Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:2

Ακόμη και την απιστία του Ιούδα έλεγξε η σφοδρότητα του χειμώνα, όπως και τώρα, κυριευμένοι από τη φιλία του κόσμου, εκείνοι που κάποτε ήταν μαθητές και φίλοι και συνοδοιπόροι του Χριστού, συγκροτούν αθέμιτες συνόδους εναντίον του Ιησού, αυτοί στους οποίους είχε εμπιστευθεί και το γαζοφυλάκιο. Δεν αγνοούσε τη σαθρότητά τους, αλλά προκειμένου να τους προετοιμάσει, ώστε διαχειριζόμενοι τα δεσποτικά αγαθά να είναι πανέτοιμοι να αγωνιστούν με ανδρεία υπέρ του Δεσπότη, ή να καταδείξει εάν επρόκειτο να στρατευθούν εναντίον του βασιλιά τους με την πρόφαση της κοσμικής φιλίας. Τέτοιοι άνθρωποι, έχοντας τη θέση εντελώς εκφυλισμένων και άκαρπων κλημάτων, αφού αποκοπούν από τον γεωργό, γίνονται βορά του αιώνιου πυρός. Όμως, παρόλο που οι χειμώνες προσέβαλαν επί πολύ την αληθινή άμπελο, εννοώ βεβαίως τον Κύριο Ιησού, άλλοτε μεν επειδή ήθελαν να τον λιθοβολήσουν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· αλλά φοβούμενοι μήπως θανατωθούν από τα πλήθη που αγαπούσαν τον Κύριο, σταμάτησαν· άλλοτε πάλι επειδή ήθελαν να τον συλλάβουν, αλλά ο Ιησούς δεν τους επέτρεψε να τον κρατήσουν, μέχρις ότου φθάσει η προορισμένη από τον ίδιο τον Κύριο προ των αιώνων ώρα και ημέρα, κατά την οποία έπρεπε να πάθει. Σε άλλη δε περίσταση, όταν κάποιοι ήθελαν να τον κατακρημνίσουν, και αυτός πέρασε εν ειρήνη ανάμεσά τους· και μύριοι ήταν οι επερχόμενοι πειρασμοί, οι οποίοι, ενώ προσέβαλλαν και αναχαιτίζονταν, εκμηδενίζονταν και διαλύονταν.

Από την ίδια επιστολή. Ο Σωτήρας είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα και για τον λόγο αυτό ο ίδιος είπε: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και για τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας αποκαλείται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι το κυριακό σώμα.

Εάν, λοιπόν, ο Υιός είναι ομοούσιος με εμάς και έχει την ίδια γένεση με εμάς, ας είναι ως προς αυτό και ο Υιός ξένος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, όπως ακριβώς και η άμπελος προς τον γεωργό. Εάν, όμως, ο Υιός είναι διαφορετικός από αυτό που είμαστε εμείς, και Εκείνος μεν είναι Λόγος του Πατρός, ενώ εμείς έχουμε πλαστεί από το χώμα και είμαστε απόγονοι του Αδάμ, δεν πρέπει το ρητό να αναφέρεται στη θεότητα του Λόγου, αλλά πλέον στην ανθρώπινη παρουσία του, επειδή έτσι έχει πει και ο Σωτήρας: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα, και ο ίδιος γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας ονομάζεται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και αυτός διά του ίδιου του Λόγου ετοίμασε για εμάς την οδό προς τη βασιλεία, και «κανείς δεν έρχεται προς τον Κύριο, εάν ο Πατέρας δεν τον ελκύσει προς αυτόν».

Αλλά εάν και στις πράξεις του βίου μας παραδώσουμε το πρακτικό μέρος της ψυχής σε ακάθαρτα δαιμόνια, η γη μας καταστρέφεται από αλλοτρίους. Διότι είμαστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Εφόσον είμαστε κλήματα που παραμένουν στην άμπελο, στον Χριστό, και φέρνουν τους καρπούς που οφείλουμε, έχουμε τον Θεό ως γεωργό· εάν όμως αποστατούμε από τη ζωοποιό ρίζα, την πίστη στον Χριστό, ξηραινόμαστε, πεταγόμαστε έξω και καιγόμαστε. Και η οικοδομή μας, που προέρχεται από τη διδασκαλία, καταστρέφεται, επειδή ζούμε αντίθετα προς το καθήκον μας.

Διότι το σώμα είναι σαν σκηνή, στην οποία ενοικεί το Άγιο Πνεύμα. Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας; Η δε ψυχή είναι αμπελώνας, από τον οποίο απαιτείται καρποφορία αντάξια της αρχικής φύτευσης και της γεωργικής φροντίδας του Θεού. Διότι φυτεύτηκε ως αληθινή άμπελος, αφού δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του αληθινού Θεού· και καλλιεργείται με τις επιμέρους φροντίδες του Κτίστη, ο οποίος καθαρίζει το κλήμα που καρποφορεί, για να φέρει περισσότερο καρπό. —Διότι, εάν παραδώσουμε τους εαυτούς μας στην καθαρότητα του βίου, ο Θεός μάς συμπαρίσταται στην κάθαρση από τα πάθη, τελειοποιώντας τον ζήλο και την προθυμία μας για το αγαθό. Όπως λοιπόν κλαδεύεται η άμπελος, εμποδιζόμενη από την τάση να αναπτύσσει περιττά βλαστάρια, έτσι περικόπτουμε και εμείς την ενασχόληση της ψυχής με τα μάταια, ταμιεύοντας όλη τη δύναμή της για την καρποφορία των σπουδαίων έργων, μήπως τυχόν, αναπτύσσοντας άγρια βλάστηση στον κόσμο της επίδειξης, εξαντλήσει όλη της τη δύναμη στην προσπάθεια να αρέσει στους ανθρώπους, αναλώνοντας τον εαυτό της, σαν να λέμε, στα φύλλα και τους έλικες, δηλαδή στο πρόσκαιρο σχήμα τούτου του κόσμου.

