Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 17:25

Επομένως, και η άσκηση της ευαρέστησης προς τον Θεό, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Χριστού, κατορθώνεται από εμάς με την απομάκρυνση από τις μέριμνες του κόσμου και την ολοκληρωτική απαλλαγή από τους περισπασμούς. Γι' αυτό ο Απόστολος, παρόλο που ο γάμος είναι επιτρεπτός και έχει αξιωθεί ευλογίας, αντιπαρέβαλε τις ασχολίες που προέρχονται από αυτόν προς τις μέριμνες για τον Θεό, καθώς αυτά δεν μπορούν να συμβαδίσουν μεταξύ τους, λέγοντας: «Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο· ενώ εκείνος που έχει παντρευτεί μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του». Έτσι και ο Κύριος έδινε μαρτυρία στους μαθητές για την ειλικρινή και απερίσπαστη διάθεσή τους, λέγοντας: «Εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο». Και από την αντίθετη πλευρά, διαβεβαίωσε κατηγορηματικά ότι είναι αδύνατον να δεχθεί ο κόσμος την επίγνωση του Θεού, ούτε να χωρέσει το Άγιο Πνεύμα· διότι λέει: «Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε»· και, «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει».

Διότι όσα λέγει για τον Πατέρα, ότι δηλαδή βρίσκεται επέκεινα της ανθρώπινης κατανοήσεως, και όσα λέγει για τον Υιό, τα ίδια ακριβώς λέγει ο Κύριος και για το Άγιο Πνεύμα: «Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε», εννοώντας εδώ ως κόσμο όχι το σύστημα του ουρανού και της γης, αλλά αυτήν την εφήμερη και υποκείμενη σε μύριες μεταβολές ζωή. Και ομιλώντας για τον εαυτό Του αναφέρει: «Ακόμη λίγο, λέγει, και ο κόσμος δεν με βλέπει πλέον· εσείς όμως με βλέπετε». Και πάλι εδώ ονομάζει κόσμο εκείνους που είναι προσδεδεμένοι στην υλική και σαρκική ζωή και εμπιστεύονται την αλήθεια μόνο στα μάτια, οι οποίοι, εξαιτίας της απιστίας τους απέναντι στην ανάσταση, δεν επρόκειτο πλέον να δουν τον Κύριό μας με τα μάτια της καρδιάς.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι αναφέρει πως του έχουν δοθεί από τον Πατέρα, και οι ίδιοι οι μαθητές και η θεοπρεπής δόξα και η εξουσία πάνω στα πάντα, όχι κατά το ότι νοείται φύσει Θεός ο Κύριος της δόξης, έχοντας ως ουσιώδες το βασιλικό αξίωμα· αλλά μάλλον κατά το ότι εμφανίστηκε ως άνθρωπος, στον οποίο τα πάντα είναι θεόσδοτα και δεν προέρχονται από τη δική του φύση. Διότι τα πάντα στην κτίση προέρχονται από τον Θεό· και απολύτως τίποτα δεν είναι δικό της, ακόμη και αν φαίνεται να κατέχει κάποιο από τα αγαθά. «Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, εγώ όμως σε γνώρισα, και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες.» Σε αυτά τα λόγια αποκαλεί τον Πατέρα δίκαιο, αν και θα μπορούσε να τον ονομάσει διαφορετικά. Διότι είναι όσιος, άγιος, αμίαντος, κτίστης και δημιουργός, και διαθέτει όσα αρμόζουν στη βασιλική φύση των όλων. Το ποια είναι λοιπόν η αιτία που αποκλήθηκε δίκαιος, αν και ήταν δυνατόν να ονομαστεί διαφορετικά από τον Χριστό, είναι πραγματικά άξιο φιλομαθούς μελέτης. Διότι το να μην προσπερνούμε βιαστικά τα νοήματα της θεόπνευστης Γραφής θα μας αποφέρει πολλή ωφέλεια. Λέμε λοιπόν το εξής, αφού εξετάσουμε προσεκτικά το νόημα του προκειμένου χωρίου.

