Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:20

Αυτά είτε δεν τα άκουσε ποτέ ο Άρειος, είτε, αφού τα άκουσε, δεν τα κατανόησε ο αμαθής. Διότι δεν θα συκοφαντούσε τόσο πολύ τον επίσκοπο, εάν τα είχε κατανοήσει, αλλά εξάπαντος θα λοιδορούσε και εκείνον όπως και εμάς, εξαιτίας του μίσους του προς την αλήθεια. Επειδή, όντας χριστομάχος, δεν θα διστάσει να διώξει και εκείνους που έχουν το φρόνημα του Χριστού, όπως ακριβώς προείπε ο ίδιος ο Κύριος: «Εάν εμένα εδίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Ή, εάν οι προστάτες της ασέβειας νομίζουν ότι ο Διονύσιος είναι ομόφρονάς τους, ας γράψουν αυτά και ας τα ομολογήσουν· ας γράψουν για την άμπελο και τον γεωργό, για το σκάφος και τον ναυπηγό, και συγχρόνως ας ομολογήσουν και όσα είπε απολογούμενος περί του ομοουσίου, και του ότι ο Υιός είναι εκ της ουσίας, και περί του αϊδίου, και τη σχέση του νου προς τον λόγο και της πηγής προς τον ποταμό, και τα υπόλοιπα, ώστε, έστω και από τη διαφορά τους, να κατανοήσουν πώς εκείνα μεν τα είπε κατ' οικονομίαν, αυτά δε όπως τα απαιτεί ο λόγος της ευσεβούς πίστεως, και εντέλει, λέγοντας αυτά, να αναιρέσουν όσα φρόνησαν εναντίον αυτών των ίδιων των πραγμάτων. Διότι, τι το παραπλήσιο έχει η πίστη του Διονυσίου με τις κακοδοξίες του Αρείου; Δεν λέει ο μεν Άρειος τον Λόγο «κατ' επίνοιαν», ενώ ο Διονύσιος αληθινό και εκ φύσεως Λόγο του Θεού; Και ο μεν ένας αποξενώνει τον Λόγο από τον Πατέρα, ενώ ο άλλος διδάσκει ότι είναι ίδιος και αδιαίρετος από την ουσία του Πατέρα, όπως ακριβώς είναι ο λόγος προς τον νου και ο ποταμός προς την πηγή;

Διότι είναι εξαιρετικά δυσάρεστες για τους φιλήδονους οι συμβουλές που τους καλούν σε κάτι άλλο, όπως ακριβώς και για εκείνους που έχουν το σώμα τους φθαρμένο από αυτά τα πάθη είναι δυσάρεστα τα ωφέλιμα αλλά και επώδυνα φάρμακα. «Να θυμάστε τον λόγο που εγώ σας είπα: Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν. Αν τον δικό μου λόγο τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν.» Αφού απέδειξε εκ των προτέρων πολύ καλά ότι και το να μισούνται είναι καλό, αν βέβαια είναι καιρός και γι' αυτό - διότι είναι πάρα πολύ υποφερτό, ή μάλλον τρισεπιθύμητο, εκείνο που συμβαίνει για τον Θεό, εφόσον μπορεί να τους αναδεικνύει ανώτερους από τα εμπόδια - αναιρεί λοιπόν ωφέλιμα εκείνο που γνωρίζει ως Θεός ότι θα τους έκανε να διστάσουν και να μην επιθυμούν να αγωνίζονται με ζήλο για την αναγκαιότητα να κηρύττουν τον ουράνιο λόγο. Διότι, επειδή είναι ως επί το πλείστον αναπόφευκτο γι' αυτούς που έχουν οριστεί να διδάσκουν να υφίστανται ατιμώσεις και κινδύνους, όταν τα λόγια τους δεν είναι ευχάριστα σε αυτούς που νουθετούνται, και επειδή συμβαίνει εκτός από αυτό και να καταδιώκονται, όταν ο λόγος τους ενίοτε δεν γίνεται αποδεκτός, τους προτρέπει να είναι απολύτως έτοιμοι και απέναντι σε αυτά, και να τα αντιμετωπίζουν με προθυμία και νεανικό θάρρος. Τα προμηνύει δε αυτά ως γεγονότα που οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα συμβούν εξαιτίας της μοχθηρίας εκείνων που πρόκειται να παιδαγωγηθούν. Αυτό μάλιστα το φανέρωσε και σε άλλες περιπτώσεις λέγοντας: «Αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα· διότι είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα.»