Ακόμη, ως προς το να μην αποκοπεί κανείς, πρέπει να ληφθεί υπόψη και αυτό που έχει ειπωθεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα σε εμένα που δεν φέρει καρπό, το αφαιρεί· και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό.

Στο χωρίο, «Εγώ είμαι η άμπελος». Εάν, όπως ισχυρίζονται, η άμπελος είναι ο Σωτήρας, εμείς τα κλήματα, και ο Πατέρας ο γεωργός· και τα μεν κλήματα είναι ομοφυή με την άμπελο, ενώ η άμπελος δεν είναι ομοφυής με τον γεωργό· τότε ο Υιός είναι ομοφυής με εμάς, και εμείς είμαστε μέρος του, αλλά ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τον Πατέρα, παρά είναι εντελώς αλλότριος προς αυτόν. Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι δεν μας αποκάλεσε κλήματα της θεότητάς του, αλλά της σάρκας του, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι εμείς είμαστε σώμα του Χριστού, και μέλη εκ μέρους του»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;»· και σε άλλα σημεία: «Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· και, «Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Εάν κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός, ο άνθρωπος όμως δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό Χριστό (διότι δεν είναι Θεός), ενώ ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό (διότι είναι Θεός)· συνεπώς, ο Θεός δεν είναι κεφαλή του Χριστού κατά τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός είναι κεφαλή του ανδρός. Διότι η φύση της κτίσης και η δημιουργική θεότητα δεν συμπίπτουν στο ένα και το αυτό. Επομένως, ο μεν (Θεός) είναι κεφαλή του Χριστού ως Πατέρας, ο δε (Χριστός) είναι δική μας κεφαλή ως Ποιητής.

Κεφάλαιο κ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρει καρπό το αφαιρεί, και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε· αλλά ο Θεός έδινε την αύξηση.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος ο Υιός από τον Θεό και Πατέρα, αλλά μάλλον είναι ίσος και όμοιος κατά φύση με αυτόν, με προκείμενο το ρητό: «Αν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πηγαίνω προς τον Πατέρα, διότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου». β. Ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα, και όχι ετεροφυής ούτε αλλότριος, όπως υποστηρίζουν κάποιοι διεστραμμένοι, με προκείμενο το ρητό: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός».

Τώρα όμως, αφού έθεσε προκαταβολικά τον εαυτό του ως άμπελο και είπε ότι εμείς εξαρτώμαστε από αυτόν σαν κλήματα, έπειτα αναθέτοντας το έργο της γεωργίας στον Πατέρα, είναι σαφές και νομίζω σε όλους ολοφάνερο ότι δεν υποδηλώνει τίποτα τέτοιο σαν αυτό που εσείς έχετε υποθέσει, αλλά μέσα από αδρά παραδείγματα που υποπίπτουν στους οφθαλμούς του σώματος θέλει να πείσει τους ακροατές ότι η δύναμη κάθε πνευματικής καρποφορίας μας προέρχεται από αυτόν, όπως ακριβώς βεβαίως και η ποιότητα παρέχεται από τη ρίζα στα κλήματα που είναι προσκολλημένα σε αυτήν. Διότι σε εμάς καθετί αγαθό που έχουμε είναι δοσμένο, στον Θεό όμως όχι· διότι αυτός είναι μέσα στον εαυτό του η πρωταρχική αρχή των δικών του πλεονεκτημάτων, της δόξας και της εξουσίας που ταιριάζει μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό ο Χριστός είναι ως άμπελος η ρίζα, ενώ εμείς τα κλήματα. Εάν δε ονόμασε τον Πατέρα γεωργό, μην πεις ότι είναι ετερούσιος. Διότι δεν θέλει να υποδηλώσει αυτό, όπως έχουμε πει, αλλά επειδή θέλησε να αποδείξει ότι η θεία φύση έχει γίνει και ρίζα και αρχή της πνευματικής καρποφορίας και ζωής μέσα μας, προσφέροντας, επιπλέον των αγαθών που αναφέρθηκαν, ενεργώντας από τη θέση κάποιου γεωργού, και επιφέροντας την επίσκεψη της αγάπης σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστης σε κοινωνία μαζί της. Επομένως, σε καμία απολύτως περίπτωση η ανομοιότητα των παραδειγμάτων δεν θα έχει σχέση με τον λόγο περί της ουσίας· διότι δεν σκοπεύει τώρα ο Σωτήρας Χριστός να μιλήσει καθόλου περί αυτού, αλλά ο τρόπος της διδασκαλίας του έχει άλλον σκοπό.

Βλέπετε λοιπόν πόσος θόρυβος βλασφημιών προκύπτει για εμάς από αυτό. Γι' αυτό ακριβώς, θα ακολουθήσουμε μάλλον τους αληθινούς συλλογισμούς, πιστεύοντας ότι ο Υιός είπε παραδειγματικά: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». «Κάθε κλήμα σε εμένα που δεν φέρει καρπό, το αποκόπτει· και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Η προσκόλλησή μας στον Χριστό αποτελεί σταθερή κατάσταση και έχει την προαιρετική δύναμη της ένωσης, ενώ τελειοποιείται με την αγάπη και την πίστη. Και η μεν πίστη εγκαθίσταται στις ψυχές μας, παρέχοντας την καθαρή φανέρωση της θεογνωσίας· ο δε τρόπος της αγάπης απαιτεί την τήρηση της εντολής που έχει οριστεί σε εμάς από Εκείνον. Διότι έτσι κάπου και ο ίδιος, υποδεικνύοντας αυτόν που τον αγαπά, έλεγε: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου». Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε ότι, εάν ενωνόμαστε μαζί Του μέσω της πίστεως και επιδιώκουμε το είδος της προσκόλλησης μόνο με απλές ομολογίες, χωρίς όμως να συσφίγγουμε τον δεσμό της ένωσης με τα κατορθώματα της αγάπης, θα είμαστε μεν κλήματα, νεκρά όμως και άκαρπα. Διότι η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή, σύμφωνα με τη φωνή του αγίου. Εάν λοιπόν κάποιος φαίνεται και υπάρχει ως κλήμα με αυτόν τον τρόπο, όντας κατά κάποιον τρόπο μάταια κρεμασμένος από τα στελέχη της αμπέλου, ας γνωρίζει καλά ότι οπωσδήποτε θα αντιμετωπίσει το δρεπάνι του γεωργού.

