Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:4

Αυτό κατανοώντας και ο Παύλος, στις δικές του επιστολές λέει τα εξής: «Διότι αυτό σας το λέμε βασισμένοι στον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζωντανοί, που θα απομείνουμε μέχρι την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε αυτών που έχουν κοιμηθεί· διότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέλθει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που θα έχουμε απομείνει, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.» «Και όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και την οδό την γνωρίζετε.» Εγώ βέβαια θα αναχωρήσω πρώτος, λέει, για να σας ετοιμάσω τον τόπο της ανόδου σας στους ουρανούς· αλλά αν το επιθυμείτε, και σας είναι ευκταίο να καταλύσετε σε εκείνες τις μονές, και θεωρείτε πολύ σπουδαίο το να βρεθείτε στην άνω πόλη, και να συγκατοικήσετε με τα άγια πνεύματα, γνωρίζετε την οδό, δηλαδή εμένα· διότι οπωσδήποτε μέσω εμού, και όχι μέσω κανενός άλλου, θα αποκομίσετε αυτήν την τόσο αξιοθαύμαστη χάρη. Διότι κανένας άλλος δεν θα σας ανοίξει τους ουρανούς, ούτε θα καταστήσει ποτέ βατό τον εντελώς απάτητο και ασυνήθιστο για τους ανθρώπους της γης τόπο, παρά μόνο εγώ. Και ο λόγος είναι αληθινός.

Γι' αυτό έλεγε στους μαθητές του ο Κύριος ότι «έρχομαι προς εσάς, και θα σας παραλάβω, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς, και την οδό προς τα εκεί όπου εγώ πηγαίνω τη γνωρίζετε»· αυτή λοιπόν είναι η παραγγελία του, ότι θα έλθει και θα τους παραλάβει, και όχι μόνο αυτούς, αλλά και όσους πίστεψαν σε αυτόν μέσω του λόγου τους και φύλαξαν τις εντολές του, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος γράφοντας στους Θεσσαλονικείς, ότι «ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέλθει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία του μεγάλου Βασιλέως που λέει ότι «έρχομαι προς εσάς»· εννοεί τον εαυτό του, και πάλι λέει προς αυτούς, «για να τρώτε», αναφέρει, «και να πίνετε μαζί μου στο τραπέζι μου»· αυτή λοιπόν είναι η επαγγελία της αθανάτου τραπέζης, το να αρπαγούν δηλαδή μέσα σε νεφέλες και να είναι πάντοτε μαζί με τον Θεό. «Τότε επέστρεψαν», λέει, «οι απόστολοι από το όρος που ονομάζεται των Ελαιών, το οποίο είναι κοντά στην Ιερουσαλήμ». Διότι από παλαιά αναφέρει ο προφήτης: «και θα σταθούν τα πόδια του πάνω στο όρος των Ελαιών προς ανατολάς, απέναντι από την Ιερουσαλήμ».

βʹ. Έπειτα, για να μη φανεί ότι τους τα λέει αυτά απλώς για να τους παρηγορήσει, αλλά για να πιστέψουν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, προσθέτει: «Και όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε». Βλέπεις πώς τους δίνει απόδειξη ότι αυτά δεν τα έχει πει τυχαία; Και το λέει αυτό, επειδή διέκρινε ότι η ψυχή τους πλέον αναζητούσε να το μάθει. Διότι ο μεν Πέτρος έλεγε ό,τι έλεγε όχι για να μάθει, αλλά για να τον ακολουθήσει. Επειδή όμως εκείνος επιτιμήθηκε, και εκείνο που έως τότε φαινόταν να είναι αδύνατο, ο Ίδιος αποφάνθηκε πως είναι δυνατό, το γεγονός όμως ότι φάνηκε αδύνατο τον οδήγησε στην επιθυμία να το μάθει με ακρίβεια· γι' αυτό τους λέει: «Και την οδό τη γνωρίζετε». Διότι, όπως ακριβώς όταν είπε: «Θα με απαρνηθείς», χωρίς κανείς να έχει πει απολύτως τίποτε προηγουμένως, και ερευνώντας τα βάθη της καρδιάς τους έλεγε: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας»· έτσι και εδώ, λέγοντας το «Γνωρίζετε», φανέρωνε την επιθυμία που υπήρχε στη διάνοιά τους, και ο Ίδιος τους δίνει την αφορμή να ρωτήσουν. Το δε ερώτημα, «Πού πηγαίνεις;», ο μεν Πέτρος το θέτει από την πολλή του στοργή, ο δε Θωμάς από δειλία. «Κύριε, δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις». Τον τόπο δεν τον γνωρίζουμε, λέει· πώς λοιπόν θα γνωρίζουμε την οδό που οδηγεί εκεί; Και δες με πόση συστολή το λέει. Διότι δεν είπε: «Πες μας τον τόπο», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις». Διότι όλοι αγωνιούσαν από ώρα να το μάθουν αυτό. Εάν δηλαδή οι Ιουδαίοι απορούσαν όταν το άκουγαν αυτό, μολονότι ήθελαν να απαλλαγούν από Εκείνον, πολύ περισσότερο ήθελαν να μάθουν αυτοί που δεν ήθελαν ποτέ να χωριστούν από Αυτόν.

Πώς όμως, ενώ είπε: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», πρόσθεσε: «Εάν είχατε γνωρίσει εμένα, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου· και από τώρα τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει»; Δεν το λέει αντιφάσκοντας· διότι βεβαίως τον γνώριζαν, αλλά όχι με τον τρόπο που έπρεπε.

Αν λοιπόν αυτοί λένε την αλήθεια, όπως ακριβώς λένε την αλήθεια, μαρτυρώντας ότι ο Χριστός ανήλθε στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Θεού και Πατρός, είναι ανάγκη εσύ και εκείνοι που λένε ότι ο Χριστός είναι ακόμη στον παράδεισο με τον ληστή να ψεύδεστε. Διότι πουθενά, όπως βλέπεις, η θεία Γραφή δεν ανέφερε ότι ο Χριστός εισήλθε στον αισθητό παράδεισο. Και γιατί φέρνεις τα λόγια του Δαμασκηνού για να υποστηρίξεις την άποψή σου, όταν λέει «στον τάφο σωματικώς, στον άδη με την ψυχή ως Θεός, και στον παράδεισο με τον ληστή»; Διότι, αν και λέει ότι ο Χριστός βρέθηκε σε όλα αυτά, εννοεί μόνο κατά τη θεότητα ως Αυτός που πληροί τα πάντα· ενώ με το δικό μας φύραμα της σάρκας, έχοντας γίνει ο ίδιος εξ ολοκλήρου υπόσταση, ανήλθε στους ουρανούς και εγκαινίασε για εμάς τον δρόμο προς αυτούς, ώστε σύμφωνα με τη θεία Του υπόσχεση, όπου είναι Αυτός, να είμαστε κι εμείς. Διότι είπε: «Όπου εγώ πηγαίνω, το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε, ώστε, όπου είμαι εγώ, να είστε κι εσείς».

Η φράση «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε» εγείρει μια ένσταση: διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτοί γνώριζαν, όταν οι ίδιοι ομολογούσαν ότι αγνοούν, ο μεν Πέτρος με το να λέει «Κύριε, πού πηγαίνεις;», ο δε Θωμάς αναφωνώντας αμέσως «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις»; Πώς λοιπόν τους έλεγε ο Σωτήρας «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε»; Μήπως ούτε και αυτό έχει λεχθεί απλώς, αλλά συνδέεται με τα προηγούμενα που ειπώθηκαν υποθετικά, ως εξής: «αν δεν υπήρχαν για εσάς κατοικίες, θα είχα αναχωρήσει και θα τις είχα ετοιμάσει και, αφού ερχόμουν πάλι και σας παραλάμβανα, θα σας είχα εγκαταστήσει σε αυτές, ώστε να είστε και εσείς όπου είμαι εγώ, και ώστε να γνωρίζετε πού πηγαίνω και να γνωρίζετε τον δρόμο»; Διότι το «ώστε» λαμβάνεται από κοινού και αυτά συνδέονται υποθετικώς με τα προηγούμενα, επομένως δεν έχουν λεχθεί αυτά από τον Δεσπότη αποφαντικά και απόλυτα, αλλά ως υπόθεση και ως επακόλουθα των προηγουμένων. Αλλά γιατί άραγε να ειπωθούν τέτοια λόγια από αυτόν; Ο θαυμάσιος Ιωάννης αποφάνθηκε θεόσοφα για την αιτία. Το δε «έρχομαι πάλι και θα σας παραλάβω» έχει και μια άλλη, βαθύτερη και μυστικότερη έννοια, δηλαδή: «αν δεν ήταν αυτά ετοιμασμένα για εσάς, δεν θα δίσταζα να έρθω πάλι και να πάθω για εσάς μετά το πρώτο πάθος, αρκεί μόνο να μην είστε εσείς στερημένοι από τη διαμονή μαζί μου εκεί. Τόσο πολύ νοιάζομαι για εσάς. Αν λοιπόν ισχύουν αυτά, δεν πρέπει να ταράζεστε και να αδημονείτε.»

Στον Ευλάμπιο, αρχιεπίσκοπο και σκευοφύλακα. Προς τη δεσποτική φωνή που λέει «όπου πηγαίνω εγώ το ξέρετε, και την οδό την ξέρετε» δεν είναι ασυνεπής ούτε εκφράζει τα αντίθετα η απόκριση του μαθητή: «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό;». Διότι δεν έχει ειπωθεί αυτό απλώς ούτε απόλυτα, ούτε χωρίς κάποια προηγούμενη προϋπόθεση, αλλά έχει ως προηγούμενο, με το οποίο και συνδέεται, το «πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω». Διότι, λέγοντας αυτό, επισυνάπτει μέσω του «για να» και την αιτία της παραλαβής, διαιρώντας την στα εξής τρία: στο να είναι οι μαθητές εκεί όπου είναι και ο δάσκαλος, στο να ξέρουν πού πηγαίνει, και στο να ξέρουν την οδό. Διότι λέει: «Πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω κοντά μου»· γιατί; «Για να είστε και εσείς εκεί όπου είμαι εγώ, και για να ξέρετε πού πηγαίνω, και για να ξέρετε την οδό», καθώς το «για να» είναι προφανές ότι ισχύει από κοινού και για τις τρεις αιτίες, όπως συχνά συνηθίζεται. Επομένως, το να γνωρίζουν την οδό και το πού πηγαίνει, δεν έλεγε ότι το κατέχουν ήδη στο παρόν, όπως ακριβώς ούτε το να είναι μαζί του στους ουρανούς, αλλά ότι αυτά επιφυλάσσονται για αυτούς για τον καιρό που θα επιστρέψει και θα τους παραλάβει.

Και διαθέτουμε λόγο και γνώση και δόξα και επιδεξιότητα του χεριού και του στόματος. Και είστε υιοί, αληθινά, τίμιοι και ισάξιοι με το χρυσάφι, σύμφωνα με τη χρυσή σας υποταγή. Τι απομένει λοιπόν; Η υπομονή. «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή», λέει, «ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε τις υποσχέσεις». Και ποιες είναι οι υποσχέσεις; Ο ίδιος ο Κύριος έχει πει: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο· και αν πάω, θα σας ετοιμάσω τόπο. Πάλι θα έρθω και θα σας πάρω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε κι εσείς. Και όπου εγώ πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε». «Και τη χαρά σας κανείς δεν την αφαιρεί από εσάς». Αυτά λοιπόν έχοντας στο νου μας και προσβλέποντας στη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί στους αγίους, την άρρητη και ανεκλάλητη, ας υπομείνουμε, αδελφοί, τα πάντα με μακροθυμία· και αν χρειαστεί να πεινάσουμε, ας πεινάσουμε· και αν χρειαστεί να βασανιστούμε, ας βασανιστούμε· και αν χρειαστεί να πεθάνουμε, ας πεθάνουμε· για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΣΤ'. ΟΤΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΕΙΝΑΙ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΟ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΥΠΟΜΟΝΗΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΙΑΣ. Αδελφοί και πατέρες, η Τεσσαρακοστή ήδη παρέρχεται, και η ψυχή χαίρει για την έλευση του Πάσχα, διότι σε αυτό θα αναπαυθεί και θα απαλλαγεί από τους πολλούς κόπους. Γιατί λοιπόν προήλθε αυτός ο λόγος από εμένα; Διότι και ολόκληρη η ζωή μας επέχει τρόπον τινά αυτή τη θέση, καθώς αποβλέπει προς το αιώνιο Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα, αν και είναι μεγάλο και σεβάσμιο, εντούτοις, όπως διακηρύττουν οι πατέρες μας, αποτελεί τύπο εκείνου του Πάσχα. Διότι αυτό το Πάσχα διαρκεί μία ημέρα και παρέρχεται, ενώ εκείνο το Πάσχα είναι αδιάδοχο. Από εκεί έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός. Εκεί υπάρχει χαρά και ευφροσύνη και αγαλλίαση αιώνια. Εκεί ακούγεται ήχος εορταζόντων και χορός πανηγυριζόντων και υπάρχει η θεωρία του αϊδίου φωτός. Εκεί βρίσκεται το μακάριο γεύμα του Χριστού, η πλήρης τράπεζα των αιώνιων αγαθών και το καινούργιο ποτό, για το οποίο είπε ο Χριστός: «Δεν θα πιω στο εξής από αυτό το γέννημα της αμπέλου, έως ότου να το πίνω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία του Πατέρα μου.» Σχετικά με αυτήν, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει για τους ουρανούς, είπε στους μαθητές του: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο, και αφού πορευθώ, θα σας ετοιμάσω τόπο. Πάλι έρχομαι και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς. Και όπου πηγαίνω εγώ το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.»

«Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο. Και εάν πορευθώ, θα ετοιμάσω τόπο. Πάλι έρχομαι και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς. Και όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.» Βλέπεις υπόσχεση άφατη και ανεκδιήγητη;

«Ειδάλλως, θα σας το έλεγα· πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο. Και εάν πορευθώ να σας ετοιμάσω τόπο, πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ, να είστε και εσείς.» Είπε βέβαια προς τον Πέτρο ο Κύριος ότι: «Θα με ακολουθήσεις αργότερα»· για να μη νομίσουν όμως οι υπόλοιποι ότι αυτό δόθηκε μόνο σε εκείνον, τον Πέτρο, και όχι και σε αυτούς, λέει ότι και εσάς θα σας δεχθεί εκείνος ο χώρος, ο οποίος θα υποδεχθεί και τον Πέτρο, ώστε δεν πρέπει να ταράζεστε σχετικά με τον τόπο. «Διότι υπάρχουν πολλές μονές (κατοικίες) στην οικία του Πατέρα μου»· δηλαδή, υπό την εξουσία του Πατέρα· διότι με τη λέξη οικία να εννοείς την εξουσία και την κυριαρχία. Αν όμως δεν υπήρχαν κατοικίες, εγώ θα πήγαινα και θα ετοίμαζα για εσάς. Ώστε και για τους δύο λόγους δεν πρέπει να ταράζεστε, είτε είναι έτοιμες, είτε όχι. Διότι και αν δεν ήταν έτοιμες, εγώ με κάθε προθυμία θα τις προετοίμαζα για εσάς. Αλλά και αν πήγαινα για να σας ετοιμάσω τόπο, ούτε και τότε θα σας άφηνα, αλλά θα σας παραλάμβανα, «ώστε όπου είμαι εγώ, να είστε και εσείς.» Βλέπεις τα λόγια παρηγοριάς και πνευματικής ανάτασης; Όπου είμαι εγώ, εκεί θα είστε και εσείς. Δεν έχει κανένα νόημα λοιπόν το να ταράζεστε, εφόσον πρόκειται να είστε μαζί μου. «Και όπου εγώ πηγαίνω, το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε.»

«Λέγει προς αυτόν ο Θωμάς: Κύριε, δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό; Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.» Επειδή αντιλήφθηκε ότι η διάνοιά τους αναζητούσε να μάθει πού πηγαίνει, τους δίνει αφορμή για να ερωτήσουν. Και γι' αυτό λέγει: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», παρακινώντας τους σε ερώτηση.

Ίση επομένως είναι η δύναμη του Πατρός και του Υιού· διότι μία είναι και η ενέργεια. Όταν, λοιπόν, εφαρμόζεις τον πρακτικό βίο, ο Χριστός γίνεται για σένα οδός· όταν όμως ασκείς το θεωρητικό, γίνεται για σένα αλήθεια. Επειδή όμως πολλοί, αν και εφάρμοσαν την πρακτική και ασχολήθηκαν με τη θεωρία, δεν πέτυχαν οπωσδήποτε τη ζωή (διότι είτε επειδή επιδίωξαν την αρετή από κενοδοξία έλαβαν την αμοιβή τους εδώ, είτε αποπλανήθηκαν από την ευθεία οδό εξαιτίας της έπαρσής τους σε δογματικά ζητήματα), για τον λόγο αυτόν προστίθεται στην οδό και στην αλήθεια, εννοώ στο πρακτικό και στο θεωρητικό, η ζωή. Πρέπει και εμείς να πορευόμαστε και να θεολογούμε, έχοντας στραμμένο το βλέμμα μας προς Εκείνον που ζει στους αιώνες, και όχι προς τον νεκρό έπαινο των ανθρώπων. «Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου. Και από τώρα τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει.» Πώς, λοιπόν, πιο πάνω είπε ότι: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα· ενώ εδώ λέει: «Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου;» Δεν τα λέει αυτά περιπίπτοντας σε αντίφαση. Διότι γνώριζαν βέβαια τον Πατέρα, αλλά όχι με τον τρόπο που έπρεπε· δηλαδή τον γνώριζαν ως Θεό, αλλά όχι ακόμα ως Πατέρα. Αργότερα, όταν ήλθε το Πνεύμα, ενέθεσε μέσα τους όλη τη γνώση. Αυτό, λοιπόν, που λέει, έχει ως εξής:

Το χωρίο, «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», δεν υποδηλώνει ότι αυτοί τον αγνοούσαν, αλλά τα λεγόμενα σημαίνουν το εξής: Σας είπα ότι «Όπου πηγαίνω, γνωρίζετε», δηλαδή, προς τον Πατέρα, «και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα. Μου είπε ο Θωμάς: «Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις», και επομένως, ούτε την οδό γνωρίζουμε. Είπα στον Θωμά: «Εγώ είμαι η οδός και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Αν λοιπόν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Αλλά εφόσον εμένα με γνωρίζετε, άρα γνωρίζετε και τον Πατέρα μου. Διότι από τώρα, λέγει, τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει, εφόσον έχετε δει εμένα. «Λέγει σε αυτόν ο Φίλιππος: Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί. Λέγει σε αυτόν ο Ιησούς: