Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:7

Διότι «τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ· ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε», και, αφού ήλθε, ο ίδιος ομιλεί με την αγία του φωνή, προσφέροντας τη θέαση του εαυτού του, και μέσω αυτής θέτοντας τη βάση για την επίγνωση του Πατρός: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», χωρίς να ισχυρίζεται ότι ο ίδιος είναι ο Πατέρας —διότι πώς θα μπορούσε, αφού Εκείνος είναι αόρατος;— αλλά ότι είναι τέτοιος όπως ακριβώς ο Πατέρας. Είχε πει, άλλωστε, προηγουμένως: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», εξηγώντας μας ξεκάθαρα τη δυάδα των προσώπων, η οποία αναγνωρίζεται με απαράλλαχτη θεότητα.

Διότι δεν ισχυρίζεται ότι ο ίδιος είναι ο Πατέρας, εφόσον διακρίνει τα πρόσωπα φανερά όταν λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα». Διότι με αυτό υποδεικνύει το δικό του πρόσωπο: «Έχει δει τον Πατέρα», κάνοντας αναφορά στο πατρικό πρόσωπο και διακρίνοντάς το ολοφάνερα από τον εαυτό του, καθώς και όταν λέει: «Εάν είχατε γνωρίσει εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι αυτά δεν υποδηλώνουν σύγχυση των προσώπων, αλλά φανερώνουν το απαράλλακτο της θεότητας. Ας ακούσουν όμως τον ίδιο λόγο και οι αντίπαλοι: ότι εκείνος που έχει αξιωθεί την κοινωνία του Υιού δεν στερείται τον Πατέρα.

Κανείς, λοιπόν, δεν θα έρθει προς τον Πατέρα, δηλαδή δεν θα αναδειχθεί κοινωνός της θείας φύσεως, παρά μόνο μέσω του Χριστού. Διότι, αν δεν είχε μεσιτεύσει γινόμενος άνθρωπος, η κατάστασή μας δεν θα είχε προχωρήσει σε αυτή τη μακαριότητα, αλλά και αν κάποιος πορευθεί προς τον Πατέρα μέσω της θεωρίας, εννοώ αυτής που βασίζεται στην πίστη και τη γνώση της ευσέβειας, πάλι μέσω αυτού του Σωτήρα μας Χριστού θα έρθει. Διότι αυτό που είπα προηγουμένως, θα το πω πάλι, καθώς η πορεία του συλλογισμού δεν έχει άλλη κατεύθυνση. Επειδή, αν κάποιος αποδεχθεί αληθινά τον Υιό ως Υιό, θα φτάσει στη γνώση του Θεού και Πατέρα, διότι δεν θα μπορούσε να νοηθεί η ύπαρξη του υιού, αν δεν γινόταν οπωσδήποτε μαζί του αποδεκτός και εκείνος που τον γέννησε. Επειδή μαζί με τον Υιό συνυπάρχει η γνώση περί του Πατέρα, και πάλι μαζί με τον Πατέρα η γνώση περί του Υιού. Συνεπώς, είναι αληθινός ο Κύριος όταν λέει: Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού, επειδή ο Υιός είναι φυσική και ουσιώδης εικόνα του Θεού και Πατέρα, και όχι, όπως φάνηκε σε κάποιους, ότι έχει διαμορφωθεί καθ' ομοίωσή Του με επίκτητα αξιώματα, ενώ κατ' ουσίαν υπάρχει και νοείται ως κάτι διαφορετικό. «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου.» Ίσως κάποιος να πει και να νομίσει ότι ο Υιός εδώ μιλάει επαναλαμβάνοντας τον εαυτό Του. Δεν έχουν όμως έτσι τα πράγματα. Διότι δεν θα μπορούσε να πει κάτι μάταιο και περιττό, έστω κι αν, ακριβώς επειδή κάποιοι δεν μπορούν να παρακολουθήσουν εύκολα τα λεγόμενα, κάποιες φορές προβαίνει σε μια πολύ χρήσιμη επανάληψη.

Διότι για αυτόν τον λόγο, αναφέρει, είναι αδύνατον να γνωρίσουν πλήρως κάποιοι τον Πατέρα, εάν προηγουμένως δεν έχουν γνωρίσει πλήρως αυτόν, δηλαδή τον Υιό. «Και από τώρα τον γνωρίζετε και τον έχετε δει.» Θεωρώ ότι αξίζει να θαυμάσει κανείς και σε αυτό τη διάταξη και την απόρρητη οικονομία που ενυπάρχει στον λόγο. Διότι, έχοντας πει «Εάν με γνωρίζατε, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», και δίνοντας την εντύπωση ότι επικρίνει τους μαθητές για την άγνοια πραγμάτων τόσο αναγκαίων, αμέσως το θεράπευσε λέγοντας: «Από τώρα τον γνωρίζετε και τον έχετε δει». Επειδή επρόκειτο να γίνουν ηγέτες των απανταχού εκκλησιών, έχοντας ακούσει από τον ίδιο τον Σωτήρα το «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», γι' αυτήν ακριβώς την αιτία, όπως νομίζω, αφού προαπέδειξε ωφέλιμα και έκανε τον λόγο του κοινό για όλους, ότι δηλαδή αν κάποιος γνωρίσει τον Υιό, θα γνωρίσει οπωσδήποτε και τον Πατέρα και Θεό από τον οποίο προέρχεται, επιμαρτυρεί ωφέλιμα στους μαθητές του την επίγνωση όχι από απλή συγκατάβαση. Διότι δεν θα μπορούσε να πει κάτι που δεν είναι αληθές, αλλά επειδή όντως γνώριζαν και είχαν επίγνωση. Διότι το ότι γνώριζαν και είχαν πιστέψει πως ο Κύριος είναι αληθώς Υιός του Θεού, δεν αφήνει καμία αμφιβολία σε όσους σκέφτονται ορθά.

Διότι με ποιον τρόπο ο Ναθαναήλ ο Ισραηλίτης, όταν άκουσε το «Προτού σε καλέσει ο Φίλιππος, όταν ήσουν κάτω από τη συκιά, σε είδα», αμέσως προσέφερε την ομολογία της πίστεως λέγοντας: «Ραββί, εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, εσύ είσαι ο βασιλιάς του Ισραήλ»; Και επιπλέον, όταν η θάλασσα γαλήνεψε με παράδοξο και ασυνήθιστο τρόπο, πώς τον προσκυνούσαν όσοι βρίσκονταν στο πλοιάριο λέγοντας: «Αληθινά, είσαι Υιός Θεού;»; Άραγε θα πει κάποιος ότι ξεστόμισαν αυτά τα λόγια χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι Θεός και ότι έχει γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα; Έπειτα, πώς κάποιος που ισχυρίζεται κάτι τέτοιο δεν θα αποδειχθεί αμαθής; Στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, όταν ρωτήθηκαν από τον ίδιο τον Χριστό: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», δεν ανέφεραν πρώτα τις γνώμες των άλλων; Διότι άλλοι μεν, λέει, νομίζουν ότι είσαι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας ή ένας από τους προφήτες. Το ποιος έλεγαν οι ίδιοι ότι είναι, δεν απέφυγαν να το πουν ρητά, αλλά όλοι μαζί μέσω του ενός που προεξείχε, και αυτός ήταν ο Πέτρος, είπαν χωρίς δισταγμό: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Επομένως, όταν ο Χριστός λέει: «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», μην υποθέσεις καθόλου ότι ο λόγος αυτός ειπώθηκε προς τους ίδιους τους μαθητές, αλλά μάλλον θέτει έναν γενικό κανόνα για όλους παντού, χρησιμοποιώντας το πρόσωπο των αγίων αποστόλων.

Διότι παρατήρησε πώς θα διαπιστώσουμε ότι δεν αγνοούσαν το γεγονός ότι είναι Θεός και Υιός του Θεού· αλλά όταν ο Θεός δήλωσε ότι ο ίδιος είναι η οδός, δεν κατάλαβαν και πολύ καλά αυτό που φάνηκε να λέγεται αινιγματικά, και μόνο ως προς αυτό θα σταθεί εναντίον τους η κατηγορία της άγνοιας. Διότι γι' αυτό ακριβώς, αφού τους έλεγξε εν συντομία ότι δεν θα μπορέσουν να κατανοήσουν τα όσα τους ειπώθηκαν έμμεσα, έπειτα προβάλλοντας από εδώ και πέρα έναν κοινό λόγο για όλους και διδάσκοντας με σαφήνεια ότι θα στερηθεί και αυτήν ακόμη τη γνώση του Πατέρα όποιος αγνοήσει τον Υιό, εφόσον οι μαθητές είχαν ήδη ομολογήσει την πίστη τους, εύλογα επιβεβαιώνει τη γνώση τους λέγοντας: «Από τώρα τον γνωρίζετε και τον έχετε δει». Το «από τώρα», βέβαια, το λέει όχι αναγκαστικά από εκείνη την ώρα ή την ημέρα κατά την οποία τους έλεγε αυτά τα λόγια· αλλά το «από τώρα» το λέει αντιπαραβάλλοντας προς την αρχαία και παλαιά εποχή τον νεοφανή και νέο καιρό της δικής του παρουσίας, κατά τον οποίο έγινε λαμπρότερη για τους ανθρώπους σε όλη την οικουμένη η γνώση περί του Πατέρα μέσω του Υιού. Γι' αυτό ακριβώς και στο βιβλίο των Ψαλμών λέει απευθυνόμενος προς τον Θεό και Πατέρα: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου εξαιτίας μου». Διότι, έχοντας δει τον Υιό να διαπρέπει με θαύματα που ξεπερνούν τη λογική και να κατορθώνει εύκολα με θεοπρεπή εξουσία ό,τι θα ήθελε, θαυμάσαμε από αυτό τη γνώση του Πατέρα, κατανοώντας ότι αυτή δεν είναι διαφορετική από εκείνη του Υιού που προήλθε από αυτόν.

Από τώρα λοιπόν τον γνωρίζετε και τον έχετε δει. Διότι γνωρίσαμε στον Υιό, όπως είπα μόλις πριν, ποιος είναι ο Πατέρας, και όχι μόνο τον επιγνώσαμε, αλλά και τον θεασαμεθα, δηλαδή τον είδαμε. Διότι η μεν γνώση υποδηλώνει τη θεωρία μέσω των εννοιών, την οποία ίσως θα μπορούσε να λάβει κανείς για τη θεία και άρρητη φύση, εννοώ αυτήν που είναι πάνω από όλα και μέσω όλων και σε όλα. Το να δει όμως κανείς, σημαίνει τη βεβαιότητα μέσω των θαυμαστών έργων. Διότι όχι μόνο γνωρίσαμε ότι ο Πατέρας είναι ζωή κατά φύση· ούτε αποκτήσαμε μέσα μας τη γνώση του πράγματος με γυμνές και μόνο έννοιες, βλέποντάς τα στον Υιό, ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς και επαναφέρει ξανά στην ύπαρξη όσους έχουν φθαρεί· δεν γνωρίσαμε μόνο ότι είναι ζωή κατά φύση και ότι ο Θεός και Πατέρας έχει υπό τα πόδια του όλη την κτίση και κυριαρχεί βασιλικά στα δημιουργήματά του, ώστε «όλα τα έργα να σείονται και να τρέμουν εξαιτίας του», σύμφωνα με το γραμμένο· αλλά είδαμε ότι είναι τέτοιος και στον Υιό, όταν, επιτιμώντας τη θάλασσα και τους ανέμους, είπε με πολλή εξουσία: «Σιώπα, πεφίμωσο». Επειδή λοιπόν επρόκειτο να πει ότι όχι μόνο έχετε γνωρίσει τον Πατέρα, αλλά ότι και τον έχετε δει, θεώρησε αναγκαίο να προτάξει το «Από τώρα»· και για ποια αιτία;

Πώς όμως, ενώ είπε: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», πρόσθεσε: «Εάν είχατε γνωρίσει εμένα, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου· και από τώρα τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει»; Δεν το λέει αντιφάσκοντας· διότι βεβαίως τον γνώριζαν, αλλά όχι με τον τρόπο που έπρεπε.

Λόγος περί της θεολογίας του Βλεμμύδη. Παραθέτουμε τα όσα ειπώθηκαν στα Ευαγγέλια από τον ενυπόστατο Λόγο και Υιό του Θεού και Θεό, τον Ιησού Χριστό, τον Σωτήρα μας, προς τους μαθητές και αποστόλους του· διότι λέγει η Αυτοαλήθεια: Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού. Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου· και από τώρα τον γνωρίζετε και τον έχετε δει. Και πάλι: Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα· και πώς εσύ λέγεις, ω Φίλιππε·

Διότι έτσι κάπου λέει ο ίδιος προς τον Πατέρα: Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη. Και πάλι: Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους. Και: Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν. Και: Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου. Το ότι δε μέσω της εικόνας γνωρίζεται το αρχέτυπο, ο ίδιος ο Σωτήρας πάλι κάπου είπε προς τους μαθητές: Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου, και από τώρα τον γνωρίζετε. Και:

Το δε «από τώρα τον γνωρίζετε» το είπε παρουσιάζοντας αυτό που οπωσδήποτε επρόκειτο να γίνει σε αυτούς και αναμφίβολα θα συνέβαινε, σαν να λέει: οπωσδήποτε θα υπάρξει η αληθινή γνώση για εμένα και τον Πατέρα, όταν ο Παράκλητος έρθει σε εσάς, και πρέπει να έχετε θάρρος και να μην αμφιβάλλετε γι' αυτό, ότι δηλαδή θα γνωρίσετε, σαν να ήταν κιόλας ολοκληρωμένη και παρούσα σε εσάς αυτή η γνώση.

Ίση επομένως είναι η δύναμη του Πατρός και του Υιού· διότι μία είναι και η ενέργεια. Όταν, λοιπόν, εφαρμόζεις τον πρακτικό βίο, ο Χριστός γίνεται για σένα οδός· όταν όμως ασκείς το θεωρητικό, γίνεται για σένα αλήθεια. Επειδή όμως πολλοί, αν και εφάρμοσαν την πρακτική και ασχολήθηκαν με τη θεωρία, δεν πέτυχαν οπωσδήποτε τη ζωή (διότι είτε επειδή επιδίωξαν την αρετή από κενοδοξία έλαβαν την αμοιβή τους εδώ, είτε αποπλανήθηκαν από την ευθεία οδό εξαιτίας της έπαρσής τους σε δογματικά ζητήματα), για τον λόγο αυτόν προστίθεται στην οδό και στην αλήθεια, εννοώ στο πρακτικό και στο θεωρητικό, η ζωή. Πρέπει και εμείς να πορευόμαστε και να θεολογούμε, έχοντας στραμμένο το βλέμμα μας προς Εκείνον που ζει στους αιώνες, και όχι προς τον νεκρό έπαινο των ανθρώπων. «Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου. Και από τώρα τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει.» Πώς, λοιπόν, πιο πάνω είπε ότι: «Όπου πηγαίνω γνωρίζετε, και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα· ενώ εδώ λέει: «Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου;» Δεν τα λέει αυτά περιπίπτοντας σε αντίφαση. Διότι γνώριζαν βέβαια τον Πατέρα, αλλά όχι με τον τρόπο που έπρεπε· δηλαδή τον γνώριζαν ως Θεό, αλλά όχι ακόμα ως Πατέρα. Αργότερα, όταν ήλθε το Πνεύμα, ενέθεσε μέσα τους όλη τη γνώση. Αυτό, λοιπόν, που λέει, έχει ως εξής:

Εάν, λοιπόν, είχατε γνωρίσει τη δική μου ουσία και την αξία, θα είχατε γνωρίσει και του Πατέρα. Από τώρα όμως αρχίσατε να τον γνωρίζετε μέσω εμού, «και τον έχετε δει», δηλαδή, με τον νου σας, όσο είναι δυνατόν, τον θεωρήσατε. Επειδή, δηλαδή, έχετε εμένα ως Κύριο και διδάσκαλο, οπωσδήποτε μέσω εμού λάβατε και τη γνώση του Πατέρα, όσο σας είναι προς το παρόν εφικτό, και σε μέτριο βαθμό· διότι την τελειότερη δεν την έχετε ακόμη δεχθεί. Αλλά και κατά άλλον τρόπο:

Το χωρίο, «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», δεν υποδηλώνει ότι αυτοί τον αγνοούσαν, αλλά τα λεγόμενα σημαίνουν το εξής: Σας είπα ότι «Όπου πηγαίνω, γνωρίζετε», δηλαδή, προς τον Πατέρα, «και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα. Μου είπε ο Θωμάς: «Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις», και επομένως, ούτε την οδό γνωρίζουμε. Είπα στον Θωμά: «Εγώ είμαι η οδός και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Αν λοιπόν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Αλλά εφόσον εμένα με γνωρίζετε, άρα γνωρίζετε και τον Πατέρα μου. Διότι από τώρα, λέγει, τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει, εφόσον έχετε δει εμένα. «Λέγει σε αυτόν ο Φίλιππος: Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί. Λέγει σε αυτόν ο Ιησούς:

«Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα· πώς λοιπόν εσύ λες: Δείξε μας τον Πατέρα;» Νόμιζε ο Φίλιππος ότι τον μεν Χριστό τον γνώριζε ακριβώς, αλλά αγνοούσε τον Πατέρα· γι’ αυτό και είπε: «Δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί.» Διότι, έλεγε, και χίλιες φορές αν μας πεις ότι «Αν είχατε γνωρίσει εμένα, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου», δεν θα μπορέσουμε να μάθουμε έτσι τον Πατέρα. Δείξε μας τον, λοιπόν, με τα σωματικά μάτια. Επειδή, δηλαδή, άκουγε ο Φίλιππος ότι και οι προφήτες είδαν τον Θεό, επιθύμησε και αυτός να τον δει έτσι σωματικά, χωρίς να γνωρίζει ότι εκείνα τα οράματα των προφητών ήταν συγκατάβαση. Ο Χριστός λοιπόν, διδάσκοντας τον Φίλιππο ότι δεν είναι δυνατόν να ιδωθεί ο Θεός σωματικά, του λέει: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε;» Πρόσεξε ότι δεν είπε «Δεν με είδες», αλλά «Δεν με έχεις γνωρίσει», απομακρύνοντας τον Φίλιππο από το γήινο φρόνημα του να επιθυμεί να δει σωματικά τον Πατέρα. Διότι, λέει, για τον Θεό γίνεται λόγος περί γνώσεως και όχι περί σωματικής όρασης. Έπειτα προσθέτει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» Αυτό που εννοεί είναι το εξής: Εσύ, ω Φίλιππε, ζητάς να δεις τον Πατέρα με τη σωματική όραση, και νομίζεις ότι εμένα με έχεις ήδη δει· εγώ όμως σου λέω, ότι αν είχες δει εμένα, θα είχες δει και Εκείνον.