Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 16:8

Επομένως, είναι αληθινός ο λόγος του Σωτήρα που λέει: Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ στους ουρανούς, διότι εκείνος ήταν ο καιρός της καθόδου του Πνεύματος. <Και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο για αμαρτία και για δικαιοσύνη και για κρίση· για αμαρτία μεν, διότι δεν πιστεύουν σε εμένα· για δικαιοσύνη δε, διότι πηγαίνω προς τον Πατέρα και δεν θα με βλέπετε πλέον· και για κρίση, διότι ο άρχοντας αυτού του κόσμου έχει κριθεί.> Αφού υπέδειξε τον κατάλληλο καιρό της καθόδου και αποστολής του Πνεύματος, δηλαδή την αναχώρηση προς τον Πατέρα, και αφού θεράπευσε επαρκώς με αυτόν τον τρόπο τη σφοδρή λύπη στους αγίους μαθητές, υποδεικνύει επιπρόσθετα και χρήσιμα τίνος έργο θα είναι ο Παράκλητος. Διότι λέει: Όταν έλθει, θα ελέγξει τον κόσμο για αμαρτία και για δικαιοσύνη και για κρίση. Και με ποιον τρόπο θα γίνει ο έλεγχος για καθένα από αυτά που ειπώθηκαν, το έχει φανερώσει με ακρίβεια· επειδή όμως είναι πιθανό να μην μπορέσουν κάποιοι να κατανοήσουν πολύ εύκολα αυτό το υψηλό νόημα, νομίζω ότι είναι αναγκαίο να το ερμηνεύσω τμηματικά και να εξηγήσω πιο καθαρά τη δύναμη του νοήματός του.

Θα ελέγξει δε πάλι τον κόσμο, λέει, περί δικαιοσύνης, διότι πηγαίνω προς τον Πατέρα και δεν με βλέπετε πλέον. Διότι θα συνηγορήσει δικαίως υπέρ εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό μετά την ανάβασή Του στους ουρανούς, ως έχοντες δικαιωθεί δικαίως. Επειδή αποδέχθηκαν ως αληθινό Θεό Εκείνον που δεν Τον είδαν μεν καθόλου, αλλά πίστεψαν ότι συνεδρεύει με τον ίδιο Του τον Πατέρα. Το ότι βέβαια ο Χριστός αποκαλούσε μακάριους αυτούς που πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο, μπορεί κανείς να το μάθει πολύ εύκολα αναπολώντας εκείνα που είπε και έπραξε ο Θωμάς. Καθώς αμφέβαλλε ακόμη για την ανάσταση του Υιού έλεγε: «Εάν δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά Του και δεν δω τα σημάδια των καρφιών, δεν πρόκειται να πιστέψω». Όταν όμως πίστεψε, αφού ο Χριστός του επέτρεψε να πράξει αυτό που ήθελε, ποια λόγια άκουσε; «Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Δικαίως, λοιπόν, έχουν δικαιωθεί και χωρίς να Τον δουν εκείνοι που πίστεψαν, ενώ ο κόσμος απέτυχε να τύχει των ίδιων, επειδή δεν αποδέχθηκε τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη, αλλά προσκολλήθηκε οικειοθελώς στα δικά του κακά.

Και πάλι λέγει: Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι ούτε το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας. Και πάλι λέγει: Αυτά σας τα έχω πει, ενώ μένω ακόμη μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα. Και πάλι λέγει: Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και πάλι ο Σωτήρας: Διότι, εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει προς εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω προς εσάς. Και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο για την αμαρτία και για τη δικαιοσύνη και για την κρίση. Και στη συνέχεια πάλι: Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας διηγηθεί όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου. Γι' αυτό σας είπα ότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει.

Διότι εστάλη σε κάποιους και δόθηκε στους μαθητές από τον Υιό, ο οποίος το έλαβε από τον Πατέρα μέσα στον χρόνο, και ενώ η αποστολή του είναι μεταγενέστερη από τους ίδιους που το λαμβάνουν, και για κάποια αιτία, ή μάλλον για πολλές αιτίες: «για να μένει», λέει, «μαζί σας αιώνια», «για να σας διδάξει και να σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα», «για να δώσει μαρτυρία για εμένα» και να συμμαρτυρήσει μαζί σας τα σχετικά με εμένα, σε εσάς που μαρτυρείτε από την αρχή μέχρι το τέλος, «για να ελέγξει τον κόσμο» ως ένοχο για αμαρτία, τον κόσμο που ονόμασε αμαρτία τη δική μου δικαιοσύνη· δικαιοσύνη η οποία κατέκρινε δικαίως και απέβαλε και τον ίδιο τον άρχοντα της αμαρτίας από την εξουσία που ασκούσε στους αμαρτωλούς, επειδή υπήγαγε άδικα τον πραγματικά δίκαιο στην ίδια καταδίκη με τους αμαρτωλούς, για να με δοξάσει, οδηγώντας σας σε όλη την αλήθεια. Διότι είναι «Πνεύμα αληθείας» και «δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά όσα ακούσει από τον Πατέρα», «όπως κι εγώ δεν μίλησα καθόλου από τον εαυτό μου»· επειδή όμως ο Πατέρας είναι δικός μου και «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», γι' αυτό «λαμβάνει από ό,τι είναι δικό μου και αναγγέλλει»· διότι σε εμάς είναι κοινά και ο πλούτος και τα δώρα.

Εάν όμως αναχωρήσω, θα τον στείλω σε εσάς. Και ποιο είναι το όφελος; Εκείνος, όταν έλθει, θα ελέγξει τον κόσμο· δηλαδή, δεν θα πράξουν αυτά ατιμώρητα, εάν έλθει εκείνος. Διότι είναι βεβαίως ικανά και όσα έχουν ήδη γίνει να τους αποστομώσουν· όταν όμως και μέσω εκείνου γίνονται αυτά, και διδάγματα τελειότερα και σημεία μεγαλύτερα, πολύ περισσότερο θα κατακριθούν, βλέποντας να γίνονται τόσα πολλά στο όνομά μου· γεγονός το οποίο καθιστά σαφέστερη την απόδειξη της αναστάσεως.

Β΄. Το δε «θα ελέγξει περί αμαρτίας», αυτό σημαίνει ότι θα αποκόψει κάθε δικαιολογία τους και θα αποδείξει ότι έχουν σφάλλει ασυγχώρητα. «Και περί δικαιοσύνης, επειδή εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα και δεν με βλέπετε πλέον»· δηλαδή, επειδή επέδειξα βίο ανεπίληπτο. Και τούτο αποτελεί τεκμήριο, το ότι πορεύομαι προς τον Πατέρα. Διότι, επειδή πάντοτε του προσήπταν αυτήν την κατηγορία, ότι δεν προέρχεται από τον Θεό, και εξαιτίας αυτού τον αποκαλούσαν αμαρτωλό και παράνομο, λέει ότι θα αναιρέσει και αυτήν την πρόφαση. Διότι, εάν το να νομίζουν ότι δεν προέρχομαι από τον Θεό με παρουσιάζει ως παράνομο, όταν το Πνεύμα αποδείξει ότι έχω απέλθει εκεί, και όχι προσωρινά, αλλά παραμένοντας εκεί (διότι το «δεν με βλέπετε πλέον», αυτό ακριβώς δηλώνει)· τι θα πουν λοιπόν; Πρόσεξε πώς με αυτά τα δύο αναιρείται η πονηρή υποψία. Διότι ούτε το να επιτελεί κάποιος θαύματα είναι γνώρισμα αμαρτωλού (αφού δεν δύναται ο αμαρτωλός να επιτελεί θαύματα), ούτε το να βρίσκεται διαπαντός κοντά στον Θεό είναι γνώρισμα αμαρτωλού. Ώστε, δεν μπορείτε πλέον να λέτε ότι Αυτός είναι αμαρτωλός, ότι δεν προέρχεται από τον Θεό. «Περί δε κρίσεως, διότι ο άρχων του κόσμου τούτου έχει κριθεί». Πάλι εδώ ανακινεί τον λόγο περί δικαιοσύνης, επειδή καταπάλαισε τον αντίδικο. Δεν θα τον καταπάλαιε δε, εάν ήταν αμαρτωλός· πράγμα το οποίο ούτε κάποιος δίκαιος μεταξύ των ανθρώπων δεν μπόρεσε να πράξει. Διότι το ότι έχει καταδικαστεί εξαιτίας μου, θα το κατανοήσουν εκείνοι που θα τον καταπατούν αργότερα, έχοντας σαφή γνώση της αναστάσεώς μου, πράγμα το οποίο αποτελεί έργο εκείνου που τον καταδικάζει.

ιγʹ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς· και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο περί αμαρτίας και δικαιοσύνης. ιδʹ. Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα επερχόμενα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΕ΄ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΠΟΥ ΔΟΓΜΑΤΙΣΑΝ ΚΑΙ ΟΤΙ Η ΟΡΘΗ ΠΙΣΤΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΟΡΘΟ ΒΙΟ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, ιδού ανάμεσα σε δύο φωτεινές και σωτήριες εορτές υπάρχει μια εορτή. Ιδού ανάμεσα σε δύο ουρανομήκεις πανηγύρεις υπάρχουν πολύφωτοι αστέρες. Ιδού ανάμεσα σε δύο ουρανοδρόμα άρματα τριακόσιοι δεκαοκτώ ηνίοχοι, όχι βεβαίως για να κατευθύνουν την ορμή αυτών των θείων αρμάτων που καθοδηγούνται, αλλά για να κατευθύνουν προς την πίστη εκείνους που απιστούν για αυτούς που ανέβηκαν σε αυτά τα άρματα, ότι δηλαδή το μεν ένα ανέβασε τον σαρκοφόρο Θεό Λόγο από τη γη προς τις ουράνιες αψίδες και τους κόλπους του Πατέρα, ενώ το άλλο αντίθετα κατέβασε από εκεί «άλλον παράκλητο» αντί για αυτόν που αναλήφθηκε, «σαν βίαιη πνοή ανέμου που φέρεται με ορμή», ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν ότι «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς· και όταν έρθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο περί αμαρτίας και περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως».

Διότι το μεν «Θα έλθει ο Παράκλητος» φανερώνει την εξουσία του Πνεύματος· το δε «Εγώ θα τον στείλω» την ευδοκία του Υιού και, αν πρέπει να το πούμε έτσι, την αρέσκεια και τη συγκατάθεσή του στο να έλθει ο Παράκλητος. «Και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο περί αμαρτίας, περί δικαιοσύνης, και περί κρίσεως· περί αμαρτίας μεν, επειδή δεν πιστεύουν σε εμένα· περί δικαιοσύνης δε, επειδή πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και δεν με βλέπετε πλέον· περί κρίσεως δε, επειδή ο άρχοντας αυτού του κόσμου έχει κριθεί.» Θα έλθει ο Παράκλητος, και ποιο είναι το όφελος; «Θα ελέγξει, λέει, τον κόσμο περί αμαρτίας» και θα τους αποδείξει αμαρτωλούς, επειδή δεν πιστεύουν. Διότι, όταν δουν να γίνονται μέσω των χειρών των μαθητών εν Πνεύματι σημεία εξαίσια και τέρατα, και ούτε έτσι δεν πιστέψουν, πώς δεν θα είναι άξιοι καταδίκης και ένοχοι για τη μέγιστη αμαρτία;

Διότι τώρα μεν μπορούν να λένε ότι είμαι υιός ξυλουργού, ότι κατάγομαι από ταπεινή μητέρα, παρόλο που εγώ κάνω και θαύματα· τότε όμως η απιστία τους δεν θα έχει καμία δικαιολογία, όταν το Πνεύμα θα επιτελεί τέτοια έργα στο όνομά μου. Επομένως, θα τους ελέγξει «περί αμαρτίας»· δηλαδή, θα αποδείξει ότι αμάρτησαν ασυγχώρητα. Θα ελέγξει δε «και περί δικαιοσύνης», επειδή εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα μου· δηλαδή, θα τους αποδείξει ότι, όντας δίκαιος και έχοντας επιδείξει άμεμπτο βίο, θανατώθηκα από αυτούς άδικα· και απόδειξη αυτού είναι η πορεία μου προς τον Πατέρα· διότι δεν θα ανέβαινα προς τον Πατέρα, αν δεν ήμουν δίκαιος.