το βάδισμα του Χριστού επάνω στα νερά, για να καταδείξει με αυτό τη θεότητά του. Όταν κάποιος από τους αντιλέγοντες το άκουσε αυτό, μου αποκρίθηκε λέγοντας: «Τι λοιπόν; Επειδή και πολλοί άλλοι από τους αγίους βάδισαν επάνω σε νερά, θα ονομάσουμε και εκείνους θεούς; Διότι και ο ίδιος ο Ιησούς», λέει, «είπε ότι “όσοι πιστεύουν σε μένα δεν θα κάνουν μόνο όσα έκανα εγώ, αλλά και μεγαλύτερα από αυτά.”»

Είναι επίσης αναγκαίο να προσέξουμε και το εξής, ότι το θαύμα που έγινε για τιμωρία και θάνατο πραγματοποιήθηκε μία μόνο φορά από τον απόστολο εξαιτίας της ανάγκης, ώστε να παράσχει την απόδειξη της τιμωρητικής δύναμης σε όσους έχουν κακές προθέσεις. Αντίθετα, τα θαύματα των ευεργεσιών και των ιάσεων τα επιτελούσε καθημερινά και συνεχώς, και διέθετε τόση ευκολία και χάρη στο να θεραπεύει, ώστε κανένας από τους ασθενείς που τον προσέγγιζαν δεν έφευγε διαψευσμένος ως προς την ελπίδα του, αλλά επέστρεφε στο σπίτι του ακέραιος και υγιής. Και κάθε τόπος της Ιερουσαλήμ όπου εμφανιζόταν ο Πέτρος μιλούσε για τον Χριστό· και είχε πλήθος ασθενών που τον ακολουθούσαν και δημιουργούσε καθημερινά ένα παράδοξο θέαμα από ένα μεικτό πλήθος, από τους οποίους άλλοι συγκεντρώνονταν για να απαλλαγούν από τα δεινά που τους βασάνιζαν, και άλλοι για να δουν αυτούς που θεραπεύονταν. Έτσι λοιπόν έχει καταγραφεί για τον απόστολο και εκείνο το θαυμαστό, το οποίο δεν έχει ειπωθεί για κανέναν άλλον, ότι δηλαδή οι συγγενείς και οι οικείοι των ασθενών τους έφερναν πάνω σε κλίνες σε δημόσιους χώρους, ώστε, καθώς θα περνούσε ο Πέτρος, έστω και η σκιά του να επισκιάσει κάποιον από αυτούς. Αυτό βέβαια είναι πλέον μεγαλύτερο και από τα θαύματα του Δεσπότη, και ο δούλος εγκωμιάζεται περισσότερο από τον Κύριο. Και ίσως με αυτό το θαύμα να εκπληρώνεται η προφητεία που διατύπωσε ο Σωτήρας προς τους μαθητές: Αμήν, αμήν σας λέω· όποιος πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος, και θα κάνει ακόμη μεγαλύτερα από αυτά. Και όταν το λέω αυτό, δεν συγκρίνω τον δούλο με τον Δεσπότη.

Διότι, αναφέρει, είπε ο Ιησούς: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Και πώς εσύ λες: δείξε μας τον Πατέρα; Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου· αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα σε εμένα, αυτός επιτελεί τα έργα. Πιστεύετέ με ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα. Ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας των ίδιων των έργων. Αμήν, αμήν σας λέω· εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα τα οποία εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει, διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα. Και ό,τι κι αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω, για να δοξαστεί ο Πατέρας στον Υιό». Επομένως, εάν ο Πατέρας δοξάζεται στον Υιό, ο Υιός είναι αυτός που λέει: «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», ο ίδιος λέει και το «εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα». Διότι αυτός ακριβώς που λέει αυτά αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι ο Υιός, προσθέτοντας το: «για να δοξαστεί ο Πατέρας στον Υιό».

Γιατί λοιπόν εκείνοι που διαστρεβλώνουν τα ορθά, πείθουν τους μαθητές τους να μην ακολουθούν την ευθεία οδό της διδασκαλίας, αλλά, αφού τους απομακρύνουν από τη βασιλική και πατημένη οδό, βαδίζοντας σε άβατο και τραχύ δρόμο, απατούν τους εαυτούς τους και συντρίβουν και εκείνους που νομίζουν ότι πρέπει να τους ακολουθούν; Εμείς όμως, μην ακολουθώντας αυτή την οδό, θα βαδίσουμε την ευθεία και, υπακούοντας στις ιερές Γραφές, πιστεύουμε ότι είναι ισοδύναμος και ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα ο Υιός που γεννήθηκε από Αυτόν κατά φύση, και ότι είναι εικόνα Του, και γι' αυτόν τον λόγο Αυτός μεν είναι μέσα στον Πατέρα, και μέσα Του έχει τον Πατέρα. <Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει, διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα, και ό,τι και αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω, για να δοξαστεί ο Πατέρας στο πρόσωπο του Υιού.> Ο λόγος βέβαια θα ήταν μακρύς και βαθύς, αν θέλαμε να επεκταθούμε στο πλάτος των προκειμένων θεωρημάτων· επειδή όμως έχουμε κατά νου αυτό που είναι πιο ωφέλιμο για τους ακροατές, θεωρούμε ότι πρέπει να εστιάσουμε στην ουσία των όσων σημαίνονται, περιορίζοντας το μεγάλο μήκος του λόγου· διότι με αυτόν τον τρόπο η διδασκαλία θα γίνει πιο εύκολα αποδεκτή από τους πολλούς.