Αυτά έχουν λεχθεί τώρα από εμάς, επειδή φαινόταν ότι προσεγγίζαμε πνευματικά τη θεωρία των προκειμένων θεμάτων. Είναι δε πιθανό να θέλει ο Κύριος να υποδηλώσει και κάτι άλλο, λέγοντας σαφώς: «Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρει καρπό το αποκόπτει, και κάθε τι που καρποφορεί το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Διότι νομίζω ότι το κλήμα που έχει αποσπαστεί από την κοινωνία με τον Χριστό εξαιτίας της αποκοπής από τον Πατέρα, σημαίνει τον λαό των Ιουδαίων που δεν είναι κατάλληλος για ευκαρπία, για τους οποίους και ο τρισμακάριος Ιωάννης λέει ότι θα επιβληθεί τσεκούρι, λέγοντας ότι το δέντρο που αποκόπτεται παραδίδεται στη φωτιά. Εκείνα όμως που δεν έχουν ανάγκη τέλειας αποκοπής, αλλά παραμένουν στην άμπελο, και πρόκειται να καθαριστούν με τη θεία φροντίδα, υποδηλώνουν εκείνους από τους Ιουδαίους που πίστεψαν, και εκείνους από τα έθνη που επιστρέφουν μετά από αυτούς, για τους οποίους ο καθαρισμός είναι ένας· διότι τελείται εν Αγίω Πνεύματι, σύμφωνα με τις Γραφές. Ο τρόπος όμως του καθαρισμού είναι διαφορετικός και παραλλαγμένος. Διότι από μεν αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ αποκόπτεται η επιθυμία τους να ζουν και να πολιτεύονται ακόμη σύμφωνα με τον Μωσαϊκό νόμο, από δε τις καρδιές των ειδωλολατρών αφαιρείται ο σκοπός της αρχαίας απάτης, και ο συρφετός της ακαθαρσίας των ασύνετων εθίμων, ώστε να μπορούν να φέρουν τον καρπό της θείας και ευαγγελικής παιδείας, που είναι τρόπον τινά βρώσιμος και όντως αρεστός στον Θεό.

Διότι, εάν, επειδή ονομάστηκε άμπελος, νομίζουν για τον λόγο αυτόν ότι εκπίπτει της φυσικής οικειότητας προς τον Θεό και Πατέρα και ότι είναι εντελώς ετερούσιος, επειδή η άμπελος και ο γεωργός δεν έχουν ταυτότητα φύσεως, γιατί να μην προβάλουμε και εμείς σε αυτούς τον ίδιο αμαθή και εντελώς άκομψο συλλογισμό, λέγοντας το εξής: Άραγε μόνο στα κλήματα θα ήταν ωφέλιμη η φροντίδα εκείνων που ασχολούνται με τη γεωργία, και μόνο σε όσα εξαρτώνται από τους κορμούς θα αποβεί χρήσιμη η τέχνη, ή μήπως θα χρειαστεί κάποια επιμέλεια και η ίδια η τροφός των κλημάτων, δηλαδή η άμπελος, στην οποία έχουν βλαστήσει και εναρμονιστεί φυσικά όσα προέρχονται από αυτήν; Αλλά νομίζω δεν θα χρειαστεί κανένας κόπος για την απόδειξη αυτού· διότι αμέσως θα συμφωνήσει μαζί μας και ο ίδιος ο αντίπαλος ότι, αν δεν υπάρξει κάποια φροντίδα για τους κορμούς, ούτε τα ίδια τα κλήματα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σωστά. Επειδή λοιπόν ο Χριστός ονόμασε τον εαυτό του άμπελο, και όμως ο κορμός της αμπέλου έχει και αυτός ανάγκη από τη φροντίδα του γεωργού, ειδάλλως οπωσδήποτε θα υποστεί βλάβη· θα συμπεράνουμε λοιπόν ότι ο Υιός βρίσκεται στη δική μας τάξη, και ότι έχει ανάγκη μαζί με εμάς από την επιμέλεια του Πατέρα, για να μην μεταβληθεί και ο ίδιος σε κάτι άλλο από αυτό που είναι, και εκπέσει από τη δική του τάξη, δηλαδή από την εγγενή του σταθερότητα. Διότι σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει τελικά η παιδαριώδης ένσταση εκείνων που συνηθίζουν να θεομαχούν.

Και εμείς εξαρτώμαστε από αυτόν σαν τα κλήματα, γεμίζοντας από τη ζωοποιό του ικμάδα. Και γι' αυτό ακριβώς έλεγε ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός· κάθε κλήμα πάνω μου που δεν φέρει καρπό το αφαιρεί, και κάθε κλήμα που φέρει καρπό το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Επειδή λοιπόν έχουμε ενωθεί στενά μαζί του μέσω της οικειότητας, προφανώς της πνευματικής, έχουμε καταστεί καρποφόροι. Και ως προς αυτό μας στερεώνει λέγοντας ο ίδιος: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, και εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν μείνει στην άμπελο, έτσι ούτε και εσείς, εάν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς είστε τα κλήματα. Εκείνος που μένει μαζί μου, και εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε απολύτως τίποτα». Επομένως, εγώ λέω ότι πρέπει οπωσδήποτε να παραμένουμε στερεά προσηλωμένοι, μέσω της πίστεως, της αγάπης και της απόλυτης υπακοής στα πάντα, στην αληθινή άμπελο, δηλαδή στον Χριστό.

Διότι, εάν πράττουμε και θέλουμε να σκεφτόμαστε εκείνα που είναι σε αυτόν αρεστά και αγαπητά, θα καρποφορήσουμε την αρετή, αξιωνόμενοι της δικής του φροντίδας. Επειδή θα ακούσουμε τον Χριστό να λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και δεν φέρνει καρπό, το κόβει· και κάθε κλήμα που φέρνει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Αντίθετα, εάν έχουμε λοξοδρομήσει αχαλίνωτα προς την ανοσιότητα των τρόπων, γεμίζουμε από τα νοητά αγκάθια, καθώς κάθε είδους φαυλότητα αναφύεται μέσα μας. Και το τέλος για τα αγκάθια είναι η φωτιά· διότι η άχρηστη ύλη είναι τροφή της φωτιάς. Και αυτό θα μας το καταστήσει σαφές ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι η γη, η οποία ήπιε τη βροχή που έρχεται πολλές φορές πάνω της και παράγει χρήσιμα φυτά για εκείνους για τους οποίους και καλλιεργείται, μεταλαμβάνει την ευλογία του Θεού· αν όμως βγάζει αγκάθια και τριβόλια, είναι ακατάλληλη και βρίσκεται κοντά στην κατάρα, και το τέλος της είναι να καεί». <Και κάθε όρος που οργώνεται, θα οργωθεί, και δεν πρόκειται να έλθει εκεί φόβος.>

Διότι θυμόμαστε τον προφήτη Ζαχαρία που έχει γράψει ότι στεκόταν κάποιος από τους αγίους αγγέλους, αναφέροντας ικεσίες υπέρ της Ιερουσαλήμ και λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις αυτό το εβδομηκοστό έτος;» Αλλά είναι γραμμένο και στην Έξοδο, πως όταν ο άρχοντας της γης των Αιγυπτίων καταδίωκε τους Ισραηλίτες μαζί με τους δικούς του υπασπιστές, και έπειτα, καθώς επρόκειτο να εμπλακεί σε μάχη μαζί τους, στάθηκε άγγελος Θεού ανάμεσα στο στρατόπεδο των υιών του Ισραήλ και στους Αιγυπτίους, και δεν συγκρούστηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να θεωρήσουμε και εδώ ότι ο άγγελος που προΐσταται της Συναγωγής αναπέμπει ικεσίες υπέρ αυτής. Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι ο Υιός είναι ο γεωργός, και αυτό θα είχε μια ερμηνεία καθόλου αταίριαστη με τους ορθούς συλλογισμούς. Διότι είναι Παράκλητός μας προς τον Πατέρα, ιλαστήριο και γεωργός των ψυχών μας. Και πράγματι, ο ίδιος είπε για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του.» Αλλά αυτό δεν θα μειώσει καθόλου τη δόξα του Υιού, το να περιβληθεί δηλαδή το πρόσωπο του γεωργού. Επειδή διαπιστώνεται ότι και ο ίδιος ο Πατέρας έχει λάβει αυτήν την ιδιότητα, χωρίς ποτέ να υποστεί καμία μομφή εξαιτίας αυτού του λόγου. Διότι ο Υιός είπε στους αγίους αποστόλους: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός.»

«Αχρειώθηκαν τα κλαδιά της, και ο Κύριος των δυνάμεων, που σε φύτεψε, κήρυξε συμφορές εναντίον σου.» Διότι, όταν έπρεπε αυτή να τύχει της πρέπουσας φροντίδας (γιατί νομίζω ότι αυτό, και τίποτε άλλο, σημαίνει η περιτομή), τότε λέει ότι αχρειώθηκε και παραδόθηκε στη φωτιά, επειδή δεν θέλησε να αναγνωρίσει τον παρόντα γεωργό, ο οποίος, σαν με κάποιο κοφτερό δρεπάνι, με την ενέργεια του Πνεύματος μας απαλλάσσει από τα άχρηστα, δηλαδή από τα πιο γήινα και σαρκικά, ώστε να γεννήσουμε τον πόθο και την προθυμία για καθετί το θαυμαστό. Μπορεί λοιπόν κανείς να ακούσει τον Σωτήρα όλων μας, τον Χριστό, να λέει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρει καρπό το αποκόπτει, και κάθε ένα που φέρει καρπό το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό.» Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι σαν μια ρίζα και ένας κορμός αμπέλου στέρεα φυτεμένης, για όσους έχουν οδηγηθεί στην καινότητα της ζωής. Εμείς δε, σαν τα κλήματα, έχουμε προσκολληθεί και εξαρτηθεί νοητά μέσω της εν Πνεύματι ενώσεως, συνδεόμενοι με την αγάπη προς αυτόν, εντρυφώντας στον πλούτο που προέρχεται από αυτόν, και τρεφόμενοι με τη θεία χάρη προς καρποφορία της αρετής.

Διότι είπε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Κάθε κλήμα που είναι μέσα μου και φέρει καρπό, το καθαίρω, για να φέρει περισσότερο καρπό». Μόνο να θέλεις να σωθείς· διότι ο Κύριος αγαπά και συνεργεί με εκείνους που σπεύδουν να τύχουν της σωτηρίας. Άκουσε λοιπόν και μια παραβολή εναντίον των αισχρών λογισμών. Το σταφύλι, όταν τρυγηθεί από την άμπελο, ριχθεί στο πατητήρι, πατηθεί, δώσει τον οίνο του και έπειτα ο οίνος μπει σε αγγεία, στην αρχή αναβλύζει τόσο έντονα, σαν να καίγεται από σφοδρότατη θέρμη· ώστε και αγγεία φανερά αδύναμα, που δεν αντέχουν την ορμή, τα σχίζει από την πίεση. Έτσι συμβαίνει και με τους διαλογισμούς των ανθρώπων, όταν μεταβούν από τον μάταιο αυτόν αιώνα και τη μέριμνά του στα ουράνια. Διότι οι δαίμονες, μη υποφέροντας τον ζήλο, ταράζουν με ποικίλους τρόπους τη διάνοια του ανθρώπου, θέλοντας να αναμείξουν μέσα του θολερή ανατροπή· ώστε, αν βρουν αγγείο που δίνει αφορμή, να το διαρρήξουν, δηλαδή ψυχή άπιστη και διστακτική. Οι δαίμονες μοιάζουν με άρπαγες λύκους, οι οποίοι περιφέρονται γύρω από τα κελλιά των μοναχών, ζητώντας να βρουν θύρα ανοιγμένη γι’ αυτούς, για να ορμήσουν μέσα και να διαφθείρουν ψυχή που τους υπακούει. Αν όμως βρουν τη θύρα κλειστή μπροστά στα πρόσωπά τους, αποκάμνουν και αναχωρούν· εννοώ βέβαια την ψυχή που είναι θεμελιωμένη στην πίστη.

Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε πλούσιοι στην πόλη και την πατρίδα μας. Είμαστε πνευματικοί έμποροι, αδελφοί, που αναζητούμε τον πολύτιμο μαργαρίτη, ο οποίος είναι ο Χριστός, ο Σωτήρας μας, το καύχημα και ο ασύλητος θησαυρός μας. Γι' αυτό με πολλή επιμέλεια ας Τον αποκτήσουμε. Μακάριος και τρισμακάριος είναι αυτός που φρόντισε να Τον αποκτήσει, ενώ πανάθλιος εκείνος που αμέλησε να αποκτήσει τον Κτίστη των πάντων και να αποκτηθεί από Αυτόν. Αγνοείτε, αδελφοί, ότι είμαστε κλήμα της αληθινής αμπέλου, η οποία είναι ο Κύριος; Προσέχετε, λοιπόν, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Διότι ο Πατέρας της αλήθειας είναι ο γεωργός. Καλλιεργεί αυτήν την άμπελο, και εκείνους που φέρνουν καρπό τους περιποιείται, για να φέρουν περισσότερο καρπό· ενώ εκείνους που δεν κάνουν καρπό τους αποκόπτει και τους ρίχνει έξω από τον αμπελώνα, για να καούν στη φωτιά. Προσέχετε, λοιπόν, τους εαυτούς σας να μη βρεθείτε άκαρποι, και αφού αποκοπείτε παραδοθείτε στο πυρ. Ομοίως είμαστε καλός σπόρος, τον οποίο έσπειρε ο Ποιητής του ουρανού και της γης, ο Χριστός, ο οικοδεσπότης.

Κατά τη γέννηση έτσι, και αλλιώς μετά τη γέννηση· κατά την ανάπτυξη διαφορετικά, και κατά την ενηλικίωση αλλιώς. Και καθεξής πρέπει να γνωρίζουμε ότι κάθε τρόπος έχει προσαρμοστεί στον κατάλληλο καιρό. Αλλά πίστευε στα όσα έχουν λεχθεί· διότι και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε, ότι «εγώ είμαι», λέει, «η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Έχω δε να σου δώσω και από την τέχνη μια απόδειξη για όσα ειπώθηκαν. Στις αμυγδαλιές εγκεντρίζουν βλαστούς από άριστα δέντρα· άλλοι πάλι κάνουν ενοφθαλμισμό· το ίδιο ομοίως κάνουν και στα αμπέλια.

Κάθε κλήμα που δεν φέρει καρπό επάνω μου, το αφαιρεί· και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω διδάξει· μείνετε ενωμένοι μαζί μου, κι εγώ μαζί σας. Όπως ακριβώς το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν παραμείνει στην άμπελο, έτσι κι εσείς, εάν δεν παραμείνετε σε εμένα. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν, αυτός φέρει πολύ καρπό· διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να φέρετε καρπό. Τα τέλη, λοιπόν, της προηγούμενης αμπέλου τα περιέγραψε ο ψαλμός που προηγήθηκε· ενώ για την αληθινή άμπελο, το τι είδους φυτουργό και γεωργό έχει, καθώς και τι είδους κλήματα και σταφύλια, μας το παρουσιάζει η σωτήρια διδασκαλία. Από τα δικά της κλήματα, επομένως, τα οποία διαδόθηκαν σε όλη την οικουμένη, συγκροτήθηκαν αμπελώνες· και οι καρποί τους, συγκεντρωμένοι από κοινού στις εκκλησίες όλης της οικουμένης, δημιούργησαν μεγάλο πλήθος από ληνούς· για χάρη των οποίων, μέσω του Αγίου Πνεύματος, αναφωνήθηκαν προφητικά οι Επιλήνιοι ψαλμοί.

«Όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν. Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν και στο χώμα τους θα επιστρέψουν. Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Σε τι, άραγε, θα διέφεραν αυτά από τη σκέψη του φιλοσόφου, ο οποίος ισχυρίζεται ότι: «όταν μεν ο Θεός βλέπει και είναι στραμμένος προς τον καθένα μας, συμβαίνει τότε τα σώματα να ζουν και να ζωογονούνται, δεχόμενα τη φροντίδα του Θεού με τις προβολές του, όταν όμως ο Θεός επιστρέφει στη δική του περιωπή, αυτά σβήνουν;» Και πάλι εξάλλου, όταν ο σωτήριος λόγος λέει σε εμάς: «Εγώ είμαι η άμπελος, ο πατέρας μου ο γεωργός, εσείς τα κλήματα», άκουσε πώς θεολογεί ο Νουμήνιος για το δεύτερο αίτιο: «Όπως ακριβώς, πάλι, η σχέση (αναλογία) που έχει ο γεωργός αναφέρεται προς εκείνον που φυτεύει, την ίδια ακριβώς σχέση έχει ο πρώτος Θεός προς τον δημιουργό. Διότι ο μεν πρώτος, όντας ο σπόρος κάθε ψυχής, σπέρνει σε όλα ανεξαιρέτως τα όντα που μετέχουν σε αυτόν· ενώ ο νομοθέτης φυτεύει, διανέμει και μεταφυτεύει στον καθένα μας όσα έχουν προκαταβληθεί από εκεί».

Για να κατανοήσεις δε μια φυτεία άξια του θείου χεριού και της θείας εργασίας, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο προς τους μαθητές, ότι «Εσείς είστε τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός»· προφανώς, επειδή φυτεύτηκαν από εκείνον. Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν και όσοι είναι φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί, και οι οποίοι ανθίζουν στις αυλές του Θεού μας. Το ίδιο αναφέρεται και στον προφήτη: «Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, εξ ολοκλήρου αληθινή». Ο δε μιμητής του Χριστού Παύλος αποτολμά και λέει ότι «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος επίσης στον Δαβίδ παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει· και πάλι: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εξεδίωξες έθνη και την φύτεψες».

Εμείς· διότι άκουσέ τον πάλι να λέει: «εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Ο Πατέρας, λοιπόν, μέσω του Υιού, συμφιλιώνοντάς μας με τον εαυτό του, χωρίς να υπολογίζει τα παραπτώματά μας, δεν μας καλεί ως παραδομένους στα άτοπα έργα, αλλά ως αργούς, αν και ακόμη και η αργία είναι αμαρτία· διότι και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Αλλά, όπως είπα, ο Θεός, παραβλέποντας τις προηγούμενες αμαρτίες του καθενός, μας προσκαλεί ξανά και ξανά. Και μας καλεί για να κάνουμε τι; Για να εργαστούμε στον αμπελώνα· και αυτό σημαίνει να κοπιάζουμε για τα κλήματα, δηλαδή για τον ίδιο μας τον εαυτό· έπειτα, ω του ανείκαστου μεγέθους της φιλανθρωπίας, μας υπόσχεται και μας δίνει μισθό επειδή κοπιάζουμε για τους εαυτούς μας. Ελάτε, λέει, λάβετε αιώνια ζωή, η οποία χορηγείται πλουσιοπάροχα από εμένα· και για τον κόπο της οδοιπορίας και για την ίδια την επιθυμία σας να τη λάβετε από εμένα, εγώ θα σας καταβάλω τον μισθό σαν να ήμουν οφειλέτης.

Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά, και βάλε καλά στο νου σου εκείνο, παρθένε νύμφη του Χριστού, κλήμα της αμπέλου της ζωής, όπως ειπώθηκε πιο πάνω. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός· κάθε κλήμα που παραμένει ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Θεώρησε, λοιπόν, αυτή τη φροντίδα για σένα ως απόδειξη του καρπού της παρθενίας σου και της αγάπης του Νυμφίου προς εσένα. Και μάλλον να χαίρεσαι και να ανταποδίδεις με φιλότιμο την υπακοή προς Αυτόν. Εξάλλου, και ο χρυσός, όταν δεχθεί κάποια πρόσμειξη χαλκού, ονομάζεται κίβδηλος· ο χαλκός όμως, όταν δεχθεί ρινίσματα χρυσού που λιώνουν πάνω του, φαίνεται πιο λαμπρός από τον εαυτό του και πιο στιλπνός. Έτσι, το να επιθυμούν, ω παρθένε, εσένα και τα δικά σου έργα εκείνες που δεν είναι παρθένες αποτελεί δόξα, ενώ το να επιθυμείς εσύ εκείνες φέρνει σε σένα ατιμία· διότι η επιθυμία αυτή σε στρέφει και πάλι στον κόσμο, αφενός επειδή εσύ, που έχεις πεθάνει για τον κόσμο, διατηρείς σχέσεις και συμπορεύεσαι με εκείνους που ζουν μέσα στον κόσμο, και αφετέρου επειδή επιθυμείς να προστεθούν σε αυτούς εκείνα που και οι ίδιοι θα επιθυμούσαν για τον εαυτό τους και τους συγγενείς τους, δηλαδή κάθε είδους βιοτική ευμάρεια, πλούτος, περιφάνεια, δόξα και η ευθυμία που προέρχεται από αυτά· και έτσι θα σου συμβεί να εκπέσεις από το θέλημα του Νυμφίου σου.

Και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Και αλλού πάλι για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του»· ο δε σπόρος αυτός είναι ο λόγος της διδασκαλίας.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Τι θέλει να υπονοήσει μέσω της παραβολής; Ότι εκείνος που δεν δίνει προσοχή στα όσα λέγονται δεν είναι δυνατόν να ζήσει, και ότι τα σημεία που πρόκειται να γίνουν προέρχονται από τη δύναμη του Χριστού. «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Τι λοιπόν; Μήπως έχει ανάγκη ενέργειας ο Υιός; Μη γένοιτο· διότι αυτό το παράδειγμα δεν δηλώνει κάτι τέτοιο. Δες, λοιπόν, με πόση ακρίβεια αναπτύσσει την παραβολή. Διότι δεν λέει ότι η ρίζα απολαμβάνει τη φροντίδα του γεωργού, αλλά τα κλήματα. Η δε ρίζα δεν έχει συμπεριληφθεί εδώ για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να μάθουν ότι χωρίς τη δική του δύναμη δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, και ότι πρέπει να είναι έτσι ενωμένοι μαζί του μέσω της πίστης, όπως το κλήμα με το αμπέλι. «Κάθε κλήμα που είναι ενωμένο με εμένα και δεν φέρει καρπό, το αφαιρεί ο Πατέρας». Εδώ υπονοεί τον βίο, δείχνοντας ότι χωρίς έργα δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται κανείς ενωμένος μαζί του. «Και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει», δηλαδή, το κάνει να απολαμβάνει πολλή φροντίδα. Αν και η ρίζα έχει ανάγκη από φροντίδα πριν από τα κλήματα, καθώς σκάβεται γύρω γύρω και αποκαλύπτεται· αλλά εδώ δεν λέει τίποτα γι' αυτήν, παρά τα πάντα αναφέρονται στα κλήματα· δείχνοντας ότι ο ίδιος μεν είναι αυτάρκης, ενώ οι μαθητές έχουν ανάγκη από πολλή βοήθεια εκ μέρους του γεωργού, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ ενάρετοι. Γι' αυτό λέει: «Εκείνο που φέρει καρπό, το καθαρίζει». Διότι το ένα, επειδή είναι άκαρπο, δεν μπορεί να βρίσκεται ούτε πάνω στο αμπέλι· ενώ το άλλο, επειδή φέρει καρπό, το καθιστά πιο γόνιμο.

Φέρε μου εδώ τον αγνώμονα αιρετικό, τον παράσιτο Ιουδαίο, που λέει ότι ο Θεός γέννησε και υπέστη ρεύση. Διεφθαρμένε, άθλιε και ταλαίπωρε, τέτοια πράγματα υποθέτεις για τον Θεό; Αλλά εμείς δεν φρονούμε έτσι, μη γένοιτο, αλλά ότι ο Πατέρας γέννησε Υιό, μόνος μόνον, Θεός Θεόν, τέλειος τέλειον· διότι αυτά είναι τα φρονήματα των Χριστιανών. Επειδή, λοιπόν, νομίζεις ότι μπορείς να περιεργάζεσαι τα άνω, πες μου για τα δικά σου, αν νομίζεις ότι τα γνωρίζεις: Πώς, όταν ρίχτηκαν τα χρυσά αντικείμενα στη φωτιά, βγήκε το μοσχάρι; Χαλκουργός δεν το κατασκεύασε, χυτευτής δεν υπήρχε· πώς βγήκε το μοσχάρι, τολμάς να πεις; Αν δεν γνωρίζεις τα κάτω, πώς περιεργάζεσαι τα άνω; Αυτός που δεν κατανοεί τα δικά του, πώς περιεργάζεται τα ξένα; Και μας προβάλλουν τα ευαγγελικά λόγια του ίδιου του Υιού που λέει στους μαθητές: Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Βλέπεις, λέει, ότι δημιούργησε τον Υιό; Διότι, αν ο γεωργός δεν καλλιεργήσει την άμπελο, δεν μπορεί να είναι χρήσιμη. Και νομίζουν ότι λένε κάτι σπουδαίο και ενάρετο. Αλλά δώστε μου την προσοχή σας, παρακαλώ. Μίλησα προς τους αγνώμονες Ιουδαίους· ας μιλήσω και προς τους αναίσχυντους αιρετικούς: Μπορείς να μου πεις, αγνώμονα και αναίσχυντε αιρετικέ, ότι ο γεωργός δεν τρέφεται από την άμπελο;

«Εγώ είμαι», λέει, «η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα σε εμένα που δεν φέρει καρπό, το αποκόπτει, και κάθε ένα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Βλέπετε, αγαπητοί, πώς και ο Χριστός διά παραβολών και παραδειγμάτων θέλει να ανυψώσει τους μαθητές σε ένθεο ζήλο; Βλέπετε πώς θέλει να προσκολλώνται σε αυτόν όσοι το επιθυμούν; Διότι, όπως ακριβώς το κλήμα στην άμπελο, έτσι αρμόζει να προσκολλώνται σε αυτόν όσοι τον αγαπούν, ώστε να καρποφορούν καρπό όχι ξένο, αλλά οικείο και άξιο μιας τέτοιας αμπέλου.

Διότι είναι ανάγκη να έχουμε κοινωνία φρονημάτων με εκείνον με τον οποίο έχουμε κοινωνία αίματος, και να μην είμαστε στα μεν ενωμένοι και στα δε διχασμένοι, ούτε με τον έναν τρόπο να αγαπούμε και με τον άλλον να πολεμούμε, ούτε να είμαστε μεν τέκνα, αλλά επιλήψιμα, και μέλη μεν, αλλά νεκρά, για τα οποία δεν υπάρχει κανένα όφελος από το ότι ενώθηκαν και γεννήθηκαν, όπως ακριβώς συμβαίνει με το κλήμα που έχει αποκοπεί από την αληθινή άμπελο, του οποίου το τέλος είναι να πεταχτεί έξω, να ξεραθεί και να ριχτεί στη φωτιά.

Ότι σίκερα ονομάζεται καθετί που προκαλεί μέθη, εκτός από τον οίνο που προέρχεται από τα αμπέλια. Ότι υπάρχουν δύο είδη αμπέλου στην Αγία Γραφή: η πολύ καλή και η πολύ κακή. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, εσείς τα κλήματα». Η δε κακή και άγρια είναι ο διάβολος, ο οποίος αποστάζει λύσσα, όπως ακριβώς και ο Μωυσής, περιγράφοντας γι' αυτόν, λέει: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα» και τα εξής.

Και καθώς πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, αφού κοπιάσει και ρίξει τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από τον ουρανό. Διότι, εάν δεν εμφανιστούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, δεν ωφέλησε σε τίποτα ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός στο έδαφος — αυτό να το εφαρμόσεις και στα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος παραμείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς· αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν παραμείνει στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή του, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν κατέβει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Είναι γραμμένο δε ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να δώσει περισσότερο, ενώ αυτό που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το ρίχνει στη φωτιά. Επομένως, το χρέος του ανθρώπου είναι αυτό, είτε νηστεύει είτε αγρυπνεί είτε προσεύχεται είτε κάνει κάτι καλό, να τα αποδίδει όλα στον Κύριο, λέγοντας τούτο: «Αν δεν με είχε ενδυναμώσει ο Θεός, δεν θα μπορούσα να νηστεύσω ή να προσευχηθώ ή να βγω από τον κόσμο».

Και όπως πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, κοπιάζοντας και ρίχνοντας τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από ψηλά —διότι, εάν δεν φανούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, σε τίποτα δεν ωφέλησε ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός— έτσι να σκεφτείς και για τα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος περιοριστεί μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς. Αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν μείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος μέσα στην ψυχή, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν έρθει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Διότι έχει γραφτεί ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπούς, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερους, ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το παραδίδει στη φωτιά για να καεί.

ιδ'. Περί του Θωμά που αγνοούσε πού πηγαίνει ο Κύριος. Περί του Ιούδα του Θαδδαίου που ρωτούσε τον Ιησού. Περί του Παρακλήτου. ιε'. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. ιστ'. Περί του Ιησού που προλέγει όσα πρόκειται να συμβούν στους μαθητές. Περί του ρητού «Λίγο ακόμη, και θα με δείτε». Περί του ότι ο Πατέρας θα δώσει όσα τυχόν ζητήσουν.

Κεφάλαιο 15. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρνει καρπό, το αποκόπτει· και κάθε κλήμα που φέρνει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Επειδή, αφού τους μίλησε πολύ περί του πάθους, κατέβαλε τις ψυχές τους και κατάλαβε ότι δειλιάζουν σκεπτόμενοι πως σύντομα θα συλληφθούν, και εξαιτίας της πολλής δειλίας ούτε καν πρόσεχαν τα όσα λέγονταν, προσποιείται ότι τους οδηγεί σε έναν κρυφό τόπο, στον οποίο δεν θα συλληφθούν· και πράγματι, τους σηκώνει από εκείνο τον τόπο όπου βρίσκονταν, ώστε, αφού καταπραΰνει την ταραχή της ψυχής τους, να τους παραδώσει τις πιο μυστικές διδασκαλίες. Τους οδηγεί όμως, όπως θα μάθουμε στη συνέχεια, στον κήπο, τον οποίο γνώριζε ο Ιούδας· έτσι ώστε, φαινομενικά μεν η πράξη να αποτελεί απομάκρυνση, στην πραγματικότητα όμως ήταν εκούσια παράδοση, εφόσον αναχωρούσε σε τέτοιο τόπο που ο Ιούδας γνώριζε. Τι το μυστικό, λοιπόν, τους παραδίδει; «Εγώ είμαι, λέει, η άμπελος», δηλαδή η ρίζα, «και εσείς είστε τα κλήματα, ενώ ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Με τι, λοιπόν, ασχολείται ο Πατέρας; Μήπως με τη ρίζα; Όχι, λέει, αλλά με τα κλήματα. «

«Διότι κάθε κλήμα», λέει, «που δεν φέρει καρπό, το αποκόπτει»· δηλαδή, κάθε άνθρωπος, ο οποίος μέσω της πίστεως έγινε μέρος της ρίζας, ενώθηκε με τον Κύριο και έγινε ένα σώμα με Αυτόν, πρέπει να φέρει και καρπό, δηλαδή να έχει ενάρετο βίο. Διότι, εάν κάποιος έχει μόνο την απλή ομολογία της πίστεως, αλλά δεν καρποφορεί με την τήρηση των εντολών, γίνεται νεκρό κλήμα· «Διότι η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή». Επομένως, κάθε πιστός θεωρείται ότι είναι εν Χριστώ, εφόσον πιστεύει. «Διότι κάθε κλήμα», λέει, «που είναι ενωμένο μαζί μου, εάν δεν φέρει καρπό, το αποκόπτει ο Πατέρας», δηλαδή, το θέτει εκτός της κοινωνίας με τον Υιό· ενώ εκείνο που καρποφορεί, «το καθαρίζει». Εδώ μαθαίνουμε το εξής, ότι, έστω και αν κάποιος είναι πολύ ενάρετος, έχει ανάγκη από τη φροντίδα του Θεού. Διότι το μεν άκαρπο δεν μπορεί καν να παραμένει στην άμπελο· ενώ το καρποφόρο, ο Πατέρας το καθιστά πιο γόνιμο. Πρέπει δε να κατανοήσεις ότι αυτά λέγονται και για τις θλίψεις των μαθητών. Διότι, επειδή οι θλίψεις φαίνονται να είναι, όπως λένε οι γεωργοί, σαν το κλάδεμα, ο Κύριος τους δείχνει ότι, μέσω των θλίψεων, θα γίνουν πιο γόνιμοι, ακριβώς όπως και τα κλήματα μέσω του κλαδέματος· διότι οι πειρασμοί τούς καθιστούσαν μάλλον ισχυρότερους. Έπειτα, για να μην πουν: