Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:25

Επομένως, αχάριστοι είναι οι άθλιοι Ιουδαίοι και κατηγορούνται σφόδρα για μεγάλη αγνωμοσύνη, εφόσον δεν υπολόγισαν καθόλου την ασύγκριτη διδασκαλία του Σωτήρα, αλλά επιπλέον ατίμασαν διά του Υιού και εν τω Υιώ τη φύση του Πατέρα, παρόλο που αυτή αναδείχθηκε δημιουργός των υπέρλογων θαυμάτων ενώπιόν τους, εξαιτίας των οποίων ήταν επόμενο ακόμη και ο πλέον σκληρός και απείθαρχος να οδηγηθεί και να προσκληθεί πλέον στο να μπορεί να φρονεί τα πρέποντα και εκείνα διά των οποίων έπρεπε να τιμάται ο Θεός. <Αλλά αυτό έγινε για να εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος στον νόμο τους, ότι με μίσησαν δωρεάν.> Δείχνει ξεκάθαρα ότι ούτε αυτό το αγνόησε ο νόμος που προανήγγειλε τα πάντα· όμως δεν λέμε ότι ο νόμος τα προείπε αυτά για να εξάψει το άδικο μίσος των Ιουδαίων κατά του Υιού και του Πατέρα, αλλά, επειδή ακριβώς επρόκειτο να συμβεί από μέρους τους, το προανήγγειλε ο θείος και ιερός νόμος, αποδεικνύοντας ότι το Πνεύμα δεν αγνοούσε τίποτα από όσα επρόκειτο να συμβούν. Διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο των Ψαλμών εκ μέρους του Χριστού, ο οποίος κατηγορεί την παραφροσύνη των Ιουδαίων και λέει ότι «με μίσησαν με μίσος άδικο». Πώς λοιπόν το μίσος να μην είναι άδικο; Και πώς δεν εξοργίστηκαν χωρίς αιτία αυτοί που βρίσκονταν τόσο μακριά από το να πρέπει να μισούν, αναφορικά με τη φύση των όσων ευεργετημάτων έγιναν σε αυτούς, ώστε μάλλον θα έπρεπε να τον αγαπούν με την πιο μεγάλη προθυμία, και να τον αγαπήσουν έτσι ώστε να θέλουν να τον ακολουθούν.

Επομένως, δεν πρέπει να θεωρούμε ως ζωντανές οντότητες εκείνα που μισούν τον Θεό, αλλά ως κακά που έχουν επισυμβεί στα λογικά πλάσματα, όπως είναι η αδικία· και ο άδικος, καθόσον είναι άδικος, μισεί τον Θεό, επειδή η αδικία που βρίσκεται μέσα του το προκαλεί αυτό. Και οφείλουμε να μισούμε αυτά τα κακά, καθώς τυγχάνουν να είναι πρωτίστως δικοί μας εχθροί. Και όπως ακριβώς από την τελειότητα προέρχεται η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη, έτσι προέρχεται και αυτό το είδος του μίσους. Επομένως, καθένας που εχθρεύεται κάποιον, τον εχθρεύεται μάταια· πράγμα το οποίο ακριβώς επρόκειτο να αποδειχθεί. Τέτοιας φύσεως είναι και το λεχθέν: «Εμίσησάν με δωρεάν».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1593. Επειδή μου έγραψες ρωτώντας για ποιον λόγο ο Παύλος δεν είπε απλώς: «Να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους», αλλά πρόσθεσε: «Εάν είναι δυνατόν», σου απαντώ ότι υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτό δεν είναι δυνατόν: όταν πρόκειται για την ευσέβεια, για κάποιο ζήτημα δικαιοσύνης, για τη σωφροσύνη και, γενικά, για όλες τις αρετές. Διότι πώς θα ειρηνεύσει ο ευσεβής με τον ασεβή, ή ο δίκαιος με τον άδικο, ή ο σώφρων με τον λάγνο, ο οποίος πολλές φορές επιθυμεί να διαφθείρει όχι μόνο την ομορφιά των άλλων, αλλά και τη δική του; Αν, πάλι, νομίζεις ότι αυτά είναι απλοί συλλογισμοί, δες τον ίδιο τον Παύλο, αν ειρήνευσε με όλους. Και αν θέλεις να αναγάγεις τον λόγο ακόμη υψηλότερα, δες αν ο Χριστός συνήψε ειρήνη με όλους. Οι άρχοντες, βέβαια, των Ιουδαίων παραδόθηκαν σε τέτοια μανία, ώστε ακόμη και να Τον καρφώσουν στον σταυρό. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Εάν είναι δυνατόν»; Εσύ, λέει, να μη δίνεις σε κανέναν αφορμή για έχθρα ούτε να έχεις εχθρό για κάποια δίκαιη και εύλογη αιτία. Αν, όμως, εκείνοι σε εχθρεύονται παράλογα και κατατρώγονται από τον φθόνο, αυτό δεν θα σε βλάψει καθόλου. Διότι και ο Χριστός, ο οποίος είπε: «Με μίσησαν χωρίς αιτία», δεν πρόσταξε να μην έχουμε εχθρούς —γιατί αυτό δεν εξαρτάται από εμάς— αλλά να μην αδικούμε, να μη σπέρνουμε τη ρίζα του πολέμου, και μάλιστα όταν η ευσέβεια δεν υφίσταται καμία βλάβη. Αν, όμως, οι πονηροί μισούν τους αγαθούς, μην απορείτε· διότι και οι ψευδαπόστολοι μισούσαν τους Αποστόλους, και οι ψευδοπροφήτες τους Προφήτες.

