Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:31

Διότι ανέστη ο Κύριος τριήμερος εκ των νεκρών, αφού σκύλευσε τον Άδη, καταπάτησε τον εχθρό, κατέλυσε τον θάνατο, διέρρηξε τα δεσμά της αμαρτίας που μας κατείχε και λύτρωσε τους δεσμώτες, λέγοντας: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Έχοντας ελευθερωθεί, λοιπόν, από τη δουλεία του διαβόλου, ας αναγνωρίσουμε τον ευεργέτη μας. Ας δοξάσουμε τον Πατέρα μαζί με τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, ας ομολογήσουμε μία Θεότητα. Διότι, πολιτευόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο, θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Δεν παρήλθε λοιπόν πολύς χρόνος, και έλυσε τις ωδίνες του άδη, και τους μεν άλλους ανέστησε λέγοντας: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ»· ο ίδιος δε ανέστη και υπερίσχυσε του θανάτου, θεωρώντας την τόλμη του ως χλεύη, όπως ακριβώς είχε προαναγγελθεί και στους ύμνους, όταν το Πνεύμα έλεγε: «Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει». Διότι πράγματι χλευάζεται, έχοντας εξαπατηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, και καθώς τα πράγματα κατέληξαν αντίθετα από τη θέλησή του.

Όταν, λοιπόν, λέγει: «Εγώ δεν μίλησα από τον εαυτό μου», και πάλι: «Όπως μου έχει πει ο Πατέρας, έτσι μιλώ», και: «Ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά εκείνου που με έστειλε», και αλλού: «Όπως με πρόσταξε ο Πατέρας, έτσι πράττω», δεν χρησιμοποιεί αυτές τις εκφράσεις επειδή στερείται δικής του προαίρεσης, ούτε επειδή στερείται εσωτερικής παρόρμησης, ούτε επειδή περιμένει το έναυσμα από κάποια συνθήματα, αλλά για να δηλώσει ότι η δική του βούληση είναι ενωμένη και αδιάσπαστα συνδεδεμένη με τον Πατέρα. Άρα, λοιπόν, και την ονομαζόμενη εντολή ας μην την εκλαμβάνουμε ως προστακτικό λόγο που εξαγγέλλεται μέσω των φωνητικών οργάνων, ο οποίος νομοθετεί για τα όσα πρέπει να πράξει ο Υιός, ως δήθεν υπήκοος, αλλά ας την κατανοήσουμε θεοπρεπώς ως μετάδοση του θελήματος, σαν την αντανάκλαση μιας μορφής σε κάτοπτρο, η οποία μεταβαίνει άχρονα από τον Πατέρα στον Υιό. Διότι, «ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και του τα δείχνει όλα». Ώστε, όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν στον Υιό, όχι επειδή του προστίθενται σταδιακά, αλλά επειδή είναι παρόντα αθρόα και ολοκληρωτικά εξαρχής.

Διότι, για να έχουν πιο σταθερή την πίστη τους σε αυτόν, όταν μετά την πείρα των χαρισμάτων φθάσουν στην κατανόηση και την ανάμνηση όσων είχαν προαναγγελθεί, λέει ότι έκανε αυτή τη διδασκαλία. <Δεν θα μιλήσω πλέον πολλά μαζί σας· διότι έρχεται ο άρχοντας του κόσμου, και δεν έχει καμία εξουσία σε εμένα, αλλά για να γνωρίσει ο κόσμος ότι αγαπώ τον Πατέρα, πράττω έτσι ακριβώς όπως μου έδωσε εντολή ο Πατέρας.> Καθώς οι ανόσιοι Ιουδαίοι ήταν ήδη παρόντες, μαζί με τη σπείρα που έφερναν και τον αρχηγό της, ο οποίος είχε υποσχεθεί να τον παραδώσει, και επρόκειτο ήδη να τον συλλάβουν και να τον οδηγήσουν σύντομα στα πάθη επάνω στον σταυρό και σε εκείνα προ του σταυρού, είπε ότι θα τερματίσει πλέον τον λόγο του προς αυτούς. Διότι λέει ότι ο χρόνος έχει συσταλεί και έχει φτάσει στο μηδέν· εφόσον η φονική μανία των Ιουδαίων έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της εναντίον μου, και βρίσκεται πλέον προ των πυλών, δεν είναι πια καιρός για λόγια προς εσάς, αλλά έχει φτάσει ο καιρός του ίδιου του πάθους· όμως έρχεται, λέει, ο άρχοντας του κόσμου και σε εμένα δεν έχει καμία εξουσία. Θα πεθάνω δε και πολύ ευχαρίστως και θα υποστώ τον θάνατο υπέρ της ζωής όλων, από σεβασμό προς τον Γεννήτορα και αγάπη προς αυτόν, έχοντας υποβληθεί θεληματικά ακόμη και σε αυτά που είναι δυσάρεστα, για να εκπληρώσω το θέλημά Του.