Διότι πράγματι ήταν απολύτως πρέπον στον δίκαιο Πατέρα να υψώσει και πάλι αυτό που κατακρημνίστηκε εξαιτίας της πλεονεξίας, και να επαναφέρει στην αρχική του κατάσταση αυτό που είχε παρασυρθεί σε ανάρμοστα πράγματα, και αφενός να το απαλλάξει από την ασχημότατη αμαρτία, αφετέρου δε να το αναπλάσει σύμφωνα με την πρώτη εικόνα, έτσι ακριβώς όπως είχε δημιουργηθεί εξ αρχής· και εκείνον που το συνέτριψε και τόλμησε ανόσια να το διαφθείρει, δηλαδή τον σατανά, να τον υποβάλει στις πρέπουσες τιμωρίες, αν και θεωρώ πως κάθε είδους κόλαση θα ήταν μικρή για εκείνον που επέδειξε τόση μεγάλη αυθάδεια εναντίον του Θεού. Γι' αυτό λοιπόν λέει: «Πατέρα δίκαιε» («Διότι δίκαιος είσαι, και αγαθός, και ευθεία η κρίση σου»), εφόσον έστειλες στον κόσμο για βοήθεια και ανακαίνιση εμένα, τον αληθινό και γνήσιο Υιό σου. Αλλά, ω της ανοίας, λέει· διότι, ενώ είσαι τέτοιος, ο κόσμος δεν σε γνώρισε. Διότι, εάν είχαν κατανοήσει αμέσως την τόσο φιλάνθρωπη απόφαση και το γαλήνιο θέλημά σου, θα είχαν προστρέξει σε εκείνον που τους σώζει, και θα σου προσέφεραν εκούσια τη λατρεία.

Ενώ λοιπόν ο κόσμος το είχε αγνοήσει και αυτό, οι μαθητές εμπλούτισαν τη γνώση τους, κατανοώντας σύμφωνα με την αλήθεια ότι εσύ με απέστειλες, δηλαδή, ότι έχω έρθει σύμφωνα με το δικό σου θέλημα για να φέρω εις πέρας το αγαθό, διασώζοντας έτσι τη γη που κινδυνεύει. <Και τους έκανα γνωστό το όνομά σου και θα το κάνω γνωστό, ώστε η αγάπη με την οποία με αγάπησες να είναι μέσα τους, και εγώ μέσα τους.> Λέει ότι έχει γνωρίσει τον Πατέρα και Θεό, τόσο ο ίδιος όσο και οι μαθητές που είναι προσηλωμένοι σε αυτόν. Για να μην παρασυρθεί όμως κανείς από πλάνη σε άτοπες υποψίες, και νομίσει τυχόν ότι η γνώση αποκτήθηκε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και από τον ίδιο τον Χριστό και από τους μαθητές, κάνει αμέσως τη διάκριση και καθιστά τη διαφορά ολοφάνερη, δείχνοντας αμέσως τον εαυτό του ως εκείνον που αποκαλύπτει, και εκείνους ως αυτούς που έλαβαν τη γνώση μέσω αυτού. Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, επειδή είναι Λόγος και βουλή και σοφία του Πατέρα, γνωρίζει χωρίς να έχει διδαχθεί τα όσα υπάρχουν σε αυτόν, και ερευνά τα βάθη εκείνου που τον γέννησε, όπως ακριβώς βέβαια και ο ανθρώπινος νους γνωρίζει τα όσα υπάρχουν μέσα του, και η σύνεση που νοείται μέσα μας και για εμάς φαίνεται να μην αγνοεί απολύτως τίποτα από όσα υπάρχουν μέσα μας. Οι θεσπέσιοι μαθητές όμως, το να μπορούν να κατανοήσουν κάτι περί Θεού δεν το έχουν ως καρπό της δικής τους γνώσης, αλλά φωταγωγούμενοι μέσω του Πνεύματος προσεγγίζουν την ακρίβεια των μυστηρίων του Υιού, και έτσι μπορούν να κατανοήσουν τον Πατέρα.

«Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον, και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας.» Εννοεί τον Πέτρο, διότι υπήρξε φίλος λόγω της μαθητείας. Θα γνωρίζεις άλλωστε τον Κύριο που λέει: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους, αλλά φίλους». Τον ίδιο τον ονομάζει πλησίον λόγω του υπερβολικά θερμού και ακμαίου της πίστεώς του, ενώ γνωστούς του θεωρεί όλους τους αποστόλους. Διότι αυτοί τον γνώριζαν περισσότερο από όλους, όπως έχεις ακούσει στα Ευαγγέλια να λέει: «Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, εγώ όμως σε γνώρισα, και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες». Παρ' όλα αυτά, εξαιτίας της ταλαιπωρίας του πάθους, όλοι απομακρύνθηκαν προσωρινά.

γ΄. Εδώ υπαινίσσεται ότι ολόκληρη η ανάπαυση έγκειται σε αυτό, στο να ατενίζει κανείς τον Υιό του Θεού. Αυτό βεβαίως μας κάνει και να δοξαζόμαστε· το οποίο αναφέρει και ο Παύλος: «Με ακάλυπτο πρόσωπο κατοπτριζόμενοι τη δόξα του Κυρίου». Διότι, όπως ακριβώς όσοι στρέφουν το βλέμμα τους προς τις φωτεινές ακτίνες και απολαμβάνουν τον πιο καθαρό αέρα, αντλούν την απόλαυση από την ίδια την όραση, έτσι και τότε, και σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, αυτό θα παραγάγει σε εμάς την αγαλλίαση. Συγχρόνως δε δείχνει ότι αυτό που οράται δεν είναι κάτι το συνηθισμένο, αλλά κάποια φρικτή ουσία. «Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε». Τι θέλει να πει με αυτό; Ποια λογική ακολουθία έχει; Δείχνει εδώ ότι κανείς δεν γνωρίζει τον Θεό, παρά μόνο εκείνοι που έχουν επιγνώσει τον Υιό. Η έννοια των λόγων του είναι η εξής: Ήθελα να έχουν όλοι αυτήν την κατάσταση. Όμως δεν σε γνώρισαν, καίτοι δεν είχαν κανένα λόγο να σε εγκαλέσουν. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει η φράση: «Πάτερ δίκαιε». Εδώ μου φαίνεται ότι τα λέει αυτά εκφράζοντας και δυσαρέσκεια, διότι δεν θέλησαν να επιγνώσουν Εκείνον που είναι τόσο αγαθός και δίκαιος. Επειδή δηλαδή οι Ιουδαίοι έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό, ενώ τον ίδιον δεν τον αναγνώριζαν, σε αυτό απευθύνεται λέγοντας ότι «Με αγάπησες προ καταβολής κόσμου», συνθέτοντας έτσι μία απολογία απέναντι στις ιουδαϊκές κατηγορίες. Διότι, Αυτός που έλαβε δόξα, που αγαπήθηκε προ καταβολής κόσμου, που επιθυμεί να τους έχει μάρτυρες εκείνης της δόξας, πώς ήταν δυνατόν να είναι αντίθετος προς τον Πατέρα;

Επομένως, δεν συμβαίνει αυτό που λένε οι Ιουδαίοι, ότι δηλαδή αυτοί σε γνωρίζουν, ενώ εγώ σε αγνοώ· αλλά το αντίθετο, εγώ σε γνωρίζω, ενώ οι άλλοι δεν σε γνώρισαν. Και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες. Βλέπεις ότι υπονοεί εκείνους που λένε ότι αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό, και με βάση αυτόν τον λόγο ανακεφαλαιώνει τα πάντα; «Και τους έκανα γνωστό το όνομά σου και θα το κάνω γνωστό». Και βέβαια, θα πεις, η τέλεια γνώση ανήκει στο Πνεύμα· όμως τα του Πνεύματος είναι δικά μου. «Για να μένει σε αυτούς η αγάπη με την οποία με αγάπησες, κι εγώ μέσα τους». Διότι, εάν μάθουν ποιος είσαι εσύ, τότε θα κατανοήσουν ότι εγώ δεν είμαι αποκομμένος, αλλά ανήκω στους σφόδρα αγαπημένους, και είμαι γνήσιος Υιός και αδιαχώριστα ενωμένος μαζί σου.

〈Του ιδίου περί του αμετεωρίστου της διανοίας〉 Εκείνο βεβαίως πρέπει να γνωρίζουμε, ότι δεν μπορούμε να κατορθώσουμε ούτε την τήρηση καμίας άλλης εντολής, ούτε την ίδια την αγάπη προς τον Θεό, ούτε την αγάπη προς τον πλησίον, όταν περιπλανιόμαστε με τη διάνοιά μας άλλοτε σε άλλα πράγματα. Αλλά και η άσκηση της κατά το Ευαγγέλιο του Χριστού ευαρέστησης του Θεού, κατορθώνεται με την απομάκρυνση από τις μέριμνες του κόσμου και την παντελή αποξένωση από τους νοητούς περισπασμούς. Έτσι και ο Κύριος έδινε μαρτυρία για τους μαθητές λόγω της ειλικρινούς και αμετεώριστης διάθεσής τους, λέγοντας: εσείς δεν είστε από τον κόσμο αυτόν. Και αντιθέτως, διαβεβαίωσε κατηγορηματικά ότι είναι αδύνατο για τον κόσμο να δεχθεί την επίγνωση του Θεού και να χωρέσει το Άγιο Πνεύμα. Διότι λέγει: Πάτερ δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, καθώς και το πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει. Πρέπει, λοιπόν, να ελευθερωθεί από τα δεσμά της εμπαθούς προσκόλλησης στον βίο εκείνος που πρόκειται αληθινά να ακολουθήσει τον Θεό. Αυτό δε κατορθώνεται με την παντελή αναχώρηση και τη λήθη των παλαιών συνηθειών.

Ο Ιωάννης, θεολογώντας, είπε «Εν αρχή ην ο Λόγος» και όχι ο Πατήρ. Εσύ όμως, που τάχα μυσταγωγήθηκες βαθύτερα από αυτόν από την ίδια τη σοφία του Ιησού, αποδίδεις σε εμάς και σε ολόκληρο τον κόσμο την πρώτη θέση στον Πατέρα, για να αναδείξεις δεύτερο μετά από αυτόν τον Υιό και πάλι τρίτο το Άγιο Πνεύμα, κηρύττοντάς μας ένα άλλο ευαγγέλιο σαν κάποιος άλλος θεολόγος, βαθύτερος από τον προηγούμενο και πιο οικείος στον Υιό του Θεού; Τι βλασφημία! Πώς, πες μου εσύ που υπούλως μας διδάσκεις την τριθεΐα, δεν είπε η θεολογική φωνή, ο επιστήθιος φίλος του Χριστού, «Εν αρχή ην ο Πατήρ», αλλά «Εν αρχή ην ο Λόγος»; Και γιατί δεν είπε «ο Υιός», αλλά «ο Λόγος»; Ήταν για να μας διδάξει ότι ούτε ο Υιός ήταν γνωστός σε κανέναν πριν κατέλθει και σαρκωθεί ο Θεός Λόγος, ούτε ο Θεός ως Πατήρ. Όχι επειδή δεν υπήρχε η τρισυπόστατη θεότητα που δημιούργησε τα πάντα, αλλά επειδή δεν είχε ακόμη φανερωθεί το μυστήριο της θείας οικονομίας. Διότι, μετά την ενανθρώπηση του Θεού Λόγου, και ο Θεός γνωρίστηκε σε εμάς τους πιστούς ως Πατήρ, και ο Θεός Λόγος που σαρκώθηκε για εμάς γνωρίστηκε ως Υιός του Θεού, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Πατέρα άνωθεν. Διότι λέει: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, αυτόν να ακούτε». Και ο Υιός λέει: «Πάτερ δίκαιε, αν και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, εγώ σε γνώρισα», και πάλι: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και πάλι: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου» και: «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα».

Επειδή, λοιπόν, τον γέννησε, αναγκαστικά ο αίτιος της ουσίας λέγεται επίσης αίτιος και χορηγός της δόξας. «Πατέρα δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, εγώ όμως σε γνώρισα· και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες. Και τους έκανα γνωστό το όνομά σου, και θα το κάνω γνωστό· ώστε η αγάπη με την οποία με αγάπησες να είναι μέσα τους, και εγώ μέσα τους.» Επειδή, λοιπόν, προσευχήθηκε με τέτοια λόγια για όσους πιστεύουν, και τους υποσχέθηκε τόσο μεγάλα αγαθά, λέγει στη συνέχεια κάτι εύσπλαχνο και άξιο της δικής του φιλανθρωπίας. «Διότι, Πατέρα δίκαιε,» λέγει, «εγώ βέβαια ήθελα να αποκτήσουν όλοι οι άνθρωποι τέτοια αγαθά, όπως ακριβώς παρακάλεσα για τους πιστούς, αλλά δεν σε γνώρισαν, γι' αυτό και θα στερηθούν τη δόξα και τα βραβεία, εγώ όμως σε γνώρισα.» Και υπαινίσσεται εδώ και τους Ιουδαίους, οι οποίοι έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό, και δείχνει ότι αυτοί δεν επιγινώσκουν τον Πατέρα· διότι πολλές φορές ονομάζει κόσμο τους Ιουδαίους. Και οι μεν Ιουδαίοι λένε, ότι δεν με απέστειλες εσύ, εγώ όμως σε αυτούς εδώ τους μαθητές μου «και έκανα γνωστό το όνομά σου, και θα το κάνω γνωστό». Πώς όμως θα το κάνω γνωστό; Στέλνοντάς τους το Πνεύμα, το οποίο «θα τους οδηγήσει σε όλη την αλήθεια.» Και εάν μάθουν ποιος είσαι εσύ, τότε «η αγάπη με την οποία με αγάπησες θα είναι μέσα τους, και εγώ μέσα τους.» Διότι θα γνωρίσουν, ότι δεν είμαι αποχωρισμένος, αλλά από τους σφόδρα αγαπημένους, και γνήσιος Υιός και ενωμένος μαζί σου.