Αφού λοιπόν τους έπεισε να θέσουν υπό τα πόδια τους την πρόσκαιρη και κοσμική δόξα, προσθέτει στον αγώνα και κάτι άλλο, χρήσιμο και αναγκαίο. Διότι, «αν εμένα καταδίωξαν», λέει, «θα καταδιώξουν και εσάς». Και η έννοια της φράσης αυτής είναι συγγενική με τα προηγούμενα. Ωστόσο, τους πείθει να είναι καρτερικοί, και προκαταβολικά αναιρεί την αδυναμία των λογισμών που αναμενόταν να δημιουργηθούν μέσα μας. Διότι δεν ήταν καθόλου αμφίβολο ότι οι μαθητές του Σωτήρα, ερχόμενοι αντιμέτωποι με τις οργές εκείνων που καταδιώκουν την αλήθεια, θα περιέπιπταν στα δεινά του διωγμού· αλλά ήταν βέβαια και πολύ εύλογο να σκεφτούν ότι, κηρύττοντας τον λόγο υπέρ της δόξας του Χριστού, θα απολάμβαναν οπωσδήποτε πλούσια την προστασία Του, ώστε να μη βλέπουν απολύτως κανένα εμπόδιο στην τόσο αξιοθαύμαστη προθυμία τους, και να αποδεικνύονται ανώτεροι από κάθε ταραχή και κίνδυνο, μην υπομένοντας απολύτως τίποτα από όσα φυσιολογικά προκαλούν θλίψη, αλλά μάλλον να απολαμβάνουν τις τιμές από όλους, εφόσον μάλιστα τους μετέφεραν τον σωτήριο λόγο. Και δεν ήταν έξω από το πρέπον το να προσδοκούν τέτοια πράγματα και να επιζητούν να βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση εκείνοι που κοπίαζαν να καλέσουν τους ανθρώπους στην αιώνια ζωή, και γίνονταν πρόξενοι των χαρισμάτων του Θεού σε όσους τους άκουγαν.

Επομένως, ο Χριστός τους προτρέπει να στέκονται με ανδρεία απέναντι σε αυτό, χωρίς να αρνείται ότι θα συμβεί· αντίθετα, προαναγγέλλοντας ότι οι διωγμοί θα έρθουν, τους δίνει την εντολή ότι πρέπει μάλλον να δείχνουν γενναιότητα. Διότι λέει: «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Είναι σαν να έλεγε: Εγώ, ο Δημιουργός των πάντων, που έχω τα πάντα στην εξουσία μου, και τα επουράνια και τα επίγεια, δεν έβαλα χαλινάρι στους θυμούς, ούτε περιόρισα καταναγκαστικά την κάθε κίνηση των ακροατών· αντίθετα, άφησα στην ελεύθερη προαίρεση του καθενός να επιλέξει αυτό που νομίζει, και να πράξει ό,τι θέλει. Έτσι λοιπόν, όταν με δίωκαν έκανα υπομονή, μολονότι είχα την εξουσία να τους εμποδίσω. Όταν λοιπόν διώκεστε και εσείς, να υπομένετε με καρτερία τη στάση όσων σας μισούν, χωρίς να δυσανασχετείτε υπερβολικά για την αχαριστία εκείνων που ευεργετούνται· ακολουθώντας τη δική μου οικονομία, πορευτείτε σύμφωνα με τα ίδια θελήματα, ώστε να γίνετε μέτοχοι και στην ίδια δόξα. Διότι όσοι συμπάσχουν, θα συμβασιλεύσουν.

Προσθέτοντας και ένα τρίτο σημείο, «Αν τήρησαν τον λόγο μου, θα τηρήσουν και τον δικό σας», δεν τους επιτρέπει να αποθαρρύνονται όταν κάποιες φορές η διδασκαλία τους δεν γίνεται αποδεκτή. Και αυτό το κάνει πολύ σωστά. Διότι εκείνος που έχει οριστεί για αυτό το έργο νομίζει ότι υπέστη ζημία των κόπων του, εάν κάποιοι δεν θέλουν να πεισθούν από τα λόγια του. Όμως δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Κανείς ας μην το νομίζει αυτό, πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι ο σύμβουλος, εφόσον μίλησε μία φορά και παρέθεσε τη γνώση του συμφέροντος, έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του. Από εκεί και πέρα επαφίεται στις προθέσεις των ακροατών. Διότι είναι εύκολο να στραφούν προς ό,τι θέλει ο καθένας, είτε προς την υπακοή είτε προς το αντίθετο. Επομένως, δεν πρέπει να διστάζουν οι εισηγητές των αρίστων πραγμάτων να σπέρνουν τον ωφέλιμο λόγο ακόμη και στους απελπισμένους, αποδίδοντας με πίστη στη θεία δύναμη το ότι μπορεί να κατορθώσει αυτά που για εμάς είναι ανέφικτα. Αυτό ακριβώς θα βρούμε να συμβαίνει ή να διατυπώνεται ωραία και στη διανομή των ταλάντων. Διότι κάποιος βρίσκεται να έχει λάβει δέκα, άλλος πέντε, άλλος δύο, και επιπλέον αυτών υπάρχει και αυτός με το ένα, ο οποίος μάλιστα αρνήθηκε να το εμπορευτεί και έθαψε το τάλαντο στη γη. Για αυτόν τον λόγο άκουσε: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε, έπρεπε να βάλεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα έπαιρνα το δικό μου μαζί με τον τόκο.»

Αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτα τέτοιο ως σημαντικό, αλλά μάλλον να αναλογιζόμαστε ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Και για τον λόγο αυτό έλεγε: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικείους του;» και ακόμη επιπλέον αυτών: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς.» Πρέπει λοιπόν εσείς να έχετε αλύγιστο νου απέναντι σε αυτά, και να αποδοκιμάζετε ως σαθρό τον περίγελο των διωκτών, να περιφρονείτε κάθε λοιδορία, και να θεωρείτε μάλλον ως αφορμή κάθε δόξας το να διώκεστε για την ευσέβεια και το να λοιδορείστε για τον Χριστό. Διότι πώς θα βλάψει η ύβρις και ο λόγος που αναβράζει από μια ασύνετη καρδιά εκείνον που διακρίνεται μέσω της υπομονής; Διότι το ότι η δόξα εκείνων που υπέφεραν θα λάμψει στον κατάλληλο καιρό, ενώ θα χαθούν στο μηδέν εκείνοι που τους ευτέλισαν και τους ονείδισαν, το έχει βεβαιώσει λέγοντας ότι «Σαν ιμάτιο θα παλιώσουν από τον χρόνο, και σαν μαλλί θα καταφαγωθούν από τον σκόρο». Και τα πιο έτοιμα να υποστούν την παλαίωση και τη σήψη είναι το μαλλί και το ιμάτιο.

Διότι μας προστατεύει το αίμα της ζωής, δηλαδή του Χριστού. Και λέει ότι πρέπει μέσα σε μία νύχτα να καταναλωθούν τα κρέατα του αμνού· διότι πραγματικά ένας είναι ο καιρός του σωτήριου πάθους, και αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι όσον αφορά στον θάνατό του, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα, ενώ όσον αφορά στη ζωή του, ζει για τον Θεό. Και τα κρέατα τρώγονται ψητά, μαζί με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Το μεν ψητό υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο την τελείωση του Εμμανουήλ μέσω των παθημάτων. «Διότι έπρεπε, έπρεπε», λέει, «τον αρχηγό της σωτηρίας μας να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων». Το γεγονός δε ότι τρώγεται με άζυμα και πικρά χόρτα, διαγράφει συμβολικά ότι θα πρέπει και εμείς οι ίδιοι, στους οποίους παρατίθεται προς μετάληψη ο Χριστός, να έχουμε απαλλαγεί από τη νοητή ζύμη, δηλαδή την κακία και τον δόλο, και να αγαπάμε πάρα πολύ την καρτερία στα πάθη χάριν της αγάπης προς αυτόν, και να υπομένουμε πικρούς πόνους, ακολουθώντας τα ίχνη εκείνου που εισήλθε στον θάνατο για εμάς. Διότι, παρακινώντας μας προς αυτό, λέει: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε δούλος ανώτερος από τον κύριό του». «Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και εσάς· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Απαγορεύει λοιπόν ο νόμος να τρώγεται ωμό, και μάλιστα βρασμένο σε νερό, αν και νομίζω ότι κανείς δεν θα το έτρωγε ωμό, ακόμη κι αν ίσως δεν το είχε πει ο νόμος.

Εάν, αφού κατακτήσεις την αρετή, ο μισόκαλος ξεσηκώσει κάποιους εναντίον σου για να σε θλίψουν, μην δειλιάσεις, ούτε να προδώσεις την ευσέβεια από ανθρώπινο φόβο. Διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Άκουγε τον Σωτήρα που λέει: εάν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν. Γι' αυτό πρέπει να αποφεύγεις τα διεφθαρμένα λόγια των κακόφρονων ανθρώπων και να μην προσέχεις μόνο την εξωτερική εμφάνιση ή τα λευκά μαλλιά, αλλά το φρόνημα του ανδρός. Διότι αυτοί είναι για τους οποίους ο Απόστολος λέει: έχουν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Πρόσεχε μήπως, συμφωνώντας με τα ψευδή λόγια τους και χάνοντας τη στενή και τεθλιμμένη οδό, ακούσεις, φλεγόμενος στο άσβεστο πυρ, εκείνη την πικρή και απαρηγόρητη φωνή, τη γεμάτη πένθος και πικρά δάκρυα: τέκνο, θυμήσου ότι έλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά. Τώρα όμως αυτός παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ βασανίζεσαι. Αλλά να έχεις τον σκοπό σου στραμμένο μόνο προς τον Θεό, ώστε, αφού ζήσεις έναν ενάρετο βίο, να χαρεί η ψυχή σου στον μέλλοντα αιώνα μαζί με τους δικαίους. Και τη χαρά σου κανείς δεν θα την πάρει από εσένα. Διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και απλώς θα καταναλώσω πολύ χρόνο ασχολούμενος με τις φλυαρίες του, επειδή αυτός μάταια στηρίζεται στο ρητό που είπε ο Σωτήρας: «αρκετό είναι για τον μαθητή να είναι όπως ο δάσκαλός του», για να καυχηθεί και αυτός για τη δική του περιτομή, με βάση την περιτομή του Χριστού, η οποία σε Αυτόν ορθώς τελέστηκε και δι' Αυτού καταργήθηκε. Όμως, επειδή ο κτηνώδης αυτός άνθρωπος θέλει να εκλαμβάνει αυτόν τον λόγο αναφορικά με τη μίμηση του Χριστού, δεν θα διστάσω να αποδείξω ότι δεν ειπώθηκε γι' αυτόν τον λόγο. Διότι ευθύς ο Κύριος διευκρινίζει λέγοντας ότι δεν το είπε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των διωγμών και της υβριστικής συμπεριφοράς των Ιουδαίων απέναντί του, και λέει: «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν· αν εμένα μίσησαν, και εσάς θα μισήσουν». «Εμένα δεν με αποκαλείτε Κύριο και Δάσκαλο; Και καλά λέτε, διότι είμαι»· «αν, λοιπόν, τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του;» Και: «δεν μπορεί ο δούλος να είναι ανώτερος από τον κύριό του, ούτε ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του· ας είναι δε ο μαθητής καταρτισμένος σε όλα, όπως ο δάσκαλος», δηλαδή έτοιμος για διωγμό και κακολογία και για οτιδήποτε άλλο του επιφέρουν. Γι' αυτό και ο άγιος Παύλος έλεγε: «γίνετε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού».

Και αν, μη αντέχοντάς σε, σου επιρρίπτουν ύβρεις και συκοφαντώντας σε πλέκουν κατηγορίες, και μηχανεύονται εναντίον σου τα πάνδεινα, στάσου ακλόνητος· χωρίς να παρασυρθείς ή να δειλιάσεις αλλάζοντας τη συμπεριφορά σου, αλλά να είσαι χρηστός και για τον εαυτό σου και για εκείνους, προσβλέποντας ως παράδειγμα στον ίδιο τον Χριστό και στον αγαπημένο Του μαθητή. Και λαμβάνοντας αυτό ως σημάδι ότι βαδίζεις την ευθεία οδό του Κυρίου, πορεύσου σε αυτήν αμετάκλητα· «διότι αν εμένα κατεδίωξαν, θα καταδιώξουν και εσάς», λέει Εκείνος. Αν πράττεις κατ' αυτόν τον τρόπο και τα υπομένεις έτσι, γίνεται φανερό σε όλους ότι έχεις ενστερνιστεί τη θεία αγάπη.

Δίδαξε και το παιδί να φιλοσοφεί· πες του τα πάθη του Δεσπότου· μιμήσου τον Διδάσκαλό σου. Όταν επρόκειτο και οι ίδιοι να ατιμαστούν, δεν είπε: «Θα εκδικηθώ», αλλά τι; «Εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν».

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, προτρέποντας τους μαθητές του προς τα μεγάλα κατορθώματα, θέτει ως παράδειγμα τον εαυτό του, τον Πατέρα και τους προφήτες, όπως όταν λέει: «Διότι έτσι συμπεριφέρθηκαν και στους προφήτες που υπήρξαν πριν από εσάς»· και πάλι: «Εάν εμένα κατεδίωξαν, θα καταδιώξουν και εσάς»· και: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος»· και πάλι: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς». Αυτό ακριβώς κάνει και ο μακάριος Παύλος. Διότι, προτρέποντάς τους προς την ταπεινοφροσύνη, παρουσίασε στο μέσο ως παράδειγμα τον Χριστό· και όχι μόνο εδώ, αλλά και όταν ομιλεί περί φιλοπτωχίας, λέει κάπως έτσι: «Διότι γνωρίζετε τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ότι για εμάς πτώχευσε, αν και ήταν πλούσιος». Επειδή τίποτα δεν παρακινεί τόσο πολύ τη μεγάλη και φιλοσοφημένη ψυχή προς την εργασία των αγαθών, όσο το να μάθει ότι με αυτόν τον τρόπο εξομοιώνεται με τον Θεό. Διότι τι είναι ισάξιο με αυτό ως προτροπή; Τίποτα. Αυτό, λοιπόν, γνωρίζοντας και ο Παύλος, όταν τους προέτρεπε στην ταπεινοφροσύνη, πρώτα μεν τους παρακάλεσε και κατέθεσε ικεσία· έπειτα μίλησε και με τρόπο που προκαλεί συστολή, λέγοντας: «Να στέκεστε σταθεροί σε ένα πνεύμα»· και είπε: «Το οποίο για εκείνους είναι απόδειξη απώλειας, ενώ για εσάς σωτηρίας». Και στο τέλος παραθέτει το εξής: «Να υπάρχει, λοιπόν, μεταξύ σας το ίδιο φρόνημα που υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου». Προσέξτε, παρακαλώ, και αφυπνιστείτε.

Έπειτα, επειδή, αν και το είχε αναφέρει προηγουμένως, δεν το ανέπτυξε περαιτέρω, επανέρχεται πάλι στο θέμα: Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του. Εάν δίωξαν εμένα, θα διώξουν και εσάς. Τους έδειξε ότι μάλιστα ως προς αυτό γίνονται ζηλωτές. Διότι, όσο καιρό ο Χριστός βρισκόταν εν σαρκί, εναντίον του έκαναν τον πόλεμο· επειδή όμως μετέστη, η μάχη στράφηκε και πάλι προς αυτούς. Έπειτα, επειδή ταράζονταν, εφόσον ήταν λίγοι και επρόκειτο να υποστούν τον πόλεμο τόσο μεγάλου πλήθους, ανυψώνει την ψυχή τους λέγοντας ότι αυτό ακριβώς είναι αιτία χαράς, το να μισούνται από εκείνους· διότι με αυτόν τον τρόπο θα γίνετε κοινωνοί των παθών μου. Δεν πρέπει, επομένως, να ταράζεστε· διότι εσείς δεν είστε ανώτεροι από εμένα· όπως λοιπόν είπα πρωτύτερα, δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του.

Ακόμη και αν χλευαζόμαστε, ακόμη και αν πάσχουμε κάτι άδικα, ας λέμε συνεχώς: «Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του». Και ας φέρνουμε στο μέσον τα όσα ελέχθησαν από τους Ιουδαίους, τα οποία ξεστόμισαν γεμάτοι μανία λέγοντας: «Δαιμόνιο έχεις», και «Σαμαρείτης είσαι εσύ», και ότι «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια». Διότι γι' αυτόν τον λόγο τα υπέμεινε όλα αυτά, ώστε εμείς να βαδίζουμε στα ίχνη του και να υπομένουμε τα σκώμματα, τα οποία περισσότερο από όλες τις ύβρεις βγάζουν τον άνθρωπο εκτός εαυτού. Αλλά όμως, Εκείνος όχι μόνο τα υπέμεινε αυτά, αλλά και τα πάντα έπραττε, ώστε να σώσει και να απαλλάξει αυτούς που τα έκαναν από την επιφυλασσόμενη κόλαση. Διότι ακόμη και τους αποστόλους απέστειλε για τη δική τους σωτηρία.

Όταν δεις την Αγία Γραφή να περιφρονείται ως βδέλυγμα από εκείνους που θεωρούνται Χριστιανοί, και εκείνους που κηρύττουν τον λόγο του Θεού να μισούνται, θυμήσου τον Κύριο που είπε: «Εάν ο κόσμος σας μισεί, να γνωρίζετε ότι εμένα έχει μισήσει πριν από εσάς. Εάν εμένα καταδίωξαν, θα καταδιώξουν και εσάς». Όταν δεις λαούς να προστρέχουν μαζικά σε μυθολόγους και κατασκευαστές φυλακτών, σε γενεαλογίες, σε μαντείες, σε διδασκαλίες δαιμόνων και σε επερωτήσεις ακάθαρτων πνευμάτων, μην ταραχθείς ούτε να καταπέσεις. Ακόμη κι αν δεις κάποιους από αυτούς που θεωρούνται ποιμένες να τα πράττουν αυτά, μην απελπιστείς, αλλά αφού δακρύσεις, θυμήσου τον Απόστολο που λέει ότι: «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες ακάθαρτων δαιμόνων». Και πάλι λέει: «Θα έρθει καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν γύρω τους σωρεία δασκάλων, ζητώντας να τέρπουν την ακοή τους· και από την μεν αλήθεια θα αποστρέψουν την ακοή τους, προς δε τους μύθους θα εκτραπούν».

Και αυτά τα λέγω όχι επιδιώκοντας επαίνους για τον εαυτό μου, ούτε βέβαια υπερηφανευόμενος έναντι κάποιων, αλλά για να γνωρίσετε από αυτά ότι δεν έχω πάθει τίποτα κακό, αλλά μάλλον κάτι ψυχωφελές και σωτήριο, και να μη λυπάστε πλέον για εμένα. Διότι, όταν κάποιος στεφανώνεται, οι δικοί του δεν αποθαρρύνονται, ούτε όταν απολαμβάνει αγαθά δυσαρεστούνται. Όπως ακριβώς δεν θα ήταν δίκαιο να θλίβονται όταν κάποιος σώζεται. Διότι «πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων και από όλες αυτές τους λυτρώνει ο Κύριος». Και «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Αυτές είναι προφητικές φωνές. «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν παντού». Και «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Αυτές είναι συνηγορίες του Παύλου για τούτο. «Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για τη δικαιοσύνη». Και «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Και «όταν σας διώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη». Αυτές είναι διδασκαλίες του Χριστού.