Και ότι ο λόγος του Σωτήρα θα είναι εντελώς απρόσβλητος τουλάχιστον για όσους σκέφτονται ορθά, δεν υπήρχε κανένας λόγος να αμφιβάλλει κανείς. Ότι, όμως, για εκείνους που πρεσβεύουν τα αντίθετα, ακόμη και αυτό που ειπώθηκε ορθά θα γινόταν αφορμή και πρόφαση για ετεροδιδασκαλία, δεν το αγνόησε, ως Θεός. Προκειμένου λοιπόν να μην αφεθεί κανένα περιθώριο ασύδοτης φλυαρίας σε όσους διαστρέφουν τα ορθά, και για να μην ισχυριστούν ότι ο Υιός έγινε δημιουργός των θαυμάτων όχι από τη δική του ενυπάρχουσα ισχύ, ούτε από δική του δύναμη, αλλά επειδή είχε μέσα του τον Πατέρα που επιτελούσε τα έργα, όπως ακριβώς ο ίδιος είπε και διαβεβαίωσε, ο Κύριος αντιμετώπισε αναγκαία το ζήτημα με την αλληλουχία των νοημάτων. Διότι, σε αυτά, υπόσχεται ότι ο ίδιος θα είναι χορηγός σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, για όσα θα θελήσουν να ζητήσουν, και δεν τους υπόσχεται ότι θα χορηγήσει μόνο τόση δύναμη και εξουσία, αλλά πολύ μεγαλύτερη. Διότι λέει: «θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά που εγώ έκανα». Βλέπεις λοιπόν πώς ανακόπτει ωφέλιμα το θράσος των αντιπάλων, και πώς αναχαιτίζει κατά κάποιον τρόπο με τους ελέγχους εκείνους που προσκρούουν πάνω σε βράχια; Διότι θα τους πει κάποιος: Ω ανόητοι και τυφλοί, που νομίσατε ότι ο Υιός δεν μπόρεσε να κατορθώσει τίποτα από τον εαυτό του, αλλά μάλλον ότι η δύναμη και η εξουσία για όλα όσα θαυμαστά έχουν τελεστεί του έχει χορηγηθεί από τον Πατέρα. Πώς τότε υπόσχεται να δώσει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν την ικανότητα να κατορθώνουν και μεγαλύτερα έργα;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, περιορίζοντας κατά κάποιον τρόπο την πορεία του λόγου προς ό,τι θα επιθυμούσε κανείς, και αντιπαραβάλλοντας το μέγεθος των ακόμη μεγαλύτερων έργων μόνο προς εκείνα τα θαυμαστά που ο ίδιος επιτέλεσε στη γη όταν έγινε άνθρωπος, λέει: «Αυτά που εγώ έχω κάνει, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά». Διότι, δεν εξασθένησε μπροστά στα μεγαλύτερα, ούτε περιόρισε τη δική του δύναμη μόνο στα όσα είχαν επιτελεστεί, αλλά, αφού επιτέλεσε όσα έπρεπε και όσα η εκάστοτε περίσταση έφερε στο προσκήνιο, διδάσκει ωφέλιμα μέσω αυτών των λόγων ότι το ακατάληπτο μέγεθος της εξουσίας που κατέχει δεν περιορίζεται μόνο σε εκείνα. Αλλά, για να τηρήσουμε τη σειρά των προκειμένων και να στρέψουμε τον νου των ακροατών στη μελέτη του ρητού, λέει: «Αμήν, σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει, διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα».

Άραγε δεν σας ανέδειξα λαμπρούς και δοξασμένους, και δεν σας κατέστησα σεβαστούς σε όλους τους φιλόθεους; Εξάλλου επιτιμήσατε τους ανόσιους δαίμονες, σας επέτρεψα να θεραπεύετε «κάθε νόσο και κάθε ασθένεια», και υποσχέθηκα λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ θα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει.» Αυτά λοιπόν θα θεωρήσουμε ότι λέει στους αγίους μαθητές, ανιχνεύοντας το νόημα των προκειμένων λόγων. Υποτάσσοντας δε παντού τη διάνοια στα δόγματα της αλήθειας, και στρέφοντας κατάλληλα τα θεωρήματα που παρεμβάλλονται, όσο είναι δυνατόν, μέσω των πρακτικών της ευσέβειας προς ωφέλεια των ακροατών, θα αποφύγουμε έτσι την ανόητη πτώση σε οποιοδήποτε σκάνδαλο. Διότι έχει γραφτεί στη βίβλο των Ψαλμών: «Ειρήνη πολλή υπάρχει σε αυτούς που αγαπούν τον νόμο σου, και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο.» <Αυτά σας τα είπα για να μείνει η χαρά μου σε εσάς, και η χαρά σας να ολοκληρωθεί.> Αφού εισήγαγε σε εμάς τον λόγο περί της αμπέλου, και έπειτα διδάσκοντας ότι το κλήμα που αποσπάται, και αποκόπτεται σαν από τη μητέρα που το τρέφει, θα καταστεί εντελώς άχρηστο και πρέπει να καταστραφεί στη φωτιά, προκάλεσε όχι μικρό τρόμο στους μαθητές για αυτό. Διότι τα ακούσματα των απευκταίων πραγμάτων, ακόμη και αν τυχόν δεν φαίνεται να είναι παρόντα, είναι ικανά να ταράξουν σημαντικά, ιδίως όταν το άδηλο του μέλλοντος γεννά σε κάποιους την υποψία ότι αυτά είναι δυνατόν να συμβούν.

Του Κυρίλλου επισκόπου Ιεροσολύμων, στο «Εγώ πορεύομαι προς τον πατέρα μου· και ό,τι αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω, για να δοξαστεί ο Πατέρας διά του Υιού». Και στα δύο που λέγονται περί της θεότητας και της ανθρωπότητας τοποθετεί το «εγώ», έτσι ώστε το μεν νόημα των ρημάτων να γίνεται φανερό από την αλληλουχία, η δε διάγνωση των φύσεων από τη διαφορά των λεγομένων. Από το ότι όμως ομιλεί και στις δύο περιπτώσεις ωσάν περί ενός, υποδηλώνει την ένωση του προσώπου.

Εκπλάγηκα μαθαίνοντας πώς ανέχθηκες τον απατηλό λογισμό που σου υπέβαλε αυτά τα αθέμιτα. Και λέω: πρόκειται να αναληφθείς με αυτά; Μάλλον όσοι έφτασαν σε παραφροσύνη εξαιτίας αυτής της υπόθεσης. Πες στον εαυτό σου: εσύ ποιος είσαι; Σε ποια μέτρα έφτασες; Είσαι ο Ηλίας; Μήπως έκανες θαύματα σαν κι εκείνον; Διότι αυτός με την προσευχή του έκλεισε τον ουρανό και δεν έβρεξε για τρία χρόνια και έξι μήνες· και πάλι με την προσευχή ο ουρανός έδωσε βροχή· και πάλι με την προσευχή κατέβασε τρεις φορές φωτιά από τον ουρανό. Αλλά μήπως έχεις αποκτήσει όλη την πίστη; Δώσε απόδειξη. Δείξε σημεία και τέρατα: ανάστησε νεκρούς με την προσευχή, άνοιξε τα μάτια τυφλών, δίωξε δαίμονες, καθάρισε λεπρούς, θεράπευσε κουτσούς, περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά, μετάτρεψε το νερό σε κρασί, χόρτασε με πέντε άρτους και δύο ψάρια ικανά πλήθη μέσω της προσευχής. Διότι είναι αψευδής αυτός που είπε: αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει κι εκείνος. Αλλά ίσως κάποιος εμφανιστεί και πει: αν λοιπόν, λέει, κάποιος δεν κάνει εκείνα τα θεοπρεπή έργα, δεν έχει ελπίδα σωτηρίας; Έχουμε ελπίδα σωτηρίας ακόμα κι αν δεν πραγματοποιήσουμε αυτά τα έργα, εάν ομολογούμε τη δική μας αδυναμία και ολιγοπιστία. Διότι ο αδύναμος έχει ανάγκη από έλεος, και όχι από έπαρση. Αν όμως έχουμε ανάγκη από έλεος, χρειαζόμαστε την ταπεινοφροσύνη, ώστε μέσω της ταπεινοφροσύνης να ελκύσουμε στους εαυτούς μας τους οικτιρμούς του Κυρίου.

Αυτά σου τα έγραψα, αγαπητέ μου, όχι επειδή εγώ φυλάχτηκα από αυτά, αλλά για να φυλαχτείς εσύ και να γίνεις ευάρεστος στον Θεό. Διότι ο Κύριος είπε: εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος. Και για σένα, αγαπητέ, πιστεύω ότι θα κάνεις μεγαλύτερα έργα από τους προγενεστέρους σου, εάν τα τηρήσεις όπως τα παρέλαβες. Μην γίνεσαι, λοιπόν, κριτής ξένων πράξεων, αλλά να αγωνίζεσαι εσύ ο ίδιος κάθε μέρα για να διορθώνεις τη δική σου ζωή. Διότι ο καθένας μας οφείλει να δώσει λόγο στον Θεό για τις δικές του πράξεις. Εσύ, λοιπόν, να διακρίνεις καθημερινά τους λογισμούς σου και να λες μέσα σου: Έχω ευλάβεια; Έχω κατάνυξη;

Δεν διατηρείς ακόμη εναύλους τους λόγους του, ο οποίος έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα τα οποία εγώ πράττω θα τα πράξει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα επιτελέσει;» Δεν ήσουν παρών μαζί του, όταν εκείνους που ήταν ήδη νεκροί με ένα του πρόσταγμα τους έκανε να εγείρονται; όταν σε εκείνους που στερούνταν το φως παρείχε την ικανότητα της όρασης; όταν ανασταινόταν από το μνήμα και καθιστούσε τους φρουρούς σαν νεκρούς, και διαφύλαττε τις σφραγίδες αλώβητες; όταν σου χάρισε τη δύναμη των θαυμάτων διά της επιφοιτήσεως του Πνεύματος; όταν τον χωλό στην Ωραία Πύλη; όταν τον Αινέα; όταν την Ταβιθά; όπου τον μεν πρώτο τον κατέστησες αρτιμελή στα πόδια και ικανό να τρέχει; τον δεύτερο τον λύτρωσες από τη χρόνια αρρώστια; και της τρίτης την ψυχή, που είχε αναχωρήσει, την επανέφερες; Αφού έγινες μέτοχος τόσων πολλών και τόσο μεγάλων θαυμάτων, άλλα μεν έχοντας δει, άλλα δε έχοντας πράξει ο ίδιος, και έχοντας αποκτήσει πλούσια εμπειρία της δυνάμεως του Θεού, τώρα κατάλαβες ότι εξαπέστειλε ο Κύριος τον άγγελό του και σε έσωσε από τα χέρια του Ηρώδη; Εάν δεν βεβαιώθηκες από τα προηγούμενα θαύματα, πώς θα βεβαιωθείς με αυτό το ένα;

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ θα τα κάνει και εκείνος, και θα κάνει ακόμη μεγαλύτερα από αυτά. Συγκεντρωνόταν δε και το πλήθος από τις γύρω πόλεις στην Ιερουσαλήμ, φέρνοντας ασθενείς και ανθρώπους που ταλαιπωρούνταν από ακάθαρτα πνεύματα, οι οποίοι θεραπεύονταν όλοι.

γ΄. Μεγάλη ήταν η πίστη εκείνων που προσέρχονταν, και μεγαλύτερη σε σύγκριση με την εποχή του Χριστού. Από πού άραγε προήλθε αυτό; Από το γεγονός ότι ο Χριστός το διακήρυξε και είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ θα τα κάνει, και μεγαλύτερα θα κάνει». Διότι, ενώ εκείνοι παρέμεναν εκεί και δεν περιφέρονταν, όλοι έφερναν πάνω σε κλίνες και φορεία τους ασθενείς που είχαν, και από παντού συγκεντρωνόταν σε αυτούς το θαύμα, από εκείνους που πίστεψαν, από εκείνους που θεραπεύτηκαν, από εκείνον που τιμωρήθηκε, από την παρρησία απέναντί τους, από την αρετή εκείνων που δεν πίστεψαν απλώς· διότι αυτό που συνέβαινε δεν οφειλόταν μόνο στα θαυματουργικά σημεία.

Αρκετοί από εκείνους που είχαν ασχοληθεί με τις μαγικές τέχνες, αφού συγκέντρωσαν τα βιβλία τους, τα έκαιγαν ενώπιον όλων, και υπολόγισαν την αξία τους και βρήκαν πως άξιζαν πενήντα χιλιάδες αργύρια. Έτσι με ακατανίκητη δύναμη αυξανόταν και επικρατούσε ο λόγος του Κυρίου. Βλέποντας ότι δεν είχαν πλέον κανένα όφελος από αυτά, κατακαίνε τα βιβλία τους· αφού ακόμα και οι ίδιοι οι δαίμονες τα κάνουν αυτά. Επομένως, το όνομα από μόνο του δεν κατορθώνει τίποτα, εάν δεν προφέρεται με πίστη. Πολύ σωστά, λοιπόν, έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα θα κάνει μεγαλύτερα έργα», υπονοώντας εδώ τα θαύματα που γίνονταν με τις σκιές. Δες πώς χρησιμοποίησαν τα όπλα εναντίον του εαυτού τους. «Και συζητούσε», λέει, «στη σχολή κάποιου Τύραννου επί δύο έτη». Εκεί υπήρχαν πιστοί, και μάλιστα πάρα πολύ πιστοί. Τόσο δεν θεωρούσαν τον Ιησού ως κάτι το σπουδαίο, ώστε πρόσθεταν και το όνομα του Παύλου, επειδή νόμιζαν ότι αυτός ήταν κάποιος σπουδαίος σε αυτά. Αξίζει εδώ να θαυμάσει κανείς πώς ο δαίμονας εκείνος δεν συμπήραξε με την πλάνη των εξορκιστών, αλλά τους ήλεγξε και έκανε φανερή την απάτη τους. Μου φαίνεται ότι, επειδή θύμωσε πάρα πολύ, όπως όταν κάποιος που αντιμετωπίζει τον έσχατο κίνδυνο προκαλείται από κάποιον οικτρό και ταλαίπωρο άνθρωπο, θέλησε να ξεσπάσει όλο τον θυμό του πάνω του. Διότι, για να μη θεωρηθεί ότι καταφρονείται το όνομα του Ιησού, αφού πρώτα το ομολόγησε, κατόπιν έλαβε την εξουσία (εναντίον τους). Επειδή το ότι αυτό δεν αποτελούσε αδυναμία του ονόματος, αλλά οφειλόταν αποκλειστικά στη δική τους απάτη, αποδεικνύεται από το εξής: γιατί δεν συνέβαιναν αυτά στην περίπτωση του Παύλου; «Και ορμώντας», λέει, «ο άνθρωπος επάνω τους».

Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι παρουσίασε τον εαυτό του ζωντανό για σαράντα ημέρες, εμφανιζόμενος σε αυτούς και τρώγοντας μαζί τους, μάθε την αιτία αυτού του τραπεζιού: ότι έτρωγε, όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη από τροφή, αλλά επειδή ήθελε να διορθώσει την αδυναμία των μαθητών· από όπου καθίσταται φανερό ότι τα θαύματα και τα σημεία των αποστόλων αποτέλεσαν τη μέγιστη απόδειξη της αναστάσεως. Γι' αυτό και ο ίδιος λέγει: «Αμήν, αμήν, σας λέγω, όποιος πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει». Διότι, επειδή ο σταυρός που μεσολάβησε σκανδάλισε πάρα πολλούς, για τον λόγο αυτό υπήρξε ανάγκη για μεγαλύτερα σημεία στη συνέχεια. Άλλωστε, εάν ο Χριστός, αφού πέθανε, είχε παραμείνει στον θάνατο και μέσα στον τάφο, και δεν είχε αναστηθεί, όπως ακριβώς ισχυρίζονται οι Ιουδαίοι, ούτε είχε ανεβεί στους ουρανούς, όχι μόνο δεν θα έπρεπε τα μεταγενέστερα σημεία, δηλαδή αυτά μετά τον σταυρό, να γίνουν μεγαλύτερα, αλλά θα έπρεπε να είχαν σβήσει και εκείνα που είχαν γίνει προηγουμένως. Προσέξτε με με μεγάλη ακρίβεια στο σημείο αυτό· διότι τα όσα λέγονται αποτελούν αναμφισβήτητες αποδείξεις της αναστάσεως, γι' αυτό και θα πω πάλι τα ίδια.

Όχι μόνο επειδή ελέγχθηκε, αλλά και επειδή αναιρέθηκε (διότι το γεγονός ότι αναιρέθηκε αποτελούσε απόδειξη ότι και προηγουμένως τους είχαν εξαπατήσει), όταν παρουσιάστηκε και επρόκειτο να επιλύσει το ερώτημα, ούτε και ο ίδιος κομπάζει, αλλά πρώτα αναθέτει τα πάντα στον Θεό και λέει: «Σε εμένα δε δεν αποκαλύφθηκε αυτό, ώ βασιλιά, χάρη σε κάποια δική μου σοφία, ανώτερη από όλους τους ανθρώπους». Και τον προσκύνησε ο βασιλιάς, και έδωσε εντολή να του κάνουν προσφορές και σπονδές. Βλέπεις ταπεινοφροσύνη; Βλέπεις ευγνωμοσύνη; Βλέπεις ήθος απαλλαγμένο από αλαζονεία; Άκου και τους αποστόλους να λένε, άλλοτε μεν: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», και άλλοτε πάλι: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Εάν λοιπόν εκείνοι απέκρουαν κατ' αυτόν τον τρόπο τις προσφερόμενες τιμές, άνθρωποι που επιτελούσαν μεγαλύτερα έργα από του Χριστού χάρη στην ταπεινοφροσύνη του Χριστού και διά της δικής Του δυνάμεως (διότι, όπως λέει, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά που κάνω εγώ»)· πώς δεν είναι άθλιοι και ταλαίπωροι αυτοί που δεν μπορούν να διώξουν ούτε καν τα κουνούπια, πόσο μάλλον τους δαίμονες; Αυτοί που δεν έχουν τη δύναμη να ωφελήσουν ούτε έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον ολόκληρη την οικουμένη, και εντούτοις υπερηφανεύονται τόσο πολύ, όσο ούτε καν ο ίδιος ο διάβολος;

Πρόσεξε όμως: Ο Χριστός εκδιώχθηκε, καταδιώχθηκε, μαστιγώθηκε, πέθανε. Αλλά εμείς υποφέρουμε περισσότερα από αυτά, λέει· πράγμα το οποίο και μόνο θα ήταν αρκετό για παρηγοριά. Αλλά ας μην κατακρίνει κανείς τον λόγο ως έκφραση θράσους· διότι και αλλού λέει: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου». Αλλά κανένα από τα δύο δεν είναι δείγμα θράσους ή κάποιας αλαζονείας. Διότι, όπως ακριβώς επιτέλεσαν μεγαλύτερα θαύματα από αυτόν (επειδή λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε μένα, θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά»), αλλά το παν οφείλεται σε αυτόν που ενεργεί μέσα τους· έτσι υπέφεραν και περισσότερα από αυτόν· αλλά και πάλι το παν οφείλεται σε αυτόν που τους παρηγορεί και τους προετοιμάζει να υπομένουν τα δεινά που τους συμβαίνουν.

Διότι, λέει, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό. Και τους έδωσε εξουσία μεγαλύτερη από τη δική Του. Και για να βεβαιωθείς ότι δεν έκανα λάθος, άκουσέ Τον να λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, θα κάνει μεγαλύτερα έργα από αυτά που εγώ κάνω». Γιατί άραγε; Διότι και με αυτόν τον τρόπο η τιμή μεταβαίνει στον Δεσπότη. Επειδή και στα ανθρώπινα πράγματα, όταν ο υπηρέτης έχει μεγάλη δύναμη, θαυμάζεται περισσότερο ο κύριος. Διότι, εάν ο υπηρέτης μπορεί να κάνει τόσα πολλά, πόσο μάλλον εκείνος που τον εξουσιάζει; Εάν όμως κάποιος, εγκαταλείποντας την υπηρεσία του κυρίου του, φροντίζει τη δική του γυναίκα και το παιδί και τον υπηρέτη, και επιθυμεί να πλουτίσει, να αποταμιεύσει για τον εαυτό του, είτε κλέβοντας είτε λυμαινόμενος την περιουσία του κυρίου του, πολύ γρήγορα καταστρέφει και τον εαυτό του μαζί με τα χρήματα. Γι' αυτό, έχοντας αυτά τα παραδείγματα, σας παρακαλώ, ας μη μεριμνούμε για τα δικά μας, προκειμένου να φροντίσουμε πραγματικά τον εαυτό μας· ας τα περιφρονήσουμε, για να τα αποκτήσουμε. Αν εμείς τα περιφρονήσουμε, Εκείνος θα τα φροντίσει· αν εμείς τα φροντίσουμε, ο Θεός θα τα περιφρονήσει.

Ή, επειδή δεν ήθελε προς το παρόν να καταπλήξει τους παρευρισκομένους, λέει με ηρεμία: «Δεν σου είπα ότι, εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού;» γ΄. Μεγάλο αγαθό, λοιπόν, είναι η πίστη, μεγάλο, και αιτία πολλών αγαθών· ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να κάνουν τα έργα του Θεού στο όνομά Του. Διότι λέει: «Εάν πιστέψετε, θα πείτε σε τούτο το βουνό: μετακινήσου, και θα μετακινηθεί»· και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, θα κάνει τα έργα που κάνω εγώ, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει». Ποια είναι, λέει, τα μεγαλύτερα; Αυτά που φαίνεται να κάνουν οι μαθητές μετέπειτα. Διότι και μόνο η σκιά του Πέτρου ανέστησε νεκρό. Έτσι, κηρυσσόταν ακόμη περισσότερο η δύναμη του Χριστού. Επειδή δεν είναι τόσο θαυμαστό το να θαυματουργεί ο ίδιος όντας ζωντανός, όσο το να μπορούν άλλοι, μετά τον θάνατό του, να επιτελούν στο όνομά του μεγαλύτερα θαύματα από αυτόν. Διότι αυτό αποτελούσε αναμφισβήτητη απόδειξη της αναστάσεως· δεν θα γινόταν τόσο πιστευτός, ούτε κι αν είχε εμφανιστεί σε όλους. Επειδή εκείνοι μεν θα μπορούσαν ακόμη και να πουν ότι ήταν φάντασμα· αυτός όμως που βλέπει να επιτελούνται με μόνο το όνομά Του θαύματα πολύ μεγαλύτερα από τότε που ο ίδιος συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, δεν θα μπορούσε να απιστήσει, εκτός και αν ήταν υπερβολικά αναίσθητος. Μεγάλο αγαθό, λοιπόν, είναι η πίστη, όταν πηγάζει από θερμή διάνοια, από πολλή αγάπη και ψυχή που φλέγεται.

Διότι, αφού προηγουμένως είπε «Δεν πιστεύεις;», τότε διατύπωσε αυτόν τον λόγο, δείχνοντας ότι διαμόρφωσε έτσι τα λόγια του προκειμένου να τον οδηγήσει στην πίστη. Διότι εμβάθυνε στις καρδιές τους. «Πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα;» Έπρεπε βεβαίως εσείς, ακούγοντας τις λέξεις Πατέρας και Υιός, να μην αναζητάτε τίποτε άλλο προς απόδειξη της κατ' ουσίαν συγγένειας. Εάν όμως δεν σας αρκεί αυτό για να καταδειχθεί το ομότιμο και το ομοούσιο, διδαχθείτε τουλάχιστον από τα έργα. Και η φράση «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα μου», εάν είχε ειπωθεί αναφορικά με τα έργα, δεν θα προσέθετε αργότερα: «Ειδάλλως, πιστέψτε με εξαιτίας των έργων». Έπειτα, αποδεικνύοντας ότι δεν έχει τη δύναμη να επιτελεί μόνο αυτά, αλλά και άλλα πολύ μεγαλύτερα, τα παρουσιάζει με εξαιρετική έμφαση. Διότι δεν λέει «Έχω τη δύναμη να κάνω και μεγαλύτερα από αυτά», αλλά, πράγμα που ήταν πολύ πιο αξιοθαύμαστο, λέει: «Μπορώ να μεταδώσω τη δύναμη και σε άλλους να κάνουν μεγαλύτερα από αυτά». «Αμήν, αμήν σας λέω, ότι εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ επιτελώ θα τα επιτελέσει και εκείνος, και θα επιτελέσει μεγαλύτερα από αυτά, διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα». Τουτέστιν: «Σε εσάς ανήκει στο εξής το έργο της θαυματουργίας· διότι εγώ αναχωρώ».

Όπως λοιπόν όταν έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα τα οποία εγώ επιτελώ θα τα επιτελέσει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα επιτελέσει»· έτσι ακριβώς και εδώ, δείχνοντας ότι τα πάντα θα τα ενεργήσει διά μέσου αυτών, και μάλιστα περισσότερα από όσα διά του εαυτού του, διατύπωσε αυτό.

Διότι τα σημεία, λέγει, τα οποία εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει. Και κατά την Παλαιά Διαθήκη, άλλος μεν μετέβαλε τη θάλασσα, άλλος χαλιναγώγησε τον ήλιο, άλλος διέταξε τη σελήνη να σταθεί, και άλλος έστρεψε πάλι τις ακτίνες προς τα πίσω· οι δε παίδες μέσα στο καμίνι δέσμευσαν την ενέργεια του στοιχείου της φύσης, και η μανιασμένη φλόγα σιγούσε, και δεσμευμένη πλέον σφύριζε. Γνωρίζουν ακόμη και τα άγρια θηρία να τρέφουν σεβασμό για τους φίλους του Θεού· και αν ακόμη τα αναγκάζει η πείνα, γίνονται πιο συνετά. Ας ντραπούν οι γαστρίμαργοι μπροστά στην εγκράτεια των θηρίων. Τα λιοντάρια είδαν τον Δανιήλ και συμπεριφέρθηκαν με σύνεση και εγκράτεια· εμείς, αν και βλέπουμε τον Υιό του Θεού να έρχεται προς εμάς, δεν επιδεικνύουμε ανάλογο πνευματικό ήθος.

Λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, εις τον μακάριο Βαβύλα και κατά Ελλήνων. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν επρόκειτο πλέον να προχωρήσει προς το πάθος και να υποστεί τον ζωοποιό θάνατο, εκείνη ακριβώς την τελευταία νύχτα, αφού κάλεσε ιδιαιτέρως τους μαθητές του, συζήτησε μαζί τους και τους συμβούλεψε για πολλά, και μεταξύ των άλλων τους είπε και το εξής: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και θα κάνει ακόμη μεγαλύτερα από αυτά». Καίτοι βέβαια υπήρξαν πολλοί άλλοι δάσκαλοι που απέκτησαν μαθητές και επέδειξαν θαύματα, όπως καυχιούνται οι Έλληνες, ωστόσο κανείς από εκείνους ποτέ δεν έβαλε κάτι τέτοιο στον νου του ούτε τόλμησε να το πει. Ούτε θα μπορούσαν οι Έλληνες, έστω κι αν έδειχναν κάθε είδους αναισχυντία, να υποδείξουν κάποια τέτοια προφητεία ή παρόμοιο λόγο που να υπάρχει στα κείμενά τους. Αντιθέτως, πολλοί ισχυρίζονται ότι αρκετοί θαυματοποιοί ανάμεσά τους έχουν εμφανίσει φάσματα των απελθόντων και είδωλα κάποιων νεκρών, και λένε ότι έχουν φτάσει σε κάποιους φωνές από τα μνήματα. Ότι όμως κάποιος από τους ανθρώπους που έζησαν και θαυμάστηκαν από αυτούς, ή από εκείνους που μετά τον θάνατό τους θεωρήθηκαν θεοί, είπε ποτέ κάτι τέτοιο στους μαθητές του, κανείς τους δεν θα μπορούσε ποτέ να το ισχυριστεί.

Διότι δικό του έργο ήταν ολόκληρη η ανθρώπινη φύση, όπως ακριβώς λέει και ο μαθητής του: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Αλλά το να απαριθμήσει κανείς όλη τη φιλανθρωπία του δεν είναι της παρούσης στιγμής· αντιθέτως, ακόμη και αν καθ' όλους τους αιώνες ομιλεί κάποιος γι' αυτήν, και αν ακόμη διαθέτει τόση δύναμη όση είναι φυσικό να έχουν οι ασώματες δυνάμεις, ούτε και έτσι δεν θα μπορέσει ποτέ να την προσεγγίσει επαξίως. Διότι το πόσο αγαθός είναι το γνωρίζει μόνον ο ίδιος, επειδή και μόνος αυτός είναι τόσο αγαθός. Πρόσεξε, λοιπόν, τι λέει στους μαθητές του: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ πράττω θα τα πράξει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα πράξει». Διότι δεν θα τους μετέδιδε τόσο μεγάλη τιμή, εάν δεν ήταν εξόχως και απείρως αγαθός.

«Και ας σηκώσει τον σταυρό του». Είδες πώς εξόπλισε τον στρατιώτη που τον ακολουθεί ο βασιλιάς των ουρανών; Δεν του έδωσε ούτε ασπίδα, ούτε κράνος, ούτε τόξο, ούτε θώρακα, ούτε περικνημίδα, ούτε κανένα άλλο παρόμοιο όπλο, αλλά εκείνο που είναι ισχυρότερο από όλα, την ασφάλεια που προέρχεται από τον σταυρό, το σύμβολο της νίκης εναντίον των δαιμόνων. Αυτό είναι μάχαιρα, αυτό ασπίδα, αυτό θώρακας, αυτό κράνος, αυτό περικνημίδα, αυτό ασφαλές φρούριο, αυτό λιμάνι, αυτό καταφύγιο, αυτό στεφάνι, αυτό έπαθλο, αυτό είναι ο θησαυρός όλων των αγαθών, και των τωρινών και των μελλοντικών. Διότι, όπως ακριβώς κάποιος παίρνει ένα ισχυρό όπλο και το δίνει στους δικούς του στρατιώτες, έτσι κάνει και ο Χριστός. Δείτε, λέει, πόσα κατόρθωσε ο δικός μου σταυρός· πράξτε και εσείς τα ίδια, και κατορθώστε όσα επιθυμείτε. Αν και αλλού υποσχέθηκε ακόμη μεγαλύτερα από αυτά, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος, και θα κάνει ακόμη μεγαλύτερα από αυτά». Τι σημαίνει όμως ακριβώς αυτό το ρητό, το «Ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει»; Μήπως το να βαστάζει ο καθένας μας το ξύλο; Σε καμία περίπτωση· διότι τι είδους αρετή είναι αυτή; Αλλά σημαίνει το να είμαστε παραταγμένοι απέναντι στους κινδύνους, έχοντας το αίμα μας έτοιμο μέσα στις ψυχές μας για θυσία, έτοιμοι καθημερινά για σφαγή και θάνατο, πράττοντας τα πάντα με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην προσδοκούμε καν ότι η ζωή μας θα διαρκέσει μέχρι το βράδυ, έχοντας την πεποίθηση ότι οπωσδήποτε θα πεθάνουμε.

«Όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός.» «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει.» «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν.» «Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη, και μάλιστα τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι δεν την επιδίωξαν εκ πίστεως, αλλά σαν να προερχόταν από τα έργα. Επειδή σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος, και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα καταισχυνθεί.» «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, ειμή μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εκ πίστεως του Ιησού Χριστού, και όχι από τα έργα του νόμου· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα.» «Διότι εν Χριστώ Ιησού, ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης.» «Πίστη είναι η υπόσταση των πραγμάτων που ελπίζουμε, η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπουμε. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι προπάτορες. Χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν.» «Να γυμνάζεις τον εαυτό σου στην ευσέβεια.»

Εάν όμως κάποιος αντιτείνει ότι δεν ήταν δικό μας γνώρισμα, αλλά εκείνης της θείας σάρκας το να ντυθεί την ευπρέπεια και να περιζωστεί τη δύναμη, λέω κι εγώ ότι βεβαίως ήταν δικό της, αλλά ας κατανοήσουμε ότι και σε εμάς άφησε τέτοια ευπρέπεια και δύναμη, διότι λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», δηλαδή με καθαρότητα βίου και με την τήρηση των εντολών μου, «τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει κι εκείνος». Και βλέπουμε ότι ολόκληρη η χορεία των αγίων, όσοι κυριάρχησαν επί των παθών και ντύθηκαν την ευπρέπεια των αρετών, αμέσως περιζώστηκαν και τη δύναμη των θείων σημείων και επιτέλεσαν και αυτοί τα έργα του Χριστού.

Εξαιτίας αυτού, έχοντας πλουτίσει με τη χάρη του υπερφυούς Πνεύματος, επιτελούσε τα κατορθώματά του με τρόπο υπερφυή, βαδίζοντας πλέον πάνω στη γη σαν άγγελος. Και αφού έγινε καθαιρέτης των οχυρωμάτων των παθών και των δαιμόνων, κυριάρχησε κραταιά πάνω τους και βασίλευσε εναντίον τους. Γι' αυτό και το «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» που του δόθηκε άνωθεν, διασωζόταν μέσα του αβλαβές. Και αφού σε καμία περίπτωση δεν ηττήθηκε από το νεαρό της ηλικίας του ούτε παραδόθηκε στις ηδονές της τυραννικής σάρκας, γίνεται λοιπόν, μέσω του Αγίου Πνεύματος, οίκος Θεού, και ο Θεός περιπατεί μέσα του, σύμφωνα με τη Γραφή και όπως είχε υποσχεθεί. Εξαιτίας αυτού, γίνεται και ο ίδιος θεός και υιός του Υψίστου κατά μέθεξιν. Και έχοντας πίστη προς τον Χριστό, τέτοια που Εκείνος περιέγραψε, επιτελεί εύκολα μέσω Εκείνου τα δικά Του έργα. Διότι λέγει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει», «για να θαυμάζετε εσείς». Γι' αυτόν τον λόγο και αυτός ο άγιος επιτέλεσε θαύματα που ξεπερνούν κάθε αριθμό, από τα οποία, όσα οι δικές του ικεσίες αφυπνίσουν τον βαθιά κοιμισμένο νου μας ώστε να τα κατανοήσει, θα τα συμπεριλάβουμε στον παρόντα λόγο, προς έπαινο αυτού του αξιέπαινου, υπέρτιμου και αοίδιμου πατέρα, προς ικανοποίηση εκείνων που μας ώθησαν σε αυτό το σύγγραμμα, και προς ωφέλεια των συνετών ακροατών και των φιλάρετων ανθρώπων.

Και δικαίως! «Διότι εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος»· αυτή είναι η υπόσχεση του Θεού προς τους φίλους Του. Ποιος δε, είναι πιο δίκαιο να ονομάζεται πιστός από εκείνον, τον οποίο, αν κάποιος τον αποκαλούσε και μάρτυρα, θα τον προσφωνούσε έτσι έστω και μόνο από τα ίδια του τα έργα; Διότι θεωρώ ότι οι άγιοι ονομάζονται μάρτυρες, και το όνομα επιτρέπει να εικάσουμε πως τούτο συμβαίνει όχι μόνο επειδή πεθαίνουν υποφέροντας δεινά και επειδή, ενώ πολλοί, τόσο ευχάριστοι όσο και εχθρικοί, τους προτρέπουν προς το ψέμα, αυτοί λένε την αλήθεια και μαρτυρούν τη θεότητα του Χριστού. Αυτά τα πράγματα γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά ότι συνέβησαν στον Νικόλαο. Πέρα από αυτά, εφόσον οι ψυχές εκείνων που ζουν ακόλαστα και προσκολλώνται στην ύλη μοιάζουν σαν να μεταβάλλονται στη φύση του σώματος, τόσο μέσα από τις επιθυμίες όσο και από τις σκέψεις τους, ώστε κάποιος από αυτούς να παρηγορεί την ψυχή του με σωματικά αγαθά λέγοντας, «ψυχή, έχεις πολλά αγαθά», εξαιτίας των οποίων ο Θεός αρνήθηκε να είναι μαζί τους λέγοντας: «δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς επειδή είναι σάρκες», συνεπάγεται αντίθετα ότι, για τον Νικόλαο και όσους είναι σαν κι αυτόν, το σώμα θα ομοιάζει με τις ψυχές και τα πνευματικά νοήματα. Ακόμη δε, θεωρώ ότι η κατάληξη των δικαίων ονομάζεται βασιλεία των ουρανών, επειδή εκεί τα πάντα ικανοποιούν την επιθυμία, προσφέροντας ευδαιμονία σε όσους φτάνουν σε αυτήν.

Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.

Διότι αυτό είναι ο άνθρωπος και για αυτό δημιουργηθήκαμε και για αυτό φερθήκαμε στην ύπαρξη, ώστε, αφού ευεργετηθούμε εδώ σε μικρά πράγματα, μέσω της ευχαριστίας και της αγάπης προς τον Θεό να απολαύσουμε εκεί τα μεγαλύτερα και αιώνια. Αλλά, αλίμονο, επειδή, χωρίς να φροντίζουμε καθόλου για τα μελλοντικά, δείχνουμε αχαριστία και για τα παρόντα που έχουμε στα χέρια μας, και γινόμαστε ίσοι με τους δαίμονες ή και χειρότεροι, αν πρέπει να πούμε την αλήθεια. Και για τον λόγο αυτό είμαστε άξιοι μεγαλύτερης τιμωρίας, όσο περισσότερο ευεργετηθήκαμε και γνωρίζουμε ότι ο Θεός έγινε για εμάς σαν κι εμάς, εκτός μόνο από την αμαρτία, για να μας απαλλάξει από την πλάνη και να μας ελευθερώσει από την αμαρτία. Αλλά τι πρέπει να πω; Σε όλα αυτά πιστεύουμε αληθινά μόνο με τα λόγια, ενώ με τα έργα τα αρνούμαστε. Δεν ονομάζεται παντού ο Χριστός, σε πόλεις, σε χωριά, σε κοινόβια και σε βουνά; Ψάξε, αν θέλεις, και ερεύνησε με ακρίβεια, αν τηρούν τις εντολές του· και με δυσκολία θα βρεις, αληθινά, ανάμεσα σε χιλιάδες και μυριάδες έναν που να είναι χριστιανός με τα έργα και τα λόγια. Δεν είπε μέσω του αγίου Ευαγγελίου ο Κύριος και Θεός μας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος και μάλιστα θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά»; Ποιος λοιπόν από εμάς τολμά να πει: «Εγώ κάνω τα έργα του Χριστού και πιστεύω ορθά στον Χριστό»; Δεν βλέπετε, αδελφοί, πώς θα βρεθούμε άπιστοι την ημέρα της κρίσεως και θα υποστούμε χειρότερη κόλαση από εκείνους που δεν γνώρισαν καν τον Κύριο;

〈Προς τους επισκόπους και ηγουμένους, οι οποίοι επιτέθηκαν κατά του Πέτρου στο Καλό Όρος〉 Έπρεπε, ω φίλοι, εφόσον γνωρίζετε τα θεόπνευστα λόγια των θείων Γραφών, να μην ακονίζετε τη γλώσσα σας εναντίον του Πλάστη· διότι και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται προέρχονται όλοι από τον Ένα. Επειδή όμως, κυριευμένοι από άγνοια ή κεντρισμένοι από φθόνο, δεν αποδέχεστε τον άξιο θεράποντα του Χριστού, τον Πέτρο, τη στιγμή που ο Χριστός εκπέμπει τώρα τη θεία Του χάρη μέσω αυτού, με σημεία και τέρατα, όπως ακριβώς και μέσω των αποστόλων, αλλά τον διαπομπεύετε ως μάγο και ασεβή, αγνοώντας το ανεπίληπτο της ζωής του ώστε να σιωπήσετε. Διότι εμείς, αφού διερευνήσαμε τόσο τον βίο όσο και την πίστη του, πουθενά δεν τον βρήκαμε να σφάλλει, αλλά μάλλον να ξεπερνά πολλούς ασκητές της εποχής μας. Αυτόν, οι αδελφοί που τον αποδέχονται με πίστη, είναι ακριβέστατοι μελετητές των αγίων λειτουργιών και των ευαγγελικών λογίων, και καθίστανται ιερότατοι κοινωνοί της Εκκλησίας του Χριστού. Εκείνοι δε που δεν αποδέχονται τα όσα παραγγέλλονται από εμάς τους ευτελείς, δεν αποδέχονται τη θεόπνευστη ευαγγελική ρήση, που λέει ολοκάθαρα: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει»· οι οποίοι, ως κυριευμένοι από ζήλο αμάθειας και λόγο ασέβειας, υποβάλλονται στο ανάθεμα βάσει αποστολικής απόφασης και πατερικού κανόνα. *ΤΙΤΛΟΙ ΧΑΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ Προς ηγούμενο 〈Προς τον ηγούμενο Θεόσωστο〉 〈Προς τον κύρη Ισαάκιο〉 〈Προς τον αρχιερέα Φιλάρετο〉

Επειδή, λοιπόν, τα έργα είναι θεία, και Θεός είναι ο Πατέρας, και εγώ· άρα τα έργα είναι της μιας ουσίας. Ώστε και αν εγώ τα κάνω, ο Πατέρας τα κάνει· και αν ο Πατέρας, εγώ τα κάνω. «Να πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· δηλαδή, ακούγοντας εσείς για τον Πατέρα και τον Υιό, δεν πρέπει να αναζητάτε τίποτα άλλο για την απόδειξη της κατ' ουσίαν συγγένειας. Αν όμως δεν σας αρκεί αυτό για να δειχθεί το ομοούσιο και το ομότιμο, και ότι ο Πατέρας φανερώνεται στη δική μου ουσία, και εγώ στην ουσία του Πατέρα, «έστω και εξαιτίας των έργων πιστέψτε με»· τα έργα είναι του Θεού. «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω· εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει· διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα μου· και ό,τι αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω, για να δοξαστεί ο Πατέρας στον Υιό. Ό,τι αν ζητήσετε στο όνομά μου, εγώ θα το κάνω.» Δείχνοντας ο Χριστός ότι δεν μπορεί να κάνει μόνο αυτά τα έργα, αλλά και άλλα πολύ μεγαλύτερα από αυτά, τα παρουσιάζει με μεγάλη έμφαση. Διότι δεν λέει ότι, Μπορώ να κάνω και μεγαλύτερα από αυτά, αλλά, κάτι που ήταν πολύ πιο θαυμαστό: Μπορώ, λέει, και σε άλλους να δώσω τη δύναμη να κάνουν και μεγαλύτερα από αυτά. Βλέπεις τη δύναμη του Μονογενούς, πόσο μεγάλη είναι, ώστε να δίνει και σε άλλους τη χάρη να κάνουν έργα μεγαλύτερα από όσα έκανε ο ίδιος; Το «Διότι εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα μου», αυτό φανερώνει ότι πλέον σε εσάς ανήκει το να θαυματουργείτε· διότι εγώ ήδη αναχωρώ.

«Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει. Διότι είναι περιττά και επικίνδυνα για όσους τα επιζητούν διαφορετικά.» Αφού άκουσαν αυτά, εκείνοι αμέσως αναχώρησαν. Αξίζει δε να μνημονεύσουμε και τα ακόλουθα.