Ποιος, λοιπόν, θα μπορούσε να ελεήσει εκείνον που δεν θέλει να προσέλθει από το σκότος στο φως; Διότι, ενώ δεν έχουν τίποτε να μας προσάψουν, λέγει, αλλά ευεργετούνται πολλαπλώς, απομακρύνονται από εμάς. Αυτό ακριβώς τους καταλόγιζε και αλλού λέγοντας: «Με μίσησαν χωρίς λόγο»· και πάλι: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Διότι εκείνος μεν που εν τη απουσία του φωτός κάθεται στο σκότος, ίσως θα ετύγχανε συγγνώμης· εκείνος όμως που μετά την έλευσή του παραμένει προσκολλημένος στο ίδιο το σκότος, προσκομίζει εναντίον του εαυτού του την απόδειξη μιας διεστραμμένης και φιλόνικης προαίρεσης. Έπειτα, επειδή τα όσα ειπώθηκαν φαίνονταν απίστευτα στους πολλούς (διότι κανείς δεν θα προτιμούσε το σκότος από το φως), παραθέτει και την αιτία για την οποία το έπαθαν αυτό. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή;

Από αυτά που συνέβησαν σε εμένα. Διότι, πες μου, τι από όσα ελέχθησαν ή επράχθησαν είχαν να μου προσάψουν και δεν με αποδέχθηκαν; Έπειτα, επειδή το γεγονός μάς προκαλούσε κατάπληξη, είπε και την αιτία· δηλαδή, την πονηρία τους. Και δεν σταματά εδώ, αλλά επικαλείται και τον Προφήτη, δείχνοντας ότι αυτός από παλιά το προανήγγειλε λέγοντας ότι «Με μίσησαν χωρίς λόγο»· πράγμα που κάνει και ο Παύλος. Διότι, επειδή πολλοί απορούσαν πώς δεν πίστεψαν οι Ιουδαίοι, φέρνει προφήτες που το προλέγουν από παλιά, και φανερώνουν την αιτία, ότι δηλαδή η πονηρία τους και η παραφροσύνη αποτελούν την αιτία της απιστίας τους. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά; Αν τον δικό σου λόγο δεν τον τήρησαν, γι' αυτόν τον λόγο ούτε τον δικό μας πρόκειται να τηρήσουν· αν εσένα καταδίωξαν, γι' αυτό θα καταδιώξουν και εμάς· αν είδαν θαύματα τέτοια που κανείς άλλος δεν έχει κάνει· αν άκουσαν λόγια τέτοια που κανείς άλλος, και δεν ωφελήθηκαν καθόλου· αν μισούν τον Πατέρα σου, και εσένα μαζί με Εκείνον· για ποιον λόγο, λένε, μας έριξες σε αυτό; Πώς εμείς λοιπόν θα γίνουμε αξιόπιστοι; Και ποιος από τους ομοεθνείς μας θα μας δώσει σημασία;

Τι τους είπες; Τους είπα, λέει, ότι εκείνος που τάχα αγαπά τον Πατέρα μου, αλλά μισεί εμένα, μαζί με εμένα έχει οπωσδήποτε μισήσει και εκείνον· διότι ο Πατέρας θέλει εκείνοι που τον τιμούν, τον αγαπούν και πιστεύουν σε αυτόν, να διακείνται με τον ίδιο τρόπο και προς τον Υιό και προς το Πνεύμα. Και «αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα πει» αυτά και άλλα πάρα πολλά, «δεν θα είχαν αμαρτία»· δεν θα είχαν ταυτόχρονα την αμαρτία της παρακοής, της απιστίας και της χριστοκτονίας. Επειδή όμως, μολονότι τα άκουσαν όλα αυτά, αντί να κατανοήσουν μάλλον «με μίσησαν αναίτια» και μαζί με εμένα και τον Πατέρα μου, ιδού, «δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους».

Έτσι παραπονιέται ο Θεός μέσω του Ιεζεκιήλ. Εσύ απορρίπτεις πολλές φορές τη χάρη του, καταπατάς τον νόμο του, περιφρονείς τις ευεργεσίες του. Γιατί; Για μια σιχαμερή ηδονή, για ένα τιποτένιο κέρδος, για μια και μόνη μάταιη φαντασία σου, για ένα, για ένα τίποτα. Ιδού σε ποια υπερβολή φτάνει η κακία της καρδιάς σου, άνθρωπε, για την οποία παραπονετικά φωνάζει ο Ιησούς: «Με μίσησαν αναιτίως». Αχ! Και για μια τέτοια περιφρόνησή σου, δεν θα έπρεπε ο ουρανός να βρέξει πάλι επάνω σου τη φωτιά και το θειάφι των Σοδόμων για να σε κατακάψει; Δεν θα έπρεπε να ανοίξει η γη ξαφνικά κάτω από τα πόδια σου και να σε καταπιεί ζωντανό, όπως τον Δαθάν και τον Αβειρών;

«Αν δεν είχα κάνει ανάμεσά τους τα έργα που κανένας άλλος δεν έκανε, δεν θα είχαν αμαρτία. Τώρα όμως και τα έχουν δει, και έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου, αλλά για να εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος στον νόμο τους, ότι “Με μίσησαν χωρίς αιτία”.» Άραγε δίκαια τα κάνουν αυτά, και μισούν και εμένα και τον Πατέρα μου και εσάς; Άραγε εξαιτίας αυτών που ειπώθηκαν ή αυτών που έγιναν έδειξαν τέτοια διάθεση; Όχι, λέει· διότι η αμαρτία τους είναι ασυγχώρητη. Μήπως δεν ήλθα και δίδαξα; Αν δεν είχα έλθει, αν δεν είχα μιλήσει, θα μπορούσαν αυτοί να πουν ότι «Δεν ακούσαμε»· τώρα όμως η πονηρία τους είναι αδικαιολόγητη. Έπειτα, επειδή παντού δεν προφασίζονταν τίποτε άλλο παρά ότι υπερασπίζονται τον Πατέρα («Διότι αυτός ο άνθρωπος», λένε, «δεν προέρχεται από τον Θεό», και τα παρόμοια), γι' αυτό προσθέτει: «Εκείνος που μισεί εμένα, μισεί και τον Πατέρα μου»· ώστε ούτε αυτό τους έχει απομείνει ως απολογία. Και όχι μόνο παρέσχα διδασκαλία, αλλά πρόσθεσα και έργα, τέτοια που κανένας άλλος δεν έκανε· όπως το θαύμα του τυφλού, του Λαζάρου και τα υπόλοιπα παρομοίως. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, έχουν; Παρέσχα τη διδασκαλία μέσω των λόγων, πρόσθεσα αυτήν μέσω των έργων· όπως ακριβώς διατάζει και ο Μωυσής, δίνοντας την εντολή να υπακούουν σε εκείνον που και σημεία επιτελεί και διδάσκει τα της ευσέβειας. «Τώρα όμως και έχουν δει» τέτοια έργα, και παρ' όλα αυτά «Έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου.»

Έπειτα φέρνει και τον προφήτη ως μάρτυρα, λέγοντας ότι «Με μίσησαν αναίτια». Διότι, λέει, μόνο εξαιτίας της πονηρίας γεννήθηκε το μίσος, και όχι για κάποια άλλη αιτία. Και ως Νόμο, όπως πολλές φορές έχουμε πει, δεν εννοεί μόνο τον Μωσαϊκό, αλλά και τα βιβλία των προφητών, όπως ακριβώς και εδώ ονόμασε Νόμο το βιβλίο του Δαβίδ. Ο μεν Δαβίδ με το Άγιο Πνεύμα προανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να πράξει η πονηρία τους. Αυτοί, βέβαια, ως πονηροί εκπλήρωσαν τα όσα προειπώθηκαν από τον προφήτη, και απέδειξαν αληθινή την προφητεία. «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και εσείς επίσης θα μαρτυρείτε, επειδή είστε μαζί μου από την αρχή.» Είπε στους μαθητές, ότι «Θα σας καταδιώξουν,» ότι «Τον λόγο σας δεν θα τον τηρήσουν.» Για να μην έχουν λοιπόν τη δυνατότητα να λένε: Και λοιπόν, Κύριε, πού μας στέλνεις; Πώς θα είμαστε αξιόπιστοι; Ποιος θα μας δώσει προσοχή; Ποιος θα πειστεί; Για τον λόγο αυτό προσθέτει: «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα.» Αξιόπιστος, λέει, μάρτυρας είναι εκείνος. Ώστε, όταν ελεγχθούν από το Πνεύμα ότι αμαρτάνουν αναπολόγητα, να αποδεχθούν το κήρυγμα. «Και εσείς επίσης θα μαρτυρείτε, αφού είστε από την αρχή μαζί μου,» ότι δηλαδή και με λόγια και με έργα τους κατέστησα αναπολόγητους.