Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:15

Ότι η Τριάδα παρηγορεί· διότι Παράκλητος ονομάζεται επειδή παρηγορεί και σώζει, ως Θεός και Σωτήρας. Σχετικά με τον Πατέρα, ο Παύλος λέει: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών.» Και ο Ησαΐας προς την Ιερουσαλήμ: «Σε παρηγορεί εκείνος που σε ονόμασε.» Παρηγορεί και ο Υιός, όπως έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να παρηγορήσω όλους όσοι πενθούν.» Ο Ιωάννης στην Επιστολή του γράφει: «Εάν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας.» Σχετικά με το Πνεύμα, ο Σωτήρας λέει προς τους μαθητές του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ ανεβαίνω προς τον Πατέρα μου· και θα τον παρακαλέσω, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας.»

Ερώτηση: Αν όμως κάποιος εξαιτίας αυτού νομίσει ότι και εγώ φρονώ τα δικά του, τι να του πω; Απόκριση Ιωάννου: Πες του ότι αν και είναι φανερό ότι εκείνοι είναι άξιοι αναθεματισμού, εντούτοις εγώ είμαι πιο αμαρτωλός από κάθε άνθρωπο, και φοβάμαι μήπως, κρίνοντας κάποιον άλλο, κατακρίνω τον εαυτό μου. Διότι, ακόμη και τον ίδιο τον Σατανά αν αναθεματίσω, εφόσον πράττω τα έργα του, αναθεματίζω τον εαυτό μου. Επειδή ο Κύριος είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου». Και ο Απόστολος λέει: «Εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο, ας είναι ανάθεμα». Επομένως, όποιος δεν τηρεί τις εντολές του, δεν τον αγαπά, και όποιος δεν τον αγαπά, βρίσκεται υπό το ανάθεμα. Και πώς μπορεί ένας τέτοιος άνθρωπος να αναθεματίσει άλλους; Αυτά πες του, και εάν επιμείνει στα ίδια, για χάρη της συνειδήσεώς του, αναθεμάτισε τον αιρετικό.

Θα σπλαχνιστεί την ψυχή σου, «όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τα παιδιά του», και θα φωτίσει την καρδιά σου, Εκείνος που φώτισε τα προηγουμένως σκοτεινιασμένα. Και είθε να σου δώσει υπομονή για να κατοικήσεις μαζί μου, τον αγαπητό σου, με ειρήνη μέχρι την τελευταία αναπνοή, όπως ακριβώς και πριν από καιρό μας φανέρωσε μέσω της χάριτός Του, Εκείνος που είπε: «Όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και είθε να μας δώσει την ειρήνη μεταξύ μας μέχρι τέλους, την οποία έδωσε στους δικούς Του μαθητές. Και είθε να μας αξιώσει να φτάσουμε στην τέλεια αγάπη Του, Εκείνος που είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου». Και πάλι είπε: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Εάν είχαμε τέτοια αγάπη, τίποτε δεν θα μας χώριζε τον έναν από τον άλλον μέχρι θανάτου. Αλλά όμως είναι γραμμένο: «Και τώρα Ισραήλ», και πάλι: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος επαναστατήσει εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου». Εγώ σου λέω τα λόγια της Ρουθ: «Μη γένοιτο να χωριστώ από εσένα, παρά μόνο ο θάνατος ας χωρίσει εμένα και εσένα». Εάν όμως εσύ παραβείς κάτι από αυτά, εγώ είμαι αθώος σε όλα, εσύ θα δεις και θα απολογηθείς κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα. Διότι και εγώ με χαρά παραδίδω τη ζωή μου στον θάνατο για χάρη σου, τον αδελφό μου. Και δεν υπάρχει άλλη εντολή, ησύχασε έχοντας εμπιστοσύνη, θαυμάζοντας και δοξάζοντας τον Θεό που σε λύτρωσε από μεγάλους κινδύνους, θλίψεις και ποικίλους πειρασμούς.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΔ΄. Πώς αξιώνεται κάποιος να γίνει μέτοχος του Αγίου Πνεύματος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός δίδαξε, λέγοντας: Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει. Όσο, λοιπόν, δεν τηρούμε όλες τις εντολές του Κυρίου, ούτε είμαστε τέτοιοι ώστε να μαρτυρηθεί από εκείνον ότι «εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο», ας μην προσδοκούμε να αξιωθούμε του Αγίου Πνεύματος.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΙΓ΄. Ποια είναι τα γνωρίσματα της αγάπης προς τον Θεό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο ίδιος ο Κύριος μας δίδαξε, λέγοντας: Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου.

Επομένως, μέσω της πρώτης είναι δυνατόν να κατορθωθεί και η δεύτερη· και μέσω της δεύτερης να επανέλθει κανείς πάλι στην πρώτη· και, αγαπώντας τον Κύριο, να αγαπά κατά συνέπεια και τον πλησίον. Διότι, «αυτός που με αγαπά», είπε ο Κύριος, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Και «αυτή είναι», λέει, «η εντολή η δική μου, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα»· και αγαπώντας πάλι κανείς τον πλησίον, εκπληρώνει την αγάπη προς τον Θεό, εφόσον Εκείνος δέχεται στον Εαυτό Του αυτήν την ευεργεσία. Γι' αυτό τον λόγο, ο μεν πιστός θεράπων του Θεού, Μωυσής, επιδείκνυε τόσο μεγάλη αγάπη προς τους αδελφούς, ώστε προτιμούσε ακόμη και να εξαλειφθεί από τη βίβλο του Θεού, στην οποία είχε εγγραφεί, εάν δεν συγχωρούνταν το αμάρτημα του λαού. Ο δε Παύλος αποτόλμησε να ευχηθεί να γίνει ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών του, των κατά σάρκα συγγενών του, επιθυμώντας να γίνει ο ίδιος αντάλλαγμα για τη σωτηρία όλων, κατά μίμηση του Κυρίου. Ταυτόχρονα όμως γνώριζε ότι ήταν αδύνατον να αποξενωθεί από τον Θεό εκείνος που, εξαιτίας της αγάπης του προς Αυτόν, εγκατέλειπε την προερχόμενη από τον Θεό χάρη για χάρη της σπουδαιότερης των εντολών, και ότι εξαιτίας αυτού επρόκειτο να λάβει σε ανταπόδοση πολλαπλάσια από όσα έδωσε.

Διότι έτσι διασφαλίζεται σε εμάς η αγάπη προς τον Θεό, η οποία αφενός μας παρακινεί στην εκπλήρωση των εντολών του Κυρίου, και αφετέρου συντηρείται και η ίδια πάλι από αυτές, ώστε να παραμένει διαρκής και αδιάπτωτη. Και αυτό το αποδεικνύει ο Κύριος, άλλοτε μεν λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», άλλοτε δε ότι: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου», και ακόμη πιο πειστικά: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου, και μένω στην αγάπη Του».

«Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς.» Διότι τότε, αφού έχει ενδυθεί τον Υιό του Θεού, αξιώνεται τον τέλειο βαθμό και βαπτίζεται στο όνομα του Πατέρα αυτού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος δίνει την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, του Θεού που λέει: «Εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα· και εγώ θα σας δεχθώ, και εσείς θα είστε για μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας», με τη χάρη του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του μονογενούς Υιού του ζωντανού Θεού, «στον οποίο ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης», όπως είναι γραμμένο. Μέσω αυτής κατορθώνεται με επιτυχία από εμάς εκείνο που τέθηκε άρρηκτα συνδεδεμένο με το παράγγελμα του βαπτίσματος από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είπε: «Διδάσκοντες αυτούς να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· την τήρηση των οποίων ο ίδιος ο Κύριος όρισε ως απόδειξη της αγάπης προς αυτόν, λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου»· και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά»· και πάλι: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει». Και με τρόπο πιο έντονο και παρακλητικό λέει: «Μείνετε στη δική μου αγάπη.»

Ή μήπως δεν είναι άτοπο να λέμε ότι το πνεύμα που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο είναι χωρισμένο από αυτόν, τόσο ως προς τον όρο της φύσης όσο και ως προς την πλήρη συγκρότηση του ζωντανού όντος; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα διαχωρίσουμε το Πνεύμα από τον Υιό, το οποίο είναι με τέτοιο τρόπο έμφυτο και ουσιωδώς ενωμένο, και προέρχεται μέσω Αυτού, και υπάρχει φυσικώς μέσα Του, ώστε να θεωρείται ότι δεν είναι τίποτε άλλο από Αυτόν, τόσο εξαιτίας της ταυτότητας της ενέργειας όσο και εξαιτίας του ίδιου του απαράλλακτου της φύσης; Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Σωτήρας προς τους μαθητές Του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να δεχθεί». Ιδού, ρητώς αποκαλεί το Άγιο Πνεύμα, Πνεύμα της αληθείας. Ότι δε η αλήθεια είναι ο Ίδιος, και κανείς άλλος εκτός από Αυτόν, άκουσε πάλι τον Ίδιο να λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εφόσον λοιπόν ο κατά φύσιν Υιός είναι και ονομάζεται αλήθεια, βλέπε πόση ενότητα έχει το Πνεύμα προς Αυτόν. Διότι λέει κάπου για τον Σωτήρα μας ο μαθητής Ιωάννης: «Αυτός είναι που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα· και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια».

Επειδή, λοιπόν, ήταν κάπως ασυνήθιστο στους αρχαιότερους και άγνωστο στην πράξη ακόμη το να προσέρχονται στον Πατέρα μέσω του Υιού, διδάσκει και αυτό με ωφέλιμο τρόπο, και θέτοντας προκαταβολικά σαν κάποιο θεμέλιο αυτού του πράγματος στους δικούς του μαθητές την πίστη και τη διδασκαλία σε αυτό, μεταβιβάζει και σε εμάς τους ίδιους και τον τρόπο της προσευχής και τη φανέρωση της ελπίδας. Διότι υπόσχεται ότι αυτός ο ίδιος θα μας χορηγήσει όσα ζητούμε στις προσευχές μας, προσθέτοντας και αυτό στα άλλα, ως δείγμα της κατά φύση θεότητάς του και της βασιλικής εξουσίας που υπάρχει σε αυτόν. «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου.» Έχοντας διατάξει ότι πρέπει να προσεύχονται και να ζητούν στο όνομά του, και υποσχόμενος ότι ο ίδιος θα χορηγήσει σε αυτούς που ζητούν ό,τι επιθυμούν να λάβουν, φροντίζει πολύ ώστε να μη φανεί ότι διαψεύδεται, εξαιτίας των ανόσιων καταλαλιών εκείνων που συνηθίζουν να κατακρίνουν. Διότι μπορεί κανείς να δει και από τα ίδια τα ιερά γράμματα, ότι κάποιοι μεν προσέρχονται και ζητούν στο όνομά του, όμως δεν λαμβάνουν με κανέναν τρόπο, αφού ο Θεός δεν αγνοεί το τι ταιριάζει στον καθένα και τι είναι ωφέλιμο σε αυτούς που ζητούν.

Και βέβαια ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, υποδεικνύοντάς μας αυτό με σαφήνεια, λέει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Διότι η πίστη δεν αποδεικνύεται με ανενεργές κολακείες λόγων, αλλά δοκιμάζεται από την ποιότητα των πράξεων. Γι' αυτό άλλωστε η Θεία Γραφή λέει ότι η πίστη είναι νεκρή όταν δεν ακολουθείται από έργα. Διότι, το να γνωρίζει κανείς ότι ο Θεός είναι ένας, δεν θα το βρούμε μόνο στις ανθρώπινες διάνοιες, αλλά και στα ίδια τα ακάθαρτα δαιμόνια, τα οποία φρίττουν έστω και ακούσια μπροστά στη δύναμη του Δημιουργού. Όμως, το να συνοδεύεται η πίστη από τη λαμπρότητα που προέρχεται από τα έργα, θα φαινόταν ότι ταιριάζει και διαλάμπει μόνο σε εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό. Επομένως, απόδειξη της αγάπης και τελειότατο κριτήριο της πίστεως είναι η τήρηση των ευαγγελικών δογμάτων και η φύλαξη των θείων εντολών. Και ίσως να μην ήταν καθόλου δύσκολο να προσθέσουμε σε αυτά και άλλα που έχουν παρόμοιο νόημα, αλλά νομίζω ότι δεν είναι του παρόντος χρόνου. Γι' αυτό, λοιπόν, πρέπει να επανέλθουμε και πάλι σε όσα είναι πιο κατάλληλα για το θέμα μας: «Εάν με αγαπάτε», λέει, «να τηρήσετε τις εντολές μου».

Και ούτε είναι δυνατόν να τηρείται η εντολή του Κυρίου, εάν δεν προηγείται η αγάπη του Θεού («διότι, εάν με αγαπάτε», λέγει, «τις εντολές μου θα τηρήσετε»), ούτε να φωτιστούν οι οφθαλμοί και η καρδιά, εάν δεν τα φωτίζει η εντολή («διότι η εντολή του Κυρίου», λέγει, «είναι λαμπρή και φωτίζει τους οφθαλμούς»), αλλά ούτε και λόγο αλήθειας να εκφέρει κανείς, εάν δεν έχει μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, σύμφωνα με εκείνον που λέει «εάν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα μου», ή μάλλον όχι μόνο που ομιλεί, αλλά και που ελεεί. («Ας έλθει, διότι λέγει, το έλεός σου και το σωτήριό σου σε εμένα, και θα αποκριθώ με λόγο σε εκείνους που με ονειδίζουν»·) πράγμα το οποίο δεν θα μπορούσε να υπάρξει, εάν κανείς δεν «εκζητήσει τα δικαιώματά σου». Διότι, για όσους δεν έχουν αυτή τη διάθεση, η ντροπή κατά τους ονειδισμούς είναι μόνο κατ' επίφαση, ώστε να μην μπορούν να πουν «αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουδένωση»· αντίθετα, αφαιρείται από το στόμα τους ο λόγος της αλήθειας· ώστε να μην απομένει τίποτε περισσότερο σε εκείνον που προσεύχεται παρά το «μην αφαιρέσεις από το στόμα μου τον λόγο της αλήθειας». 30. Πότε όμως γίνεται αυτό; Όταν δεν φυλάξει κανείς τον νόμο διαπαντός· όταν δεν πορευθεί κανείς σε ευρυχωρία. «Διότι πρέπει να πλατυνθεί η καρδιά», εάν πρόκειται κανείς να χωρέσει τον Χριστό που «εμπεριπατεί» μέσα της, του Οποίου τη δόξα δεν τη διηγούνται άνθρωποι, αλλά οι ουρανοί («διότι οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»), ή μάλλον ο ίδιος ο Πατέρας, λέγοντας «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα άσω και θα ψάλω, και τα εξής. Ο Σωτήρας στις διδασκαλίες του προς τους μαθητές είπε τα εξής για το Άγιο Πνεύμα: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας». Και πάλι: «Αυτά σας τα έχω πει όσο μένω μαζί σας· ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας τα υπενθυμίσει». Και αλλού: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας φανερώσει την αλήθεια, διότι θα λάβει από ό,τι είναι δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Μέσω αυτών των λόγων αποδεικνύει αφενός ότι τα όσα προέρχονται από τον ίδιο είναι ανώτερα και δεν μπορούν να τα χωρέσουν οι απόστολοι· διότι λέγει «δεν μπορείτε να τα βαστάξετε»· αφετέρου ότι το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο χορηγείται από αυτόν και αποστέλλεται στους αποστόλους από αυτόν, τους αναγγέλλει όλη την αλήθεια.

Ο δε μονογενής Υιός του Θεού διδάσκει ότι ο ίδιος έχει εξέλθει από τον Πατέρα, λόγω του ότι βρίσκεται πάντοτε μαζί Του, και ομοίως ότι το Άγιο Πνεύμα υπάρχει ως κάτι το έτερο σε σχέση με τον Υιό. Αυτό ακριβώς αποδεικνύει σαφώς ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «από το δικό μου θα πάρει και θα σας το αναγγείλει». Διότι τούτο αποτελεί προφανή απόδειξη του ότι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα δεν είναι ένα και το αυτό· επειδή αυτό που λαμβάνει κάτι από κάποιον άλλο, νοείται ως διαφορετικό από εκείνον που το δίνει. Και το ότι το Άγιο Πνεύμα είναι διαφορετικό από τον Υιό, ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας το δίδαξε ρητά και με διάφορους τρόπους, με τα πλέον ξεκάθαρα λόγια, όταν έλεγε προς τους μαθητές του: «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει». Βλέπεις πώς λέει ότι το Πνεύμα το Παράκλητο είναι έτερο και διαφορετικό από τον εαυτό του. Εάν δε, αφού εμφύσησε στους μαθητές, είπε «λάβετε Πνεύμα Άγιον», δεν πρέπει να αγνοούμε ότι το μεν εμφύσημα υπήρξε κατά κάποιον τρόπο καθαρτικό για την ψυχή των αποστόλων, προετοιμάζοντάς τους ώστε να καταστούν κατάλληλοι για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος.

Αλλά και όταν προσερχόταν στο σωτήριο πάθος, έλεγε στους δικούς του μαθητές: «Αν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αλήθειας»· και πάλι: «Αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το άγιο, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα»· και πάλι: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια».

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ο Υιός δεν τηρεί τις εντολές του Πατέρα του από φόβο, αλλά από αγάπη. Και για αυτόν τον λόγο μάς παραγγέλλει να τηρήσουμε και εμείς τις εντολές από αγάπη, καθώς λέει: «εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο». Παρουσία του Παρακλήτου ονομάζει τα χαρίσματα της αποκαλύψεως των μυστηρίων του Πνεύματος, καθώς μέσα στην υποδοχή του Πνεύματος, την οποία δέχτηκαν οι Απόστολοι, βρίσκεται η τελείωση της πνευματικής γνώσεως. Και τον Παράκλητο ο Κύριος ομολόγησε και υποσχέθηκε, αφού παρακαλέσει τον Πατέρα του, να τον δώσει σε αυτούς, ώστε να διαμένει μαζί τους στους αιώνες, μετά την εργασία των εντολών και την κάθαρση.

Και είναι φανερό ότι ο υιός δεν τηρεί τις εντολές του πατέρα του από φόβο, αλλά από αγάπη. Και για αυτόν τον λόγο, μας παραγγέλλει να τηρήσουμε κι εμείς από αγάπη τις εντολές, όπως λέει: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο. Παρουσία του Παρακλήτου ονομάζει τα χαρίσματα της αποκαλύψεως των μυστηρίων του Πνεύματος, έτσι ώστε να συνίσταται στην υποδοχή του Πνεύματος, την οποία δέχτηκαν οι απόστολοι, η τελείωση της πνευματικής γνώσεως.

Επειδή ο Θεός εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους· επειδή ο Θεός, ο μονογενής Υιός του Θεού, ήταν μαζί μας· αλλά αυτό ισχύει πάντοτε. Διότι λέγει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος»· γι' αυτό όλες τις ημέρες είναι δυνατόν να τελούμε τα Θεοφάνια. Τι θέλει να δηλώσει η εορτή του Πάσχα; Ποια είναι η υπόθεσή της; Τον θάνατο του Κυρίου διακηρύσσουμε τότε· και αυτό είναι το Πάσχα· αλλά ούτε αυτό το πράττουμε σε καθορισμένο μόνο χρόνο. Διότι ο Παύλος, θέλοντας να μας απαλλάξει από τον περιορισμό των καιρών, και δείχνοντας ότι είναι δυνατόν να επιτελούμε πάντοτε το Πάσχα, λέγει: «Διότι όσες φορές τρώγετε τον άρτον τούτον και πίνετε το ποτήριον τούτο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε». Επειδή λοιπόν μπορούμε πάντοτε να καταγγέλλουμε τον θάνατο του Κυρίου, μπορούμε πάντοτε να επιτελούμε και το Πάσχα. Θέλετε να μάθετε ότι και η σημερινή εορτή μπορεί να εκπληρώνεται κάθε μέρα, ή μάλλον ότι υφίσταται κάθε μέρα; Ας δούμε ποια είναι η υπόθεση της παρούσας εορτής και για ποιον λόγο την τελούμε. Είναι ότι το Πνεύμα ήλθε προς εμάς· διότι, όπως ακριβώς ο μονογενής Υιός του Θεού βρίσκεται μαζί με τους πιστούς ανθρώπους, έτσι ακριβώς και το Πνεύμα του Θεού. Από πού είναι αυτό φανερό; Λέγει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας».

Διότι, αν η χάρις ενήργησε ακόμη και μέσω του Βαλαάμ, πολύ περισσότερο ενεργεί μέσω αναξίων, και αυτό συμβαίνει για χάρη εκείνων που πρόκειται να ωφεληθούν. Αν όμως ακόμη και τα σημεία και τα τέρατα δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν από την κόλαση, πολύ περισσότερο, έστω και αν κάποιος τυγχάνει να κατέχει ιερατικό αξίωμα, έστω και αν φθάσει στην ανώτατη τιμή, έστω και αν ενεργήσει η χάρις κατά τη χειροτονία του, έστω και αν ενεργήσει σε όλα τα άλλα χάριν εκείνων που έχουν ανάγκη προστασίας, θα ακούσει και αυτός: «Ποτέ δεν σε γνώρισα, ούτε καν τότε που ενήργησε μέσα σου η χάρις». Ω, πόσο μεγάλη θα είναι εκεί η αναζήτηση της καθαρότητας του βίου! Πώς αυτή και από μόνη της αρκεί για να μας εισαγάγει στη βασιλεία! Αλλά και πώς, όταν απουσιάζει, καταδικάζει τον άνθρωπο, έστω και αν έχει να επιδείξει αμέτρητα τέρατα και σημεία! Διότι τίποτα δεν ευφραίνει τόσο πολύ τον Θεό, όσο η άριστη πολιτεία. «Εάν με αγαπάτε», λέγει, δεν είπε: «Κάνετε σημεία», αλλά τι; «Τηρήσατε τις εντολές μου». Και πάλι: «Σας ονομάζω φίλους», όχι όταν εκβάλλετε δαιμόνια, αλλά: «Εάν τηρήσετε τους λόγους μου». Διότι εκείνα μεν αποτελούν δωρεά του Θεού, ενώ αυτά, μετά τη δωρεά του Θεού, είναι έργο και της δικής μας σπουδής. Ας καταβάλουμε κάθε προσπάθεια για να γίνουμε φίλοι του Θεού, και ας μην παραμένουμε εχθροί. Συνεχώς αυτά λέμε, συνεχώς αυτά προτρέπουμε και στους εαυτούς μας και σε εσάς, όμως καμία πρόοδος δεν γίνεται· γι' αυτό και φοβάμαι.

