Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:5

Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει ότι αυτοί που από παραφροσύνη αρνήθηκαν την εν Χριστώ πολιτεία, και επιστρέφουν στις σκιές του νόμου, έχουν αποξενωθεί από τον Χριστό και έχουν εκπέσει από τη χάρη, επειδή επιθυμούν να δικαιωθούν από τον νόμο. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που παρεκκλίνει από την πατημένη και ευθεία οδό, θα υποστεί οπωσδήποτε τη βλάβη της πλάνης, έτσι, νομίζω, και όχι διαφορετικά, εκείνοι που απέρριψαν την εν Χριστώ δικαιοσύνη και θεώρησαν ως μηδέν την παιδεία της ευαγγελικής πολιτείας, δεν θα δουν την άνω πόλη, ούτε θα συγκατοικήσουν με τους αγίους. Διότι η οδός που οδηγεί σε αυτήν, είναι μόνον ο Χριστός. <Λέει σε αυτόν ο Θωμάς: Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις, και πώς ξέρουμε την οδό; Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού.> Καθώς ο Χριστός δεν είχε θελήσει ακόμη να πει ρητώς στους μαθητές Του ότι θα πορευθεί προς τα άνω και θα αναχωρήσει προς τον Πατέρα, αλλά υποδείκνυε το πράγμα αινιγματικά και με πολλές εμφάσεις, ο μαθητής απηύθυνε την ερώτηση. Και αυτός ήταν ο Θωμάς. Και συμπλέκει κάποιον συλλογισμό, αναγκάζοντάς Τον σχεδόν να πει, έστω και παρά τη θέλησή Του, πού τελικά πορεύεται, και πού καταλήγει η οδός της αναχωρήσεώς Του. Διότι δεν ξέρουμε, είπε, πού πηγαίνεις, πώς λοιπόν θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε την οδό;

Αυτός, λοιπόν, είναι η αλήθεια, αυτός είναι η ζωή. Διότι κανείς άλλος δεν θα μας αποκαταστήσει τη ζωή που ελπίζουμε, δηλαδή εκείνη μέσα σε αφθαρσία, μακαριότητα και αγιασμό. Διότι αυτός μας εγείρει, και ενώ γίναμε νεκροί εξαιτίας της αρχαίας κατάρας, θα μας επαναφέρει πάλι σε αυτό που ήμασταν στην αρχή. Επομένως, όλα τα άριστα και τα εξαιρετικά για εμάς μέσα σε αυτόν και δι' αυτού έχουν ήδη φανερωθεί και πρόκειται να πραγματοποιηθούν. Και πρόσεξε πάλι, ότι στη θεώρηση των προκειμένων ζητημάτων είναι πολύ ταιριαστός ο λόγος περί αυτών. Επειδή, καθώς ο μαθητής δίσταζε ακόμη και έλεγε «Πώς γνωρίζουμε την οδό;», έδειξε με συντομία, πως εφόσον θα γνώριζαν ότι αυτός είναι ο αίτιος, ο χορηγός και ο κυβερνήτης των αγαθών που θέλουν να μας μεταφέρουν στα άνω, δεν θα είχαν καμία άλλη ανάγκη για να γνωρίσουν την οδό.

βʹ. Έπειτα, για να μη φανεί ότι τους τα λέει αυτά απλώς για να τους παρηγορήσει, αλλά για να πιστέψουν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, προσθέτει: «Και όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και την οδό τη γνωρίζετε». Βλέπεις πώς τους δίνει απόδειξη ότι αυτά δεν τα έχει πει τυχαία; Και το λέει αυτό, επειδή διέκρινε ότι η ψυχή τους πλέον αναζητούσε να το μάθει. Διότι ο μεν Πέτρος έλεγε ό,τι έλεγε όχι για να μάθει, αλλά για να τον ακολουθήσει. Επειδή όμως εκείνος επιτιμήθηκε, και εκείνο που έως τότε φαινόταν να είναι αδύνατο, ο Ίδιος αποφάνθηκε πως είναι δυνατό, το γεγονός όμως ότι φάνηκε αδύνατο τον οδήγησε στην επιθυμία να το μάθει με ακρίβεια· γι' αυτό τους λέει: «Και την οδό τη γνωρίζετε». Διότι, όπως ακριβώς όταν είπε: «Θα με απαρνηθείς», χωρίς κανείς να έχει πει απολύτως τίποτε προηγουμένως, και ερευνώντας τα βάθη της καρδιάς τους έλεγε: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας»· έτσι και εδώ, λέγοντας το «Γνωρίζετε», φανέρωνε την επιθυμία που υπήρχε στη διάνοιά τους, και ο Ίδιος τους δίνει την αφορμή να ρωτήσουν. Το δε ερώτημα, «Πού πηγαίνεις;», ο μεν Πέτρος το θέτει από την πολλή του στοργή, ο δε Θωμάς από δειλία. «Κύριε, δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις». Τον τόπο δεν τον γνωρίζουμε, λέει· πώς λοιπόν θα γνωρίζουμε την οδό που οδηγεί εκεί; Και δες με πόση συστολή το λέει. Διότι δεν είπε: «Πες μας τον τόπο», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις». Διότι όλοι αγωνιούσαν από ώρα να το μάθουν αυτό. Εάν δηλαδή οι Ιουδαίοι απορούσαν όταν το άκουγαν αυτό, μολονότι ήθελαν να απαλλαγούν από Εκείνον, πολύ περισσότερο ήθελαν να μάθουν αυτοί που δεν ήθελαν ποτέ να χωριστούν από Αυτόν.

Α'. Μεγάλη είναι η τυραννία της αθυμίας, και μας χρειάζεται πολλή ανδρεία ώστε να σταθούμε γενναία απέναντι σε τούτο το πάθος, και, καρπωνόμενοι από αυτό ό,τι είναι χρήσιμο, να απορρίψουμε το περιττό· διότι έχει και κάτι το χρήσιμο. Όταν, δηλαδή, αμαρτάνουμε εμείς ή οι άλλοι, μόνο τότε είναι καλό να λυπόμαστε· όταν όμως περιπέσουμε σε ανθρώπινες περιστάσεις, τότε είναι πλέον άχρηστη η χρησιμότητα της αθυμίας. Επειδή, λοιπόν, αυτή κατέβαλε και τους μαθητές, που δεν ήταν ακόμη τέλειοι, δες πώς τους διορθώνει μέσω της επίπληξης. Διότι εκείνοι που προηγουμένως τον ρωτούσαν χίλια δυο πράγματα (αφού και ο Πέτρος έλεγε: «Πού πηγαίνεις;», και ο Θωμάς: «Δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό;», και ο Φίλιππος: «Δείξε μας τον Πατέρα σου»), αυτοί τώρα, ακούγοντας ότι «θα σας κάνουν αποσυνάγωγους», και ότι «θα σας μισήσουν», και ότι «όποιος σας σκοτώσει θα νομίσει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό», κατέπεσαν τόσο πολύ, ώστε κυριεύθηκαν πλέον από αφωνία και δεν συζητούσαν τίποτα μαζί του.

Η φράση «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε» εγείρει μια ένσταση: διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αυτοί γνώριζαν, όταν οι ίδιοι ομολογούσαν ότι αγνοούν, ο μεν Πέτρος με το να λέει «Κύριε, πού πηγαίνεις;», ο δε Θωμάς αναφωνώντας αμέσως «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις»; Πώς λοιπόν τους έλεγε ο Σωτήρας «όπου εγώ πηγαίνω το γνωρίζετε, και τον δρόμο τον γνωρίζετε»; Μήπως ούτε και αυτό έχει λεχθεί απλώς, αλλά συνδέεται με τα προηγούμενα που ειπώθηκαν υποθετικά, ως εξής: «αν δεν υπήρχαν για εσάς κατοικίες, θα είχα αναχωρήσει και θα τις είχα ετοιμάσει και, αφού ερχόμουν πάλι και σας παραλάμβανα, θα σας είχα εγκαταστήσει σε αυτές, ώστε να είστε και εσείς όπου είμαι εγώ, και ώστε να γνωρίζετε πού πηγαίνω και να γνωρίζετε τον δρόμο»; Διότι το «ώστε» λαμβάνεται από κοινού και αυτά συνδέονται υποθετικώς με τα προηγούμενα, επομένως δεν έχουν λεχθεί αυτά από τον Δεσπότη αποφαντικά και απόλυτα, αλλά ως υπόθεση και ως επακόλουθα των προηγουμένων. Αλλά γιατί άραγε να ειπωθούν τέτοια λόγια από αυτόν; Ο θαυμάσιος Ιωάννης αποφάνθηκε θεόσοφα για την αιτία. Το δε «έρχομαι πάλι και θα σας παραλάβω» έχει και μια άλλη, βαθύτερη και μυστικότερη έννοια, δηλαδή: «αν δεν ήταν αυτά ετοιμασμένα για εσάς, δεν θα δίσταζα να έρθω πάλι και να πάθω για εσάς μετά το πρώτο πάθος, αρκεί μόνο να μην είστε εσείς στερημένοι από τη διαμονή μαζί μου εκεί. Τόσο πολύ νοιάζομαι για εσάς. Αν λοιπόν ισχύουν αυτά, δεν πρέπει να ταράζεστε και να αδημονείτε.»

Στον Ευλάμπιο, αρχιεπίσκοπο και σκευοφύλακα. Προς τη δεσποτική φωνή που λέει «όπου πηγαίνω εγώ το ξέρετε, και την οδό την ξέρετε» δεν είναι ασυνεπής ούτε εκφράζει τα αντίθετα η απόκριση του μαθητή: «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό;». Διότι δεν έχει ειπωθεί αυτό απλώς ούτε απόλυτα, ούτε χωρίς κάποια προηγούμενη προϋπόθεση, αλλά έχει ως προηγούμενο, με το οποίο και συνδέεται, το «πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω». Διότι, λέγοντας αυτό, επισυνάπτει μέσω του «για να» και την αιτία της παραλαβής, διαιρώντας την στα εξής τρία: στο να είναι οι μαθητές εκεί όπου είναι και ο δάσκαλος, στο να ξέρουν πού πηγαίνει, και στο να ξέρουν την οδό. Διότι λέει: «Πάλι θα έρθω και θα σας παραλάβω κοντά μου»· γιατί; «Για να είστε και εσείς εκεί όπου είμαι εγώ, και για να ξέρετε πού πηγαίνω, και για να ξέρετε την οδό», καθώς το «για να» είναι προφανές ότι ισχύει από κοινού και για τις τρεις αιτίες, όπως συχνά συνηθίζεται. Επομένως, το να γνωρίζουν την οδό και το πού πηγαίνει, δεν έλεγε ότι το κατέχουν ήδη στο παρόν, όπως ακριβώς ούτε το να είναι μαζί του στους ουρανούς, αλλά ότι αυτά επιφυλάσσονται για αυτούς για τον καιρό που θα επιστρέψει και θα τους παραλάβει.

«Λέγει προς αυτόν ο Θωμάς: Κύριε, δεν γνωρίζουμε πού πηγαίνεις, και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό; Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.» Επειδή αντιλήφθηκε ότι η διάνοιά τους αναζητούσε να μάθει πού πηγαίνει, τους δίνει αφορμή για να ερωτήσουν. Και γι' αυτό λέγει: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», παρακινώντας τους σε ερώτηση.

Γι' αυτό και ο Θωμάς λέει: «Κύριε, δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις· και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε την οδό;». Αυτό δε το λέει ο Θωμάς από πολλή δειλία, και όχι επειδή ποθούσε να τον ακολουθήσει, όπως ο Πέτρος. Ο Χριστός λοιπόν, δείχνοντας ότι η ακολούθησή Του θα είναι γι' αυτούς πιο εύκολη και ευχερής, φανερώνει και το πού πηγαίνει, και ποια είναι η οδός. Διότι πηγαίνει μεν προς τον Πατέρα, και οδός είναι ο ίδιος ο Χριστός. Επειδή λοιπόν λέει «Εγώ είμαι η οδός», μέσα από εμένα οπωσδήποτε θα ανεβείτε κι εσείς προς τον Πατέρα· και δεν είμαι μόνο οδός, αλλά και «αλήθεια»· ώστε είναι εύλογο να έχετε θάρρος ότι δεν θα εξαπατηθείτε από εμένα. Αλλά είμαι και «ζωή»· ώστε ακόμη κι αν πεθάνετε, δεν θα σας εμποδίσει ο θάνατος από το να έρθετε προς τον Πατέρα. Έχετε θάρρος λοιπόν· διότι μέσα από εμένα έρχεται ο καθένας προς τον Πατέρα. Και επειδή εγώ είμαι κύριος του να σας οδηγήσω προς τον Πατέρα, εξάπαντος θα φτάσετε εκεί. Διότι δεν είναι δυνατόν να έρθετε μέσω άλλης οδού, παρά μόνο μέσω εμού. Εσύ δε, κατανόησε και από αυτό ότι ο Υιός είναι ίσος με τον Γεννήτορα. Διότι αλλού μεν λέει ότι ο Πατέρας τούς οδηγεί σε Αυτόν: «Διότι κανείς», λέει, «δεν μπορεί να έρθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας». Εδώ όμως λέγεται ότι οδηγούνται στον Πατέρα μέσω Αυτού.

Το χωρίο, «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», δεν υποδηλώνει ότι αυτοί τον αγνοούσαν, αλλά τα λεγόμενα σημαίνουν το εξής: Σας είπα ότι «Όπου πηγαίνω, γνωρίζετε», δηλαδή, προς τον Πατέρα, «και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα. Μου είπε ο Θωμάς: «Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις», και επομένως, ούτε την οδό γνωρίζουμε. Είπα στον Θωμά: «Εγώ είμαι η οδός και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Αν λοιπόν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Αλλά εφόσον εμένα με γνωρίζετε, άρα γνωρίζετε και τον Πατέρα μου. Διότι από τώρα, λέγει, τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει, εφόσον έχετε δει εμένα. «Λέγει σε αυτόν ο Φίλιππος: Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί. Λέγει σε αυτόν ο Ιησούς: