Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 16:6

Κεφάλαιο Εʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Εγώ όμως σας λέω την αλήθεια: σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Ώστε μάλλον χαίρομαι, διότι, αν και σας λύπησα με την επιστολή, δεν μεταμέλομαι, έστω κι αν είχα μεταμεληθεί. Διότι βλέπω ότι η επιστολή εκείνη, αν και για λίγο, σας λύπησε. Τώρα χαίρομαι, όχι διότι λυπηθήκατε, αλλά διότι λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς.

Παραγγέλλει, λοιπόν, στους μαθητές να θυμούνται σταθερά Εκείνον που τους προείπε τα μελλούμενα με τρόπο ωφέλιμο και αναγκαίο. Διότι ήταν αναμφίβολο ότι, πιστεύοντας εξαιτίας αυτού ότι Εκείνος είναι αληθινός Θεός –αφού γνώρισμα του αληθινού Θεού είναι το να γνωρίζει τα πάντα– θα πίστευαν επίσης ότι θα τους απαλλάξει εύκολα από τα δεινά. «Αυτά όμως δεν σας τα είπα εξαρχής, επειδή ήμουν μαζί σας. Τώρα όμως πηγαίνω προς Εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Ο Χριστός προνόησε και για κάτι άλλο, λίαν ωφέλιμο και απολύτως αναγκαίο. Διότι ήταν αναμφίβολο ότι, αφού κλήθηκαν από Αυτόν στη μαθητεία από την αρχή, όντας διαρκώς μαζί Του και συμβιώνοντας, και έχοντας αποκτήσει μεγάλη πείρα των παραδόξων θαυμάτων, και έχοντας αναλογιστεί την ασύγκριτη δύναμη και εξουσία Του, υπέθεταν ότι θα νικήσουν κάθε πειρασμό και ότι γενικά θα ξεπεράσουν όλα τα δεινά. Διότι πώς ήταν δυνατόν να αμφιβάλλουν πλέον και να μικροψυχούν ως προς αυτό, εφόσον είχαν κερδίσει την εύνοια Εκείνου που έχει τόση δύναμη; Επειδή, όμως, ο Χριστός προμήνυσε ότι θα περιπέσουν σε απροσδόκητους κινδύνους, το έπραξε προκειμένου να μην ταραχθούν υπερβολικά εξαιτίας αυτού, αναλογιζόμενοι και λέγοντας: «Άραγε διαψευστήκαμε στις αρχικές μας ελπίδες και αστοχήσαμε ως προς τον σκοπό, νομίζοντας ότι κληθήκαμε για να απολαύσουμε όλα τα αγαθά, καταλήγοντας όμως με τέτοιον τρόπο σε απροσδόκητες συμφορές;»

«Όταν όμως έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά.» Επειδή τους βρήκε ήδη καταβεβλημένους από τη θλίψη που προήλθε από την πληροφόρηση για τα μελλοντικά, και να δυσκολεύονται αφόρητα με όσα αναμένονταν να συμβούν· «διότι η λύπη», λέει, «έχει γεμίσει την καρδιά σας»· γι' αυτό δεν θεώρησε σωστό να τους επιβαρύνει με την προσθήκη και άλλων πραγμάτων, αλλά τα καλύπτει με μια κατάλληλη σιωπή, αφού ήταν πιθανό ότι τα επόμενα θα τους πλήγωναν όχι λίγο, και διεφύλαξε αυτό που τους έλειπε σε γνώση για την αποκάλυψη και τη φωταγωγία δια του Πνεύματος, η οποία θα γινόταν στον κατάλληλο καιρό. Ίσως πάλι, επειδή διέκρινε ότι ατονούσαν ακόμη ως προς την κατανόηση του μυστηρίου, επειδή δεν είχαν ακόμη φωτιστεί από το Πνεύμα ούτε είχαν γίνει κοινωνοί της θείας φύσεως· «διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα», σύμφωνα με τον άγιο Ευαγγελιστή, «επειδή ο Χριστός δεν είχε ακόμη δοξαστεί»· λέει τέτοια λόγια, θέλοντας πάντως να υποδηλώσει ότι είχε μεν ακόμη να αποκαλύψει μυστήρια πολύ βαθιά που υπερβαίνουν τον ανθρώπινο νου, αλλά παραιτείται από αυτό προς το παρόν, και πολύ εύλογα, βλέποντας ότι δεν ήταν ακόμη κατάλληλα προετοιμασμένοι για κάτι τέτοιο.

Και αυτό κυρίως είναι αναγκαίο να γνωρίζετε, ότι πριν από τον σταυρό βρίσκονταν σε μεγάλη άγνοια· γι' αυτό και επιπλήττοντάς τους έλεγε: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι; Δεν κατανοείτε ακόμη ούτε αντιλαμβάνεστε, ότι δεν σας μίλησα για τους άρτους, να προσέχετε από το προζύμι των Φαρισαίων;» Και πάλι: «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα». Και όχι μόνο αγνοούσαν τα υψηλότερα, αλλά και εκείνα που άκουγαν τα απέβαλαν πολλές φορές από τη μνήμη τους εξαιτίας του φόβου και της δειλίας· πράγμα για το οποίο τους ονείδιζε λέγοντας: «Κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Και πάλι, μιλώντας για τον Παράκλητο, έλεγε: «Εκείνος θα σας τα υπενθυμίσει όλα και θα σας διδάξει». Δεν θα έλεγε, όμως, «θα υπενθυμίσει», εάν δεν είχαν αποβάλει πολλά από όσα τους είχαν λεχθεί. Αυτά δε δεν τα ανέφερα τυχαία, αλλά επειδή ο Πέτρος φαίνεται τη μια στιγμή να ομολογεί ολοκληρωμένη και τέλεια ομολογία, και την άλλη να τα έχει λησμονήσει όλα. Διότι αυτός που είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και μακαρίστηκε γι' αυτά, έσφαλε σε τέτοιο βαθμό λίγο αργότερα, ώστε να αποκληθεί Σατανάς. Λέει, δηλαδή, προς αυτόν: «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και τι θα μπορούσε να είναι πιο ατελές από εκείνον που δεν φρονεί τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων;

Ε΄. Εδώ προσέξτε με με πολλή προσοχή. Γιατί άραγε τα λένε αυτά; Μήπως δεν είχαν μάτια οι μαθητές; Μήπως δεν έβλεπαν αυτό που γινόταν; Δεν είπε ο ευαγγελιστής ότι ενώ αυτοί κοιτούσαν αναλήφθηκε; Για ποιον λόγο, λοιπόν, στάθηκαν δίπλα τους οι άγγελοι διδάσκοντάς τους ότι ανέβηκε στον ουρανό; Για τις εξής δύο αιτίες: η πρώτη, επειδή θλίβονταν διαρκώς για την αναχώρηση του Χριστού· διότι, για να καταλάβεις ότι θλίβονταν, άκουσε τι τους λέει: «Κανείς από εσάς δεν με ρωτά, Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας είπα αυτά, η λύπη γέμισε την καρδιά σας». Διότι, αν ενώ έχουμε φίλους και συγγενείς δεν αντέχουμε τον χωρισμό από αυτούς, πώς οι μαθητές, βλέποντας τον Σωτήρα, τον διδάσκαλο, τον προστάτη, τον φιλάνθρωπο, τον πράο, τον αγαθό να αποχωρίζεται από αυτούς, πώς δεν θα πονούσαν; Πώς δεν θα οδυνώντο; Γι' αυτό στάθηκε ο άγγελος, προκειμένου να παρηγορήσει τη λύπη που προκλήθηκε από την άνοδο, υπενθυμίζοντας πάλι την επάνοδο. Διότι λέει: «Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι ακριβώς θα έλθει». Λυπηθήκατε, λέει, επειδή αναλήφθηκε;

Εάν, όταν δεν υπήρχε φόβος, ξεχνούσαν πολλά και κάποια ούτε καν τα κατανοούσαν, όπως άλλωστε λέει και ο ευαγγελιστής, όταν τους βρήκε τόσο μεγάλος κίνδυνος, πώς δεν θα είχαν πετάξει από το μυαλό τους τα πάντα; Και τι λέω για τα λόγια; Εδώ ακόμη και ο πόθος προς τον ίδιο τον Διδάσκαλο σιγά-σιγά μαραινόταν εξαιτίας του φόβου για όσα επρόκειτο να συμβούν· πράγμα για το οποίο και τους επέπληξε. Διότι, ενώ πριν από αυτό κρέμονταν από εκείνον και ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;», ύστερα, όταν ανέπτυξε εκτενείς λόγους περιγράφοντας τα δεινά που θα τους έβρισκαν κατά την ώρα του Σταυρού, έπειτα έχοντας παγώσει από τον φόβο έμειναν άφωνοι. Άκουσε πώς τους προβάλλει αυτό ακριβώς, λέγοντας: «Κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά, επειδή σας έχω πει αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Εάν, λοιπόν, αν και περίμεναν ότι θα πέθαινε και θα ανασταινόταν, πονούσαν τόσο πολύ, σε περίπτωση που δεν τον έβλεπαν αναστημένο, πώς δεν θα χάνονταν, και πώς δεν θα βιάζονταν να χωθούν μέσα στην ίδια τη γη, πολιορκούμενοι από την απογοήτευση της απάτης και τον τρόμο για όσα επρόκειτο να συμβούν;

ΟΜΙΛΙΑ ΟΗ΄. Αυτά, βεβαίως, δεν σας τα είπα από την αρχή, διότι ήμουν μαζί σας. Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: «Πού πηγαίνεις;». Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας.

Αυτό, λοιπόν, τους έλεγε επιτιμώντας τους: «Αυτά δεν σας τα είπα εξ αρχής, διότι ήμουν μαζί σας. Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας». Διότι είναι φοβερή η αμετρία της, φοβερή, και πρόξενος θανάτου.

Άραγε λοιπόν δεν το είπε αυτό; Δεν κάλεσε τους δώδεκα και τους έλεγε: «Θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλείς, και θα σας μαστιγώσουν στις συναγωγές»; Πώς λοιπόν λέει ότι: «Από την αρχή δεν σας τα είπα»; Διότι τις μαστιγώσεις και τις συλλήψεις τις είχε προαναγγείλει, όχι όμως και το ότι ο θάνατός τους θα θεωρείτο τόσο επιδιωκόμενος, ώστε η πράξη αυτή να νομίζεται ότι αποτελεί λατρεία προς τον Θεό. Διότι αυτό περισσότερο από όλα ήταν ικανό να τους καταπλήξει με τρόμο, το ότι δηλαδή επρόκειτο να καταδικαστούν ως ασεβείς και καταστροφείς. Εκτός αυτού όμως, μπορεί να ειπωθεί και τούτο, ότι δηλαδή εκεί μεν είπε όσα επρόκειτο να υποστούν από τα έθνη, εδώ όμως πρόσθεσε και όσα θα προέρχονταν από τους Ιουδαίους με μεγαλύτερη υπερβολή, και τους δίδαξε ότι βρίσκονται προ των πυλών. «Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν λέει: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας τα έχω πει αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας».

Διότι πολλά επιτυγχάνονταν εξαιτίας αυτού· και πρώτον, το να γνωρίσουν τη δύναμη της πρόγνωσής του· δεύτερον δε, το να μην υποπτεύεται κανένας ότι αυτά τα δεινά συνέβαιναν εξαιτίας της αδυναμίας του διδασκάλου· τρίτον, το να μην καταλαμβάνονται από έκπληξη όσοι τα υπέμεναν, από το γεγονός ότι συνέβαιναν απροσδόκητα και παρά κάθε προσδοκία· τέταρτον, το να μη θορυβηθούν ακούγοντας αυτά ακριβώς κατά τον καιρό του σταυρού. Διότι πράγματι αυτό ακριβώς έπαθαν τότε, όταν επιπλήττοντάς τους έλεγε: «Επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας· και κανένας από εσάς δεν με ρωτά, Πού πηγαίνεις;»

Αλλά επειδή σας τα έχω πει αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς σιωπήσαμε τον προηγούμενο καιρό, αναμένοντας την παρούσα στιγμή. Διότι, εάν εκείνος που πρόκειται να ζητήσει κάτι, ακόμη και αν πρόκειται να προβάλει εύλογα αιτήματα, περιμένει την καταλληλότητα της στιγμής, ώστε να προσέλθει σε αυτόν που θα εκπληρώσει το αίτημά του όταν εκείνος είναι ήρεμος και έχει καλή διάθεση, και, έχοντας ως σύμμαχο την κατάλληλη συγκυρία, να επιτύχει τη χάρη, πολύ περισσότερο οφείλει ο ομιλητής να αναζητά τον κατάλληλο καιρό, ώστε να απευθύνει τους λόγους του στον ακροατή όταν ο τελευταίος έχει καλή διάθεση και είναι απαλλαγμένος από κάθε μέριμνα και στενοχώρια· πράγμα το οποίο ακριβώς πράξαμε και εμείς.

Αλλά γιατί πρέπει να μιλάμε για τους Ιουδαίους, έναν λαό άτακτο και αγνώμονα, υποδουλωμένο στη σάρκα και ανίδεο από την πνευματική φιλοσοφία; Εφόσον μπορούμε να λάβουμε την απόδειξη από άνδρες μεγάλους και υψηλούς. Διότι ο χορός των Αποστόλων, αφού συναναστράφηκε με τον Χριστό επί τρία χρόνια, αφού διδάχθηκε πολλά περί αθανασίας και για τα άλλα απόρρητα μυστήρια, αφού και οι ίδιοι επιτέλεσαν θαυμαστά και παράδοξα σημεία και Τον είδαν να θαυματουργεί για τόσο μεγάλο διάστημα, αφού μοιράστηκαν μαζί Του την τράπεζα, τη συναναστροφή και τους λόγους Του και εκπαιδεύτηκαν με κάθε τρόπο, επειδή άκουσαν λόγια που τους προκαλούσαν αθυμία, αν και Τον κρατούσαν συνεχώς και κρέμονταν από Αυτόν σαν θηλάζοντα βρέφη και Τον ρωτούσαν διαρκώς «πού πηγαίνεις;», κατανικήθηκαν σε τέτοιο βαθμό από την τυραννία αυτής της αθυμίας και βυθίστηκαν σε τόση λύπη, ώστε να μην Τον ρωτούν πλέον γι' αυτά. Και επιπλήττοντάς τους γι' αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Ακούσατε ότι πηγαίνω προς Εκείνον που με έστειλε και έρχομαι σε εσάς, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά "πού πηγαίνεις;", αλλά επειδή σας έχω πει αυτά τα λόγια, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας».

Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Εγώ όμως σας λέω την αλήθεια· σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, εάν δεν φύγω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς. Και λίγο πιο κάτω: Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έρθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου· γι' αυτό είπα, ότι θα λάβει από τα δικά μου και θα τα αναγγείλει σε εσάς. Άραγε δεν είναι αυτά ιερά και θεόπνευστα λόγια, και δεν παρέχουν σαφή κατανόηση του μυστηρίου της ευσέβειας; Και δεν φανερώνει την αιτία για την οποία θεώρησε σωστό να τα πει αυτά, και δεν διατηρεί ακέραιη την εξ αρχής μυσταγωγία, και δεν καταισχύνει κάθε συκοφαντία, αποκόπτοντας κάθε αφορμή ασέβειας;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ο' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΥΠΟΜΕΙΝΟΥΜΕ ΚΑΘΕ ΒΑΣΑΝΟ ΚΑΤΑ ΜΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ίσως σας λύπησε η προηγούμενη κατήχηση, η οποία υπέδειξε ότι σχεδιάζονται πειρασμοί εναντίον μας. «Αλλ' επειδή σας τα είπα αυτά, λέει ο Κύριος, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας· εγώ όμως σας λέω την αλήθεια». Και πάλι ο Απόστολος: «Το να τα λέω δεν μου είναι κουραστικό, για εσάς όμως είναι ασφαλές». Ας εξασφαλιστούμε, λοιπόν, παρακαλώ, με κάθε πνευματική ασφάλεια· και αν μεν γίνουν πράξη όσα λέγονται, θα τα αντιμετωπίσουμε άριστα με τη βοήθεια του Θεού· αν πάλι όχι, και έτσι δεν θα μας αποβεί ανώφελο, αφού ο αγαθός μας Θεός αποδέχεται αυτή την προετοιμασία και στεφανώνει, χωρίς πόνους και πληγές, εκείνους που έχουν τέτοια προαίρεση. Ήδη η Τεσσαρακοστή φτάνει στο τέλος της, και ο καιρός έφερε το ωραίο επιστέγασμα, δηλαδή την ανάμνηση των ζωοποιών παθών του Σωτήρα, στα οποία μπορούμε να βρούμε τεράστια παρηγοριά. Διότι, εάν ο Κύριος και Θεός μας συνελήφθη για τις αμαρτίες μας, τι το σπουδαίο είναι αν συλληφθούμε και εμείς οι αχρείοι δούλοι για χάρη Του; Και εάν Αυτός δέθηκε και οδηγήθηκε ως δεσμώτης και φυλακίστηκε, τι το παράξενο είναι εάν και εμείς πάθουμε τα ίδια με τον Δεσπότη;

Και καθένας που θα σας σκοτώνει, με τέτοιο ζήλο θα επιδιώξει τον φόνο σας, ώστε «θα νομίσει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό»· δηλαδή, θα θεωρήσει ότι πράττει θεάρεστο και ευσεβές έργο. Προσθέτει όμως και την επαρκή παρηγοριά. «Διότι αυτά», λέγει, «θα τα κάνουν, επειδή δεν γνώρισαν τον Πατέρα, ούτε εμένα». Εξαιτίας εμού, λέγει, και του Πατέρα, πρόκειται να τα υποστείτε αυτά· επομένως να κάνετε υπομονή. «Διότι είστε μακάριοι, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου». Αυτός ο μακαρισμός ας είναι για σας παρηγοριά, όταν τα θυμάστε αυτά. «Σας τα έχω πει δε αυτά», ώστε, όταν δείτε τα δυσάρεστα να έχουν πραγματοποιηθεί, να πιστέψετε και για τα υπόλοιπα. Διότι δεν θα μπορέσετε να πείτε, ότι σας προείπα τα ευχάριστα θέλοντας να σας εξαπατήσω· αλλά, όπως ακριβώς προαναγγέλλοντας τα λυπηρά δεν διαψεύστηκα, έτσι και όταν είπα τα ευχάριστα δεν αξίζει να μην με πιστεύετε· και συγχρόνως, για να μην είστε απροετοίμαστοι, αλλά έτοιμοι, ενθυμούμενοι ότι εγώ σας τα είπα αυτά, και γι' αυτό να στέκεστε γενναία απέναντι στα λυπηρά. «Δεν σας τα είπα όμως αυτά από την αρχή, επειδή ήμουν μαζί σας· τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά· Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας έχω πει αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας».