Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:10

Κεφάλαιο βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά. Εκείνος που δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή λιμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;

Διότι έτσι διασφαλίζεται σε εμάς η αγάπη προς τον Θεό, η οποία αφενός μας παρακινεί στην εκπλήρωση των εντολών του Κυρίου, και αφετέρου συντηρείται και η ίδια πάλι από αυτές, ώστε να παραμένει διαρκής και αδιάπτωτη. Και αυτό το αποδεικνύει ο Κύριος, άλλοτε μεν λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», άλλοτε δε ότι: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου», και ακόμη πιο πειστικά: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου, και μένω στην αγάπη Του».

«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού», ας αποδείξουμε αψευδή και αληθινή την υπόσχεση που δώσαμε στο βάπτισμα, με το να τηρούμε εκείνα που ειπώθηκαν προτρεπτικά από τον Απόστολο προς όσους έχουν συμφυτευθεί και συνεγερθεί με τον Χριστό, ως εξής: «Ας μη βασιλεύει, λοιπόν, η αμαρτία στο θνητό σας σώμα, ώστε να την υπακούτε στις επιθυμίες του. Ούτε να προσφέρετε τα μέλη σας στην αμαρτία ως όπλα αδικίας, αλλά να παραστήσετε τους εαυτούς σας στον Θεό, ως ζωντανούς μέσα από τους νεκρούς, και τα μέλη σας ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό.»

«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» Εάν λοιπόν η τήρηση των εντολών αποτελεί αναγκαία απόδειξη της αγάπης, υπάρχει ακόμη πιο έντονος φόβος, επειδή χωρίς αγάπη αποβαίνει ανώφελη και η άσκηση των ένδοξων χαρισμάτων, και των ανώτατων δυνάμεων, και η ύψιστη ενέργεια της ίδιας της πίστης, καθώς και η τελειοποιός εντολή, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του αποστόλου Παύλου, ο οποίος μιλούσε εν Χριστώ και είπε: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω χάρισμα προφητείας, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Θεωρώ δε ότι τα είπε αυτά με απόλυτο τρόπο, έχοντας κατά νου τον Κύριο, ο οποίος είπε ότι: «Πολλοί θα έλθουν εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και στο δικό σου όνομα δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο δικό σου όνομα δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις, και δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε ενώπιόν σου, και δεν δίδαξες στις πλατείες μας;» Και τότε θα τους αποκριθεί: «Ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας.»

Διότι συγκατατέθηκε σε αυτό με εκείνον που επέλεξε να πάθει για εμάς, και για τον λόγο αυτό λέγεται ότι τον παρέδωσε, και πολύ εύλογα. «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι κι εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη τη δική μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου· όπως ακριβώς κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου, και μένω στην αγάπη του.» Πρέπει πάλι να ατενίσουμε με πιο οξυδερκές το μάτι της διάνοιας τα μυστήρια που βρίσκονται στα προκείμενα λόγια. Διότι ο λόγος είναι βαθύς και μας εκθέτει, για να το πούμε έτσι, ολόκληρη τη φανέρωση της ένσαρκης οικονομίας. Διότι διαβεβαιώνει αφενός ότι ο ίδιος έχει αγαπηθεί από τον Θεό και Πατέρα, και αφετέρου ότι αγάπησε κι εμάς έτσι, δηλαδή με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο εννοείται ότι αγαπήθηκε και ο ίδιος από τον δικό του γεννήτορα. Έπειτα, τι πρόσθεσε σε αυτά; Ότι αρμόζει να μένουμε εμείς στην αγάπη του. Αλλά παραθέτει ως έναν λόγο και ως την πιο αναγκαία αιτία του ότι αγαπήθηκε εξαιρετικά δίκαια από τον Πατέρα, το γεγονός ότι τήρησε τις εντολές του, και προστάζει κι εμάς τους ίδιους να σπεύδουμε να εκπληρώνουμε τούτο, και έτσι λέει ότι θα παραμένουμε στην αγάπη του. Συνοπτικά λοιπόν, όσο είναι δυνατόν να ειπωθούν και να συγκεντρωθούν αθρόα τα προκείμενα, τα έχουμε δηλώσει πάρα πολύ καλά μέσα από αυτά.

Και πράγματι, θα τον βρούμε να μας λέει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του». Διότι παρατήρησε πώς δίνει σε εμάς την εντολή, ως νομοθέτης και Θεός, να τηρούμε τις δικές του εντολές, ενώ ως φύλακας του νόμου μαζί με εμάς, βεβαιώνει ότι τήρησε και ο ίδιος την εντολή του δικού του Πατέρα. <Βγήκε λοιπόν έξω ο Ιησούς, φορώντας το ακάνθινο στεφάνι και το πορφυρό ιμάτιο, και τους λέει: Ιδού ο άνθρωπος. Όταν λοιπόν τον είδαν οι αρχιερείς και οι υπηρέτες, κραύγασαν λέγοντας: Σταύρωσον, σταύρωσον.> Επέδειξε μεν κακοποιημένον ανόσια, και υβρισμένον αφόρητα από τους εμπαιγμούς των στρατιωτών τον Κύριο των πάντων, πιστεύοντας ότι θα κορεστεί κάπως και θα καταλαγιάσει επιτέλους ο άκρατος θυμός των Ιουδαίων, έστω και μόνο από αυτήν την τόσο οικτρή και ατιμωτική θέα. Εκείνοι όμως απείχαν τόσο πολύ από το να πουν και να πράξουν κάτι το φιλάνθρωπο για αυτόν και να κάνουν λογισμούς που οδηγούν στην καλοσύνη, ώστε έχοντας ξεπέσει πέρα και από τη θηριώδη ωμότητα, να προχωρήσουν στο μεγαλύτερο κακό και να εντείνουν θερμότερα την κατακραυγή, καταδικάζοντάς τον σε σκληρότατο θάνατο και αναγκάζοντάς τον να πάθει τα πλέον αισχρά από όλα τα δεινά. Διότι ποιο κολαστήριο θα μπορούσε να είναι τόσο πικρό, όσο ο σταυρός πάνω στο ξύλο; Αλλά ο σοφότατος Ευαγγελιστής, όπως είναι φυσικό, απέδωσε την απαρχή αυτής της τόσο μεγάλης δυσσέβειας μόνο στους καθοδηγητές των Ιουδαίων.

Ιω. 10, 37-38. Ομιλεί δε και κατά των Αρειανών, λέγοντας ότι αυτό δεν είναι όμοιο με αυτό που ειπώθηκε προς τους μαθητές. Διότι ο Κύριος, λέγοντας προς αυτούς «εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς και εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα και μένω στην αγάπη του», ερμήνευε ότι στην αγάπη του Χριστού μένει εκείνος που τηρεί τις εντολές του. Αυτό δεν ανάγει σε ομοουσιότητα με τον Υιό τους μαθητές, οι οποίοι δύνανται και να εκπέσουν αν δεν επιθυμούν πλέον να τηρούν τις εντολές του, μολονότι ο Υιός ατρέπτως πράττει το αρεστό στον Πατέρα ως Θεός κατά φύση, έστω κι αν τα λέει αυτά ως άνθρωπος για τη δική μας ωφέλεια, προκειμένου να τον μιμηθούμε όσο είναι δυνατόν. Επομένως, το να θέλει κάποιος ή να μη θέλει δεν το νοούμε στο επίπεδο των ουσιών και του λόγου της φύσεως, αλλά στο επίπεδο της προαιρέσεως, πράγμα που ισχύει για τους μαθητές, αλλά ουδόλως για τον Υιό. Διότι από τα φυσικά αγαθά που υπάρχουν στον Υιό κατανοούμε ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, και όχι από εκείνα τα οποία σε εμάς άλλοτε υπάρχουν και άλλοτε χάνονται.

Και δεν έγινε Πατέρας μέσω πάθους, ούτε από συνεύρεση, ούτε από άγνοια, ούτε με απορροή, ούτε έχοντας μειωθεί, ούτε έχοντας αλλοιωθεί· (διότι κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής). Πατέρας τέλειος, που γέννησε τέλειο Υιό· παραδίδοντας τα πάντα σε αυτόν που γεννήθηκε· διότι «όλα μου παραδόθηκαν», λέει, «από τον Πατέρα μου». Και τιμάται από τον Μονογενή· «διότι εγώ τιμώ τον Πατέρα», λέει ο Υιός· και πάλι: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του». Λέμε λοιπόν και εμείς παρόμοια με τον Απόστολο: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παράκλησης»· και, «Κάμπτουμε τα γόνατα προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη»· δοξάζοντάς τον μαζί με τον Μονογενή· διότι αυτός που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και πάλι: «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα»· γνωρίζοντας ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός είναι εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Και για τα μυστήρια του πνεύματος που ξεπερνούν τη γνώση, τα οποία οι αισθήσεις του σώματος δεν αντιλαμβάνονται, ούτε το λογικό του νου, μας έδωσε ο Θεός την πίστη, με την οποία γνωρίζουμε μόνο ότι υπάρχουν, και από αυτήν την πίστη γεννιέται μέσα μας η ελπίδα γι' αυτά. Με την πίστη ομολογούμε ότι ο Θεός είναι Κύριος και δεσπότης και κτίστης και δημιουργός των πάντων, και με τη γνώση διακρίνουμε ότι οφείλουμε να τηρούμε τις εντολές του και να κατανοήσουμε τούτο, ότι τις παλαιές εντολές τις τηρεί ο φόβος, όπως είπε ο ίδιος, ενώ τις ζωοποιές εντολές του Χριστού τις τηρεί η αγάπη, όπως είπε: «εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του».

Η θεωρία λοιπόν των υιών του μυστηρίου της πίστεως είναι απόλυτα συνδεδεμένη με την πίστη και ποιμαίνεται στο λιβάδι των Γραφών. Αυτή συνάγει τον νου από κάθε εξωτερικό μετεωρισμό και τον συνδέει στενά με την ένωση του Χριστού, κατά την ομοιότητα του Βασιλείου και του Γρηγορίου, και η θεωρία του στρέφεται προς τα μυστικά νοήματα που περιέχονται στη Γραφή. Και τα νοήματα που δεν καταλαμβάνονται από τη γνώση, γίνονται αποδεκτά από εμάς δια της πίστεως. Και μέσα στη θεωρία λαμβάνουμε γνώση για αυτά, η οποία επέρχεται σε εμάς μετά την κάθαρση. Και για τα μυστήρια του Πνεύματος, τα οποία υπερβαίνουν τη γνώση, και τα οποία ούτε οι σωματικές αισθήσεις αντιλαμβάνονται ούτε η λογική του νου, ο Θεός μας έδωσε την πίστη, μέσω της οποίας γνωρίζουμε απλώς και μόνο ότι υπάρχουν. Και από αυτή την πίστη γεννιέται μέσα μας η ελπίδα για αυτά. Στην πίστη ομολογούμε ότι ο Θεός είναι Κύριος, και Δεσπότης, και Κτίστης, και Δημιουργός των πάντων. Και στη γνώση διακρίνουμε ότι οφείλουμε να τηρήσουμε τις εντολές Του, και να κατανοήσουμε και εμείς τούτο, ότι δηλαδή τις παλαιές εντολές τις διαφυλάσσει ο φόβος, ενώ τις ζωοποιές εντολές του Χριστού τις διαφυλάσσει η αγάπη, καθώς είπε: εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη Του.

Έτσι, εκείνος που ζει με ορθή ομολογία νικά τον κόσμο και κληρονομεί εκείνα που γνωστοποιήθηκαν από τον Ιωάννη, τα οποία οι άγγελοι επιθυμούν να αντικρίσουν. Πράγματι, τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό από εκείνον που γίνεται φτωχός για χάρη του Κυρίου· κανείς δεν είναι τόσο φοβερός στους δαίμονες, όσο ο ταπεινόφρων· εκείνος που θέλει να νικήσει τον κόσμο και όσα υπάρχουν στον κόσμο, καθώς και τον υψηλόφρονα και υπερήφανο, θα φυλάξει τις εντολές μου, όπως εγώ τήρησα τις εντολές του Πατέρα μου, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, καταδεχόμενος ύβρεις και ατιμίες, ραπίσματα και εμπτυσμούς· και έτσι νικά τον κόσμο. Αυτός ο τρόπος φόβισε και παρέλυσε τον διάβολο, του έσπασε τα δόντια και συνέτριψε την ισχύ του και το μάταιο κράτος του· σε αυτό ας καυχάται εκείνος που καυχάται, καθώς είναι γραμμένο: Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του· διότι αυτός είναι που νικά τον κόσμο.

Πώς όμως θα γίνει αυτό; Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, λέγει, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατρός. Και πάλι ο λόγος προχωρεί ανθρωποπρεπώς. Διότι δεν επρόκειτο, βεβαίως, ο νομοθέτης να υπόκειται σε εντολές. Βλέπεις ότι αυτό που λέγω πάντοτε, αυτό φανερώνεται και εδώ εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών; Διότι τα περισσότερα τα λέγει προσαρμοζόμενος στη δική τους αντίληψη, και με κάθε τρόπο αποδεικνύει ότι βρίσκονται σε ασφάλεια και ότι οι εχθροί τους καταστρέφονται, και ότι καθετί που έχουν, το έχουν από τον Υιό, και ότι, εάν επιδείξουν καθαρό βίο, κανείς ποτέ δεν πρόκειται να τους υπερισχύσει.

Υποδηλώνει δε ο λόγος ότι πρέπει να αγαπούμε τις εντολές πάνω από κάθε πλούτο, τόσο τον συνολικό όσο και τον επιμέρους. Διότι αυτή είναι η τελειότητα του Χριστιανού· καθώς είπε ο Κύριος: «Όταν τηρείτε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου». Γι' αυτό κατηύθυνα ορθά τον εαυτό μου σύμφωνα με όλες τις εντολές σου και μίσησα κάθε άδικη οδό. Διότι ο πόθος κατεργάζεται την προθυμία· και η προθυμία αφενός παρακινούσε στο να ακολουθείται η ευθεία οδός, αφετέρου βδελυσσόταν το μονοπάτι της αδικίας. Εκείνος, λοιπόν, που εκπληρώνει όλες τις εντολές, οπωσδήποτε μισεί και την άδικη οδό. Διότι όποιος τηρήσει όλον τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, έχει γίνει ένοχος για όλα. Επειδή εκείνος που είπε, «μη φονεύσεις», είπε επίσης, «μην πορνεύσεις»· και εκείνος που είπε, «μην αδικήσεις», είπε επίσης, «μη λοιδορήσεις»· και εκείνος που είπε, «μην ψευσθείς», είπε επίσης, «μην ορκισθείς».

ΛΟΓΟΣ ΜΗ΄. Απάνθισμα υπό μορφήν λόγου, συλλεγέν από τον Χρυσόστομο υπό του Θεοδώρου: τι πράττοντας ο Χριστιανός θα κληρονομήσει την αιώνιο ζωή. Να αγαπά τον Θεό εξ όλης της ψυχής του και της δυνάμεώς του, και να φυλάσσει τις εντολές του, και να αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου που είπε: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου»· και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Αφού λοιπόν το πράξουμε αυτό, αρμόζει να φυλάσσουμε την καρδιά μας με κάθε προσοχή, ώστε να μην αποβάλλουμε ποτέ τη σκέψη περί του Θεού, ούτε να ρυπαίνουμε τη μνήμη των θαυμασίων του με μάταιες φαντασιώσεις, αλλά, μέσω της αδιάκοπης και καθαρής μνήμης, να την έχουμε εντυπωμένη στις ψυχές μας και να φέρουμε μέσα μας την ιερή έννοια του Θεού σαν ανεξίτηλη σφραγίδα. Διότι με αυτόν τον τρόπο κατορθώνεται σε εμάς η αγάπη προς τον Θεό, η οποία αφενός μας παρακινεί στην εφαρμογή των εντολών του Κυρίου, και αφετέρου, μέσω αυτών, συντηρείται και η ίδια ώστε να παραμένει διαρκής και αδιάπτωτη. Και αυτό το φανερώνει ο Κύριος, λέγοντας άλλοτε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και άλλοτε: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου». Και ακόμη πιο πειστικά: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Εκείνος όμως που νοθεύει την ακρίβεια της εντολής κατά την εφαρμογή της, είναι φανερό ότι πάσχει ως προς τη μνήμη του Θεού.

«Μακάρια είναι η ψυχή εκείνου που φοβάται τον Κύριο.» «Αυτός που φοβάται τον Κύριο θα δεχθεί διαπαιδαγώγηση.» «Εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο θα βρουν κρίση και δικαιώματα, και θα λάμψουν σαν φως.» «Δεν υπάρχει καμία έλλειψη στον φόβο του Κυρίου· ο φόβος του Κυρίου είναι σαν παράδεισος ευλογίας.» «Μην φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, κι εγώ αγάπησα εσάς. Μείνετε στην αγάπη μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Ανοίγοντας ο Πέτρος το στόμα του είπε: Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν.» «Γνωρίζουμε ότι σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό.» «Εάν κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν.» Ο φόβος του Κυρίου είναι μέσο κάθαρσης της ψυχής, σύμφωνα με την προσευχή του Προφήτη που λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου»· διότι όπου κατοικεί ο φόβος, κάθε πονηρή και ανόσια πράξη απομακρύνεται, αφού τα μέλη του σώματος δεν μπορούν να κινηθούν προς άτοπες ενέργειες, επειδή είναι καθηλωμένα από τον φόβο.

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;»· «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά»· και: «Όποιος δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου»· και: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», «όπως ακριβώς εγώ», λέει, «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Αλλά και σε εκείνον τον πλούσιο, που ζητούσε να μάθει τι πρέπει να κάνει για την αιώνια ζωή, αυτό απάντησε: «Εάν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές». Ο προφήτης Δαβίδ, εξάλλου, αποφάνθηκε κάτι φοβερό λέγοντας: «Καταραμένοι», λέει, «είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου». Ο Σολομών δε, ο σοφότατος γιος του, είπε: «Όποιος φυλάσσει την εντολή, προφυλάσσει την ίδια του την ψυχή».

Διότι, εκτός από τα πολλά και μεγάλα έργα που επέδειξε, τα οποία απέδωσαν στον Πατέρα τη μέγιστη τιμή, αφενός παρουσιάζοντας τον βίο του καθαρό από κάθε αμαρτία, και αφετέρου διατηρώντας με απόλυτη ακρίβεια και τελειότητα τους θείους νόμους, όχι μόνο με όσα έπραξε ο ίδιος, αφού λέει «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου», αλλά και με όσα νομοθέτησε για τον βίο των ανθρώπων, φανερώνοντας και φυτεύοντας στη γη μόνος αυτός την ουράνια φιλοσοφία, καθώς και με τα ίδια τα θαύματα, για τα οποία διακήρυττε ως αίτιο τον Γεννήτορά του· πέρα λοιπόν από όλα αυτά, ποιος δεν γνωρίζει ότι αυτό και μόνο το γεγονός, το να βρεθεί δηλαδή ανάμεσα στους ανθρώπους και να ενωθεί τόσο στενά με τη σάρκα, φανερώνοντας με τον πιο ακριβή και ξεκάθαρο τρόπο τη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία Εκείνου που τον έστειλε, ενέπνευσε την πρέπουσα δόξα γι' Αυτόν; Διότι, αν η αγαθότητα πρέπει να μετριέται με βάση την ευεργεσία, και ο Θεός ευεργέτησε με την οικονομία Του το ανθρώπινο γένος τόσο πολύ ώστε δεν φείσθηκε τίποτα από όσα συνέβαλαν σε αυτό, αλλά εναπέθεσε στη φύση μας όλο τον δικό Του πλούτο, επειδή «σε αυτόν», όπως λέει, «κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος», είναι ολοφάνερο ότι στο πρόσωπο του Σωτήρος γνωρίσαμε το ύψιστο όριο της θείας φιλανθρωπίας· και μέσα από τα έργα Του, μόνος Αυτός δίδαξε στους ανθρώπους πώς «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», και πόσο μεγάλη είναι η πρόνοιά Του για το γένος.

Ως προς την ίδια τη φύση, ο παλαιός Αδάμ θα μπορούσε να είναι το αρχέτυπο για εμάς, που γνωρίσαμε εκείνον πρώτα· για Εκείνον όμως που έχει τα πάντα προ οφθαλμών πριν καν υπάρξουν, ο παλαιότερος είναι μίμημα του δεύτερου, και, ενώ πλάστηκε σύμφωνα με την ιδέα και την εικόνα εκείνου, δεν παρέμεινε έτσι· μάλλον κινήθηκε προς εκείνη, αλλά δεν την κατέκτησε. Γι' αυτό, ο μεν πρώτος δέχθηκε τον νόμο, ο δε δεύτερος τον τήρησε· και από τον παλαιό μεν απαιτήθηκε η υπακοή, ο δε νέος την απέδωσε «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού», όπως λέει ο Παύλος· και ο πρώτος ήταν φανερό ότι παρανομούσε, έχοντας ατελώς όσα έπρεπε να έχει ο άνθρωπος· διότι ο νόμος δεν ξεπερνούσε τη φύση, ώστε να είναι δίκαιο να τιμωρείται αυτός που τον παρέβαινε, ο δε δεύτερος ήταν τέλειος σε όλα, και λέει: «Έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου». Και ο μεν πρώτος εισήγαγε την ατελή ζωή, η οποία έχει ανάγκη από αναρίθμητα βοηθήματα· ο δε δεύτερος έγινε πατέρας για τους ανθρώπους της τελειότατης, εννοώ δηλαδή της αθάνατης, ζωής. Και προς την αθανασία η φύση έτεινε μεν εξ αρχής, έφτασε δε σε αυτήν αργότερα, στο σώμα του Σωτήρα, το οποίο ο ίδιος ανέστησε από τους νεκρούς στην αθάνατη ζωή, και έγινε έτσι ο αρχηγός της αθανασίας για το ανθρώπινο γένος. Και για να τα πω όλα με έναν λόγο: τον αληθινό και τέλειο άνθρωπο, ως προς το ήθος και τη ζωή και ως προς όλα τα άλλα, πρώτος και μόνος τον φανέρωσε ο Σωτήρας.

Αντιθέτως, οι νόμοι του Θεού, που έχουν τεθεί για τις ανθρώπινες ενέργειες, τις οποίες καθορίζουν και κατευθύνουν μόνο προς Εκείνον, εμφυτεύουν σε όσους τις εφαρμόζουν επιτυχώς την ανάλογη έξη, η οποία συνίσταται στο να θέλουν όσα είναι αρεστά στον νομοθέτη, να υποτάσσουν κάθε θέλημα μόνο σε Αυτόν και να μην επιθυμούν τίποτα άλλο εκτός από Εκείνον· πράγμα που σημαίνει ακριβώς το να γνωρίζει κανείς πώς να αγαπά αληθινά. Και για τον λόγο αυτό λέει ο Σωτήρας: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου».

Εάν λοιπόν κάποιος χριστιανός δεν υπέστη αυτήν την καλή αλλοίωση, ας μην κατηγορεί τη φύση του, αλλά τον εαυτό του. Διότι λέει ο απόστολος: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, γίνεται ένα πνεύμα με Αυτόν», και ο Κύριος: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, κι εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του αν δεν μείνει στο αμπέλι, έτσι ούτε και εσείς, αν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι το αμπέλι, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου κι εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα. Αν κάποιος δεν μείνει ενωμένος μαζί μου, πετάγεται έξω σαν το κλήμα και ξεραίνεται. Μείνετε, λοιπόν, στην αγάπη μου. Διότι, αν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του», και πάλι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και πράγματι, κάθε μαθητής αναγνωρίζεται από τον δάσκαλό του: ο γραμματικός, ο ρήτορας, ο φιλόσοφος, ο ξυλουργός, ο υφαντής, ο υποδηματοποιός. Έτσι και αυτός που έχει αγάπη αναγνωρίζεται από τον καλό δάσκαλο, τον Χριστό και Θεό που μας αγάπησε, ώστε να γίνει άνθρωπος και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για εμάς. Εκείνος όμως που δεν έχει αγάπη, πώς μπορεί να είναι χριστιανός;

Βλέπεις πώς εκείνος που φέρει καρπό, αυτός είναι πραγματικά μαθητής, και ο Πατέρας δοξάζεται σε αυτό, δηλαδή χαίρεται, και το θεωρεί δική του δόξα. «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, κι εγώ αγάπησα εσάς. Μείνετε στην αγάπη μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» Τους προτρέπει να πάρουν θάρρος λέγοντας ότι «Σας αγάπησα», και μάλιστα σας αγάπησα έτσι, όπως ο Πατέρας εμένα. Αυτό όμως το εξέφρασε με τρόπο πιο ανθρώπινο: «Μείνετε, λοιπόν, στην αγάπη μου.» Διότι αυτού του πράγματος εσείς είστε κύριοι. Μην τύχει, δηλαδή, επειδή ακούσατε ότι «Σας αγάπησα», να δείξετε αμέλεια.

Αλλά φροντίστε να παραμείνετε στην αγάπη μου. Έπειτα τους διδάσκει πώς θα μπορέσουν να παραμείνουν: εάν τηρήσουν τις εντολές του. Διότι, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, εκείνος τον αγαπά, ο οποίος τηρεί τις εντολές του. Και με όλα αυτά αποδεικνύει ότι τότε θα είναι ασφαλείς, όταν θα επιδείξουν καθαρό βίο. «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Και αυτό το λέει συγκαταβατικά, εξαιτίας της αδυναμίας αυτών που τον ακούν.