Διότι τότε τον είδαν αναστημένο και να συναναστρέφεται μαζί τους· τότε έμαθαν την ακριβή πίστη. Επειδή ήταν μεγάλη η δύναμη του Πνεύματος, η οποία τους δίδασκε τα πάντα. «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά». Διότι δεν αρκεί μόνο το να τις έχει κανείς, αλλά απαιτείται από εμάς και η ακριβής τήρησή τους. Γιατί όμως τους λέει πολλές φορές το ίδιο πράγμα; Όπως: «Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου»· και, «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί»· και, «Εάν κάποιος ακούσει τον λόγο μου και τον τηρήσει, αυτός είναι που με αγαπά· εκείνος που δεν ακούει τους λόγους μου, δεν με αγαπά». Νομίζω ότι υπονοεί την αθυμία τους. Επειδή τους δίδαξε πολλά περί θανάτου, λέγοντας: «Εκείνος που μισεί την ψυχή του σε αυτόν τον κόσμο, θα την φυλάξει για την αιώνια ζωή»· και, «Εάν κάποιος δεν πάρει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει, δεν είναι άξιός μου»· και καθώς πρόκειται να πει και άλλα περισσότερα, τους επιπλήττει λέγοντας: «Νομίζετε εσείς ότι το να λυπάστε προέρχεται από αγάπη;»

Είδες πώς όλα είναι κοινά, και η κάθαρση, και το να απολαμβάνει κανείς τη δύναμη από τη ρίζα; Αποτελεί βεβαίως μεγάλη ζημία και το να μην μπορεί να κάνει τίποτα· όμως δεν σταματά την τιμωρία μέχρις εδώ, αλλά προχωρά τον λόγο περαιτέρω. Διότι ρίχτηκε, λέει, έξω, μην απολαμβάνοντας πλέον το χέρι του γεωργού. Και ξηραίνεται· δηλαδή, εάν είχε κάτι από τη ρίζα, το αποβάλλει· εάν είχε κάποια χάρη, απογυμνώνεται από αυτήν, και στερείται την από εκεί βοήθεια και ζωή. Και ποιο είναι το τέλος; Ρίπτεται στο πυρ. Αλλά δεν είναι τέτοιος εκείνος που μένει κοντά του. Έπειτα δείχνει τι σημαίνει το να παραμένει κανείς σε αυτόν, και λέει: Εάν τα λόγια μου μείνουν μέσα σας. Βλέπεις ότι και πριν από αυτό ευλόγως έλεγα, ότι ζητεί την απόδειξη διά μέσου των έργων; Διότι, αφού είπε, Ό,τι και αν ζητήσετε θα το κάνω, πρόσθεσε: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εδώ, Εάν μείνετε ενωμένοι μαζί μου, και τα λόγια μου μείνουν μέσα σας, ό,τι και αν θελήσετε, θα το ζητήσετε, και θα γίνει σε εσάς.

Εις τον Ε΄ Ψαλμόν. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης, ψαλμός του Δαβίδ. α΄. Ας δούμε πρώτα ποια είναι η κληρονομία και αν αυτή ανήκει και σε εμάς· έπειτα, τον χρόνο κατά τον οποίο δίνεται. Και βέβαια είναι άτοπο, όταν σας ανακοινώνεται μια διαθήκη χρημάτων και θεωρείται ότι η κληρονομιά μάς ανήκει, να την περιεργαζόμαστε και να πολυπραγμονούμε, να αναζητούμε τα έγγραφα, να καταβάλλουμε χρήματα, να προστρέχουμε στα χαρτιά, να αντιγράφουμε τα όσα είναι γραμμένα και να επιδεικνύουμε κάθε δυνατή σπουδή· ενώ εδώ, που προβάλλονται ενώπιόν μας πνευματικές διαθήκες και έχουν ανοιχτεί όλα τα βιβλία, να ραθυμούμε και να αδρανούμε, και μάλιστα όταν η κληρονομία αυτή δεν είναι υλική. Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, και ας ανοίξουμε τα έγγραφα, ας εγκύψουμε στα όσα είναι γραμμένα και ας δούμε με ποιους όρους μάς έχει αφεθεί αυτή η κληρονομιά και ποια είναι η φύση της. Διότι δεν μας άφησε την κληρονομιά απλώς χωρίς προϋποθέσεις, αλλά με κάποιον όρο. Με ποιον ακριβώς; «Εκείνος που με αγαπά», λέγει, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Και πάλι: «Όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει»· και πολλά άλλα, τα οποία είναι γραμμένα στη Διαθήκη. Ας μάθουμε όμως και τον χρόνο κατά τον οποίο πρόκειται να τα απολαύσουμε αυτά. Διότι δεν είναι ο παρών χρόνος, αλλά ο μέλλων· μάλλον δε, και ο παρών και ο μέλλων. Διότι, «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· στο ακέραιο, όμως, θα δοθούν τότε.

Αφού λοιπόν το πράξουμε αυτό, αρμόζει να φυλάσσουμε την καρδιά μας με κάθε προσοχή, ώστε να μην αποβάλλουμε ποτέ τη σκέψη περί του Θεού, ούτε να ρυπαίνουμε τη μνήμη των θαυμασίων του με μάταιες φαντασιώσεις, αλλά, μέσω της αδιάκοπης και καθαρής μνήμης, να την έχουμε εντυπωμένη στις ψυχές μας και να φέρουμε μέσα μας την ιερή έννοια του Θεού σαν ανεξίτηλη σφραγίδα. Διότι με αυτόν τον τρόπο κατορθώνεται σε εμάς η αγάπη προς τον Θεό, η οποία αφενός μας παρακινεί στην εφαρμογή των εντολών του Κυρίου, και αφετέρου, μέσω αυτών, συντηρείται και η ίδια ώστε να παραμένει διαρκής και αδιάπτωτη. Και αυτό το φανερώνει ο Κύριος, λέγοντας άλλοτε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και άλλοτε: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου». Και ακόμη πιο πειστικά: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Εκείνος όμως που νοθεύει την ακρίβεια της εντολής κατά την εφαρμογή της, είναι φανερό ότι πάσχει ως προς τη μνήμη του Θεού.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αποκτήσετε υπακοή χωρίς αντιλογία. Διότι η υπακοή είναι μητέρα της αιώνιας ζωής, ενώ η παρακοή είναι μητέρα της απώλειας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αγαπήσετε ο ένας τον άλλον για χάρη του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και «Με αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι οι άνθρωποι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι όπου υπάρχει αγάπη, εκεί κατοικεί ο Χριστός· επειδή ο Χριστός είναι αγάπη. Όπου όμως υπάρχει μίσος και τα παρόμοια, όσα δηλαδή προαναφέραμε, εκεί δεν βρίσκεται ο Χριστός, αλλά εκεί φωλιάζει ο πονηρός δράκοντας. Καλό είναι, λοιπόν, να προφυλάσσεστε, ώστε να μην προκύψει φιλονικία ή διαμάχη μεταξύ σας. Εάν όμως κάποιος από εσάς ηττηθεί, αμέσως να προσπέσει με δάκρυα στον αδελφό τον οποίο λύπησε, και να συμφιλιωθεί μαζί του με όλη του την καρδιά, έχοντας κατά νου ότι ο Κύριος βλέπει· διότι ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο Θεός όμως την καρδιά. Διότι, «εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους», είπε ο Κύριος, «ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα»· και «συγχωρείτε, και θα σας συγχωρηθεί»· και «ας μη δύει ο ήλιος ενώ είστε οργισμένοι»· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και δεν γνωρίζουμε ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης. Διότι είναι αδύνατον μια μνησίκακη ψυχή να εισέλθει στη θύρα της ζωής. Ακόμη και αν πράξει κάθε δικαιοσύνη, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου και είναι μάταιη όλη η εργασία ενός τέτοιου ανθρώπου.

Ακόμη, «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα: το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Ακόμη, «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακόμη, «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς». Ακόμη, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ακόμη, «όταν σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι που μιλάει μέσα σας».

ΝΕ΄. Αυτός που αγαπά τον Χριστό, οπωσδήποτε και τον μιμείται κατά δύναμιν. Όπως, για παράδειγμα, ο Χριστός δεν έπαυε να ευεργετεί τους ανθρώπους και, ενώ αντιμετώπιζε αχαριστία και βλασφημία, μακροθυμούσε, και ενώ χτυπιόταν και θανατωνόταν από αυτούς, υπέμενε, χωρίς να καταλογίζει απολύτως σε κανέναν το κακό. Αυτά τα τρία είναι τα έργα της αγάπης προς τον πλησίον, χωρίς τα οποία, όποιος ισχυρίζεται ότι αγαπά τον Χριστό ή ότι πρόκειται να επιτύχει τη βασιλεία Του, εξαπατά τον εαυτό του. Διότι λέει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου»· και πάλι: «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου»· και τα εξής.

Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;»· «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά»· και: «Όποιος δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου»· και: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», «όπως ακριβώς εγώ», λέει, «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Αλλά και σε εκείνον τον πλούσιο, που ζητούσε να μάθει τι πρέπει να κάνει για την αιώνια ζωή, αυτό απάντησε: «Εάν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές». Ο προφήτης Δαβίδ, εξάλλου, αποφάνθηκε κάτι φοβερό λέγοντας: «Καταραμένοι», λέει, «είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου». Ο Σολομών δε, ο σοφότατος γιος του, είπε: «Όποιος φυλάσσει την εντολή, προφυλάσσει την ίδια του την ψυχή».

Δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί; Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα. Και πάλι: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και είναι μέσα σας.

Διότι το να επαναφέρει κανείς στο φως αυτούς που έχουν πεθάνει, και άλλοτε να δημιουργεί όραση στους τυφλούς, και από τη μια να απαλλάσσει τους δαιμονιζομένους από το κακό που τους κατέχει, και από την άλλη να δίνει προσταγές στη θάλασσα, και μόνο με τη θέλησή του να τα κάνει όλα και να τα μεταβάλλει, αποτελεί γνώρισμα μόνο της δύναμης του Θεού. Και για αυτούς τους λόγους, αφού αποχαιρέτησαν τους πολλούς θεούς που αποδείχθηκαν νόθοι στην πράξη, έγιναν μέλη της κοινωνίας του Χριστού, και αφού καθαρίστηκαν με το θαυμαστό λουτρό, υιοθετήθηκαν από τον Θεό. Διότι είναι από τα πιο παράλογα πράγματα το να εγκαταλείψουν τον αγαθό Θεό και να εμπιστευτούν τον εαυτό τους στους δαίμονες που θα καταστραφούν με τον χειρότερο τρόπο, ονομάζοντας θεούς κτίσματα, τα οποία δημιουργήθηκαν εξ αρχής για χάρη μας και για αυτόν τον λόγο είναι εντελώς κατώτερά μας. Επιπλέον, είναι παράλογο να έχουν γνωρίσει τον Χριστό ως Θεό, αλλά να μην τον αγαπούν ούτε να δείχνουν ευσέβεια, νομίζοντας ότι μπορούν να αδρανούν. Διότι έτσι δεν θα ήταν τέλεια αγαθοί, αλλά μαζί με αυτό πρέπει να προσθέτουν και την ολοκλήρωση που προέρχεται από τα έργα. Επειδή η ευσέβεια, χωρίς την προσήλωση στα άριστα έργα, δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε στο ελάχιστο στο να γίνουν αγαθοί, όπως είπε κάποιος από τους αποστόλους. Γι' αυτό, όσοι ευσεβούν προς τον Χριστό, ορθώς πράττοντας πρέπει να υπακούουν στα δικά του προστάγματα. Διότι έτσι αποδεικνύουν ότι αγαπούν τον Θεό, καθώς λέει: «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου».