Διότι, αν και οι ενέργειες εναντίον Του επιδιώκονταν μέσω ανθρώπων, ωστόσο ο διάβολος τους χρησιμοποιούσε ως όργανα και υπηρέτες της ενυπάρχουσας σε αυτόν κακίας, και ο ίδιος, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, ήταν εκείνος που ζητούσε να βρει σε Αυτόν κάποιο σφάλμα. Επομένως, είναι αληθές ότι ο διάβολος δεν είχε τίποτα δικό του μέσα Του, τον οποίο (διάβολο) και ονόμασε προς το παρόν άρχοντα του κόσμου, όχι επειδή είναι πράγματι δεσπότης, αλλά επειδή, σαν κάποιος από τους αλιτήριους βαρβάρους, με τον νόμο της πλεονεξίας κυριάρχησε σε εκείνους που με κανέναν τρόπο δεν του ανήκουν. Διότι, υπέταξε στον εαυτό του τον άνθρωπο μέσω της αμαρτίας, και, απομακρύνοντάς τους από τον Θεό σαν ένα ποίμνιο χωρίς επιστάτη, εξουσίαζε όσα του ήταν ξένα. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, έχει δικαίως εκβληθεί από την εξουσία που είχε αποκτήσει με αυτόν τον τρόπο. Διότι εβασίλευσε εφ' ημών ο Χριστός, γι' αυτό λέγει: «Τώρα ο άρχων του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω, και εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου.» <Εγείρεσθε, άγωμεν εντεύθεν.> Η κοινή στους πολλούς και τετριμμένη ερμηνεία του προκειμένου χωρίου μάς δίνει να εννοήσουμε το εξής: ότι, επειδή είχε ήδη φτάσει ο καιρός της παραφροσύνης των Ιουδαίων, ο οποίος σχεδόν έδειχνε πλέον στημένο τον τίμιο σταυρό του Σωτήρος, ο Ίδιος βιαζόταν να μεταβεί μαζί με τους αγίους μαθητές σε εκείνους τους τόπους όπου επρόκειτο να Τον βρει και να Τον συλλάβει η σπείρα των υπηρετών. Και αυτό το νόημα είναι μεν πιθανό· όμως, είναι επόμενο να θέλει να υποδηλώσει και κάτι άλλο, πνευματικό δηλαδή και κεκρυμμένο.

Διότι, θέλοντας να υποδηλώσει τη μετάσταση από κάτι σε κάτι άλλο και την απομάκρυνση από τα χειρότερα προς το καλύτερο, η οποία επρόκειτο να συμβεί σε όλους μας μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, αναφωνεί το «Εγείρεσθε, άγωμεν εντεύθεν»· ώστε να κατανοήσουμε στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο: τη μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή και από τη φθορά στην αφθαρσία, μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, όπως μόλις ανέφερα, σαν να μεταβαίνουμε από έναν τόπο σε άλλον. Πολύ σωστά, λοιπόν, λέει το «Εγείρεσθε, άγωμεν εντεύθεν»· ή, και με κάποιον άλλο τρόπο, μπορείς να εκλάβεις αυτό που ειπώθηκε όσον αφορά εμάς τους ίδιους. Επρόκειτο πλέον να μεταβούμε από την τάση να αγαπούμε τα κοσμικά φρονήματα στην προτίμηση να θέλουμε να πράττουμε αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, και επιπλέον αυτού, να ανέλθουμε από τη δουλεία στο αξίωμα της υιοθεσίας, από τη γη στην άνω πόλη, από την αμαρτία στη δικαιοσύνη (και προφανώς σε εκείνη που αποκτάται μέσω της πίστεως στον Χριστό), από την ανθρώπινη ακαθαρσία στον αγιασμό μέσω του Πνεύματος, από την ατιμία στη δόξα, από την αμάθεια στη σύνεση, και από τη δειλία και ανανδρία στην ευτολμία για τα αγαθά.

Ορίζοντας, λοιπόν, το «εδώ» ως τον τόπο των επίγειων αμαρτημάτων μας, λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ»· διότι, αν και ως προς το σχήμα του λόγου φαίνεται να συνδέει και τον εαυτό του με εμάς, αυτό δεν μας αδικεί καθόλου, επειδή συνηθίζει να το κάνει. Γι' αυτό, άλλωστε, και σε άλλα σημεία θα τον δούμε να λέει προς τους μαθητές του: «Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε τα έργα εκείνου που μας έστειλε, όσο είναι ημέρα· έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί». Ακούς πώς συμπεριλαμβάνει τον εαυτό του μαζί με εμάς στην υποχρέωση της εργασίας, παρόλο που ο ίδιος δεν υπόκειται στην ανάγκη να εργάζεται όπως εμείς; Αλλά αυτό το σχήμα λόγου μάς είναι πολύ οικείο και θα το συναντήσουμε εξίσου και σε εμάς τους ίδιους· έτσι, παραδείγματος χάριν, ο θεσπέσιος Παύλος, όταν επέπληττε τους Κορινθίους, χρησιμοποίησε αυτό το σχήμα, γράφοντας τα εξής: «Αυτά δε, αδελφοί μου, τα εφάρμοσα σχηματικά στον εαυτό μου και στον Απολλώ, ώστε μέσω ημών να μάθετε να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφτεί». Το ότι βέβαια, παρότι δεν είναι συνυπαίτιος στις δικές τους αδυναμίες, εντούτοις έχουμε τον ίδιο τον Κύριο των πάντων, και όχι κάποιον πρέσβη ούτε άγγελο, ως οδηγό στην οδό προς όλα τα αγαθά και στην επιστροφή προς το καλύτερο από τα παλαιά πάθη, είναι απολύτως αναμφίβολο. Διότι έχουμε λυτρωθεί, όχι από μόνοι μας, ούτε μέσω κάποιου άλλου από τα κτιστά όντα, αλλά μάλλον μέσω του ίδιου του Σωτήρα μας Χριστού.

Επομένως, όταν, προσπερνώντας μαζί μας και ανάμεσά μας τη φαυλότητα του κόσμου, λέει το «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ», θα πει κάτι τέτοιο όχι ως συνυπαίτιος, δηλαδή ως υποκείμενος στα ανθρώπινα πάθη, αλλά ως αρχηγός, προστάτης και καθοδηγητής της εισόδου στην αφθαρσία και στη ζωή μέσα στον αγιασμό και τη φιλοθεΐα.

Αναχωρεί, λοιπόν, σαν από τον κόσμο ο Χριστός μαζί με τις νύμφες του, δηλαδή τις Εκκλησίες, και τρόπον τινά μετοικεί πανοικεί, αναφωνώντας νοητά στους δικούς του: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Ο τρόπος όμως αυτής της αναχωρήσεως δεν είναι αισθητός, ούτε βέβαια θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σωματικά με μετάβαση από έναν τόπο σε άλλον. Διότι είναι εντελώς ανάρμοστο να σκέφτεται ή να λέγει κανείς κάτι τέτοιο. Αντίθετα, ολοκληρώνεται ωφέλιμα με τη μετάβαση από το κοσμικό φρόνημα στην επιθυμία να πράττουμε εκείνα που ευαρεστούν τον Θεό. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μέλλουσα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Γράφει δε και ένας άλλος από τους αγίους αποστόλους: «Σας παρακαλώ, ως παροίκους και παρεπιδήμους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες στρατεύονται κατά της ψυχής». Ενώ λοιπόν περπατούμε πάνω στη γη, ας πολιτευόμαστε σαν να βρισκόμαστε στον ουρανό, προσπαθώντας να ζούμε όχι πλέον σαρκικά, αλλά μάλλον αγιοπρεπώς και πνευματικά. Μας παρακινεί προς τούτο γράφοντας ο Παύλος: «Μη συσχηματίζεστε με αυτόν τον αιώνα, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διαπιστώνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Επειδή λοιπόν δεν έχουμε συσχηματιστεί με τον κόσμο, ξεφεύγοντας από την κοσμική απάτη, θα γίνουμε μιμητές Του.

Διότι δεν έχουμε συνηθίσει να προσκολλόμαστε στα πρόσκαιρα, αλλά μεταβαίνουμε γενναία προς τα σταθερά και μόνιμα· και απομακρυνόμενοι από τις σαρκικές ακαθαρσίες, ανυψωνόμαστε προς την πνευματική ωραιότητα, ενθυμούμενοι τον Χριστό που λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Γι' αυτόν τον λόγο, όσοι τρώνε τον αμνό ως τύπο του Χριστού, περιβάλλονται με το σχήμα που αρμόζει σε αυτούς που οδοιπορούν.

Κρύφτηκες από τον Θεό ως γυμνός· αλλά ιδού, έκρυψες μέσα σου τον Θεό γυμνό. Ντύθηκες τον δερμάτινο χιτώνα της ντροπής· αλλά εγώ, αν και Θεός, ντύθηκα τον αιμάτινο χιτώνα της δικής σου σάρκας. Γι' αυτό, εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ, από τον θάνατο στη ζωή, από τη φθορά στην αφθαρσία, από το σκότος στο αιώνιο φως. Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ, από την οδύνη στην ευφροσύνη, από τη δουλεία στην ελευθερία, από τη φυλακή στην άνω Ιερουσαλήμ, από τα δεσμά στην ανακούφιση, από την αιχμαλωσία στην τρυφή του παραδείσου, από τη γη στον ουρανό.

