Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:23

«Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο». Εννοεί αυτούς που κατά Θεόν νηπιάζουν ως προς την κακία. Αυτό εξάλλου έχει αναγραφεί σαφώς και στα Ευαγγέλια ότι το είπε ο Σωτήρας, όταν οι Φαρισαίοι προσπαθούσαν να αποστομώσουν τα παιδιά που τον υμνούσαν. «Εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις εχθρό και εκδικητή». Είτε τον αισθητό, είτε τον νοητό, είτε τον ιουδαϊκό λαό· διότι καταδίωκαν τον Χριστό ως εχθρό, και προσποιούνταν ότι το έπρατταν αυτό εκδικούμενοι για χάρη του Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, αποστερώντας τους διαρκώς από αυτήν την απολογία, έλεγε: «Όποιος μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου». Ως εχθρό και εκδικητή, προφανώς εννοεί τον διάβολο.

Ο Θεός οικειοποιείται την ύβρη εναντίον του Υιού· διότι λέει ο Σωτήρας: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου». Ας μη νομίσουν οι αιρετικοί ότι θα ευαρεστήσουν τον Θεό, λέγοντας ότι αυτός είναι ανώτερος από τον Υιό του. Ο Πατέρας δεν δέχεται την τιμή προς τον εαυτό του, όταν υβρίζεται ο Υιός του. Και δες μια σαφή απόδειξη αυτών των πραγμάτων από την Παλαιά Γραφή. Οι φίλοι του Ιώβ, οι οποίοι ήλθαν για παρηγοριά, τον κατηγορούσαν ότι ξεστομίζει τολμηρά λόγια, και δικαίωναν τον Θεό. Ο Ιώβ έλεγε στον Θεό: «Ποιος θα ορίσει κριτή ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, για να δω πόσες είναι οι αμαρτίες μου, αφού έτσι με έκρινες;» Οι φίλοι του Ιώβ δικαίωσαν τον Θεό, μολονότι αγνοούσαν την πραγματική αιτία· και από τη μια κατέκριναν τον δίκαιο ως αμαρτωλό, ενώ τον Θεό, θεωρώντας ότι δίκαια επέβαλε τις δοκιμασίες, τον επαίνεσαν· και λένε στον Ιώβ: «Μίλησες με έπαρση, υπερβολικά αυθαδίασες, εσύ που μίλησες εναντίον του Ικανού (Παντοδυνάμου)»· και, «Ο Θεός δεν ανατρέπει το δίκαιο». Και πάλι λέει ο φίλος του: «Σύμφωνα με τις αμαρτίες σου σού τα επέβαλε αυτά. Αν δεν ήταν πολλές οι αμαρτίες σου, δεν θα σε μαστίγωνε». Και έδιναν την εντύπωση ότι συνηγορούσαν υπέρ του Θεού και κατέκριναν τον δίκαιο. Άραγε, αποδέχθηκε ο Θεός αυτούς που μιλούσαν υπέρ του αντίθετα προς το δίκαιο;

Αληθινός είναι λοιπόν ο λόγος των προφητών: «Διότι ποιος μέσα στα σύννεφα θα εξισωθεί με τον Κύριο, ή ποιος θα ομοιωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;» <Εκείνος που μισεί εμένα μισεί και τον Πατέρα μου.> Καθορίζει σαφώς ως έγκλημα αθεΐας την πράξη εκείνων που, από ανόσια γνώμη και διασαλευμένο νου, επιλέγουν να τον μισούν. Και πράγματι είναι αλήθεια· διότι δεν θα απέχουν από το αμάρτημα απέναντι στον Πατέρα εκείνοι που ατιμάζουν τον Υιό, δηλαδή εκείνοι που έχουν σκεφτεί ότι πρέπει να τον μισούν. Διότι με τον ίδιο τρόπο που εκείνοι οι οποίοι διασύρουν τη λάμψη του ήλιου, ισχυριζόμενοι ότι λάμπει και υπάρχει χωρίς να εξυπηρετεί καμία ανάγκη, ανάγουν τις αιτίες της αχρηστίας και την αντίστοιχη καταδίκη στον ίδιο τον ήλιο από τον οποίο προέρχεται· και σε όποιον φαίνεται κακό να κατηγορήσει την ευωδία των λουλουδιών, οπωσδήποτε θα αποδώσει το σφάλμα σε εκείνο από το οποίο γεννιέται· με τον ίδιο νομίζω τρόπο θα συμβεί και με τον Μονογενή και Εκείνον που τον εγέννησε. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι καθόλου δυνατόν, να κατηγορεί κάποιος αυτό που γεννήθηκε από κάτι και ταυτόχρονα να επαινεί αυτό από το οποίο προέρχεται. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χριστός είπε στους Ιουδαίους: «Δεν μπορεί ένα καλό δέντρο να κάνει κακούς καρπούς, ούτε ένα σάπιο δέντρο να κάνει καλούς καρπούς·» όταν μάλιστα τους προέτρεπε να κάνουν τη διάκριση για αυτό το θέμα με τρόπο ακριβή και αλάνθαστο: «Ή κάντε το δέντρο σάπιο και τον καρπό του σάπιο.» Διότι ό,τι τυχόν αποδεικνύεται αληθές για το ένα από αυτά, αυτό νομίζω πως κάποια λογική αναγκαιότητα θα το κάνει να επεκτείνεται οπωσδήποτε και στα δύο.

Διότι, εφόσον έχουν μία φύση, πώς δεν θα είναι εξάπαντος κοινά τόσο εκείνα που προκαλούν βλάβη, όσο και εκείνα που γνωρίζουν να προσφέρουν λαμπρότητα με άλλον τρόπο; Και ό,τι θα έπραττε κάποιος σε εκείνο που προέρχεται από μία πηγή, αυτό οπωσδήποτε θα το είχε πράξει και στην ίδια την πηγή. Για τον λόγο αυτόν λέει ο Χριστός ότι «αυτός που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου». Και μεταφέρει με ωφέλιμο τρόπο στο πρόσωπο του Πατέρα όσα επιχειρούνται εναντίον του από κάποιους. Διότι, μέσω αυτών των λόγων, μας διαβεβαιώνει εξίσου ότι δεν είναι κάποιος διαφορετικός σε σχέση με Αυτόν, σύμφωνα με τον λόγο της απόλυτης ταυτότητας που νοείται ως προς τα πάντα. Επιπλέον, εκφοβίζει τους ακροατές, αποδεικνύοντας πόσο ολέθριο είναι το αμάρτημα της επιλογής να τον μισούν, και διαβεβαιώνει ότι εκείνος που επιχειρεί να μην τον προσκυνεί θα είναι εντελώς εκτεθειμένος και αβοήθητος, εφόσον βεβαίως υβρίζει το ίδιο το πρόσωπο του Πατέρα. Διότι ο Πατέρας εξάπαντος θα συναγανακτήσει, εφόσον συνυβρίζεται μαζί με το δικό Του γέννημα.

Γιατί λοιπόν μας οδήγησες σε τόσα δεινά; Δεν προγνώριζες τους πολέμους και το μίσος; Γι' αυτό πάλι λέει: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου», προαναγγέλλοντάς τους και εξαιτίας αυτού όχι μικρή κόλαση. Επειδή δηλαδή συνεχώς προφασίζονταν ότι τον κατεδίωκαν για χάρη του Πατέρα, ανατρέποντας αυτήν τους την απολογία είπε αυτά τα λόγια. Διότι δεν έχουν καμία δικαιολογία· τους παρέσχα τη διδασκαλία με τα λόγια, πρόσθεσα και αυτήν με τα έργα σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ο οποίος διέταξε να υπακούουν όλοι σε εκείνον που πράττει και λέει τέτοια πράγματα, όταν βέβαια οδηγεί προς την ευσέβεια και επιτελεί τα μέγιστα θαύματα. Και δεν ανέφερε απλώς σημεία, αλλά τέτοια που κανένας άλλος δεν έκανε.

Δεν είναι, λοιπόν, μόνο αυτό το αξιοθαύμαστο, ότι δηλαδή έβγαλαν φωνή, και μάλιστα φωνή καθαρή, αλλά ότι ήταν και γεμάτη από αμέτρητα αγαθά. Διότι, αυτά που οι απόστολοι δεν γνώριζαν ακόμη, αυτά τα υμνούσαν τα παιδιά. Από αυτό υπαινίσσεται και κάτι άλλο: ότι εκείνοι που προσέρχονται στα δόγματα πρέπει να γίνονται παιδιά ως προς τη διάνοια. Διότι, όπως λέει, εάν κάποιος δεν δεχθεί τη βασιλεία των ουρανών σαν παιδί, δεν μπορεί να εισέλθει σε αυτήν. «Ένεκα των εχθρών σου». Αναφέρει και την αιτία για την οποία έγινε αυτό το θαύμα· διότι τα υπόλοιπα θαύματα δεν γίνονταν εξαιτίας των εχθρών, αλλά για να απολαμβάνουν την ευεργεσία όσοι προσέρχονταν και για να διδάσκονται οι άλλοι. Αυτό όμως δεν έγινε μόνο γι' αυτόν τον λόγο, αλλά για να αποστομωθούν και οι εχθροί· τους οποίους κάποιος άλλος, υποδηλώνοντάς τους με μεγαλύτερη ακρίβεια, αναφέρει: «Εξαιτίας εκείνων που σε δένουν». Διότι αυτοί ήταν που τον έδεσαν, όταν οδηγούνταν προς τον σταυρό. «Για να καταργήσεις τον εχθρό και τον εκδικητή». Άλλος αναφέρει: «Για να σταματήσεις τον εχθρό, και αυτόν που εκδικείται για τον εαυτό του», εννοώντας εδώ τον ιουδαϊκό λαό. Διότι κατεδίωκαν μεν τον Χριστό ως εχθρό, προσποιούνταν όμως ότι το έπρατταν αυτό για να εκδικήσουν τον Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο, στερώντας τους από αυτήν τη δικαιολογία, έλεγε: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου»· και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, πιστεύει σε Αυτόν που με έστειλε»· συνδέοντας συνεχώς τον Πατέρα με την τιμή και την ύβρη που απευθυνόταν προς τον ίδιο τον εαυτό Του.

Διότι με αυτό το παράδειγμα εξομοιώνονται όσοι βλασφημούν την όντως δεδοξασμένη υιοτική δεξιά του Θεού: «Η δεξιά σου», λέει, «Κύριε, έχει δοξαστεί». Και: «Γιατί αποστρέφεις το χέρι σου και τη δεξιά σου μέσα από τον κόλπο σου μέχρι τέλους;» Όσοι λοιπόν βλασφημούν την εγκόλπια, δεδοξασμένη, υιοτική δεξιά του Πατρός και δήθεν δοξάζουν τον Πατέρα, μαζί με Αυτόν αθέτησαν και Εκείνον, αν και ακούνε να λέει ότι «όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα», και όποιος αθετεί τον Υιό αθετεί και τον Πατέρα, και ότι «και είδαν και μίσησαν και εμένα και τον Πατέρα μου», και ότι «όποιος μισεί εμένα μισεί και τον Πατέρα μου», και «εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία».

Εάν κατεδίωξαν τον Δεσπότη, πολύ περισσότερο θα καταδιώξουν εσάς τους δούλους· εάν δεν τον κατεδίωξαν, αλλά τήρησαν τον λόγο μου, τότε θα τηρήσουν και τον δικό σας. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό· διότι ούτε τον δικό μου, ούτε τον δικό σας πρόκειται να τηρήσουν. «Αλλά όλα αυτά θα σας τα κάνουν εξαιτίας μου». Επομένως, αν με αγαπάτε, υπομείνετε αυτά που πάσχετε για εμένα, τον οποίο αγαπάτε, όπως λέτε. Υπάρχει όμως και ένα άλλο στοιχείο για παρηγοριά, ότι δηλαδή μαζί με εσάς υβρίζουν και εκείνον που με έστειλε. Αν, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτε άλλο, ας είναι αυτό για εσάς παρηγοριά, ότι δηλαδή οι ίδιοι είναι εχθροί και δικοί σας, και δικοί μου, και του Πατέρα μου. «Αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους. Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου.

«Αν δεν είχα κάνει ανάμεσά τους τα έργα που κανένας άλλος δεν έκανε, δεν θα είχαν αμαρτία. Τώρα όμως και τα έχουν δει, και έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου, αλλά για να εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος στον νόμο τους, ότι “Με μίσησαν χωρίς αιτία”.» Άραγε δίκαια τα κάνουν αυτά, και μισούν και εμένα και τον Πατέρα μου και εσάς; Άραγε εξαιτίας αυτών που ειπώθηκαν ή αυτών που έγιναν έδειξαν τέτοια διάθεση; Όχι, λέει· διότι η αμαρτία τους είναι ασυγχώρητη. Μήπως δεν ήλθα και δίδαξα; Αν δεν είχα έλθει, αν δεν είχα μιλήσει, θα μπορούσαν αυτοί να πουν ότι «Δεν ακούσαμε»· τώρα όμως η πονηρία τους είναι αδικαιολόγητη. Έπειτα, επειδή παντού δεν προφασίζονταν τίποτε άλλο παρά ότι υπερασπίζονται τον Πατέρα («Διότι αυτός ο άνθρωπος», λένε, «δεν προέρχεται από τον Θεό», και τα παρόμοια), γι' αυτό προσθέτει: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου»· ώστε ούτε αυτό τους έχει απομείνει ως απολογία. Και όχι μόνο παρέσχα διδασκαλία, αλλά πρόσθεσα και έργα, τέτοια που κανένας άλλος δεν έκανε· όπως το θαύμα του τυφλού, του Λαζάρου και τα υπόλοιπα παρομοίως. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, έχουν; Παρέσχα τη διδασκαλία μέσω των λόγων, πρόσθεσα αυτήν μέσω των έργων· όπως ακριβώς διατάζει και ο Μωυσής, δίνοντας την εντολή να υπακούουν σε εκείνον που και σημεία επιτελεί και διδάσκει τα της ευσέβειας. «Τώρα όμως και έχουν δει» τέτοια έργα, και παρ' όλα αυτά «Έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου.»