Διότι θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Και κάθε προσπάθεια και κόπος των πατέρων, αλλά και του ίδιου του Κυρίου, γι' αυτό έχει γίνει, για να γίνει γνωστός ο Θεός στους ανθρώπους, δηλαδή η ενέργεια της χάριτος, η οποία είναι αιώνια ζωή. Αλλά πάντως υπάρχει στη μέση κάποιο προσωπικό σφάλμα της ψυχής, και γι' αυτό δεν μας γνωρίζει και δεν αποκαλύπτει ακόμη τον εαυτό Του ο Κύριος. Διότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά προσέχει τους διαλογισμούς και τις σκέψεις εκείνων που Τον αναζητούν. Εξαιτίας λοιπόν της δικής μας ραθυμίας και αμέλειας ή απιστίας ή κάποιων άλλων παραπτωμάτων τα οποία δεν γνωρίζουμε, επειδή δεν εξετάζουμε λεπτομερώς τον εαυτό μας, δεν μας γίνεται γνωστός ο Κύριος, Αυτός που είπε ότι θα εμφανίσει τον εαυτό Του σε όσους Τον αναζητούν με οσιότητα και φυλάσσουν τις εντολές Του. Διότι έχει γραφτεί: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί σας». Ας φροντίσουμε λοιπόν να ανακρίνουμε πάντοτε τον εαυτό μας και να ερευνούμε τις καρδιές μας, ώστε να γνωρίσουμε τα σφάλματά μας, πιστεύοντας στον ελευθερωτή των ψυχών μας Χριστό, για να λυτρωθούμε από κάθε παράπτωμα, φανερό και κρυφό. Και όταν με αλήθεια Τον αναζητήσουμε δίκαια και όσια, πρόθυμα θα μας εμφανίσει τον εαυτό Του σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, καθαρίζοντας τις μολυσμένες καρδιές μας από κάθε κακία και μολυσμό.

Ομοίως, στο να είναι κανείς ελεήμων, χρηστός, εύσπλαχνος, αγαθός, ας συνηθίζει τον εαυτό του με όση δύναμη διαθέτει, όπως λέει ο Κύριος: «γίνεσθε αγαθοί και χρηστοί, καθώς και ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι οικτίρμων», και πάλι λέει: «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και πάλι: «να βιάζετε τον εαυτό σας, διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών» και: «αγωνίζεσθε να εισέλθετε από τη στενή θύρα». Πάνω από όλα, ας έχει την ταπείνωση του Κυρίου, την πολιτεία, την πραότητα και την αναστροφή Του ως υπόδειγμα σε μια παντοτινή και αλησμόνητη μνήμη. Ας προσκαρτερεί στις προσευχές, δεόμενος διαρκώς και πιστεύοντας, ώστε να έλθει ο Κύριος και να ενοικήσει μέσα του και να τον καταρτίσει και να τον δυναμώσει στην τήρηση όλων των εντολών Του, και ώστε ο ίδιος ο Κύριος να γίνει κατοικητήριο της ψυχής, και έτσι όσα τώρα κάνει με βία ενώ η καρδιά του δυσκολεύεται να υπακούσει, κάποτε να τα πράξει εκούσια, συνηθίζοντας τον εαυτό του διαπαντός στο αγαθό και μνημονεύοντας πάντοτε τον Κύριο και προσδοκώντας Τον με πολλή αγάπη.

Ομοίως, πρέπει να συνηθίζει τον εαυτό του να ασκεί βία, με όση δύναμη διαθέτει, στο να είναι ελεήμων, χρηστός, εύσπλαχνος και αγαθός, όπως λέει ο Κύριος: Γίνεσθε αγαθοί και χρηστοί, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων· και πάλι λέει: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου. Και πάλι: Να βιάζετε τον εαυτό σας· διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών· και το: Αγωνίζεσθε να εισέλθετε διά της στενής πύλης. Πάντοτε δε ας έχει προ οφθαλμών την ταπείνωση του Κυρίου, την πολιτεία και την αναστροφή του, ως υπογραμμό με αλησμόνητη μνήμη· και με όση δύναμη έχει ας βιάζει τον εαυτό του να προσκαρτερεί στις προσευχές, δεόμενος διαπαντός και πιστεύοντας· ώστε να έλθει ο Κύριος να ενοικήσει μέσα του και να τον καταρτίσει και να τον δυναμώσει σε όλες τις εντολές του, και ώστε η ψυχή του να γίνει κατοικητήριο του Ιησού Χριστού. Και έτσι, αυτά που τώρα πράττει με βία και χωρίς να το θέλει η καρδιά του, να τα συνηθίσει ώστε να στρέφεται διαπαντός προς το αγαθό, να μνημονεύει πάντοτε τον Κύριο, και να τον προσδοκά διαρκώς με πολλή αγαθότητα και αγάπη.

Ομοίως, στο να είναι κανείς ελεήμων, χρηστός, εύσπλαχνος, αγαθός, ας συνηθίζει τον εαυτό του με όση δύναμη διαθέτει, ακόμη και με βία, όπως λέει ο Κύριος: «γίνεσθε αγαθοί και χρηστοί, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας», και πάλι: «γίνεσθε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς είναι οικτίρμων», και πάλι λέει: «εάν με αγαπάτε, να τηρήσετε τις εντολές μου», και πάλι: «βιάζεσθε, διότι οι βιαστές αρπάζουν τη βασιλεία των ουρανών», και το: «αγωνίζεσθε να εισέλθετε από τη στενή πύλη». Ας έχει πάντοτε μπροστά στα μάτια του την ταπείνωση, την πολιτεία και την αναστροφή του Κυρίου, σαν υπόδειγμα με αλησμόνητη μνήμη, και ας βιάζει τον εαυτό του με όση δύναμη έχει για να τα μιμείται. Ας προσκαρτερεί στις προσευχές, δεόμενος διαρκώς και πιστεύοντας, ώστε να έλθει ο Κύριος να κατοικήσει μέσα του και να τον καταρτίσει και να τον δυναμώσει σε όλες τις εντολές Του, και ώστε ο ίδιος ο Κύριος να γίνει κατοικητήριο της ψυχής.

Διότι αυτός είναι που είπε ρητά και όρισε σαφώς σε εμάς ότι: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς» και «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου» και «Εσείς είστε φίλοι μου, εάν κάνετε όσα εγώ σας παραγγέλλω». Εάν λοιπόν πράξουμε το πατρικό του θέλημα, έχοντας αληθινή και ορθόδοξη πίστη, θα αμβλύνουμε την ισμαηλιτική ρομφαία και θα αποτρέψουμε τη σαρακηνική μάχαιρα και θα συντρίψουμε το αγαρηνό τόξο και δεν θα αργήσουμε να αντικρίσουμε την ιερή Βηθλεέμ και να παρατηρήσουμε τα θαύματα σε αυτήν και να ατενίσουμε τον ίδιο τον θαυματουργό Χριστό και μαζί με τους αγγέλους να αναφωνήσουμε σε αυτόν την υμνωδία, κράζοντας μεγαλόφωνα: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», καθιστάμενοι έτσι ευπρόσδεκτοι σε αυτόν.

Αλλά απάντησέ μου στο ερώτημά μου. Τι είναι το Άγιο Πνεύμα; Θεός, ομολογουμένως αληθινός Θεός από αληθινό Θεό. Εσύ λοιπόν, όπως βλέπεις, το ονομάζεις Θεό, ακολουθώντας τα δόγματα της Εκκλησίας. Λέγοντας λοιπόν και φρονώντας αυτό, ότι δηλαδή είναι αληθινός Θεός που εκπορεύεται από αληθινό Θεό, βεβαιώνεις ότι εκείνοι που έχουν το Άγιο Πνεύμα, ομολογουμένως έχουν τον ίδιο τον Θεό να μένει πάντοτε μαζί τους, καθώς είπε ο Χριστός προς τους αποστόλους: «Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα». Ιδού λοιπόν διδάχθηκες ότι και μένει και κατοικεί σε ατελεύτητους αιώνες· διότι το να πει «για να μένει μαζί σας στον αιώνα» δηλώνει το ότι θα είναι μαζί τους αιώνια και ατελεύτητα και ότι θα είναι αχώριστο από αυτούς και στον παρόντα καιρό και στον μέλλοντα αιώνα. Ότι δε και έβλεπαν το Άγιο Πνεύμα οι θείοι απόστολοι και όσοι αξιώθηκαν να το λάβουν, άκουσε το επόμενο: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει, εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας».

Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος», λέει, «δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν όμως έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα»· και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας»· και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ βρίσκομαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν»· και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και ευλόγως· διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού. Αλλά και προς τον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βεβαίως κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά άξια εκείνης της οικίας.

Διότι, αφού είπε «Ό,τι και αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω», και έπειτα πρόσθεσε «Για να δοξαστεί ο Πατέρας στο πρόσωπο του Υιού», πάλι για δεύτερη φορά λέει ότι «Όσα και αν ζητήσετε στο όνομά μου, εγώ θα τα κάνω». Για δεύτερη φορά το λέει αυτό, επιβεβαιώνοντας τον λόγο του και δείχνοντας ότι ο ίδιος ενεργεί και δεν έχει ανάγκη από εξωτερική δύναμη. Και όλα αυτά τα λέει στους μαθητές για να τους παρηγορήσει και για να δείξει ότι δεν θα χαθεί ούτε θα εξαφανιστεί μετά τον θάνατό του, αλλά θα παραμείνει πάλι στην οικεία του δόξα και θα βρίσκεται στους ουρανούς. Διότι λέει: «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου». Δηλαδή, δεν εξαφανίζομαι, αλλά αναχωρώ εκεί όπου η ζωή είναι πιο μακάρια. Και τόσο λίγο αδύναμος θα φανώ, έστω κι αν πεθάνω, ώστε θα ενισχύσω και άλλους να κάνουν μεγαλύτερα έργα, και όσα θελήσετε, θα σας τα δώσω. Μην απογοητεύεστε λοιπόν για τον θάνατό μου, εφόσον είναι τέτοιος όπως τον απέδειξα. «Αν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Αφού είπε προηγουμένως ότι «Όσα και αν ζητήσετε, θα τα κάνω», δείχνει τώρα ότι δεν πρέπει απλώς να ζητάτε, αλλά με αγάπη προς αυτόν και με την τήρηση των εντολών. Διότι τότε θα το κάνω, όταν ζητάτε με αυτόν τον τρόπο.