Γι' αυτό, ούτε ήθελα καθόλου να πω κάτι προς εκείνους που έχουν τέτοια διάθεση ούτε προθυμοποιούμουν να γράψω, και μάλιστα ακούγοντας τον Κύριο και Θεό μας να λέει προς τους μαθητές του: «Αν εμένα εδίωξαν, και εσάς θα διώξουν· αν τον λόγο μου τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν», και πάλι: «Αν τον οικοδεσπότη αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Αλλά επειδή και σε εμάς τους ίδιους τους απέστειλε λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», και προσθέτοντας λέει: «Εκείνος που θα πιστέψει και θα βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ εκείνος που θα απιστήσει θα κατακριθεί», για τον λόγο αυτό προθυμοποιήθηκα να γράψω προς την αγάπη σου όσα χορηγούνται στη διάνοιά μου από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και να σου υπενθυμίσω όσα σε ωφελούν, ή μάλλον, ως φιλόστοργος πατέρας, κυριευμένος από την αγάπη μου για εσένα και μην αντέχοντας να βλέπω τον γιο μου εν Κυρίω να ζει με αυτόν τον τρόπο, ωθούμενος έντονα από τον πόθο μου για εσένα αναγκάστηκα να προχωρήσω σε αυτό, όχι επειδή επιθυμώ να γράψω καινούργια και παρείσακτα πράγματα, αλλά εκείνα που διαβάζεις καθημερινά και τα οποία οι θείες γραφές μάς παραγγέλλουν να τηρούμε.

Δέχθηκες τις ατιμίες και τις ύβρεις μαζί με τον Χριστό· διώχθηκες ως μακάριος· σκόρπισαν τα πρόβατά σου, διότι εσένα, τον ποιμένα, χτύπησαν όπως τον Χριστό. Αν και είναι τολμηρό να ειπωθεί, δικός του ωστόσο είναι ο λόγος: αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν, καθώς και τα υπόλοιπα, όσα φέρνουν τη συμμετοχή στα ίδια πάθη για όσους τον ακολουθούν· διότι εάν συμπάσχουμε μαζί του, όπως λέει ο μέγας Παύλος, είναι για να συνδοξαστούμε.

Στον ίδιο. Ω καλέ μου Ιγνάτιε, μάθε ότι με παίρνουν από εδώ και με εξορίζουν αλλού, όπου ο Κύριός μου έχει ετοιμάσει για εμένα τόπο αναπαύσεως. Μην λυπάσαι λοιπόν, αλλά να χαίρεσαι, διότι αξιώθηκα εγώ ο αμαρτωλός να εξορίζομαι και να φυλακίζομαι για τον Χριστό. Διότι τι άλλο υπάρχει πιο χαριτωμένο ή πιο ευχάριστο πάνω στη γη, από το να πάσχει κανείς για τον Θεό; Γνωρίζω λοιπόν ότι είσαι οχυρωμένος στο πνεύμα, πιστός στον Κύριο· φύλαξε τον εαυτό σου αμόλυντο από τη χριστομάχο αίρεση. Αλίμονο στον προδότη Νεκτάριο, διότι δεν λησμόνησε την αρχαία αποστασία. Αλίμονο στον άθλιο Ορέστη, διότι εξαιτίας των παθών αρνήθηκε τον Χριστό που έπαθε για αυτόν, υπογράφοντας εναντίον της εικόνας Του. Αν εμένα δίωξαν, λέει ο Χριστός, θα διώξουν και εσάς. Τι το θαυμαστό, λοιπόν, αν διωκόμαστε για Εκείνον; Μακάρι και να πεθαίναμε.

Ο χριστιανισμός, από την αρχή του κηρύγματος των αποστόλων και για πάνω από διακόσια έτη, μέχρι τον Κωνσταντίνο τον πρώτο αυτοκράτορα των χριστιανών, βρισκόταν υπό μανιώδη διωγμό. Οι μετέπειτα διωγμοί ήταν μεν ηπιότεροι, όμως διήρκεσαν πολλά χρόνια, με εξαίρεση εκείνον επί Ιουλιανού του παραβάτη. Ο μέγας Παύλος διωκόταν επί τριάντα πέντε έτη και κινδύνευε με θάνατο καθημερινά, και εσύ σε πέντε χρόνια αποθαρρύνθηκες; Ο πολύαθλος Κλήμης μαρτυρούσε επί είκοσι οκτώ έτη, και εσύ χάνεις το θάρρος σου σε τόσο σύντομο διάστημα; Πού να βρω τον χρόνο να διηγηθώ τα όσα πέρασαν οι άλλοι μάρτυρες; Δεν άκουσες για την υπομονή του Ιώβ; Δεν βασανιζόταν επί δεκαπέντε και πλέον έτη από οδυνηρό έλκος, επιπλέον των άλλων τραγικών συμφορών που του είχαν επιβληθεί, και μάλιστα χωρίς να έχει συνείδηση ότι έπραξε κάτι από τα κακά, αλλά αντίθετα έχοντας πράξει πάρα πολλά από τα καλά; Αλλά ποια ήταν η θεία απάντηση προς αυτόν; «Για να αναδειχθείς», λέει, «δίκαιος». Έτσι και τώρα, η πρόνοια κοσκινίζει τρόπον τινά τους παρόντες, ώστε να απορριφθούν εντελώς τα ζιζάνια και να απομείνει ο σίτος καθαρός. Δεν ακούς τι λέει στον Ιερεμία; «Βάλε τους στο χωνευτήρι και εξέτασε αν είναι δοκιμασμένοι, όπως εγώ δοκιμάστηκα για αυτούς». Ας υπομείνουμε κι άλλο, ω γενναίοι στρατιώτες του Χριστού. Οι ημέρες περνούν σαν σκιές, έστω κι αν οι διώκτες νομίζουν ότι παραμένουν. «Αν εμένα δίωξαν», λέει, «και εσάς θα διώξουν. Αν τον λόγο μου τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν. Αλλά όλα αυτά θα σας τα κάνουν εξαιτίας του ονόματός μου, επειδή δεν γνωρίζουν αυτόν που με έστειλε».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΕ΄ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙ ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Αδελφοί και πατέρες, χθες επειδή εορτάσαμε τη μνήμη του Προδρόμου, ήλθε οπωσδήποτε στο νου μας και η ανάμνηση της ζωής μας στο μοναστήρι, πώς ήμασταν τότε όλοι μαζί «προχωρώντας με ομόνοια στον οίκο του Θεού», και πώς τώρα είμαστε διασκορπισμένοι, άλλος αλλού σε διάφορους τόπους και χώρες. Αλλά επειδή η διασπορά αυτή γίνεται για τον λόγο του Θεού, οφείλουμε να χαιρόμαστε σύμφωνα με την προσταγή που λέει: «Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Έπειτα διότι γινόμαστε όμοιοι με τον Δεσπότη που είπε: «Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και εσάς. Αν τήρησαν τον λόγο μου, θα τηρήσουν και τον δικό σας. Αλλά όλα αυτά θα σας τα κάνουν εξαιτίας του ονόματός μου, διότι δεν γνωρίζουν αυτόν που με έστειλε». Πράγματι, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι δεν γνωρίζουν τον Πατέρα εφόσον δεν δέχονται τον Υιό, έτσι και οι Εικονομάχοι δεν γνωρίζουν τον Χριστό εφόσον δεν αποδέχονται την εικόνα του. Και η μεν αλήθεια είναι φανερή, αλλά εκείνοι που την κατανοούν, είναι ένας στους χίλιους.

Επειδή δε «εγώ σας εξέλεξα από» την πονηρία «του κόσμου», «γι' αυτό σας μισεί ο κόσμος», εφόσον δεν συμμετέχετε στα έργα του. «Να θυμάστε τον λόγο που εγώ σας είπα·

«Δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν· αν τήρησαν τον δικό μου λόγο, θα τηρήσουν και τον δικό σας. Αλλά όλα αυτά θα σας τα κάνουν εξαιτίας του ονόματός μου, επειδή δεν γνωρίζουν εκείνον που με έστειλε.» Αυτό που είπε προηγουμένως, ότι «Εμένα μίσησε πριν από εσάς», τώρα το αναπτύσσει, προσφέροντάς τους μεγαλύτερη παρηγοριά. «Διότι θυμηθείτε, λέει, τον λόγο μου, ότι δεν υπάρχει δούλος ανώτερος από τον κύριό του·» επομένως ούτε εσείς είστε ανώτεροι από εμένα. Δείτε λοιπόν πώς συμπεριφέρθηκαν σε εμένα.