Διότι γι' αυτόν τον σκοπό πέθανα και αναστήθηκα, για να γίνω Κύριος και των νεκρών και των ζωντανών. Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ· διότι ο επουράνιος Πατέρας μου περιμένει το χαμένο πρόβατο. Τα ενενήντα εννέα πρόβατα των αγγέλων αναμένουν τον σύνδουλο Αδάμ, πότε θα αναστηθεί, και πότε θα ανέλθει και θα επιστρέψει προς τον Θεό.

Αν πάλι σου λέει ο μέγας Δαβίδ: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο»· και αν άλλος προφήτης λέει: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου»· και αν ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» ή «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ, λαμπροί, έχοντας λάμψει λαμπρά περισσότερο από το χιόνι, έχοντας γίνει λευκότεροι από το γάλα, έχοντας ακτινοβολήσει πιο πολύ και από την πέτρα του ζαφειριού»· ας μην αντισταθούμε, ας μην καθυστερήσουμε. Ας γίνουμε Πέτρος και Ιωάννης· όπως εκείνοι έτρεξαν προς τον τάφο και την ανάσταση, έτσι κι εμείς ας σπεύσουμε προς το ιερό λουτρό, τρέχοντας μαζί και συναγωνιζόμενοι ο ένας τον άλλον, ώστε με τον αγώνα μας να προλάβουμε να αποκτήσουμε το αγαθό. Και μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα βαπτιστώ», ενώ έχεις τη δυνατότητα να λάβεις την ευεργεσία σήμερα· «ας παρευρίσκεται η μητέρα μου, ας παρευρίσκεται ο πατέρας μου, τα αδέλφια, η γυναίκα, τα παιδιά, οι φίλοι, και καθετί που μου είναι πολύτιμο, και τότε θα σωθώ· τώρα όμως δεν είναι ακόμη ο κατάλληλος καιρός για να λαμπρυνθώ».

Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που τα διακρίνει αυτά, και τα ξεχωρίζει με την τομή του Λόγου, η οποία διαχωρίζει το ανώτερο από το κατώτερο, και ετοιμάζει αναβάσεις μέσα στην καρδιά του, όπως αναφέρει κάπου ο θείος Δαβίδ, και, αποφεύγοντας αυτήν την κοιλάδα του κλαυθμώνος, με όση δύναμη διαθέτει, αναζητά τα άνω, και, αφού σταυρωθεί για τον κόσμο μαζί με τον Χριστό, ενώνεται με τον Χριστό και ανέρχεται μαζί Του, γινόμενος κληρονόμος της ζωής που δεν μεταβάλλεται πλέον ούτε είναι απατηλή· εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον φίδι να δαγκώνει στον δρόμο, ούτε να παραμονεύει τη φτέρνα, ενώ του παραμονεύουν το κεφάλι. Προς τους υπόλοιπους από εμάς ο ίδιος ο Δαβίδ ορθώς φωνάζει, σαν κάποιος κήρυκας με εξαιρετικά δυνατή φωνή από κάποιο υψηλό και πάνδημο βήμα, αποκαλώντας μας βαρυκάρδιους και αγαπώντες το ψεύδος, προτρέποντάς μας να μην προσκολλώμαστε υπερβολικά στα ορατά, ούτε να θεωρούμε όλη την εγκόσμια ευδαιμονία ως κάτι άλλο παρά μόνο χορτασμό από σιτάρι και κρασί, πράγματα που φθείρονται. Και ίσως αυτό ακριβώς να εννοούσε και ο μακάριος Μιχαίας, και, εξεγειρόμενος εναντίον των χαμερπών πραγμάτων που θεωρούνται αγαθά, λέει: «Πλησιάστε στα αιώνια όρη· σήκω και πορεύου, διότι αυτή δεν είναι τόπος αναπαύσεώς σου»· αυτό, λοιπόν, είναι σχεδόν σύμφωνο και με τα ίδια τα λόγια με τα οποία ο Κύριος και Σωτήρας μας δίνει παραγγελία. Τι λέει; «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ»· μη μετακινώντας μόνο τους τότε μαθητές Του από εκείνον μόνο τον τόπο, όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς, αλλά ελκύοντας πάντοτε και όλους τους μαθητές Του από τη γη και τα γήινα προς τους ουρανούς και τα επουράνια.

ΣΤ΄. Εγώ, λοιπόν, προτρέπω τον καθένα, και άνδρα και γυναίκα, και γέροντα και νέο, και κάτοικο της πόλης και αγρότη, και ιδιώτη και άρχοντα, και πλούσιο και φτωχό (διότι ο ίδιος αγώνας καλεί τους πάντες), να αποδυθεί πρόθυμα στον αγώνα αυτόν, και να μην επιδεικνύει μαλθακότητα, ούτε να αναβάλλει, ούτε να αφήνει να χαθεί η ευκαιρία, την οποία είναι αδύνατον να βρει ξανά. Διότι ο παρών χρόνος είναι καιρός εργασίας, ενώ ο μέλλων είναι καιρός ανταπόδοσης. «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ», ακούσατε να λέει ο Σωτήρας, ο οποίος δεν απομάκρυνε τόσο τους τότε μαθητές από τον τόπο της Ιουδαίας, όσο αποσπούσε από τα γήινα όλους τους μεταγενέστερους, και τους είλκυε προς τον Εαυτό Του καθώς υψωνόταν, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του. Ας ακολουθήσουμε τον αγαθό Δεσπότη· ας αποφύγουμε τις κοσμικές επιθυμίες, ας ξεφύγουμε από τον απατηλό κόσμο και τον κοσμοκράτορα, ας γίνουμε ολοκληρωτικά κτήμα του Δημιουργού, ας τιμήσουμε την εικόνα Του, ας σεβαστούμε την κλήση μας, ας μεταβάλουμε τη ζωή μας. Γιατί καθιστούμε τους εαυτούς μας ευτελείς, ενώ έχουμε αναδειχθεί τόσο υψηλοί;

«Εάν μη Κύριος»: Διότι η έκβαση δεν εξαρτάται ούτε από αυτόν που τρέχει ούτε από αυτόν που θέλει (ή έρχεται)· τα πάντα γίνονται με την ευδοκία του Θεού. Επειδή και ο Σολομών οικοδόμησε οίκο, αλλά ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτόν· ο Χριστός όμως οικοδόμησε την Εκκλησία και ευδόκησε σε αυτήν. «Εάν μη φυλάξη»: Οι Ιουδαίοι φύλασσαν την παλαιά Ιερουσαλήμ, αλλά ο Κύριος δεν ευδόκησε· διότι προέβλεπε τη νέα Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία. «Εις μάτην»: Διότι οι Ιουδαίοι αγρυπνούσαν στην προσευχή, αλλά μάταια, εφόσον ο Χριστός δεν ήταν παρών. «Εγείρεσθαι»: Σημαίνει τον λόγο του Χριστού, τον οποίο είπε στους μαθητές του: Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Διότι αυτό δηλώνουν τα όσα ακολουθούν (το επόμενο). «Οι εσθίοντες»: Διότι με οδύνη έτρωγαν οι απόστολοι αφότου ο Κύριος κοιμήθηκε τον ζωοποιό και αοίδιμο θάνατο, πάσχοντας και υπομένοντας (έχοντας υπομείνει) <ή αναλογιζόμενοι> κάτι το ανθρώπινο. «Ιδού»: Διότι ο Χριστός (ο Κύριος) έλαβε ως κληρονομιά την ανθρωπότητα με τον θάνατό του, δηλαδή τους υιούς του φωτός. «Ο μισθός»: Με τον όρο κοιλιά (γαστέρα) εννοεί το βάπτισμα, διότι από εκεί, σαν από μία κοιλιά, ξεπήδησαν οι πιστοί· επειδή αυτοί τυγχάνουν να είναι ο μισθός και ο καρπός του Κυρίου. «Ωσεί βέλη»: Διότι, όπως ακριβώς το βέλος, όταν εκτοξεύεται από τον δυνατό, έτσι και τα τέκνα των Ιουδαίων απορρίφθηκαν από τον Χριστό, δηλαδή εκείνοι που έχουν εκπέσει. «Μακάριος»: Διότι αληθινά μακάριος είναι εκείνος που αντλεί πάντοτε από τον ίδιο τον Χριστό την επιθυμία της σωτηρίας.

ΣΤΟΝ ΑΜΜΩΝΙΟ 1243. Για να μην αποκλειστούμε από τις ουράνιες τιμές, παραμένοντας καθηλωμένοι στη γη εξαιτίας της προκατάληψης, ενός πάθους εξαιρετικά οδυνηρού και δύσκολου να ξεριζωθεί, είπε ο Σωτήρας: «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Διότι, συνενώνοντας τη δική Του δύναμη με τη φωνή που εξέπεμψε, ελευθέρωσε τους γνήσιους μαθητές Του από τα τυραννικά πάθη και τους μετέφερε στην υπερκόσμια σύγκλητο.

147. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΤΟΝΙΟ. Ο Σωτήρας, διακόπτοντας την τυραννία της προσκόλλησης που κατείχε το ανθρώπινο γένος, και επιδιώκοντας να το αναγάγει από τα γήινα πράγματα στην υπερκόσμια κατάσταση, αναφωνούσε: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ.» Διότι, συνενώνοντας με τη φωνή Του τη δική Του δύναμη, ενίσχυσε τις δυνάμεις εκείνων που επιθυμούσαν να ανυψωθούν προς τον ουρανό, ώστε, αφού αποχαιρετήσουν οριστικά την προσκόλληση, να ακολουθήσουν την πορεία προς τα άνω.

