Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:3

Ακόμη και την απιστία του Ιούδα έλεγξε η σφοδρότητα του χειμώνα, όπως και τώρα, κυριευμένοι από τη φιλία του κόσμου, εκείνοι που κάποτε ήταν μαθητές και φίλοι και συνοδοιπόροι του Χριστού, συγκροτούν αθέμιτες συνόδους εναντίον του Ιησού, αυτοί στους οποίους είχε εμπιστευθεί και το γαζοφυλάκιο. Δεν αγνοούσε τη σαθρότητά τους, αλλά προκειμένου να τους προετοιμάσει, ώστε διαχειριζόμενοι τα δεσποτικά αγαθά να είναι πανέτοιμοι να αγωνιστούν με ανδρεία υπέρ του Δεσπότη, ή να καταδείξει εάν επρόκειτο να στρατευθούν εναντίον του βασιλιά τους με την πρόφαση της κοσμικής φιλίας. Τέτοιοι άνθρωποι, έχοντας τη θέση εντελώς εκφυλισμένων και άκαρπων κλημάτων, αφού αποκοπούν από τον γεωργό, γίνονται βορά του αιώνιου πυρός. Όμως, παρόλο που οι χειμώνες προσέβαλαν επί πολύ την αληθινή άμπελο, εννοώ βεβαίως τον Κύριο Ιησού, άλλοτε μεν επειδή ήθελαν να τον λιθοβολήσουν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· αλλά φοβούμενοι μήπως θανατωθούν από τα πλήθη που αγαπούσαν τον Κύριο, σταμάτησαν· άλλοτε πάλι επειδή ήθελαν να τον συλλάβουν, αλλά ο Ιησούς δεν τους επέτρεψε να τον κρατήσουν, μέχρις ότου φθάσει η προορισμένη από τον ίδιο τον Κύριο προ των αιώνων ώρα και ημέρα, κατά την οποία έπρεπε να πάθει. Σε άλλη δε περίσταση, όταν κάποιοι ήθελαν να τον κατακρημνίσουν, και αυτός πέρασε εν ειρήνη ανάμεσά τους· και μύριοι ήταν οι επερχόμενοι πειρασμοί, οι οποίοι, ενώ προσέβαλλαν και αναχαιτίζονταν, εκμηδενίζονταν και διαλύονταν.

Από την ίδια επιστολή. Ο Σωτήρας είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα και για τον λόγο αυτό ο ίδιος είπε: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και για τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας αποκαλείται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι το κυριακό σώμα.

Εάν, λοιπόν, ο Υιός είναι ομοούσιος με εμάς και έχει την ίδια γένεση με εμάς, ας είναι ως προς αυτό και ο Υιός ξένος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, όπως ακριβώς και η άμπελος προς τον γεωργό. Εάν, όμως, ο Υιός είναι διαφορετικός από αυτό που είμαστε εμείς, και Εκείνος μεν είναι Λόγος του Πατρός, ενώ εμείς έχουμε πλαστεί από το χώμα και είμαστε απόγονοι του Αδάμ, δεν πρέπει το ρητό να αναφέρεται στη θεότητα του Λόγου, αλλά πλέον στην ανθρώπινη παρουσία του, επειδή έτσι έχει πει και ο Σωτήρας: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα, και ο ίδιος γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας ονομάζεται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και αυτός διά του ίδιου του Λόγου ετοίμασε για εμάς την οδό προς τη βασιλεία, και «κανείς δεν έρχεται προς τον Κύριο, εάν ο Πατέρας δεν τον ελκύσει προς αυτόν».

Αλλά εάν και στις πράξεις του βίου μας παραδώσουμε το πρακτικό μέρος της ψυχής σε ακάθαρτα δαιμόνια, η γη μας καταστρέφεται από αλλοτρίους. Διότι είμαστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Εφόσον είμαστε κλήματα που παραμένουν στην άμπελο, στον Χριστό, και φέρνουν τους καρπούς που οφείλουμε, έχουμε τον Θεό ως γεωργό· εάν όμως αποστατούμε από τη ζωοποιό ρίζα, την πίστη στον Χριστό, ξηραινόμαστε, πεταγόμαστε έξω και καιγόμαστε. Και η οικοδομή μας, που προέρχεται από τη διδασκαλία, καταστρέφεται, επειδή ζούμε αντίθετα προς το καθήκον μας.

Στο χωρίο, «Εγώ είμαι η άμπελος». Εάν, όπως ισχυρίζονται, η άμπελος είναι ο Σωτήρας, εμείς τα κλήματα, και ο Πατέρας ο γεωργός· και τα μεν κλήματα είναι ομοφυή με την άμπελο, ενώ η άμπελος δεν είναι ομοφυής με τον γεωργό· τότε ο Υιός είναι ομοφυής με εμάς, και εμείς είμαστε μέρος του, αλλά ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τον Πατέρα, παρά είναι εντελώς αλλότριος προς αυτόν. Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι δεν μας αποκάλεσε κλήματα της θεότητάς του, αλλά της σάρκας του, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι εμείς είμαστε σώμα του Χριστού, και μέλη εκ μέρους του»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;»· και σε άλλα σημεία: «Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· και, «Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Εάν κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός, ο άνθρωπος όμως δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό Χριστό (διότι δεν είναι Θεός), ενώ ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό (διότι είναι Θεός)· συνεπώς, ο Θεός δεν είναι κεφαλή του Χριστού κατά τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός είναι κεφαλή του ανδρός. Διότι η φύση της κτίσης και η δημιουργική θεότητα δεν συμπίπτουν στο ένα και το αυτό. Επομένως, ο μεν (Θεός) είναι κεφαλή του Χριστού ως Πατέρας, ο δε (Χριστός) είναι δική μας κεφαλή ως Ποιητής.

Ο Κύριος, βέβαια, αφού επιβεβαίωσε στους μαθητές Του την καθαρότητα της ζωής τους εξαιτίας των διδαγμάτων Του, τους αξιώνει να είναι πλέον επόπτες και θεωροί του Πνεύματος. «Διότι ήδη», λέει, «εσείς είστε καθαροί, χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Γι' αυτό ο μεν κόσμος δεν μπορεί να το λάβει, επειδή δεν το βλέπει· «εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει μαζί σας». Τα ίδια λέει και ο Ησαΐας: «Αυτός που στερέωσε τη γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν, και έδωσε πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, και Πνεύμα σε όσους την πατούν». Διότι όσοι καταπατούν τα γήινα και υψώνονται πάνω από αυτά, έχουν αναγνωριστεί ως άξιοι της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος. Εκείνο, λοιπόν, το οποίο είναι αχώρητο για τον κόσμο, και ορατό μόνο στους αγίους χάρη στην καθαρότητα της καρδιάς τους, τι πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι, ή ποιες τιμές άραγε είναι ανάλογες προς αυτό;

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος ο Υιός από τον Θεό και Πατέρα, αλλά μάλλον είναι ίσος και όμοιος κατά φύση με αυτόν, με προκείμενο το ρητό: «Αν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πηγαίνω προς τον Πατέρα, διότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου». β. Ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα, και όχι ετεροφυής ούτε αλλότριος, όπως υποστηρίζουν κάποιοι διεστραμμένοι, με προκείμενο το ρητό: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός».

Τώρα όμως, αφού έθεσε προκαταβολικά τον εαυτό του ως άμπελο και είπε ότι εμείς εξαρτώμαστε από αυτόν σαν κλήματα, έπειτα αναθέτοντας το έργο της γεωργίας στον Πατέρα, είναι σαφές και νομίζω σε όλους ολοφάνερο ότι δεν υποδηλώνει τίποτα τέτοιο σαν αυτό που εσείς έχετε υποθέσει, αλλά μέσα από αδρά παραδείγματα που υποπίπτουν στους οφθαλμούς του σώματος θέλει να πείσει τους ακροατές ότι η δύναμη κάθε πνευματικής καρποφορίας μας προέρχεται από αυτόν, όπως ακριβώς βεβαίως και η ποιότητα παρέχεται από τη ρίζα στα κλήματα που είναι προσκολλημένα σε αυτήν. Διότι σε εμάς καθετί αγαθό που έχουμε είναι δοσμένο, στον Θεό όμως όχι· διότι αυτός είναι μέσα στον εαυτό του η πρωταρχική αρχή των δικών του πλεονεκτημάτων, της δόξας και της εξουσίας που ταιριάζει μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό ο Χριστός είναι ως άμπελος η ρίζα, ενώ εμείς τα κλήματα. Εάν δε ονόμασε τον Πατέρα γεωργό, μην πεις ότι είναι ετερούσιος. Διότι δεν θέλει να υποδηλώσει αυτό, όπως έχουμε πει, αλλά επειδή θέλησε να αποδείξει ότι η θεία φύση έχει γίνει και ρίζα και αρχή της πνευματικής καρποφορίας και ζωής μέσα μας, προσφέροντας, επιπλέον των αγαθών που αναφέρθηκαν, ενεργώντας από τη θέση κάποιου γεωργού, και επιφέροντας την επίσκεψη της αγάπης σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστης σε κοινωνία μαζί της. Επομένως, σε καμία απολύτως περίπτωση η ανομοιότητα των παραδειγμάτων δεν θα έχει σχέση με τον λόγο περί της ουσίας· διότι δεν σκοπεύει τώρα ο Σωτήρας Χριστός να μιλήσει καθόλου περί αυτού, αλλά ο τρόπος της διδασκαλίας του έχει άλλον σκοπό.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, ενώ η περιτομή συντελείται δια του Πνεύματος, εκπληρώνοντας την ανάγκη του καθαρισμού μέσα μας, χορηγός του Πνεύματος είναι ο Υιός. «Διότι από το πλήρωμά του λάβαμε όλοι εμείς», σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη, και αυτός είναι που μας είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Επομένως, τον καθαρισμό μας, υπό τον τύπο της πνευματικής περιτομής, τον ενεργεί ο Πατέρας δια του Υιού. Έτσι, έχει καταρριφθεί το πικρό και ανόσιο τόλμημα των αντιπάλων, οι οποίοι δεν δίστασαν να πουν ότι, επειδή ο Υιός ονόμασε τον εαυτό του άμπελο και τον Πατέρα και Θεό γεωργό, δεν είναι κατά φύσιν όμοιος με αυτόν. Διότι καμία λογική δεν επιτρέπει, λένε, να νοηθούν ποτέ ο γεωργός και η άμπελος ως ταυτόσημοι κατά την ουσία. Όταν λοιπόν ο Υιός αποδεικνύεται γεωργός μέσω της εν Πνεύματι περιτομής, ας πειστούν πλέον ότι, όπως ακριβώς οι γεωργοί είναι ομοειδείς μεταξύ τους, επειδή εκ φύσεως είναι άνθρωποι, είναι ολοφάνερο ότι ο Υιός δεν στερείται της ομοουσιότητας με τον Πατέρα και Θεό. <«Ήδη εσείς είστε καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω πει.»> Παρουσιάζει τους μαθητές ως μια ξεκάθαρη και αναντίρρητη απόδειξη της τέχνης εκείνου που τους καθαρίζει. Διότι λέει ότι έχουν ήδη καθαριστεί, όχι λαμβάνοντας κάτι άλλο, παρά μόνο μέσω του λόγου που τους ειπώθηκε, δηλαδή της θείας και ευαγγελικής καθοδήγησης. Και αυτός ο λόγος προέρχεται από τον Χριστό.

Διότι, εάν, επειδή ονομάστηκε άμπελος, νομίζουν για τον λόγο αυτόν ότι εκπίπτει της φυσικής οικειότητας προς τον Θεό και Πατέρα και ότι είναι εντελώς ετερούσιος, επειδή η άμπελος και ο γεωργός δεν έχουν ταυτότητα φύσεως, γιατί να μην προβάλουμε και εμείς σε αυτούς τον ίδιο αμαθή και εντελώς άκομψο συλλογισμό, λέγοντας το εξής: Άραγε μόνο στα κλήματα θα ήταν ωφέλιμη η φροντίδα εκείνων που ασχολούνται με τη γεωργία, και μόνο σε όσα εξαρτώνται από τους κορμούς θα αποβεί χρήσιμη η τέχνη, ή μήπως θα χρειαστεί κάποια επιμέλεια και η ίδια η τροφός των κλημάτων, δηλαδή η άμπελος, στην οποία έχουν βλαστήσει και εναρμονιστεί φυσικά όσα προέρχονται από αυτήν; Αλλά νομίζω δεν θα χρειαστεί κανένας κόπος για την απόδειξη αυτού· διότι αμέσως θα συμφωνήσει μαζί μας και ο ίδιος ο αντίπαλος ότι, αν δεν υπάρξει κάποια φροντίδα για τους κορμούς, ούτε τα ίδια τα κλήματα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σωστά. Επειδή λοιπόν ο Χριστός ονόμασε τον εαυτό του άμπελο, και όμως ο κορμός της αμπέλου έχει και αυτός ανάγκη από τη φροντίδα του γεωργού, ειδάλλως οπωσδήποτε θα υποστεί βλάβη· θα συμπεράνουμε λοιπόν ότι ο Υιός βρίσκεται στη δική μας τάξη, και ότι έχει ανάγκη μαζί με εμάς από την επιμέλεια του Πατέρα, για να μην μεταβληθεί και ο ίδιος σε κάτι άλλο από αυτό που είναι, και εκπέσει από τη δική του τάξη, δηλαδή από την εγγενή του σταθερότητα. Διότι σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει τελικά η παιδαριώδης ένσταση εκείνων που συνηθίζουν να θεομαχούν.

Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά, που πάσχουν από πολλή ανοησία, και ας προχωρήσει ο λόγος μας στους αγίους αποστόλους. Διότι λέει: «Ήδη εσείς είστε καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω μιλήσει». Είναι σαν να έλεγε: Έχει πραγματοποιηθεί από τον Πατέρα, μέσω του δικού μου λόγου, πρώτα σε εσάς ο τρόπος της νοητής καθάρσεως, η οποία νοείται δια του Πνεύματος και εν Πνεύματι. Ιδού, αφού αποβάλατε το βάρος των μάταιων εθίμων και της κοσμικής νεκρότητας, είστε έτοιμοι για τη θεοφιλή καρποφορία. Ιδού, απαλλαχθήκατε από τη νομική και ανώφελη και εντελώς μάταιη τήρηση των Ιουδαίων. Ο δικός μου λόγος σας καθάρισε· διότι δεν πολιτεύεσθε πλέον σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, δηλαδή κατά τον τρόπο του νομικού γράμματος· διότι ούτε με τροφές και ποτά, ούτε βέβαια με διδαχές για βαπτισμούς, αλλά ούτε και με προσφορές αιμάτων θα αναζητήσετε τον αγιασμό, αλλά πιστεύετε ότι ολοκληρώνεστε με σταθερή πίστη, και μέσω κάθε αγαθοεργίας αγωνίζεσθε να γίνετε ευάρεστοι στον Θεό. Διότι σε αυτά φανερώνεται η δύναμη της πνευματικής λατρείας.

Καρπός δε δεύτερης φροντίδας, νομίζω, που σε κανέναν βαθμό δεν υπολείπεται της πρώτης, αλλά μάλλον απαιτεί εντονότερη τη μέριμνα, είναι το να αγαπάμε να είμαστε εναρμονισμένοι και να κρατιόμαστε γερά από τον Θεό, μέσω της αγάπης που εκφράζεται με έργα, η οποία αποτελεί και την εκπλήρωση της αγίας και θείας εντολής. Διότι αυτό μας κάνει να ενοικούμε μέσα Του αδιάσπαστα και να είμαστε στερεωμένοι σε Αυτόν, σύμφωνα με τον ψαλμωδό που λέει: «Εκολλήθη η ψυχή μου οπίσω σου». Επομένως, δεν θα είναι αρκετό για την πλήρη χαρά μας, δηλαδή για τον αγιασμό μας, σύμφωνα με την αποκάλυψη του Χριστού που μας αγιάζει, απλώς το να γίνουμε δεκτοί στην τάξη των κλημάτων· αλλά ισχυρίζομαι ότι, εκτός από αυτό, πρέπει και να Τον ακολουθούμε γνήσια μέσω της τέλειας και αδιάλειπτης αγάπης. Διότι μάλιστα σε αυτό ιδίως θα μπορούσε να διατηρηθεί ακέραια και να διασωθεί η δύναμη της προσκολλήσεως, δηλαδή της συνάφειας, που νοείται εν Πνεύματι. Επειδή λοιπόν ο Χριστός είπε στους μαθητές Του: «Ήδη εσείς είστε καθαροί διά τον λόγον που σας έχω μιλήσει», για να μην νομίσει ποτέ κανείς από όσους έχουν καθαριστεί μία φορά ότι μπορεί να παραμείνει αμετάπτωτος, ακόμη και αν δεν καταβάλει τυχόν καμία σπουδή για το αγαθό, προσθέτει ωφέλιμα την εντολή ότι πρέπει να μένουν σε Αυτόν. Και τι σημαίνει αυτό;

Διότι θυμόμαστε τον προφήτη Ζαχαρία που έχει γράψει ότι στεκόταν κάποιος από τους αγίους αγγέλους, αναφέροντας ικεσίες υπέρ της Ιερουσαλήμ και λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις αυτό το εβδομηκοστό έτος;» Αλλά είναι γραμμένο και στην Έξοδο, πως όταν ο άρχοντας της γης των Αιγυπτίων καταδίωκε τους Ισραηλίτες μαζί με τους δικούς του υπασπιστές, και έπειτα, καθώς επρόκειτο να εμπλακεί σε μάχη μαζί τους, στάθηκε άγγελος Θεού ανάμεσα στο στρατόπεδο των υιών του Ισραήλ και στους Αιγυπτίους, και δεν συγκρούστηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να θεωρήσουμε και εδώ ότι ο άγγελος που προΐσταται της Συναγωγής αναπέμπει ικεσίες υπέρ αυτής. Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι ο Υιός είναι ο γεωργός, και αυτό θα είχε μια ερμηνεία καθόλου αταίριαστη με τους ορθούς συλλογισμούς. Διότι είναι Παράκλητός μας προς τον Πατέρα, ιλαστήριο και γεωργός των ψυχών μας. Και πράγματι, ο ίδιος είπε για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του.» Αλλά αυτό δεν θα μειώσει καθόλου τη δόξα του Υιού, το να περιβληθεί δηλαδή το πρόσωπο του γεωργού. Επειδή διαπιστώνεται ότι και ο ίδιος ο Πατέρας έχει λάβει αυτήν την ιδιότητα, χωρίς ποτέ να υποστεί καμία μομφή εξαιτίας αυτού του λόγου. Διότι ο Υιός είπε στους αγίους αποστόλους: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός.»

Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε πλούσιοι στην πόλη και την πατρίδα μας. Είμαστε πνευματικοί έμποροι, αδελφοί, που αναζητούμε τον πολύτιμο μαργαρίτη, ο οποίος είναι ο Χριστός, ο Σωτήρας μας, το καύχημα και ο ασύλητος θησαυρός μας. Γι' αυτό με πολλή επιμέλεια ας Τον αποκτήσουμε. Μακάριος και τρισμακάριος είναι αυτός που φρόντισε να Τον αποκτήσει, ενώ πανάθλιος εκείνος που αμέλησε να αποκτήσει τον Κτίστη των πάντων και να αποκτηθεί από Αυτόν. Αγνοείτε, αδελφοί, ότι είμαστε κλήμα της αληθινής αμπέλου, η οποία είναι ο Κύριος; Προσέχετε, λοιπόν, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Διότι ο Πατέρας της αλήθειας είναι ο γεωργός. Καλλιεργεί αυτήν την άμπελο, και εκείνους που φέρνουν καρπό τους περιποιείται, για να φέρουν περισσότερο καρπό· ενώ εκείνους που δεν κάνουν καρπό τους αποκόπτει και τους ρίχνει έξω από τον αμπελώνα, για να καούν στη φωτιά. Προσέχετε, λοιπόν, τους εαυτούς σας να μη βρεθείτε άκαρποι, και αφού αποκοπείτε παραδοθείτε στο πυρ. Ομοίως είμαστε καλός σπόρος, τον οποίο έσπειρε ο Ποιητής του ουρανού και της γης, ο Χριστός, ο οικοδεσπότης.

Κατά τη γέννηση έτσι, και αλλιώς μετά τη γέννηση· κατά την ανάπτυξη διαφορετικά, και κατά την ενηλικίωση αλλιώς. Και καθεξής πρέπει να γνωρίζουμε ότι κάθε τρόπος έχει προσαρμοστεί στον κατάλληλο καιρό. Αλλά πίστευε στα όσα έχουν λεχθεί· διότι και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε, ότι «εγώ είμαι», λέει, «η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Έχω δε να σου δώσω και από την τέχνη μια απόδειξη για όσα ειπώθηκαν. Στις αμυγδαλιές εγκεντρίζουν βλαστούς από άριστα δέντρα· άλλοι πάλι κάνουν ενοφθαλμισμό· το ίδιο ομοίως κάνουν και στα αμπέλια.

Κάθε κλήμα που δεν φέρει καρπό επάνω μου, το αφαιρεί· και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω διδάξει· μείνετε ενωμένοι μαζί μου, κι εγώ μαζί σας. Όπως ακριβώς το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν παραμείνει στην άμπελο, έτσι κι εσείς, εάν δεν παραμείνετε σε εμένα. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν, αυτός φέρει πολύ καρπό· διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να φέρετε καρπό. Τα τέλη, λοιπόν, της προηγούμενης αμπέλου τα περιέγραψε ο ψαλμός που προηγήθηκε· ενώ για την αληθινή άμπελο, το τι είδους φυτουργό και γεωργό έχει, καθώς και τι είδους κλήματα και σταφύλια, μας το παρουσιάζει η σωτήρια διδασκαλία. Από τα δικά της κλήματα, επομένως, τα οποία διαδόθηκαν σε όλη την οικουμένη, συγκροτήθηκαν αμπελώνες· και οι καρποί τους, συγκεντρωμένοι από κοινού στις εκκλησίες όλης της οικουμένης, δημιούργησαν μεγάλο πλήθος από ληνούς· για χάρη των οποίων, μέσω του Αγίου Πνεύματος, αναφωνήθηκαν προφητικά οι Επιλήνιοι ψαλμοί.

«Όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν. Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν και στο χώμα τους θα επιστρέψουν. Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Σε τι, άραγε, θα διέφεραν αυτά από τη σκέψη του φιλοσόφου, ο οποίος ισχυρίζεται ότι: «όταν μεν ο Θεός βλέπει και είναι στραμμένος προς τον καθένα μας, συμβαίνει τότε τα σώματα να ζουν και να ζωογονούνται, δεχόμενα τη φροντίδα του Θεού με τις προβολές του, όταν όμως ο Θεός επιστρέφει στη δική του περιωπή, αυτά σβήνουν;» Και πάλι εξάλλου, όταν ο σωτήριος λόγος λέει σε εμάς: «Εγώ είμαι η άμπελος, ο πατέρας μου ο γεωργός, εσείς τα κλήματα», άκουσε πώς θεολογεί ο Νουμήνιος για το δεύτερο αίτιο: «Όπως ακριβώς, πάλι, η σχέση (αναλογία) που έχει ο γεωργός αναφέρεται προς εκείνον που φυτεύει, την ίδια ακριβώς σχέση έχει ο πρώτος Θεός προς τον δημιουργό. Διότι ο μεν πρώτος, όντας ο σπόρος κάθε ψυχής, σπέρνει σε όλα ανεξαιρέτως τα όντα που μετέχουν σε αυτόν· ενώ ο νομοθέτης φυτεύει, διανέμει και μεταφυτεύει στον καθένα μας όσα έχουν προκαταβληθεί από εκεί».

Για να κατανοήσεις δε μια φυτεία άξια του θείου χεριού και της θείας εργασίας, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο προς τους μαθητές, ότι «Εσείς είστε τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός»· προφανώς, επειδή φυτεύτηκαν από εκείνον. Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν και όσοι είναι φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί, και οι οποίοι ανθίζουν στις αυλές του Θεού μας. Το ίδιο αναφέρεται και στον προφήτη: «Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, εξ ολοκλήρου αληθινή». Ο δε μιμητής του Χριστού Παύλος αποτολμά και λέει ότι «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος επίσης στον Δαβίδ παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει· και πάλι: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εξεδίωξες έθνη και την φύτεψες».

Εμείς· διότι άκουσέ τον πάλι να λέει: «εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Ο Πατέρας, λοιπόν, μέσω του Υιού, συμφιλιώνοντάς μας με τον εαυτό του, χωρίς να υπολογίζει τα παραπτώματά μας, δεν μας καλεί ως παραδομένους στα άτοπα έργα, αλλά ως αργούς, αν και ακόμη και η αργία είναι αμαρτία· διότι και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Αλλά, όπως είπα, ο Θεός, παραβλέποντας τις προηγούμενες αμαρτίες του καθενός, μας προσκαλεί ξανά και ξανά. Και μας καλεί για να κάνουμε τι; Για να εργαστούμε στον αμπελώνα· και αυτό σημαίνει να κοπιάζουμε για τα κλήματα, δηλαδή για τον ίδιο μας τον εαυτό· έπειτα, ω του ανείκαστου μεγέθους της φιλανθρωπίας, μας υπόσχεται και μας δίνει μισθό επειδή κοπιάζουμε για τους εαυτούς μας. Ελάτε, λέει, λάβετε αιώνια ζωή, η οποία χορηγείται πλουσιοπάροχα από εμένα· και για τον κόπο της οδοιπορίας και για την ίδια την επιθυμία σας να τη λάβετε από εμένα, εγώ θα σας καταβάλω τον μισθό σαν να ήμουν οφειλέτης.

Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά, και βάλε καλά στο νου σου εκείνο, παρθένε νύμφη του Χριστού, κλήμα της αμπέλου της ζωής, όπως ειπώθηκε πιο πάνω. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός· κάθε κλήμα που παραμένει ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Θεώρησε, λοιπόν, αυτή τη φροντίδα για σένα ως απόδειξη του καρπού της παρθενίας σου και της αγάπης του Νυμφίου προς εσένα. Και μάλλον να χαίρεσαι και να ανταποδίδεις με φιλότιμο την υπακοή προς Αυτόν. Εξάλλου, και ο χρυσός, όταν δεχθεί κάποια πρόσμειξη χαλκού, ονομάζεται κίβδηλος· ο χαλκός όμως, όταν δεχθεί ρινίσματα χρυσού που λιώνουν πάνω του, φαίνεται πιο λαμπρός από τον εαυτό του και πιο στιλπνός. Έτσι, το να επιθυμούν, ω παρθένε, εσένα και τα δικά σου έργα εκείνες που δεν είναι παρθένες αποτελεί δόξα, ενώ το να επιθυμείς εσύ εκείνες φέρνει σε σένα ατιμία· διότι η επιθυμία αυτή σε στρέφει και πάλι στον κόσμο, αφενός επειδή εσύ, που έχεις πεθάνει για τον κόσμο, διατηρείς σχέσεις και συμπορεύεσαι με εκείνους που ζουν μέσα στον κόσμο, και αφετέρου επειδή επιθυμείς να προστεθούν σε αυτούς εκείνα που και οι ίδιοι θα επιθυμούσαν για τον εαυτό τους και τους συγγενείς τους, δηλαδή κάθε είδους βιοτική ευμάρεια, πλούτος, περιφάνεια, δόξα και η ευθυμία που προέρχεται από αυτά· και έτσι θα σου συμβεί να εκπέσεις από το θέλημα του Νυμφίου σου.

Και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Και αλλού πάλι για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του»· ο δε σπόρος αυτός είναι ο λόγος της διδασκαλίας.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Όταν στο όνομά μου εκβάλλεις δαιμόνια, λέει· όταν με δεις να αναλαμβάνομαι στους ουρανούς· όταν μάθεις από το Πνεύμα ότι κάθομαι εκ δεξιών, τότε θα κατανοήσεις αυτό που γίνεται τώρα. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; Επειδή είπε ο Πέτρος: «Όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι», του απαντά: «Εκείνος που έχει λουσθεί δεν έχει ανάγκη παρά να νίψει μόνο τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός. Και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι». Διότι γνώριζε εκείνον που επρόκειτο να τον παραδώσει. Και αν είναι καθαροί, για ποιο λόγο τους νίβεις τα πόδια; Ώστε να μάθουμε εμείς να είμαστε ταπεινοί. Για τον λόγο αυτόν δεν προχώρησε σε άλλο μέρος του σώματος, παρά σε εκείνο που θεωρείται ότι είναι το πιο ατιμωτικό από τα άλλα. Τι σημαίνει δε η φράση «Εκείνος που έχει λουσθεί»; Αντί του «Ο καθαρός». Άραγε λοιπόν ήταν αυτοί καθαροί, εκείνοι που ούτε είχαν ακόμη απαλλαγεί από τα αμαρτήματα, ούτε είχαν αξιωθεί να λάβουν το Πνεύμα, δεδομένου ότι η αμαρτία ακόμη κυριαρχούσε, η κατάρα του χειρογράφου παρέμενε, και το ιερείο δεν είχε ακόμη προσφερθεί ως θυσία; Πώς λοιπόν λέει ότι αυτοί είναι καθαροί; Αλλά, για να μην τους θεωρήσεις εξαιτίας αυτών καθαρούς με την έννοια ότι απαλλάχθηκαν από τα αμαρτήματα, πρόσθεσε: «Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω μιλήσει»· δηλαδή, ως προς αυτό, προς το παρόν, είστε καθαροί. Ήδη δεχθήκατε το φως, ήδη απαλλαχθήκατε από την ιουδαϊκή πλάνη. Διότι και ο προφήτης λέει: «Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας». Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος έχει λουσθεί και είναι καθαρός.

Αυτό δε, θα μπορούσε να πει κανείς ότι ελέχθη και αναφορικά με τις θλίψεις που υφίσταντο τότε. Διότι το «το καθαίρει», σημαίνει το κλαδεύει, πράγμα που κάνει το κλήμα πιο καρποφόρο. Επομένως αποδεικνύεται ότι οι πειρασμοί τους καθιστούν μάλλον ισχυρότερους. Έπειτα, για να μην πουν: «Για ποιους τα λέει αυτά;» και τους βάλει πάλι σε ανησυχία, λέει: «Εσείς είστε ήδη καθαροί, χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Βλέπεις πώς παρουσιάζει τον εαυτό Του να φροντίζει τα κλήματα; Διότι «εγώ σας καθάρισα», λέει. Αν και βέβαια πιο πάνω δείχνει τον Πατέρα να το κάνει αυτό· αλλά δεν υπάρχει καμία απόσταση μεταξύ Πατρός και Υιού. Πρέπει όμως να υπάρξει στο εξής και το δικό σας έργο. Έπειτα, για να δείξει ότι δεν το έκανε αυτό επειδή είχε ανάγκη τη δική τους διακονία, αλλά για να προκόψουν οι ίδιοι, προσθέτει: «Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, έτσι ούτε και εκείνος που δεν μένει σε εμένα». Διότι, για να μην αποσχιστούν από δειλία, σφίγγει την ψυχή τους, που είχε παραλύσει από τον φόβο, και την προσκολλά στον εαυτό Του, παρέχοντάς τους πλέον αγαθές ελπίδες. Διότι η μεν ρίζα παραμένει· αλλά το να αποκόπτονται ή να αφήνονται να παραμένουν είναι γνώρισμα των κλημάτων. Έπειτα, αφού τους παρακίνησε και με τους δύο τρόπους, και με τα ευχάριστα και με τα δυσάρεστα, απαιτεί πρώτα τη δική μας προσπάθεια. «Εκείνος που μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν». Βλέπεις ότι και ο Υιός δεν συντελεί λιγότερο από τον Πατέρα στη φροντίδα των μαθητών; Διότι ο μεν Πατέρας καθαίρει, Αυτός όμως τους διατηρεί ενωμένους με τον εαυτό Του. Και η παραμονή στη ρίζα είναι αυτό που κάνει τα κλήματα να καρποφορούν.

Και συνθέτει γι' αυτούς ένα μακροσκελές εγκώμιο· πρώτον, ότι δεν προέρχονται από τον κόσμο· έπειτα, ότι ο ίδιος τους έδωσε, και ότι τήρησαν τον λόγο του, και ότι για τον λόγο αυτό μισούνται. Εάν όμως λέει, «Όπως εγώ δεν είμαι από τον κόσμο», μην ταραχθείς. Διότι το «όπως» εδώ δεν έχει την έννοια της απόλυτης ακρίβειας. Όπως δηλαδή, όταν το «όπως» λέγεται για τον ίδιο και τον Πατέρα, υπάρχει πλήρης ισότητα λόγω της συγγένειας της φύσεως· έτσι, όταν λέγεται για εμάς και για εκείνον, η απόσταση είναι μεγάλη, επειδή είναι μεγάλη και άπειρη η απόσταση ανάμεσα στις δύο φύσεις. Διότι, εάν ο ίδιος δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε κάποιος δόλος στο στόμα του, πώς θα μπορούσαν οι απόστολοι να εξισωθούν με αυτόν; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέει, «Δεν είναι από τον κόσμο»; Αποβλέπουν σε κάτι άλλο, δεν έχουν τίποτα το κοινό με τη γη, αλλά έχουν γίνει πολίτες των ουρανών. Και μέσα από αυτά αποδεικνύει την αγάπη του, όταν τους εγκωμιάζει ενώπιον του Πατέρα και τους εμπιστεύεται σε Αυτόν που τον γέννησε. Λέγοντας δε, «Φύλαξέ τους», δεν μιλάει μόνο για την απαλλαγή από τους κινδύνους, αλλά και για την παραμονή τους στην πίστη· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αγίασέ τους στην αλήθειά σου»· κάνε τους αγίους μέσω της δωρεάς του Πνεύματος και των ορθών δογμάτων. Όπως ακριβώς όταν λέει, «Είστε καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω μιλήσει», έτσι και τώρα λέει το ίδιο πράγμα: «Εκπαίδευσέ τους, δίδαξέ τους την αλήθεια». Και βέβαια, αναφέρει ότι αυτό το έργο το επιτελεί το Πνεύμα.

Φέρε μου εδώ τον αγνώμονα αιρετικό, τον παράσιτο Ιουδαίο, που λέει ότι ο Θεός γέννησε και υπέστη ρεύση. Διεφθαρμένε, άθλιε και ταλαίπωρε, τέτοια πράγματα υποθέτεις για τον Θεό; Αλλά εμείς δεν φρονούμε έτσι, μη γένοιτο, αλλά ότι ο Πατέρας γέννησε Υιό, μόνος μόνον, Θεός Θεόν, τέλειος τέλειον· διότι αυτά είναι τα φρονήματα των Χριστιανών. Επειδή, λοιπόν, νομίζεις ότι μπορείς να περιεργάζεσαι τα άνω, πες μου για τα δικά σου, αν νομίζεις ότι τα γνωρίζεις: Πώς, όταν ρίχτηκαν τα χρυσά αντικείμενα στη φωτιά, βγήκε το μοσχάρι; Χαλκουργός δεν το κατασκεύασε, χυτευτής δεν υπήρχε· πώς βγήκε το μοσχάρι, τολμάς να πεις; Αν δεν γνωρίζεις τα κάτω, πώς περιεργάζεσαι τα άνω; Αυτός που δεν κατανοεί τα δικά του, πώς περιεργάζεται τα ξένα; Και μας προβάλλουν τα ευαγγελικά λόγια του ίδιου του Υιού που λέει στους μαθητές: Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Βλέπεις, λέει, ότι δημιούργησε τον Υιό; Διότι, αν ο γεωργός δεν καλλιεργήσει την άμπελο, δεν μπορεί να είναι χρήσιμη. Και νομίζουν ότι λένε κάτι σπουδαίο και ενάρετο. Αλλά δώστε μου την προσοχή σας, παρακαλώ. Μίλησα προς τους αγνώμονες Ιουδαίους· ας μιλήσω και προς τους αναίσχυντους αιρετικούς: Μπορείς να μου πεις, αγνώμονα και αναίσχυντε αιρετικέ, ότι ο γεωργός δεν τρέφεται από την άμπελο;

Κατήχηση ΚΗ' του ιδίου, συνέχεια των όσων ελέχθησαν την περασμένη Κυριακή. Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, γνωρίζετε ότι λέγαμε αυτό που ακούσαμε από τη σοφία, ότι «αρχή αυτής είναι η αγάπη και η τήρηση των νόμων» και ότι σημείο της αγάπης είναι η «τήρηση των νόμων» και από εκεί ο λόγος κατέληξε στις εντολές και τους θείους νόμους και ότι είναι προτιμότερο «να μην υπόσχεσαι παρά να υπόσχεσαι και να μην εκπληρώνεις». Αυτά λοιπόν τα θυμηθήκαμε και τα υπενθυμίσαμε, και σαν θείο καθαρτήριο λόγο σας τα απευθύναμε, και είθε από τον Θεό Λόγο να γίνουμε όλοι μας καθαροί με τη χάρη Του. «Ήδη εσείς είστε καθαροί», λέει, «εξαιτίας του λόγου που σας έχω πει». Είθε δε και εμείς να αγαπιόμαστε από εσάς εξαιτίας αυτών των λόγων και να μην δυσανασχετείτε επειδή σας τους απευθύνουμε κάπως συχνά ή ελεγκτικά, αλλά μάλλον να αναζητάτε περισσότερους ελέγχους, ως άνθρωποι σοφοί, δίκαιοι και συνάμα συνετοί. «Να ελέγχεις», λέει, «τον σοφό και θα σε αγαπήσει» και «δίνε γνώση στον δίκαιο και θα γίνει πιο δεκτικός», ενώ «εκείνος που νουθετεί τους κακούς θα λάβει για τον εαυτό του ατιμία», διότι οι έλεγχοι για τον ασεβή είναι γι' αυτόν πληγές, και όπως «ο απαίδευτος δεν θα αγαπήσει εκείνους που τον ελέγχουν», έτσι ο σοφός και ο συνετός δεν θα μισήσει εκείνους που τον ελέγχουν. Διότι η σύνεση δεν θα του επιτρέψει να μισήσει αυτόν που τον ελέγχει με σκοπό τη διόρθωση, όπως ακριβώς δεν μισεί τον ιατρό εκείνος που επιθυμεί διακαώς τη ζωή και την υγεία.

Διότι είναι ανάγκη να έχουμε κοινωνία φρονημάτων με εκείνον με τον οποίο έχουμε κοινωνία αίματος, και να μην είμαστε στα μεν ενωμένοι και στα δε διχασμένοι, ούτε με τον έναν τρόπο να αγαπούμε και με τον άλλον να πολεμούμε, ούτε να είμαστε μεν τέκνα, αλλά επιλήψιμα, και μέλη μεν, αλλά νεκρά, για τα οποία δεν υπάρχει κανένα όφελος από το ότι ενώθηκαν και γεννήθηκαν, όπως ακριβώς συμβαίνει με το κλήμα που έχει αποκοπεί από την αληθινή άμπελο, του οποίου το τέλος είναι να πεταχτεί έξω, να ξεραθεί και να ριχτεί στη φωτιά.

Ότι σίκερα ονομάζεται καθετί που προκαλεί μέθη, εκτός από τον οίνο που προέρχεται από τα αμπέλια. Ότι υπάρχουν δύο είδη αμπέλου στην Αγία Γραφή: η πολύ καλή και η πολύ κακή. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, εσείς τα κλήματα». Η δε κακή και άγρια είναι ο διάβολος, ο οποίος αποστάζει λύσσα, όπως ακριβώς και ο Μωυσής, περιγράφοντας γι' αυτόν, λέει: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα» και τα εξής.

Και καθώς πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, αφού κοπιάσει και ρίξει τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από τον ουρανό. Διότι, εάν δεν εμφανιστούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, δεν ωφέλησε σε τίποτα ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός στο έδαφος — αυτό να το εφαρμόσεις και στα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος παραμείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς· αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν παραμείνει στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή του, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν κατέβει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Είναι γραμμένο δε ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να δώσει περισσότερο, ενώ αυτό που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το ρίχνει στη φωτιά. Επομένως, το χρέος του ανθρώπου είναι αυτό, είτε νηστεύει είτε αγρυπνεί είτε προσεύχεται είτε κάνει κάτι καλό, να τα αποδίδει όλα στον Κύριο, λέγοντας τούτο: «Αν δεν με είχε ενδυναμώσει ο Θεός, δεν θα μπορούσα να νηστεύσω ή να προσευχηθώ ή να βγω από τον κόσμο».

Και όπως πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, κοπιάζοντας και ρίχνοντας τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από ψηλά —διότι, εάν δεν φανούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, σε τίποτα δεν ωφέλησε ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός— έτσι να σκεφτείς και για τα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος περιοριστεί μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς. Αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν μείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος μέσα στην ψυχή, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν έρθει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Διότι έχει γραφτεί ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπούς, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερους, ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το παραδίδει στη φωτιά για να καεί.

ιδ'. Περί του Θωμά που αγνοούσε πού πηγαίνει ο Κύριος. Περί του Ιούδα του Θαδδαίου που ρωτούσε τον Ιησού. Περί του Παρακλήτου. ιε'. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. ιστ'. Περί του Ιησού που προλέγει όσα πρόκειται να συμβούν στους μαθητές. Περί του ρητού «Λίγο ακόμη, και θα με δείτε». Περί του ότι ο Πατέρας θα δώσει όσα τυχόν ζητήσουν.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι, αν και δεν απαλλάχθηκαν εντελώς από τις αμαρτίες, εντούτοις λόγω του λόγου, λέει, τον οποίο σας έχω πει, «είστε καθαροί» δηλαδή, ως προς αυτό είστε καθαροί προς το παρόν. Ήδη δεχθήκατε το φως, ήδη απαλλαχθήκατε από την ιουδαϊκή πλάνη.

Κεφάλαιο 15. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρνει καρπό, το αποκόπτει· και κάθε κλήμα που φέρνει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Επειδή, αφού τους μίλησε πολύ περί του πάθους, κατέβαλε τις ψυχές τους και κατάλαβε ότι δειλιάζουν σκεπτόμενοι πως σύντομα θα συλληφθούν, και εξαιτίας της πολλής δειλίας ούτε καν πρόσεχαν τα όσα λέγονταν, προσποιείται ότι τους οδηγεί σε έναν κρυφό τόπο, στον οποίο δεν θα συλληφθούν· και πράγματι, τους σηκώνει από εκείνο τον τόπο όπου βρίσκονταν, ώστε, αφού καταπραΰνει την ταραχή της ψυχής τους, να τους παραδώσει τις πιο μυστικές διδασκαλίες. Τους οδηγεί όμως, όπως θα μάθουμε στη συνέχεια, στον κήπο, τον οποίο γνώριζε ο Ιούδας· έτσι ώστε, φαινομενικά μεν η πράξη να αποτελεί απομάκρυνση, στην πραγματικότητα όμως ήταν εκούσια παράδοση, εφόσον αναχωρούσε σε τέτοιο τόπο που ο Ιούδας γνώριζε. Τι το μυστικό, λοιπόν, τους παραδίδει; «Εγώ είμαι, λέει, η άμπελος», δηλαδή η ρίζα, «και εσείς είστε τα κλήματα, ενώ ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Με τι, λοιπόν, ασχολείται ο Πατέρας; Μήπως με τη ρίζα; Όχι, λέει, αλλά με τα κλήματα. «

Για ποιους τα λες αυτά; «Εσείς, λέει, είστε καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω πει.» Πρόσεξε, πιο πάνω έλεγε ότι ο Πατέρας είναι αυτός που καθαρίζει. Τώρα πάλι παρουσιάζει τον εαυτό του ως εκείνον που φροντίζει. Μία είναι, επομένως, η ενέργεια του Πατρός και του Υιού. Εγώ, λέει, σας καθάρισα μέσω της διδασκαλίας μου. Οφείλετε λοιπόν από την πλευρά σας να επιδείξετε τα δικά σας έργα. Γι' αυτό και προσθέτει: «Μείνετε σε μένα, και εγώ σε σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν μείνει στην άμπελο, έτσι ούτε και εσείς, εάν δεν μείνετε σε μένα. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα.»

Διότι τόσο πολύ, λέει, σας αγαπώ, ώστε σας αποκάλυψα ακόμη και τα απόρρητα. Διότι ο δούλος δεν γνωρίζει τα μυστήρια του κυρίου του· εσείς όμως ήδη, ως φίλοι μου, αξιωθήκατε να μάθετε μυστήρια. «Διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, σας τα εγνώρισα.» Πώς λοιπόν αλλού λέει ότι «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε;» Τους εγνώρισε όλα όσα ήταν δυνατόν να ακούσουν και όσα μπορούσαν αμέσως να κατανοήσουν. Όταν δε λέει, «Όσα άκουσα από τον Πατέρα μου», μην υποθέσεις ότι ο Υιός έχει ανάγκη διδασκαλίας, αλλά αυτό δείχνει ότι δεν λέει τίποτα το ξένο, παρά μόνο τα λόγια του Πατρός, και όσα λέει είναι δικά Του. Αφού δε είπε ότι, ως δείγμα της αγάπης μου προς εσάς σας γνωρίζω τα μυστήρια, προσθέτει και άλλο σημάδι της αγάπης: «Διότι εγώ», λέει, «σας εξέλεξα»· δηλαδή, δεν προστρέξατε εσείς στη δική μου φιλία, αλλά εγώ στη δική σας, και πρώτος εγώ σας αγάπησα. Πώς λοιπόν θα σας εγκαταλείψω στο μέλλον; Αλλά «και σας έθεσα», δηλαδή, σας εφύτευσα, «για να υπάγετε εσείς», δηλαδή, για να αυξηθείτε, και να πλατυνθείτε, και να απλωθείτε, και να εκταθείτε, «και να φέρετε καρπό». Εδώ δε προφανώς εισάγει τον εαυτό του και ως γεωργό. Διότι και παραπάνω, όταν έλεγε ότι «Είστε καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω μιλήσει», έδειξε τον εαυτό του ως εκείνον που καθαρίζει· τώρα δε το δείχνει πιο ξεκάθαρα, λέγοντας ότι «Εγώ σας εξέλεξα, και σας έθεσα».