Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:16

Διότι, εάν δεν γίνει ο άνθρωπος σαν το ψίχουλο, δεν μπορεί να ζήσει μαζί με τους ανθρώπους. Πρόσεξε δε ότι ο Χριστός είπε στους μαθητές Του: «Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ επέλεξα εσάς». Εάν λοιπόν η κλήση της αγάπης σου προς εμάς προέρχεται από τον Θεό και όχι από τους ανθρώπους, κοπίασε για να αποκτήσεις μεγάλη υπομονή. Διότι για σένα γράφτηκαν όσα από παλιά έχουν γραφτεί: «Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας». Κάνε λοιπόν και πάλι αρχή στην τήρηση και τη φύλαξη αυτών που σου λέγονται από εμένα. Διότι δεν είναι καιρός να φανερωθούν τώρα. Έχε λοιπόν θάρρος εν Κυρίω.

«Επιδιώκω», λέει, «μήπως και κατακτήσω εκείνο, για το οποίο άλλωστε και εγώ κατακτήθηκα από τον Χριστό». «Δεν εκλέξατε εσείς εμένα», λέει ο Κύριος, «αλλά εγώ εξέλεξα εσάς». Αλλά επειδή έχεις τιμηθεί, υπερηφανεύεσαι, και χρησιμοποιείς το έλεος ως αφορμή υπερηφάνειας; Και τότε θα γνωρίσεις τον εαυτό σου, ποιος πραγματικά είσαι, όπως ο Αδάμ που εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, όπως ο Σαούλ που εγκαταλείφθηκε από το Πνεύμα του Θεού, όπως ο Ισραήλ που αποκόπηκε από την άγια ρίζα. «Με την πίστη», λέει, «στέκεσαι· μην υψηλοφρονείς, αλλά να φοβάσαι». Η κρίση έπεται της χάριτος, και το πώς διαχειρίστηκες τα όσα σου χαρίστηκαν, θα το εξετάσει ο Κριτής. Εάν όμως δεν κατανοείς ούτε καν αυτό το ίδιο, ότι δηλαδή αξιώθηκες να λάβεις χάρη, αλλά από την υπερβολική σου αναισθησία θεωρείς τη χάρη δικό σου κατόρθωμα, δεν είσαι ανώτερος από τον μακάριο απόστολο Πέτρο. Διότι ούτε ως προς την αγάπη προς τον Κύριο θα μπορέσεις να ξεπεράσεις εκείνον που Τον αγαπούσε τόσο σφοδρά, ώστε να επιθυμεί ακόμη και να πεθάνει για χάρη Του.

Αν όμως πριν από τον νόμο υπήρχε η ακροβυστία μαζί με την οποία συνυπήρχε και η πίστη, ενώ μετά τον νόμο υπήρξε η περιτομή, η οποία δεν έχει το καύχημα που προέρχεται από την πίστη, και ο Αβραάμ πίστεψε ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία· πώς δεν θα είναι παλαιότερη από την πολιτεία του νόμου η δικαιοσύνη μέσω της πίστεως, εφόσον οι άνθρωποι δικαιώνονται και ελευθερώνονται μέσω της φιλίας προς τον Θεό, ακριβώς όπως ο Αβραάμ; Διότι έτσι θα είναι και «πατέρας πολλών εθνών», λόγω της επαγγελίας και όχι κατά σάρκα. Και αυτά τα αναφέραμε τώρα επειδή είναι χρήσιμα, λόγω του ότι ο Κύριος είπε: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους· εσείς είστε φίλοι μου, διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα σας τα ανήγγειλα». <«Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας εξέλεξα, και σας όρισα για να πορευθείτε και να φέρετε καρπό και ο καρπός σας να παραμείνει· ώστε ό,τι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, να σας το δώσει».> Ούτε επιτρέπει στους αγίους μαθητές να επιβαρύνονται με υπερβολικά δυσβάσταχτα λόγια, καθώς, ως Θεός, δεν αγνοεί τη μεγάλη ροπή των ανθρώπινων λογισμών προς την αδυναμία, ούτε βέβαια τους αφήνει να ρέπουν με υπέρμετρες χαρές προς την ευκολία της πτώσης· διότι και αυτό είναι κατά κάποιον τρόπο ένα πικρό νόσημα. Αλλά, δημιουργώντας μια μεσότητα μέσα από τη συνένωση και των δύο, τους καθοδηγεί κατάλληλα σε ασφαλή δρόμο, και τους μεταδίδει τη γνώση μιας πιο σταθερής πολιτείας, απαλλαγμένης από κάθε επισφάλεια.

Θέτοντας λοιπόν τον εαυτό του ως εικόνα και πρότυπο της πράξης, και προβάλλοντας ενώπιόν τους όσα είχε ήδη επιτελέσει σε αυτούς, τους πείθει να μιμηθούν τον δάσκαλο και να διαλάμπουν με τα ίδια κατορθώματα, λέγοντας: «Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας επέλεξα», και τα όσα ακολουθούν. Διότι, σκέψου ότι είναι σαν να λέει: «Περιζωστείτε την μεταξύ σας αγάπη, ω μαθητές· διότι αυτά ακριβώς οφείλετε να φρονείτε και να πράττετε και εσείς οι ίδιοι στους άλλους, και με έντονο ζήλο να αγαπάτε να εφαρμόζετε όσα εγώ πρώτος έχω επιτελέσει σε εσάς. Διότι εγώ σας επέλεξα· δεν επιλέξατε μάλλον εσείς εμένα. Εγώ σας προσέλκυσα και έκανα τον εαυτό μου γνωστό σε όσους δεν τον γνώριζαν, μέσω της υπερφυούς γαλήνης, και σας ανύψωσα σε τόσο σταθερό φρόνημα, ώστε να προκόβετε, δηλαδή πάντοτε να επεκτείνεστε προς το ανώτερο και να μπορείτε να καρποφορείτε στον Θεό. Και μέσα από αυτό να φτάσετε σε τόση παρρησία, ώστε ό,τι και αν ζητήσετε στο εξής στο όνομά μου, αυτό και να λάβετε».

Επειδή στα λόγια του Σωτήρα μας προστίθεται το «Για να πάτε εσείς και να φέρετε καρπό, και ο καρπός σας να μείνει», πρέπει να αναζητήσουμε τι άραγε σημαίνει και αυτό. Διότι πώς μπορεί να νοηθεί και τι σημαίνει το να λέει ότι ο καρπός των μαθητών μένει; Νομίζω, λοιπόν, ότι ο Σωτήρας εννοεί ως καρπό που μένει εκείνον που προέρχεται από την ευαγγελική διδασκαλία, και όχι από τη δικαιοσύνη του νόμου. Διότι εκείνη έχει παλαιωθεί, επειδή δεν μπορούσε να ολοκληρώσει τίποτα. Ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, ενώ αντίθετα άνθισε και αναδύθηκε η Καινή Διαθήκη, καθιστώντας την πρώτη παλαιά και εξαφανίζοντάς την, εισάγοντας τον καρπό που αληθινά μένει και σώζεται. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Παύλος, απευθυνόμενος σε εμάς, αναφέρει με μεγάλη ευχαρίστηση και προθυμία ότι θεώρησε ζημιά τη δικαιοσύνη του νόμου, ώστε να κερδίσει τον Χριστό, δηλαδή, μέσω της πίστης σε Αυτόν, την ευαγγελική δικαιοσύνη και καρποφορία. Διότι ένας τέτοιος καρπός θα παραμείνει και θα είναι παντοτινός, έχοντας τη δύναμη να καταστήσει την ψυχή του ανθρώπου απολύτως τέλεια ως προς την ευσέβεια.

Αυτό λοιπόν που και ο Χριστός δίδασκε στους μαθητές λέγοντας, «Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ επέλεξα εσάς»· και ο Απόστολος αυτό το ίδιο υπαινίσσεται πάλι στην ίδια Επιστολή λέγοντας: «Τότε δε θα γνωρίσω, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα»· διότι τώρα, λέει, δεν γνώρισα εγώ πρώτος, αλλά εγώ ο ίδιος γνωρίστηκα πρώτος. Επειδή, ενώ αυτός καταδίωκε και πορθούσε την Εκκλησία, ο Χριστός τον κάλεσε λέγοντας: «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Για τον λόγο αυτόν ονομάζει τον εαυτό του κλητό. Για ποια αιτία άραγε έγραφε με αυτόν τον τρόπο στους Κορινθίους;

Διότι, όπως ακριβώς σε όλες τις τέχνες και στα αγωνίσματα, προσηλώνοντας το βλέμμα στους δασκάλους, εντυπώνουμε με αυτόν τον τρόπο στη διάνοιά μας την τέχνη, προσλαμβάνοντας κάποιους κανόνες μέσω της οράσεως· έτσι λοιπόν και εδώ, εάν επιθυμούμε να τρέξουμε και να μάθουμε να τρέχουμε καλά, ας προσηλώσουμε το βλέμμα στον Χριστό, τον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως, τον Ιησού. Τι σημαίνει αυτό; Δηλαδή, ότι αυτός ενέθεσε μέσα μας την πίστη, αυτός έδωσε την αρχή. Πράγμα το οποίο είπε και ο Χριστός προς τους μαθητές: «Δεν με επιλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας επέλεξα». Και ο Παύλος επίσης λέει: «Τότε δε θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς γνωρίστηκα». Εάν λοιπόν αυτός ενέθεσε σε εμάς την αρχή, αυτός θα επιθέσει και το τέλος. Ο οποίος, λέει, αντί της προκείμενης σε αυτόν χαράς, υπέμεινε σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη. Δηλαδή, του ήταν δυνατό να μην πάθει τίποτα, εάν το επιθυμούσε.

εʹ. Και ο Πέτρος χάρη στο ότι ελεήθηκε έγινε αυτός που ήταν. Διότι, άκου τον Χριστό να του λέει: «Πέτρε, Πέτρε, ο σατανάς ζήτησε να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι, εγώ όμως δεήθηκα για εσένα, για να μην εκλείψει η πίστη σου». Και ο Ιωάννης από το έλεος του Θεού έγινε τέτοιος, και γενικώς όλοι ανεξαιρέτως οι απόστολοι. Διότι, άκου τον Χριστό να το υπονοεί αυτό και να λέει: «Δεν εκλέξατε εσείς εμένα, αλλά εγώ εξέλεξα εσάς».

Εάν όμως κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν. Δεν είπε, «Τον γνώρισε», αλλά «Έχει γνωριστεί από Αυτόν». Διότι δεν Τον γνωρίσαμε εμείς, αλλά Αυτός γνώρισε εμάς. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ εξέλεξα εσάς»· και ο Παύλος αλλού: «Τότε δε θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα». Παρατήρησε, λοιπόν, με πόσα επιχειρήματα ταπείνωσε το φρόνημά τους. Πρώτον, έδειξε ότι δεν είναι οι μόνοι που γνωρίζουν αυτά που ξέρουν· διότι «όλοι», λέει, «έχουμε γνώση»· έπειτα, ότι το πράγμα είναι βλαβερό, όταν στερείται την αγάπη· διότι «η γνώση», λέει, «προκαλεί οίηση»· ύστερα, ότι ακόμη και όταν συνοδεύεται από την αγάπη, δεν είναι ολοκληρωμένο ούτε τέλειο· διότι «αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτα», λέει, «όπως πρέπει να γνωρίζει». Επιπλέον, ότι ούτε αυτό δεν το έχουν από δική τους ικανότητα, αλλά επειδή τους το δώρισε ο Θεός· διότι δεν είπε «Γνώρισε τον Θεό», αλλά «Έχει γνωριστεί από Αυτόν»· έπειτα, ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από την αγάπη, την οποία δεν έχουν όπως πρέπει· διότι «εάν κάποιος», λέει, «αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν».

Αλλά το αποστολικό ρήμα «επεφάνη» δεν μας υποδεικνύει μόνο αυτό, αλλά και κάτι άλλο επιπλέον. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι δεν βρήκαμε εμείς το φως επειδή το αναζητήσαμε, αλλά αυτό φανερώθηκε σε εμάς· δεν πήγαμε εμείς προς Αυτόν, αλλά Εκείνος προσήλθε σε εμάς. Και δηλώνοντας αυτό ο Χριστός έλεγε: «Δεν επιλέξατε εσείς εμένα, αλλά εγώ επέλεξα εσάς». Αλλά και ο Απόστολος πάλι, αναφωνώντας σε συμφωνία με αυτά, έλεγε: «Τότε δε θα γνωρίσω, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα· τώρα δε, δεν γνώρισα εγώ, αλλά γνωρίστηκα». Και γράφοντας προς τους Φιλιππησίους έλεγε: «Αγωνίζομαι να κατακτήσω εκείνο, για το οποίο και κατακτήθηκα», δηλώνοντας μέσα από όλα αυτά ότι η σωτηρία μας δεν υπήρξε δικό μας κατόρθωμα, αλλά όλοι σωθήκαμε με τη θεία χάρη· το οποίο λοιπόν υπαινίσσεται και εδώ λέγοντας: «Επεφάνη η χάρις του Θεού».

Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Δεν με επιλέξατε εσείς», λέγει, «αλλά εγώ επέλεξα εσάς»· δηλαδή, εγώ έσπευσα πρώτος προς τη φιλία σας. Και δεν σταμάτησε ούτε εκεί· αλλά λέγει επίσης: «Σας έθεσα», δηλαδή, σας φύτεψα, «για να υπάγετε εσείς» (χρησιμοποιεί ακόμη τη μεταφορά της αμπέλου)· δηλαδή, για να εκταθείτε, «και να φέρετε καρπό, και ο καρπός σας να μείνει». Εάν όμως ο καρπός μένει, πολύ περισσότερο μένετε εσείς. Διότι δεν σας αγάπησα μόνο, λέγει, αλλά και σας ευεργέτησα τα μέγιστα, απλώνοντας τα κλήματά σας παντού στην οικουμένη.

βʹ. Βλέπεις με πόσους τρόπους δείχνει την αγάπη Του; Με το να τους αποκαλύψει τα απόρρητα, με το να προσέλθει πρώτος στη φιλία, με το να τους χαρίσει τα μεγάλα αγαθά, με το να υποστεί για χάρη τους εκείνα τα πάθη που υπέμενε τότε. Και από αυτό αποδεικνύει ότι παραμένει ακατάπαυστα μαζί τους, καθώς πρόκειται να δώσουν καρπό. Διότι είναι ανάγκη, εφόσον απολαμβάνουν τη δική Του βοήθεια, έτσι και να καρποφορήσουν. «Ώστε, ό,τι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, να σας το δώσει».

Γι' αυτό και έλεγε: Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας εξέλεξα. Επειδή, για ποιον λόγο, βλέποντας νεκρούς να ανασταίνονται στο όνομά του, δεν πίστεψε; Διότι, ενώ έβλεπε χωλό να περπατά, και δαίμονες να τρέπονται σε φυγή, και παραλυτικούς να στερεώνονται, δεν αποκόμιζε καμία ωφέλεια· επειδή δεν τα αγνοούσε αυτά αυτός που περιεργαζόταν με τέτοιον τρόπο τους αποστόλους.

Β΄. Γι' αυτό και ο Παύλος διαρκώς επανέρχεται σε αυτό το θέμα λέγοντας: «Τότε θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς γνωρίστηκα». Και ο ίδιος ο Χριστός επίσης: «Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ εξέλεξα εσάς». Και αλλού πάλι ο Παύλος: «Εάν κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν». Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, συνεχώς και παντού ονομάζει τον εαυτό του κλητό, δεικνύοντας ότι δεν έσπευσε από μόνος του, αλλά πρώτα προσκλήθηκε.

Και ο Πέτρος, χάρη στο ότι ελεήθηκε, αναδείχθηκε τέτοιος· διότι, άκου τον Χριστό που του λέει: «Ο σατανάς ζήτησε να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι, εγώ όμως δεήθηκα για σένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου». Και ο Ιωάννης χάρη στο έλεος έγινε τέτοιος· και, γενικώς, όλοι. Διότι, άκου τον Χριστό που λέει: «Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας εξέλεξα». Επειδή όλοι έχουμε ανάγκη από το έλεος του Θεού· διότι, «το έλεος του Θεού», λέει, «απλώνεται σε κάθε σάρκα». Εάν λοιπόν αυτοί είχαν ανάγκη από το έλεος του Θεού, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τους υπολοίπους;

Γι' αυτό δεν πρέπει να νομίζει κανείς ότι με τους αγώνες του εξαλείφει την αμαρτία του Αδάμ, ούτε καν τις δικές του, όσες έγιναν μετά το βάπτισμα, παρά μόνο διά του Χριστού. «Διότι δικό Του έργο είναι», λέει, «και το να θέλουμε και το να ενεργούμε υπέρ της ευδοκίας». Προσθέτοντας δε το «υπέρ της ευδοκίας», δείχνει ότι το να έχουμε αγαθή προαίρεση (ευδοκείν) προς τις αρετές εξαρτάται από εμάς, όμως το να τις εφαρμόσουμε ή το να εξαλείψουμε την αμαρτία χωρίς τον Θεό δεν είναι δυνατόν. Και το ότι λέει «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα», καθώς και το «Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ σας εξέλεξα», στο ίδιο νόημα συντείνουν. Ίσως δε έτσι πρέπει να εννοηθεί και το «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει», εφόσον μέσα στα πάντα συγκαταλέγονται και τα δικά μας. Γι' αυτό και ο προφήτης δεν είπε: «Από την Ιερουσαλήμ στον ναό σου θα σου φέρουν δώρα οι βασιλείς» —πράγμα που είναι το φυσιολογικό και αυτό που συμβαίνει—, αλλά το αντίθετο: «Από τον ναό σου στην Ιερουσαλήμ θα σου φέρουν δώρα οι βασιλείς», επειδή ο βασιλικότατος νους του καθενός λαμβάνει πρώτα από τον κρυφό ναό της καρδιάς τις καλές προθέσεις από τον ενοικούντα Χριστό, και τις οδηγεί στην ενάρετη πολιτεία, την οποία ονόμασε Ιερουσαλήμ· και πάλι τις προσφέρει στον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος τις έχει προσφέρει ως δώρο μέσω της αγαθής σκέψης.

Στάλθηκαν ως οικοδόμοι και τέκτονες, και τη μεγάλη οικία, ως ασφαλείς οικοδόμοι, τη σωστική κιβωτό της Εκκλησίας του Χριστού, με ασφάλεια την οικοδόμησαν και ως άριστοι αρχιτέκτονες, με την αρχιτεκτονική του Πνεύματος, αφού την επιστέγασαν, την ολοκλήρωσαν, όχι για να διασώσουν απλώς αυτήν και τους επιβάτες της από τον κατακλυσμό των υδάτων και να την προσορμίσουν ακίνδυνα πάνω στα όρη Αραράτ, αλλά για να την απαλλάξουν από την ειδωλολατρία, τον κατακλυσμό της ασέβειας και το άσβεστο αιώνιο πυρ και, μέσω του ύδατος και του Πνεύματος, να την ανυψώσουν πάνω από τις ουράνιες αψίδες, και να απελάσουν από αυτήν τον ζοφερό διάβολο σαν κόρακα, επειδή είναι σαρκοβόρος και συνάμα λαίμαργος. Στάλθηκαν ως κλήματα από την αληθινή άμπελο· «και σας έθεσα για να πάτε και να φέρετε καρπό και ο καρπός σας να μείνει». Στάλθηκαν ως υιοί της βροντής, ως άγιες δροσερές νεφέλες και ως σωτήρια βέλη, αφενός για να σταλάξουν τη θεία βροχή, αφετέρου για να πληγώσουν, ως θεία και γλυκιά βέλη, τους φιλόθεους, διότι «είμαι πληγωμένος», λέει, «από την αγάπη» και «διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν πάνω μου» και επειδή «φωνή έβγαλαν οι νεφέλες, διότι τα βέλη σου διαπερνούν».

Διότι τόσο πολύ, λέει, σας αγαπώ, ώστε σας αποκάλυψα ακόμη και τα απόρρητα. Διότι ο δούλος δεν γνωρίζει τα μυστήρια του κυρίου του· εσείς όμως ήδη, ως φίλοι μου, αξιωθήκατε να μάθετε μυστήρια. «Διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, σας τα εγνώρισα.» Πώς λοιπόν αλλού λέει ότι «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε;» Τους εγνώρισε όλα όσα ήταν δυνατόν να ακούσουν και όσα μπορούσαν αμέσως να κατανοήσουν. Όταν δε λέει, «Όσα άκουσα από τον Πατέρα μου», μην υποθέσεις ότι ο Υιός έχει ανάγκη διδασκαλίας, αλλά αυτό δείχνει ότι δεν λέει τίποτα το ξένο, παρά μόνο τα λόγια του Πατρός, και όσα λέει είναι δικά Του. Αφού δε είπε ότι, ως δείγμα της αγάπης μου προς εσάς σας γνωρίζω τα μυστήρια, προσθέτει και άλλο σημάδι της αγάπης: «Διότι εγώ», λέει, «σας εξέλεξα»· δηλαδή, δεν προστρέξατε εσείς στη δική μου φιλία, αλλά εγώ στη δική σας, και πρώτος εγώ σας αγάπησα. Πώς λοιπόν θα σας εγκαταλείψω στο μέλλον; Αλλά «και σας έθεσα», δηλαδή, σας εφύτευσα, «για να υπάγετε εσείς», δηλαδή, για να αυξηθείτε, και να πλατυνθείτε, και να απλωθείτε, και να εκταθείτε, «και να φέρετε καρπό». Εδώ δε προφανώς εισάγει τον εαυτό του και ως γεωργό. Διότι και παραπάνω, όταν έλεγε ότι «Είστε καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω μιλήσει», έδειξε τον εαυτό του ως εκείνον που καθαρίζει· τώρα δε το δείχνει πιο ξεκάθαρα, λέγοντας ότι «Εγώ σας εξέλεξα, και σας έθεσα».