Επειδή το θέλω, και για να γνωρίσει ο κόσμος ότι αγαπώ τον Πατέρα. Διότι δεν υπόκειμαι στον θάνατο, λέει, ούτε του είμαι χρεώστης, αλλά εξαιτίας της αγάπης μου προς τον Πατέρα τον υπομένω. Και το λέει αυτό, για να ανορθώσει πάλι την ψυχή τους, και να μάθουν ότι δεν έρχεται προς αυτό ακουσίως, αλλά εκουσίως, και ότι περιφρονεί τον διάβολο. Διότι δεν αρκούσε να πει ότι «Λίγο χρόνο ακόμη βρίσκομαι μαζί σας», αλλά συνεχώς επαναφέρει αυτό το λυπηρό ζήτημα, και ευλόγως, μέχρι να το καταστήσει σε αυτούς ευπρόσδεκτο, συνυφαίνοντας με αυτό τα χαρμόσυνα. Γι' αυτό, άλλοτε μεν λέει: «Αναχωρώ και έρχομαι»· και ότι, «Εκεί που είμαι εγώ, να είστε και εσείς»· και, «Δεν μπορείτε να με ακολουθήσετε τώρα, αλλά θα με ακολουθήσετε αργότερα»· και, «Πηγαίνω προς τον Πατέρα»· και, «Ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου»· και, «Σας τα είπα πριν να συμβούν»· και ότι, «Δεν τα πάσχω αυτά από ανάγκη, αλλά από αγάπη για τον Πατέρα»· ώστε να κατανοήσουν ότι το γεγονός δεν είναι ολέθριο ούτε επιφέρει βλάβη, εφόσον Αυτός που τον αγαπά τόσο πολύ και αγαπάται από Αυτόν έτσι το θέλει. Γι' αυτό ακριβώς, αναμειγνύοντας αυτά τα χαρμόσυνα, έλεγε συνεχώς και τα λυπηρά, προγυμνάζοντας τη διάνοιά τους. Διότι και το «Μένει κοντά σας», και ότι «Σας συμφέρει η αναχώρηση», ήταν λόγια παρηγορίας.

ΟΜΙΛΙΑ ΟΣΤ΄. «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ. Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος· εσείς είστε τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Α΄. Η αμάθεια κάνει την ψυχή δειλή και άνανδρη, όπως ακριβώς η διδασκαλία των ουρανίων δογμάτων την καθιστά μεγάλη και υψηλή. Διότι, όταν η ψυχή δεν απολαμβάνει καμία φροντίδα, γίνεται δειλή, όχι εκ φύσεως, αλλά από προαίρεση. Διότι, όταν βλέπω τον γενναίο να είναι άλλοτε τολμηρός και άλλοτε δειλός, υποστηρίζω πλέον ότι αυτό το πάθος δεν προέρχεται από τη φύση· διότι τα της φύσεως είναι αμετάβλητα. Πάλι, όταν βλέπω εκείνους που τώρα είναι δειλοί να γίνονται ξαφνικά τολμηροί, βγάζω και πάλι το ίδιο συμπέρασμα, αποδίδοντας τα πάντα στην προαίρεση. Επειδή και οι μαθητές ήταν πάρα πολύ δειλοί προτού μάθουν όσα έπρεπε και προτού αξιωθούν τη δωρεά του Πνεύματος· ύστερα, όμως, έγιναν πιο θαρραλέοι και από τα λιοντάρια. Και ο Πέτρος, ο οποίος δεν άντεξε την απειλή ενός κοριτσιού, σταυρώθηκε με το κεφάλι προς τα κάτω και μαστιγώθηκε, και παρότι διέτρεχε μύριους κινδύνους δεν σιωπούσε· αλλά, σαν να υπέφερε σε όνειρο όσα υπέφερε, με τόση παρρησία κήρυττε· αυτό όμως δεν συνέβαινε πριν από τον Σταυρό. Γι' αυτό ο Χριστός έλεγε: «Σηκωθείτε, ας αναχωρήσουμε από εδώ». Για ποιον λόγο, πες μου; Μήπως δεν γνώριζε την ώρα κατά την οποία επρόκειτο να καταφθάσει ο Ιούδας; Ή μήπως φοβήθηκε ότι, ερχόμενος εκεί, θα τους συνελάμβανε, και έτσι, προτού ολοκληρώσει την άριστη διδασκαλία Του, θα εμφανίζονταν οι επίβουλοι;

Μακριά τέτοια σκέψη· αυτά απέχουν πολύ από την αξία Του. Εάν λοιπόν δεν φοβόταν, για ποιον λόγο άραγε τους σηκώνει και, αφού ολοκληρώσει τα λόγια του, τους οδηγεί τότε στον κήπο που ήταν γνωστός στον Ιούδα; Και αν εμφανιζόταν ο Ιούδας, δεν θα μπορούσε να τους τυφλώσει τα μάτια, πράγμα που έκανε και χωρίς να είναι εκείνος παρών; Γιατί λοιπόν απομακρύνεται; Δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να ανασάνουν για λίγο. Διότι ήταν φυσικό, επειδή βρίσκονταν σε ένα μέρος εντελώς φανερό, να τρέμουν και να φοβούνται, τόσο εξαιτίας της ώρας όσο και του τόπου. Διότι ήταν βαθιά νύχτα και δεν μπορούσαν καν να συγκεντρωθούν στα λεγόμενα, αλλά συνεχώς γυρνούσαν το βλέμμα γύρω τους και φαντάζονταν εκείνους που επρόκειτο να τους επιτεθούν· και μάλιστα όταν και τα λόγια του Διδασκάλου τους έκαναν να προσδοκούν τα δεινά. Διότι έλεγε: «Ακόμη λίγο και δεν θα είμαι μαζί σας», και «Έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου». Επειδή λοιπόν ακούγοντας αυτά και τα παρόμοια ταράζονταν, νομίζοντας ότι επρόκειτο αμέσως να συλληφθούν, τους οδηγεί σε άλλον τόπο, ώστε, θεωρώντας ότι βρίσκονται σε ασφάλεια, να μπορούν πλέον να ακούν χωρίς φόβο. Επειδή επρόκειτο να ακούσουν μεγάλα δόγματα. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Έπειτα, συνεχίζοντας τον λόγο του, λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα».

Καθώς ο Γαβριήλ έλεγε αυτά, εμφανίζεται ο Σωτήρας, και οι άγγελοι ύμνησαν: «Ευλογημένος αυτός που έρχεται στο όνομα του Κυρίου. Ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς». Και η Πανάμωμος είπε: «Κύριε, γείρε τους ουρανούς και κατέβα», «εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου». Και εμφανίστηκε ο Κύριος λέγοντάς της: Χαίρε, Μητέρα· χαίρε, σεμνή· χαίρε, Παρθένε αγνή· χαίρε, θεομακάριστη· ειρήνη στο πνεύμα σου, ειρήνη στην καρδιά σου, ειρήνη στο σώμα σου. Σήκω, «ας φύγουμε από εδώ».

Διατήρησες την πίστη, και μέσω εσένα πολλοί τη γνώρισαν· φύλαξες την παρθενία άμεμπτη, και πολλοί μέσω εσένα θα τη γνωρίσουν· και σου επιφυλάσσεται πλέον η βασιλεία των ουρανών. Σήκω, «ας φύγουμε από εδώ». Και η Παρθένος: «Εσύ, Κύριε, θα μας φυλάξεις και θα μας διατηρήσεις από τώρα και έως τον αιώνα»· «διότι απέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του και έσωσε την ψυχή μου»· «ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου από τώρα και έως τον αιώνα».

Αλλά θέλω από εσένα, που είσαι βαθύτατος ερευνητής των θείων, πρώτα να αποβάλεις το χώμα από τον νου σου και έτσι να ετοιμάσεις το αυτί για την υποδοχή του λόγου και να ακούσεις τον Σωτήρα να μας λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», από τα πιο σωματικά και αισθητά προς τα νοητά κάλλη και θεάματα του λόγου. Γι' αυτό και ο σοφότατος Σολομών προτρέπει λέγοντας: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι δυνατών, να κατανοείς νοητά αυτά που σου παρατίθενται και να απλώνεις το χέρι σου, γνωρίζοντας ότι τέτοια πρέπει να προετοιμάσεις και εσύ». Διότι και η θεία Γραφή, επειδή κρύβει μέσα της τα βάθη του Θεού, δεν αποκαλύπτει απλώς σε όλους όσους το επιθυμούν την κατανόηση των θαυμασίων του νόμου του Θεού, «αλλά σε όσους έχει δοθεί», σύμφωνα με το ιερό λόγιο, «να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», γι' αυτό και ο θείος Δαβίδ προσευχόταν, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Αλλά και οι μαθητές του Λόγου δεν έφτασαν πρωτύτερα σε ακριβή επίγνωση των νόμων του Θεού, έως ότου δέχθηκαν ουσιαστικά από τον Λόγο τη διάνοιξη του νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές. Έχουμε, λοιπόν, μεγάλη ανάγκη από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού. «Διότι το Πνεύμα», λέει ο θείος απόστολος, «ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού».

Είναι δυνατόν, σύμφωνα με τον τελειότερο λόγο, να εξετάσουμε και να μιλήσουμε και διαφορετικά για τον παράδεισο και για το ζήτημα αυτό που απασχολεί πολλούς. Αλλά, απομακρυνόμενος από την αισθητή ερμηνεία, η οποία παρασύρει όσους σφάλλουν εξαιτίας της κοινοτοπίας των νοημάτων, εφόσον επιθυμείς, μέσω της κατανόησης των λεγομένων, να ανέλθεις στα νοητά θεάματα του λόγου, υπακούοντας σε Εκείνον που είπε «εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», μετάβα προς τον νου και το πνεύμα του λόγου, ανοίγοντας σε αυτόν την ακοή σου και επιζητώντας να μάθεις από εκεί τα θεία και τα ανθρώπινα. Έχουν δε τα πράγματα ως εξής.

πδ'. Εκείνος που δεν επιλέγει να απομακρυνθεί από τα μερικά και από εκείνα που προσφέρουν πρόσκαιρη ωφέλεια, για να ανέλθει στα καθολικά επωφελή, εξακολουθεί να τρώει το ψωμί από πίτουρα με τον ιδρώτα του προσώπου του, σύμφωνα με την άνωθεν απόφαση του Θεού. Γι' αυτό και η ψυχή του παραμένει χωρίς όρεξη για το νοητό μάννα, αλλά και για το ίδιο το μέλι που ανέβλυσε από τον βράχο που σχίστηκε για χάρη του Ισραήλ. Εκείνος όμως που άκουσε την προτροπή: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», και, υπακούοντας στη φωνή του διδασκάλου, σηκώθηκε από την κοπιαστική εργασία και έπαψε να τρώει τον άρτο της οδύνης, αποτίναξε από πάνω του την προσκόλληση στις αισθήσεις και γεύτηκε από τον κρατήρα της σοφίας του Θεού. Αυτός γνώρισε ότι ο Χριστός είναι ο Κύριος, ο οποίος, αφού εκπλήρωσε μεν τον νόμο των εντολών μέσω της διακονίας του λόγου, ανέβηκε δε στο υπερώο περιμένοντας την έλευση του Παρακλήτου.

Το ότι όμως ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος, δεν τον κάνει να είναι και διαφορετικής ουσίας. Διότι και στους ανθρώπους, για παράδειγμα, μεγαλύτερος είναι ο πατέρας από τον γιο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και διαφορετικής φύσης. Έπειτα, ας πουν οι αιρετικοί, ως προς τι πορευόταν προς τον Πατέρα ο Χριστός; Ως Θεός ή ως άνθρωπος; Αναμφίβολα ως άνθρωπος, επειδή ως Θεός βρισκόταν πάντοτε στους ουρανούς και ήταν αχώριστος από τον Πατέρα. Κατά την ανθρώπινη φύση του, λοιπόν, λέγεται ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός του. «Δεν θα μιλήσω πλέον πολλά μαζί σας. Διότι έρχεται ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και δεν έχει καμία εξουσία πάνω μου. Αλλά, για να γνωρίσει ο κόσμος ότι αγαπώ τον Πατέρα, και όπως μου έδωσε εντολή ο Πατέρας, έτσι πράττω». Αφού παρηγόρησε τους μαθητές με όσα ειπώθηκαν παραπάνω, μιλάει πάλι για τον δικό του θάνατο. «Διότι έρχεται», λέει, «ο άρχοντας του κόσμου», δηλαδή ο διάβολος. Ως άρχοντα όμως του κόσμου να τον θεωρείς, όχι της κτίσης, αλλά του χυδαίου λαού, και εκείνου που φρονεί τα του κόσμου. Διότι δεν εξουσιάζει τον ουρανό και τη γη, επειδή τότε θα τα είχε ανατρέψει και θα τα είχε συνταράξει όλα, αλλά εξουσιάζει αυτούς που παραδίδουν τους εαυτούς τους σε αυτόν.

Κεφάλαιο 15. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρνει καρπό, το αποκόπτει· και κάθε κλήμα που φέρνει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Επειδή, αφού τους μίλησε πολύ περί του πάθους, κατέβαλε τις ψυχές τους και κατάλαβε ότι δειλιάζουν σκεπτόμενοι πως σύντομα θα συλληφθούν, και εξαιτίας της πολλής δειλίας ούτε καν πρόσεχαν τα όσα λέγονταν, προσποιείται ότι τους οδηγεί σε έναν κρυφό τόπο, στον οποίο δεν θα συλληφθούν· και πράγματι, τους σηκώνει από εκείνο τον τόπο όπου βρίσκονταν, ώστε, αφού καταπραΰνει την ταραχή της ψυχής τους, να τους παραδώσει τις πιο μυστικές διδασκαλίες. Τους οδηγεί όμως, όπως θα μάθουμε στη συνέχεια, στον κήπο, τον οποίο γνώριζε ο Ιούδας· έτσι ώστε, φαινομενικά μεν η πράξη να αποτελεί απομάκρυνση, στην πραγματικότητα όμως ήταν εκούσια παράδοση, εφόσον αναχωρούσε σε τέτοιο τόπο που ο Ιούδας γνώριζε. Τι το μυστικό, λοιπόν, τους παραδίδει; «Εγώ είμαι, λέει, η άμπελος», δηλαδή η ρίζα, «και εσείς είστε τα κλήματα, ενώ ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Με τι, λοιπόν, ασχολείται ο Πατέρας; Μήπως με τη ρίζα; Όχι, λέει, αλλά με τα κλήματα. «