Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 17:6

Εάν, όπως ισχυρίζονται, ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι αγέννητος, ενώ ο Υιός γεννητός, τότε η ίδια ουσία είναι αγέννητη και γεννητή. Αλλά εμείς δεν θεωρούμε τον Υιό μέρος του Πατέρα, ώστε να θεωρείται η ουσία διαιρεμένη σε αγέννητη και γεννητή, αλλά ότι ολόκληρος είναι γεννητός από ολόκληρο τον αγέννητο, όντας δύο τέλειοι, και όχι δύο μέρη που προέρχονται από κάτι ένα. Εάν ο Σωτήρας ήλθε στο όνομα του Πατέρα, όπως ο Ίδιος λέει: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου», τότε είναι ανάγκη όλα όσα αποδίδονται στον Πατέρα, να αποδίδονται και στον Υιό. Επομένως, θα ονομαστεί και αγέννητος, εάν βέβαια αυτό αποτελεί όνομα του Πατέρα. Αν δε το όνομα «αγέννητος» αποτελεί τιμή προς τον Πατέρα, και οφείλουμε ομοίως να τιμούμε και τον Υιό, σύμφωνα με τα δικά Του λόγια που λέγουν: «Για να τιμούν όλοι τον Υιό, καθώς τιμούν τον Πατέρα», είναι ανάγκη να ονομάζουμε αγέννητο και τον Υιό, ώστε να διασώζεται η ίδια τιμή για τον Πατέρα και τον Υιό. Εάν ο Υιός φανέρωσε το όνομα του Πατέρα στους ανθρώπους, όπως ο Ίδιος λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και αν το κύριο όνομα της ουσίας Του είναι το «αγέννητος», τότε ας μας υποδείξουν πού ο Σωτήρας τον ονόμασε αγέννητο. Εάν ο Θεός είναι ανώτερος από όλα, είναι άραγε ανώτερος κατά την ουσία, ή επειδή είναι η αιτία των πάντων, ενώ ο ίδιος δεν έχει γεννηθεί από κανέναν; Διότι, εάν μεν είναι ανώτερος κατά την ουσία, τότε και ολόκληρη η ουσία είναι ανώτερη από όλα· εάν όμως είναι ανώτερος επειδή είναι αγέννητος, τότε δεν ταυτίζονται η ουσία και το αγέννητο.

Διότι ήθελε να πιστεύουν ότι υπάρχει μόνο ένας Θεός, απομακρύνοντας τους πλανημένους από εκείνους που θεωρούνταν θεοί· το πώς όμως έχει καθ' εαυτήν η θεία και άρρητη φύση δεν το φανέρωσε με σαφήνεια, όπως βεβαίως έκανε το σωτήριο κήρυγμα, εννοώ δηλαδή αυτό που δόθηκε διά του Χριστού. Διότι, αφού γνωρίσαμε τον Υιό, πιστεύουμε ότι φανερώθηκε και βλάστησε σαν από ρίζα από τον Πατέρα, και η δόξα του γεννήματος, απεικονίζοντας σαν σε πίνακα τη φύση του γεννήτορα, κατέστησε ικανό το μάτι της διάνοιας να προσεγγίσει αυτά που υπερβαίνουν τον νου και τον λόγο. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους»· προς δε τους Ιουδαίους: «Ούτε εμένα γνωρίζετε ούτε τον Πατέρα μου· εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Το να γνωρίζει βέβαια κανείς για κάποιο από τα όντα ότι υπάρχει, χωρίς όμως να γνωρίζει και το πώς είναι, υποθέτω ότι ο καθένας θα έλεγε πως υπολείπεται κατά πολύ της γνώσης του να γνωρίζει, μαζί με το ότι υπάρχει, και το πώς υπάρχει. Επομένως, η διά του νόμου παιδαγωγία υπολείπεται πλέον για εμάς σε σχέση με τα ευαγγελικά κηρύγματα, καθώς διακήρυττε στους αρχαιότερους ότι υπάρχει μόνο ένας Θεός, χωρίς καθόλου να αναπτύσσει τη φύση της θεότητας σε τριπλή κατά την υπόσταση και αντιστρόφως να τη συγκεφαλαιώνει σε φυσική ενότητα. Διότι αυτά μας τα δίδαξε η νέα Γραφή.

Αλλά εάν, λένε, θεωρείται ότι η ικανότητα του αγιάζειν ανήκει και αρμόζει μόνο σε εκείνον που είναι εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Θεός, και ο Υιός έχει φανεί ενεργός ως προς αυτό, τίποτα δεν μας αποτρέπει από το να ομολογήσουμε ρητά ότι είναι και κατά φύση Θεός· και εάν το δεχθούμε αυτό, ενώ ο κατά φύση Θεός δεν στερείται κανενός αγαθού, για ποιον λόγο ο Υιός και Θεός, κατά την άποψή σας, παρουσίασε τη δική του φύση να έχει έλλειψη δόξας, βασιλείας και κυριότητας; Διότι είπε κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα: «Πατέρα, έφτασε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να σε δοξάσει· όπως του έδωσες εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, για να δώσει αιώνια ζωή σε όλους όσους του έχεις δώσει. Και αυτή είναι η αιώνια ζωή: το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό. Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη· ολοκλήρωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω· και τώρα, Πατέρα, δόξασέ με εσύ κοντά σου, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους που μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν, και τους έδωσες σε εμένα, και τήρησαν τον λόγο σου. Τώρα γνώρισαν ότι όλα όσα μου έχεις δώσει προέρχονται από εσένα, διότι τα λόγια που μου έδωσες τα έχω δώσει σε αυτούς, και αυτοί τα δέχθηκαν, και γνώρισαν αληθινά ότι εξήλθα από εσένα, και πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλες.»

Είναι λοιπόν αναγκαίο περισσότερο από όλα να γνωρίζουμε τους καιρούς κατά τους οποίους ήταν ακόμη χρήσιμα τα στοιχεία της σαρκός και της αδοξίας, καθώς και εκείνους πριν από την έλευσή του, κατά τους οποίους, όντας Κύριος της δόξης, βρίσκεται να μη λαμβάνει δόξα, αλλά να έχει τη δική του ως Θεός. Β. Πώς λοιπόν δέχεται κάποιους από τον κόσμο παρά του Πατρός, για τους οποίους και λέει προς αυτόν: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα;» Α. Θα πω λοιπόν πάλι κάτι, ωθούμενος στην αρχή από τους παραλογισμούς αυτών των εννοιών. Μάταια, όπως φαίνεται, λέγεται ότι κένωσε τον εαυτό του, και ότι έγινε σαν και εμάς, ο Μονογενής Υιός που υπάρχει στη μορφή και την ισότητα του Πατρός. Διότι, εάν είναι επίκτητο το δικαίωμα της εξουσίας, και δέχεται κάποιους από τον Πατέρα τους οποίους δεν φαίνεται να είχε προηγουμένως, τότε έχει επέλθει εύλογα κάποια καινοτομία στον Υιό και στολίζεται με δόξες που προκύπτουν από αυτό, και η χάρη τον οδηγεί σε κάτι καλύτερο και ανώτερο από ό,τι ήταν πριν. Έπειτα, πού θα καταλήξει ο λόγος μας περί της ταπεινώσεως; Ή πώς θα μπορούσε κάποιος να τον θεωρήσει κενωθέντα, εάν βρεθεί να έχει πλουτίσει με κάτι που δεν του ανήκε από παλιά, και εάν αποκομίζει την εξουσία πάνω σε κάποιους ως έναν μισθό και ανταπόδοση της ενανθρωπήσεως; Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Αλλά εύλογα θα έλεγε ψέματα και ο σοφός Ιωάννης αν έλεγε για αυτόν: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν».

Ορίστηκε, λοιπόν, ως άνθρωπος κληρονόμος των πάντων κατά θεία οικονομία, ώστε πλέον να διασώσει, ως αρμόζοντα και δικό του κλήρο, αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη, οι οποίοι είχαν αρπαγεί ανόσια από τον διάβολο και από τις πονηρές δυνάμεις που ήταν μαζί του. Γι' αυτό εξάλλου του είπε ο Θεός και Πατέρας: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και τα εξής. Και αφού αυτό εκπληρώθηκε, λέει προς τον Πατέρα του για εμάς: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς ανέρχεται στον πλούτο που του ανήκει εκ φύσεως, ακόμη και με τη σάρκα. Διότι, αν αυτοί που βρίσκονταν στον κόσμο ανήκαν στον Πατέρα, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να νοηθούν ότι ανήκουν στον Λόγο που συμβασιλεύει μαζί Του; Γι' αυτό εξάλλου και έλεγε ότι «όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί σε αυτά». Πώς, λοιπόν, λαμβάνει την προσταγή να ζητήσει, και δέχεται μεν ως κληρονομιά τα έθνη, και αποκτά ως κυριότητα τα πέρατα της γης; Επειδή ο δημιουργός των όλων και Πατέρας, θέλοντας να διασώσει τον άνθρωπο που είχε αποσκιρτήσει ολέθρια από τη δουλεία του Θεού, έστειλε σε αυτόν τον κόσμο τον Μονογενή Θεό Λόγο, ώστε, αφού έγινε σάρκα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς και να αναγγείλει το δεκτό έτος του Κυρίου.

Όταν λοιπόν ο Μονογενής Λόγος του Θεού, αν και κατά φύσιν Θεός και Κύριος και συνεδρεύων με τον Θεό και Πατέρα, συγκατέβηκε στο μέτρο της ανθρωπότητας, και γι' αυτό τον λόγο συγκαταλέχθηκε ως αδελφός με εκείνους που κλήθηκαν μέσω της πίστεως στην υιοθεσία του Θεού· τότε ακριβώς, τηρώντας άριστα την πάνσοφη τάξη της θείας οικονομίας, έλεγε για εμάς άλλοτε μεν: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου», και άλλοτε: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Διότι έχουν παραδοθεί σε αυτόν τα πάντα από τον Θεό και Πατέρα, και γίναμε κλήρος του, αν και παλαιότερα ήμασταν «μερίδες αλεπούδων», όπως λέει ο Δαβίδ. Επειδή, οι άθλιοι, ήμασταν υποταγμένοι παρά τη θέλησή μας στις αγέλες των δαιμόνων· όμως ο Χριστός με το δικό του αίμα μας απέκτησε όλους και μας έκανε κληρονομιά του. Και γι' αυτό είπε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα, και εγώ τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς». Διότι, αν και είναι Υιός κατά φύσιν, λέει ότι εξαιτίας της ανθρώπινης φύσεως συμμετείχε μαζί με εμάς κατά χάριν σε αυτή τη δόξα, ωστόσο, παραμένοντας αυτό που ήταν, μας έδωσε τη δική του δόξα. Επειδή μας σφράγισε με το δικό του Πνεύμα για υιοθεσία, και εν αυτώ «κράζουμε: Αββά, ο Πατήρ». Επομένως εμείς, που συγκαταλεχθήκαμε στα τέκνα του Θεού, έχουμε γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός, δηλαδή βρισκόμαστε σε αίμα και σάρκα και σε φθαρτά και γήινα σώματα.

Επομένως, καθόσον ο Θεός είναι Πατέρας, και έτσι νοείται και κηρύσσεται, μεταδίδει στους ακροατές τη γνώση περί του δικού του γεννήματος· και καθόσον ο Υιός, ο οποίος προέρχεται από αυτόν κατά φύσιν, ονομάζεται και είναι αληθινά Υιός, διακηρύσσει τον Πατέρα· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει προς αυτόν: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους».

Διότι η ακριβέστατη επίγνωση του Πατέρα δημιουργείται στις διάνοιες των πιο φιλομαθών μέσω του Υιού, όπως ακριβώς και ο ίδιος κάπου διαβεβαίωσε λέγοντας προς τον Θεό και Πατέρα: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και πάλι: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου από εμένα». Διότι, επειδή γνωρίσαμε τον Υιό, γνωρίσαμε από αυτόν εκείνον που τον γέννησε. Επειδή μέσω και των δύο εισάγεται η έννοια του άλλου, και με την ονομασία του Πατέρα συντρέχει οπωσδήποτε και η ανάμνηση αυτού που γεννήθηκε· ενώ πάλι με την αναφορά στον Υιό συμβαδίζει το όνομα εκείνου που τον γέννησε. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο ο Υιός είναι σαν μια θύρα και οδός που οδηγεί στην επίγνωση του Πατέρα. Έτσι λέει και ο ίδιος: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού»· διότι πρέπει προηγουμένως εμείς να μάθουμε, στο μέτρο του δυνατού, τι είναι κατά φύση ο Υιός, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο, σαν από ακριβέστατη εικόνα και αποτύπωμα, να κατανοήσουμε καλά το αρχέτυπο. Διότι ο Πατέρας οράται μέσα στον Υιό, και σαν σε καθρέφτη διαφαίνεται μέσα στη φύση του δικού του γεννήματος. Και αν αυτό είναι αληθινό, όπως πράγματι είναι αληθινό, ας ντροπιαστεί πάλι ο θεομάχος Αρειανός.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ'. Το ότι λέγεται πως κάτι έχει δοθεί στον Υιό από τον Πατέρα, δεν τον αποξενώνει από τη θεοπρεπή του αξία, αλλά, όντας ομοούσιος και προερχόμενος από αυτόν, διαφαίνεται η φύση του ακόμη και αν λέγεται ότι λαμβάνει κάτι. «Εφανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους τους οποίους μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα, και έχουν τηρήσει τον λόγο σου. Τώρα γνώρισαν ότι όλα όσα μου έδωσες προέρχονται από εσένα, διότι τα λόγια που μου έδωσες τα έδωσα σε αυτούς, και αυτοί τα έλαβαν και γνώρισαν αληθινά ότι από εσένα εξήλθα, και πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλας.» Έχω ήδη αναφέρει στα όσα εξετάσαμε πρόσφατα, και μάλιστα όχι αβασάνιστα όπως τουλάχιστον νομίζω, ότι ο Χριστός διεξήγαγε τη συνομιλία προς τον εν ουρανοίς Πατέρα με τρόπο ταυτόχρονα θεοπρεπή και ανθρώπινο. Διότι κατευθύνει τον λόγο του και προς τις δύο κατευθύνσεις, ούτε τοποθετώντας τον εξ ολοκλήρου μέσα στα όρια της ανθρωπότητας, ούτε βέβαια αγγίζοντας ολοκληρωτικά τη θεοπρεπή του δόξα· αλλά παρ' όλα αυτά και εδώ πάλι διατηρείται για εμάς ο ίδιος χαρακτήρας. Επειδή, ως Θεός κατά φύση και ως χαρακτήρας της άρρητης φύσης, λέει προς τον δικό του Πατέρα: «Εφανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», χρησιμοποιώντας τη λέξη όνομα αντί για τη δόξα. Διότι κάπως έτσι συνηθίζουμε να μιλάμε και εμείς στην καθημερινότητά μας. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφότατος Σολομών έγραψε: «Προτιμότερο είναι το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», δηλαδή, καλύτερη είναι η καλή υπόληψη και η δόξα από τη λαμπρότητα και την επιφάνεια του πλούτου.

Έτσι εμφύτευε ατελή και τη γνώση περί του Θεού, απομακρύνοντας απλώς από την αγάπη προς τους ψευδώνυμους θεούς, και πείθοντας να προσκυνούν τον ένα και αληθινό Θεό, λέγοντας: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, προσθέτοντας τα ανώτερα σε όσα είχαν προσταχθεί μέσω του Μωυσή, και παραθέτοντας διδασκαλία πιο λαμπρή από τη νομική εντολή, μας χάριζε μια γνώση ανώτερη και λαμπρότερη από εκείνη την αρχαία. Διότι κατέστησε φανερό σε εμάς, όχι μόνο ότι ο δημιουργός και κύριος των πάντων είναι Θεός, αλλά ότι είναι και Πατέρας· και η απόδειξη βρίσκεται στα πράγματα. Διότι παρουσίασε τον εαυτό του ως εικόνα, λέγοντας: «Όποιος έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα», και «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Και αυτά μεν τα λέει ευλόγως, ως Θεός που υπάρχει από Θεό κατά φύση, με τρόπο ανυψωμένο και θεοπρεπή προς τον δικό Του Πατέρα· αμέσως όμως προσθέτει, μιλώντας πιο ανθρώπινα: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε μένα τους έδωσες».

Διότι ο Υιός έθεσε μέσα μας το δικό Του Πνεύμα, και γίναμε οικείοι Του· και μέσω αυτού κράζουμε: «Αββά, ο Πατέρας»· μας ονομάζει, λοιπόν, παιδιά του Πατέρα, καθώς έχουμε την αναγέννηση μέσω του Πνεύματος, ώστε να ονομαστούμε και εμείς αδελφοί του κατά φύσιν αληθινού Υιού. Διότι είπε μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου.» Όμως, παρόλο που έγινε αδελφός, και ονομάστηκε πρωτότοκός μας λόγω της ανθρώπινης φύσης, αν και είναι Θεός και Υιός μονογενής, δεν αγνοήσαμε τη δόξα Του, και την υπεροχή Του πάνω σε όλη την κτίση. Γνωρίζουμε δε ότι έχουμε δοθεί σε Αυτόν από τον Θεό και Πατέρα. Και αυτό βρίσκεται να το λέει ο ίδιος προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες.» Διότι Κύριος των πάντων είναι κατά φύσιν ο Υιός· και συνάρχει σε κάθε δημιούργημα μαζί με τον Θεό και Πατέρα. Επειδή όμως έγινε και άνθρωπος, στον οποίο τα πάντα είναι θεόσδοτα, λέγεται ότι λαμβάνει αυτά των οποίων ήταν ήδη Κύριος ως Θεός· «Ζήτησε», λέει, «από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Χαίρεται, λοιπόν, με εκείνους που έχουν εμπιστευθεί σε Αυτόν, δηλαδή με όσους έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας μέσω της πίστης· και σχεδόν προτείνοντας το χέρι, καταδεικνύει λέγοντας: «Ιδού εγώ και τα παιδιά, τα οποία μου έδωσε ο Θεός.» Ποιος, λοιπόν, τα λέει αυτά; Ο Εμμανουήλ, προφανώς.

Διότι τον ακούσαμε, δηλαδή τον Υιό, να λέει προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες». Δέχεται δε και υγεία, δηλαδή, την εκ νεκρών αναβίωση. Διότι, επειδή λέγεται ότι ασθένησε για λίγο, επειδή επέτρεψε στη δική του σάρκα κατά τη χάρη του Θεού να γευθεί τον θάνατο υπέρ πάντων, δέχεται την υγεία, δηλαδή την αναβίωση, και αυτό πάλι το ενήργησε ο ίδιος. Διότι ανέστησε τον δικό του ναό, αφού ο ίδιος είναι η δύναμη του Πατρός. Διότι αν ο ίδιος είναι η ανάσταση και η ζωή, ποιον θα είχε ανάγκη η ζωή για να ζωοποιηθεί; Και αν φαίνεται να έχει αναστήσει τα σώματα των άλλων με τη δική του πάλι δύναμη, πώς δεν θα ανέστηνε, πριν από τους άλλους, το δικό του; Άλλωστε, λέει ο ίδιος προς τους Ιουδαίους: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον αναστήσω». Το ότι δε η βασιλεία του Χριστού είναι ακλόνητη και παραμένει διαρκώς σταθερή, το διδάσκει λέγοντας: «Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Διότι δεν εξουσίασε πλέον μόνο την Ιουδαία, αλλά μάλλον τα πάντα κάτω από τον ουρανό. Και δεν θα υπάρξει τέλος στην ειρήνη που του προσφέρεται από εμάς. Διότι ειρηνεύουμε με αυτόν, αυτόν προσκυνούμε, όπως είπα, και δι' αυτού και εν αυτώ τον Θεό και Πατέρα, φροντίζοντας να εξαλείψουμε την αμαρτία που προξενεί τον πόλεμο.

Αλλά και η γλυκύτητα της καρδιάς έλιωσε σαν το κερί που υπήρχε, όταν έγινε τροφή, και προχώρησε στην κοιλιά. Αναφέρεται δε στις έννοιες που λεπταίνουν μέσω της συνεχούς μελέτης, ώστε να μεταδίδονται για τη συγκρότηση εκείνου που τρέφεται. <Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου.> (A f. 125 b.) Όνομα εδώ εννοεί τη δόξα, σύμφωνα με το, «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.» Διότι κατέστησε σαφή τη δόξα του, όχι μόνο επειδή είναι Πατέρας, λέγοντας και διδάσκοντάς το, αλλά καθιστώντας εμφανή την πραότητα και τη δόξα του σε εμάς που γίναμε αδελφοί του, κατά το ότι έγινε όμοιος με εμάς. Διότι είπε, «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια.» Και έχει φανερώσει σε εμάς και με άλλον τρόπο τη δόξα του Πατέρα· διότι όσοι έχουν δει τον Υιό με τα μάτια της διανοίας, να έχει την απόλυτα θεοπρεπή εξουσία και την παντοδυναμία στα πάντα, έχουν δει τον Πατέρα και τον έχουν γνωρίσει.

Διότι είπε κάπου προς αυτόν ο Υιός: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες.» Και αυτό λοιπόν σήμαινε το: «Αφαίρεσε ο Θεός όλα τα ποίμνια του πατέρα σας και τα έδωσε σε εμένα.» Οι δε σεμνές νύμφες του Σωτήρα υπόσχονται μεν πρόθυμα να τον ακολουθήσουν, λένε δε ότι κατά κάποιον τρόπο έχουν πουληθεί σε αυτόν από τον κόσμο. Διότι ο Εμμανουήλ εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα τις Εκκλησίες, και αυτές έχουν αποξενωθεί από τον παλαιό τους πατέρα. Επειδή δεν υπάρχει σε αυτές κανένας λόγος κοινωνίας ή μεριδίου με τον κόσμο, από τον οποίο και έχουν κληθεί. Απεναντίας, πλούτος σε αυτές και στα τέκνα τους είναι αυτός που ξεπερνά κάθε νου και λόγο: Αυτός είναι η μερίδα και ο κλήρος, η δόξα και το καύχημα, και καθετί που συντελεί σε λαμπρότητα και ευημερία. Σκυθρωπάζει λοιπόν ο κόσμος μαζί με τα δικά του τέκνα εξαιτίας του Χριστού, και καταναλώνεται από το πυρ του φθόνου, βλέποντάς τον να έχει προοδεύσει σε τέτοια δόξα, ώστε να υποτάξει κάτω από την εξουσία του ολόκληρη την οικουμένη και να κυριαρχήσει σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη.

Πλην όμως, αν και έχουμε κληθεί υιοί του Θεού και Πατρός, θα βρισκόμαστε πάλι υπό την εξουσία εκείνου που μας προσάγει και μας ενώνει με Αυτόν, δηλαδή του Χριστού. Διότι παρατήρησε πώς ο μακάριος Ιακώβ, αφού συμπεριέλαβε στα δικά του τέκνα τον Εφραίμ και τον Μανασσή, λέει: «Οι δε απόγονοι που θα αποκτήσεις, θα ανήκουν σε εσένα». Κατανοείς λοιπόν ότι, έστω κι αν ονομαζόμαστε υιοί του Θεού και Πατρός, δεν θα ανήκουμε καθόλου λιγότερο στον Χριστό. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε προς τον Πατέρα: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και τους έδωσες σε εμένα· και έχω δοξαστεί σε αυτούς». Ο Ιακώβ μάλιστα έλεγε ότι η Ραχήλ έχει ταφεί στη Βηθλεέμ. Και υπενθυμίζουμε ότι πολλές φορές αναφέραμε τη Ραχήλ ως εικόνα και τύπο της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη.

Επομένως, ο Χριστός κέρδισε αυτούς που πιστεύουν, και γι' αυτούς ίσως λέει κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε μένα τους έδωσες.» Αυτοί, λοιπόν, επιθύμησαν το αγαθό, δηλαδή καθετί που μπορεί να χαρακτηριστεί και είναι αληθινά εξαιρετικό, και συγκαταλέγεται στα πιο αγαπητά στον Θεό. Αυτό το θεωρούν μεγάλης αξίας και σπουδάζουν να το κατορθώσουν, ώστε με αγαθή διάνοια να αναφωνούν λέγοντας: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απόλυτα δικαιολογημένα, πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους.» Είναι δε καλό, εκτός αυτού, το να επιθυμεί κανείς να βρεθεί υπό την σκέπη του ίδιου του Χριστού. Αυτό ακριβώς λέει και η νύμφη στο Άσμα Ασμάτων: «Επιθύμησα τη σκιά του και κάθισα.» Ο λαός, λοιπόν, που έχει προοδεύσει σε αυτό το φρόνημα, θα κατανοήσει με ακρίβεια τους κλήρους του Θεού, δηλαδή τα αγαθά που ελπίζονται και έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς. Για τα οποία και ο θείος Δαβίδ είπε: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.» Και θα καταλύσει σαν μέσα σε αυτούς, και θα αναπαυθεί πλήρως και με κάθε τρόπο, επειδή θα επιτύχει αυτά που προσδοκά.

Από την προς Κολοσσαείς επιστολή. «Σε κάθε, λέει, έργο αγαθό καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Θεού.» Αν, επιγιγνώσκοντας τον Κύριό μας Ιησού Χριστό μέσα από τα αποστολικά και τα ευαγγελικά κηρύγματα, δεν αναγνωρίζουμε ένα από τα κτίσματα, αλλά αυτόν τον ίδιο τον επί πάντων Θεό, πώς δεν είναι κατά αλήθειαν Θεός ο Υιός, ο οποίος αφενός εισάγει μαζί με τον εαυτό του τη γνώση για τον Πατέρα, και αφετέρου εισάγεται αντιστρόφως και πάλι μέσω της ονομασίας του Πατρός ως Υιός; Διότι κατ' ανάγκην το ένα ενυπάρχει στο άλλο· επειδή αυτός είναι ο κανόνας των ονομάτων που έχουν σχέση αναφοράς μεταξύ τους. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει κάπου προς τον δικό του Πατέρα: «Εφανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», καθιστώντας δηλαδή γνωστό τον εαυτό του σε αυτούς. Διότι, μόλις γνωρίσει κάποιος τι είναι ο Υιός, γνώρισε και την έννοια αυτού που τον γέννησε, δηλαδή το τι είναι ο Πατέρας. Εφόσον λοιπόν είναι Υιός και Θεός, πώς θα μπορούσε να είναι πεποιημένος από αυτόν, και όχι μάλλον γεννημένος, ως προερχόμενος από τον Πατέρα; Πράγμα το οποίο είναι και το αληθές.

ΑΛΛΟ. «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.» Άρα, ποιο όνομα του Πατέρα λέει ο Σωτήρας ότι διαβεβαιώνει πως κατέστησε φανερό στους ανθρώπους; Μήπως μπορεί να πει κανείς ότι, σε κήρυξα ως Θεό στους ανθρώπους; Αλλά τότε τι είναι οι λόγοι των προφητών; Δεν αποκαλούν έτσι ως Θεό τον Δεσπότη των πάντων, τόσα χρόνια πριν από την ενανθρώπηση; Τι περισσότερο λοιπόν προστέθηκε μέσω του Χριστού; Αλλά ίσως, λέει, εξακολούθησα να σε διακηρύττω ως Δημιουργό και ποιητή και καλλιτέχνη ολόκληρου του κόσμου. Ωστόσο, πρώτος ο μακάριος Μωυσής, συγγράφοντας το βιβλίο για τη δημιουργία του κόσμου, τον εισάγει ταυτόχρονα και ως Θεό και ως ποιητή, λέγοντας: «Στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη». Ποιο όνομα, επομένως, λέει ότι έχει φανερωθεί; Είναι φανερό πως εννοεί το όνομα του Πατέρα; Διότι, επειδή πίστεψαν σε αυτόν ως Υιό, ομολόγησαν προφανώς και την ύπαρξη του Πατέρα, και γνώρισαν ποιος και τι λογής είναι ο Πατέρας, καθοδηγούμενοι από την κατά φύση ωραιότητα του Υιού προς το κάλλος εκείνου που τον γέννησε, και βλέποντας το αρχέτυπο μέσα από την ακριβή εικόνα του. Τι είναι λοιπόν αυτό που αποδεικνύεται μέσα από αυτά; Εάν ο Υιός είναι δημιούργημα, δεν θα μπορούσε εξαιτίας του να νοηθεί ο Θεός ως Πατέρας. Διότι το δημιούργημα νοείται σε σχέση με τον δημιουργό του, ενώ ο υιός σε σχέση με τον πατέρα. Τέτοια είναι πάντοτε η θέση εκείνων που έχουν κάποια αμοιβαία σχέση μεταξύ τους.

Διότι, εφόσον γίνεται πιστευτό ότι είναι γέννημα και όχι δημιούργημα, θα φέρει οπωσδήποτε μαζί με τον εαυτό του και τη γνώση εκείνου που τον γέννησε. Και έτσι αληθεύει λέγοντας: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.»

Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηρίου μου· εσύ είσαι αυτός που μου αποκαθιστά την κληρονομιά μου. Αρμόζει να θυμηθούμε τα όσα έχουν ειπωθεί στον δεύτερο ψαλμό. Διότι και εκεί, κατά τον ανθρώπινο τρόπο, πάλι προς αυτόν έλεγε ο Πατέρας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Και στα ιερά Ευαγγέλια ο ίδιος είπε προς τον δικό του Πατέρα σχετικά με τους ιερούς αποστόλους: «Πατέρα, αυτοί που μου έδωσες ήταν δικοί σου, και τους έδωσες σε εμένα και κανείς από αυτούς δεν χάθηκε παρά μόνο ο υιός της απώλειας».

Από το Βιβλίο της Γενέσεως. Λέει ο Ιακώβ προς τις δύο γυναίκες του: «Και μου είπε ο άγγελος του Θεού στον ύπνο μου, είδα όσα σου κάνει ο Λάβαν», και τα εξής. Έπειτα: «Εγώ είμαι ο Θεός, που σου εμφανίστηκε στον τόπο του Θεού». Εάν λοιπόν ήταν απλώς ένας άγγελος από τις λειτουργικές δυνάμεις, πώς ονόμαζε τον εαυτό του Θεό; Ήταν οπωσδήποτε ο Υιός, ο οποίος είναι άγγελος του Θεού και Πατρός, ως λόγος του νου· διότι ο λόγος είναι εξαγγελτικός του νου, ακόμη δε, και επειδή μετά την ενανθρώπηση μας ανήγγειλε το όνομα της πατρότητας. Διότι λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και ως άγγελος της μεγάλης βουλής.

«Και φωνή ήλθε από τη νεφέλη λέγοντας: "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα"». Διότι τότε αληθινά βρόντηξε από το όρος σαν από τον ουρανό ο απεριόριστος Κύριος Ιησούς με τη λαίλαπα του φωτός και με τον ήχο της δόξας της παρουσίας Του· και ο Ύψιστος Πατέρας έδωσε τη φωνή Του, φωνή δύναμης από τη φωτεινή νεφέλη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, λέγοντας προς τους μαθητές: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, ο μονογενής, ο οποίος μεταμορφώθηκε σήμερα στο Θαβώρ κατά την ανθρώπινη φύση· αυτός είναι ο χαρακτήρας της δικής μου υποστάσεως, το απαύγασμα της δικής μου δόξας, η απαράλλακτη εικόνα της δικής μου υπερουσιότητας· αυτός είναι ο δικός μου κραταιός βραχίονας και η δική μου παντοκρατορική δεξιά· αυτός είναι η ενυπόστατη δική μου σοφία και δύναμη, δια του οποίου εποίησα τους αιώνες και παρήγαγα τα πάντα εκ του μη όντος, στον οποίο ευαρεστήθηκα και δι' αυτού σας έσωσα, δι' αυτού φανερώθηκα και στον οποίο φώτισα και ανέπλασα τον κόσμο, στον οποίο έγινα γνωστός και δι' αυτού δοξάστηκα, στον οποίο έχω δοξαστεί και δι' αυτού σας δόξασα και πάλι θα δοξάσω· αυτός είναι που φανέρωσε το όνομά μου στους ανθρώπους, και εγώ τον φανέρωσα στον Ιορδάνη, δίνοντας μαρτυρία και υποδεικνύοντάς τον· αυτός με δόξασε, και εγώ τον δόξασα σήμερα και θα τον δοξάσω στο απρόσιτο φως· αυτός είναι σε εμένα ασυγχύτως, και εγώ σε αυτόν ατρέπτως, απαστράπτοντας θεοπρεπώς και τριαδικώς· αυτός είναι σε εμένα μοναδικώς, και εγώ τριαδικώς σε αυτόν, το ένα μεν λόγω της πρόσληψης, το άλλο δε λόγω της ύπαρξης της θεότητας».

Έμαθα δε ότι πέρασαν από εσάς μερικοί, οι οποίοι έφεραν κακή διδασκαλία κάποιου αλλόκοτου και πονηρού πνεύματος, στους οποίους δεν επιτρέψατε να περάσουν για να σπείρουν τα ζιζάνια, κλείνοντας τα αυτιά σας, ώστε να μην αποδεχθείτε την πλάνη που κήρυτταν αυτοί, όντας πεπεισμένοι ότι το λαοπλάνο πνεύμα δεν λαλεί τα του Χριστού, αλλά τα δικά του· διότι είναι ψευδολόγο. Το Άγιο Πνεύμα όμως δεν λαλεί τα δικά του, αλλά τα του Χριστού, και όχι από τον εαυτό του, αλλά από τον Κύριο, όπως ακριβώς και ο Κύριος κήρυττε σε εμάς αυτά που προέρχονται από τον Πατέρα. Διότι λέγει: «Ο λόγος που ακούτε, δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε». Και για το Άγιο Πνεύμα: «Δεν θα μιλήσει», λέγει, «από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει από εμένα». Και για τον εαυτό του λέγει προς τον Πατέρα: «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο, που μου έδωσες, το ολοκλήρωσα· φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και για το Άγιο Πνεύμα: «Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα το αναγγείλει σε εσάς». Επομένως, ο καθένας δοξάζει εκείνον από τον οποίο και έλαβε αυτό που θα πράξει· και εκείνον κηρύττει και τα δικά του λόγια αναγγέλλει.

Ομιλία ΠΑ΄. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους, τους οποίους μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες, και έχουν τηρήσει τον λόγο σου. α΄. Ο Υιός του Θεού ονομάζεται Άγγελος μεγάλης βουλής, εξαιτίας τόσο των άλλων όσων δίδαξε, όσο και πρωτίστως επειδή κήρυξε τον Πατέρα στους ανθρώπους· αυτό ακριβώς, λοιπόν, λέει και τώρα: Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.

Και δεν δηλώνει μόνο αυτό, αλλά ότι τον γνώρισαν και ως Πατέρα. Διότι δεν είναι το ίδιο να μάθει κανείς ότι είναι δημιουργός, με το να μάθει ότι έχει Υιό. Φανέρωσε δε το όνομά του και με λόγια και με έργα. «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο». Όπως ακριβώς λέει πιο πάνω: «Κανείς δεν έρχεται σε εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί», και: «Εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας μου», έτσι και εδώ λέει: «Αυτούς που μου έδωσες». Και όμως ο ίδιος λέει ότι αυτός είναι η οδός.

Από αυτό λοιπόν είναι φανερό ότι δύο πράγματα αποδεικνύει εδώ με όσα είπε: αφενός ότι δεν είναι αντίθετος προς τον Πατέρα, και αφετέρου ότι θέλημα Εκείνου είναι το να πιστέψουν αυτοί στον Υιό. «Δικοί σου ήσαν, και σε εμένα τους έδωσες». Εδώ θέλει να διδάξει ότι αγαπιέται πάρα πολύ από τον Πατέρα. Επειδή, το ότι βέβαια δεν είχε ανάγκη να τους λάβει, είναι φανερό από το εξής: ο ίδιος τους δημιούργησε και ο ίδιος προνοεί για αυτούς αδιακόπως. Πώς λοιπόν τους έλαβε; Αλλά, όπως ακριβώς είπα, αυτό φανερώνει την ομόνοια προς τον Πατέρα. Εάν όμως κάποιος ήθελε να εξετάσει αυτό το ζήτημα με ανθρώπινα κριτήρια, και ακριβώς με τον τρόπο που ειπώθηκε, τότε δεν θα ανήκουν πλέον στον Πατέρα. Διότι, εάν όταν τους είχε ο Πατέρας, δεν τους είχε ο Υιός, είναι ολοφάνερο ότι και όταν τους έδωσε στον Υιό, ο Ίδιος αποσύρθηκε από την κυριότητά τους· και προκύπτει πάλι κάτι ακόμη πιο άτοπο. Διότι θα βρεθούν, όταν μεν ήταν κοντά στον Πατέρα, να είναι ατελείς, ενώ, όταν ήλθαν προς τον Υιό, τότε να γίνονται τέλειοι. Αλλά είναι γελοίο ακόμη και να τα λέει κανείς αυτά. Τι λοιπόν φανερώνει μέσω αυτού; Ότι και ο Ίδιος είχε αποφασίσει το να πιστέψουν αυτοί στον Υιό. «Και τον λόγο σου τον έχουν τηρήσει, και τώρα έχουν γνωρίσει ότι όλα όσα μου έχεις δώσει, προέρχονται από εσένα». Πώς τήρησαν τον λόγο σου; Με το να πιστέψουν σε εμένα και να μη δίνουν προσοχή στους Ιουδαίους. Διότι, «εκείνος που πιστεύει σε αυτόν», λέγει, «επισφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός». Διότι μερικοί λένε ότι η φράση σημαίνει: «Τώρα εγώ εγνώρισα ότι όλα όσα μου έχεις δώσει προέρχονται από εσένα»· αλλά αυτό δεν θα είχε καμία λογική. Διότι πώς ήταν δυνατόν ο Υιός να αγνοεί τα όσα ανήκουν στον Πατέρα;

Είδες την ισοτιμία; Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας το «Μου έδωσες», ότι αυτοί αποξενώνονται από την εξουσία του Πατέρα, ή, πριν από αυτό, από την εξουσία του Υιού, τα αναίρεσε και τα δύο, λέγοντας όσα είπε· σαν να έλεγε: Ούτε, ακούγοντας ότι «σε εμένα τους έδωσες», να νομίσεις ότι αυτοί είναι ξένοι προς τον Πατέρα (διότι τα δικά μου είναι δικά του)· ούτε, ακούγοντας ότι «δικοί σου ήταν», να νομίσεις ότι είναι ξένοι σε εμένα· διότι τα δικά του είναι δικά μου. Επομένως το «έδωσες» έχει ειπωθεί μόνο για λόγους συγκατάβασης. Διότι όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν στον Υιό· και όσα έχει ο Υιός, στον Πατέρα. Αυτό δε δεν μπορεί να λεχθεί ούτε στην περίπτωση ανθρώπινου υιού, παρά μόνο επειδή ο πατέρας είναι ανώτερος. Διότι το ότι τα πράγματα του κατώτερου ανήκουν στον ανώτερο, είναι σε όλους προφανές· το αντίστροφο όμως όχι. Εδώ όμως γίνεται αντιστροφή, και η αντιστροφή αυτή φανερώνει την ισότητα. Αυτό δηλώνοντας και αλλού έλεγε: «Όλα τα του Πατέρα μου είναι δικά μου», συζητώντας περί της γνώσεως· ενώ το «Μου έδωσες» και όσα παρόμοια, τα λέει για να δείξει ότι δεν ήρθε ως ξένος για να τους προσελκύσει, αλλά παρέλαβε τους δικούς του. Έπειτα παραθέτει και την αιτία και την απόδειξη, λέγοντας: «Και έχω δοξαστεί σε αυτούς»· δηλαδή, είτε επειδή έχω εξουσία σε αυτούς, είτε επειδή θα με δοξάσουν, πιστεύοντας σε εσένα και σε εμένα, και θα μας δοξάσουν το ίδιο. Εάν όμως δεν έχει δοξαστεί το ίδιο σε αυτούς, τότε δεν είναι πλέον δικά του τα όσα ανήκουν σε εκείνον.

Αν όμως αποσκιρτούν από μόνοι τους, δεν τους ελκύω αναγκαστικά. «Τώρα όμως έρχομαι προς εσένα». Βλέπεις ότι ο λόγος έχει συνταχθεί με τρόπο πιο ανθρώπινο; Ώστε, αν κάποιος ήθελε να μειώσει τον Υιό εξαιτίας αυτών των λόγων, θα μειώσει και τον Πατέρα. Δες, λοιπόν, από την αρχή, ότι άλλοτε εμφανίζεται να διδάσκει και να του διασαφηνίζει, και άλλοτε να παραγγέλλει. Ως διδάσκων, όπως όταν λέει: «Δεν παρακαλώ για τον κόσμο»· ενώ ως παραγγέλλων: «Εγώ τους φύλαξα έως τώρα, και κανένας δεν χάθηκε»· και λέει: «Εσύ, λοιπόν, φύλαξέ τους»· και πάλι: «Δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες»· και, «Όταν ήμουν στον κόσμο, εγώ τους φύλαγα». Αλλά η λύση για όλα αυτά είναι ότι τα λόγια αυτά έχουν ειπωθεί αποβλέποντας στην αδυναμία τους. Αφού δε είπε ότι «Κανένας από αυτούς δεν χάθηκε, παρά μόνο ο υιός της απώλειας», πρόσθεσε: «Για να εκπληρωθεί η Γραφή». Ποια Γραφή εννοεί; Εκείνη που προαναγγέλλει πολλά για αυτόν. Δεν χάθηκε, βέβαια, για αυτόν τον λόγο, για να εκπληρωθεί δηλαδή η Γραφή. Και για το ζήτημα αυτό έχουμε μιλήσει εκτενώς και προηγουμένως, ότι αυτός είναι ένας ιδιάζων τρόπος έκφρασης της Γραφής, το να παρουσιάζει δηλαδή ως αιτιολογία τα όσα συμβαίνουν εκ του αποτελέσματος.

Εάν όμως ο θεοφόρος πατέρας λέει ότι «οι άνω (άγγελοι) έψαλλαν αναγγέλλοντας τη σωτηρία πάνω στη γη», αυτό το διατυπώνει με τρόπο εξαιρετικά άριστο και θεόπνευστο. Διότι γνωρίζουμε ότι ο ουρανός και η γη ήσαν ανέκαθεν πλήρεις από τη θεία δόξα. Επειδή όλα τα έργα του Κυρίου ευλογούν τον Κύριο και διηγούνται τη δόξα Του. Αλλά, επειδή στους μεν ουρανούς οι άγγελοι γνώριζαν τη δόξα του αληθινού Θεού, ενώ η ανθρώπινη φύση, η οποία έλαβε ως κατοικία της τη γη, εξώκειλε και αντάλλαξε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων, ο θεοφόρος άνδρας λέει ότι η γη έχει πληρωθεί από θεία δόξα ως προς την επίγνωσή της από τους κατοίκους της γης, πράγμα το οποίο —και ουδέν άλλο— έχει γίνει σωτηρία για τους επί της γης. Είναι δε φανερό ότι η θεία δόξα ανήκει στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι έτσι ακριβώς είπε και ο αψευδής Κύριος προς τον Πατέρα: «Πατέρα, το έργο που μου έδωσες, το ολοκλήρωσα· φανέρωσα το όνομά Σου», και πάλι: «Αυτή είναι η αιώνιος ζωή, το να γνωρίζουν Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς η φύση, έτσι και η δόξα είναι κοινή στις τρεις υποστάσεις της θεότητας.

Ελέχθη δε στον ναό των Αγίων Αποστόλων, παρισταμένης και της συγκλήτου: Επειδή ο Θεός μας είναι Πατέρας, Υιός και άγιο Πνεύμα, εξ αυτών ο μεν Πατέρας, ως Θεός, φανέρωσε στους ανθρώπους τη δική του θεότητα από μόνος του λέγοντας: «εγώ είμαι ο ων». Ο δε Υιός και η δική του θεότητα, και επιπλέον η πατρότητα του Πατέρα, ως Πατέρα, έχει μαρτυρηθεί και από τους δύο, δηλαδή μέσω του Πατέρα και του Υιού· διότι αφενός ο Πατέρας διακηρύσσει προς εμάς: «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, αυτόν να ακούτε», και αφετέρου ο Υιός λέει στον ίδιο του τον Πατέρα: «φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Το άγιο Πνεύμα, όμως, και η δική του θεότητα, μάς έχει φανερωθεί εκ του Πατέρα μέσω του Υιού. Και εκ του Πατέρα μέσω του Υιού αποστέλλεται αυτό στην κτίση, όπως ακούτε: «όταν έλθει ο παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατέρα». Και εκ του Πατέρα μέσω του Υιού παρέχεται σε όλους τους αξίους· γι' αυτό και λέγεται ότι προέρχεται, και πιστεύεται αυτό: εκ του Πατέρα μέσω του Υιού· και γι' αυτό το ζήτημα, σε όσους επιλέγουν να ορθοδοξούν δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουν. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο επέλεξε να γνωρισθεί σε εμάς ο Θεός των πάντων, η Τριάδα: στην μεν Παλαιά, ο Πατέρας μόνο ως Θεός, στην δε Νέα και ως Πατέρας· ο δε Υιός, κατά την ένσαρκη οικονομία, ξεκάθαρα ως Υιός του Θεού και Πατέρα· μετά δε την ανάληψή του, και το άγιο Πνεύμα [φανερώθηκε] ότι είναι Θεός. Και αυτή είναι η επαγγελία του Πατέρα, δηλαδή ο θείος προορισμός του να συγκαταβεί, να εμφανιστεί και να γνωριστεί σε εμάς η υπερούσια Τριάδα, μέσω της έλευσης, ή παρουσίας, ή φανέρωσης του καθενός στον κατάλληλο καιρό, όπως είπε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς».

Διότι έτσι κάπου λέει ο ίδιος προς τον Πατέρα: Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη. Και πάλι: Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους. Και: Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν. Και: Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου. Το ότι δε μέσω της εικόνας γνωρίζεται το αρχέτυπο, ο ίδιος ο Σωτήρας πάλι κάπου είπε προς τους μαθητές: Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου, και από τώρα τον γνωρίζετε. Και:

Πώς λοιπόν και πότε και από ποιους έγινε η πανωλεθρία των μυσαρών ειδώλων, θα το ακούσουν πρώτα από τα ευαγγελικά λόγια, αν βέβαια πεισθούν· διότι ο καθαιρέτης των ειδώλων και καταλύτης της πλάνης, αυτός που μας λύτρωσε από την εξουσία του σκότους και μας απάλλαξε από τη δουλεία της φθοράς, ο αρχηγός της ζωής μας, αυτός που μας χάρισε τη γνώση της αλήθειας, ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, λέει τα εξής προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου· καθώς του έδωσες εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, ώστε σε όλους όσους του έδωσες, να τους δώσει ζωή. Και αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και τον Ιησού Χριστό που απέστειλες». Έπειτα πάλι λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και ξανά: «Δεν παρακαλώ μόνο για αυτούς, δηλαδή για τους μαθητές, αλλά και για εκείνους που θα πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα, καθώς εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσένα, για να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς· ώστε να πιστέψει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλες». Τι είναι πιο οικείο και πιο ξεκάθαρο από αυτά τα ιερά λόγια για τη θεία γνώση; Άραγε λοιπόν δεν έχει αποβληθεί εντεύθεν η πλάνη; Δεν έχει καταλυθεί η επήρεια των δαιμόνων; Δεν έχει καταστραφεί ολοσχερώς η απάτη των ειδώλων; Δεν έχει χαθεί η κυριαρχία του πονηρού;

Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους. Πρόσθεσε και το υπόλοιπο: Θα εξολοθρεύσω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πλέον ανάμνησή τους; Αν, λοιπόν, είναι αληθινά τα σωτήρια λόγια, και η γνώση και το όνομα του Θεού έχουν φανερωθεί, και η πτώση των ειδώλων έχει συντελεστεί θριαμβευτικά —διότι δεν είναι δυνατόν η Αλήθεια να πει ψέματα— είναι ολοφάνερο ότι οι ανόσιοι μιλούν από το αντίθετο πνεύμα.

Διότι δεν είναι δυνατόν η αλήθεια να ψεύδεται, καθώς από τη μία ο σωτήρας όλων μας Χριστός λέει προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους», και στους αγίους μαθητές έχει υποσχεθεί ότι οι πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας, οι οποίες πύλες είναι βέβαια οι θανατηφόρες φλυαρίες και ανοσιουργίες των αιρετικών ή των ειδωλολατρών (διότι η Εκκλησία διαφυλάσσεται ακατάσειστη και ανεπηρέαστη από τις επιθέσεις των εναντίων)· και από την άλλη ο θείος απόστολος γράφει ότι: «Έτσι αγάπησε ο Χριστός την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την καθαρίσει με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου και για να την παρουσιάσει στον εαυτό του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Επίσης, από τους μακάριους προφήτες, ο ένας προφητεύει τη θεόγραφη μύηση στη θεοσοφία των Χριστιανών, λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι για αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για μένα λαός, και δεν θα διδάσκει καθένας τον συμπολίτη του και καθένας τον πλησίον του λέγοντας: “Γνώρισε τον Κύριο”, διότι όλοι θα με γνωρίσουν από τον μικρότερο μέχρι τον μεγαλύτερό τους, επειδή θα γίνω ίλεως στις αδικίες τους, και τις αμαρτίες τους δεν θα τις θυμηθώ πια», ενώ ένας άλλος λέει ότι: «Θα εξολοθρεύσω τα ονόματα των ειδώλων από τη γη, και δεν θα υπάρχει πια ανάμνησή τους», και άλλα μύρια προφητεύουν με σαφήνεια έχοντας το ίδιο νόημα. Όσοι έρχονται σε αντίθεση με όλα αυτά, ως εχθροί της δικής μας πίστης, καθίστανται κατήγοροι των λογίων του Πνεύματος και συνήγοροι του ψεύδους.

Και για τον λόγο αυτόν, με αυτόν τον τρόπο ο Σωτήρας διά του εαυτού Του τιμά τον Πατέρα επάξια προς τον εαυτό Του και προς Εκείνον που Τον γέννησε. Διότι τιμή προς τον Θεό τι άλλο θα μπορούσε να είναι, παρά το να καταδειχθεί ότι είναι εξαιρετικά αγαθός; Και αυτή είναι η δόξα που οφειλόταν μεν από παλιά, δεν ήταν δυνατόν όμως να προσφερθεί από κανέναν απολύτως άνθρωπο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου;». Διότι μόνο στον Μονογενή ήταν δυνατόν να αποδώσει σωστά όλα τα πρέποντα προς τον Πατέρα. Επομένως, δείχνοντας ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή μόνος Αυτός μπόρεσε να φέρει εις πέρας αυτόν τον άθλο, επειδή ολοκλήρωσε εξολοκλήρου το «έργο» προς τον τιμώμενο Πατέρα, λέει: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και πολύ εύλογα.

Διότι αυτός επέβλεψε πάνω στη γη, είτε σε αυτήν πάνω στην οποία κινούμαστε, είτε στη δική μας φύση που έγινε γήινη, είτε στη σάρκα, σύμφωνα με το, «Γη είσαι», την οποία και προσέλαβε, και έλυσε εμάς που ήμασταν δεμένοι με τις πλοκές των δικών μας αμαρτημάτων, και υιούς των τεθανατωμένων, του Αδάμ και της Εύας, και ανήγγειλε στη Σιών το όνομα του Κυρίου. Διότι στεκόμενος μέσα στο ιερό, δίδασκε για τον Πατέρα του· καθώς και ο ίδιος λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.» Αυτά, λοιπόν, σε ποιον αρμόζουν, στον Πατέρα ή στον Υιό; Όλα στον Υιό. Διότι αυτός ανήγγειλε το όνομα του Πατέρα, διδάσκοντας. Αφού, λοιπόν, είπε αυτά ο μακάριος Δαβίδ, προσθέτει: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί.» Άραγε δεν παρουσιάζει φανερά τον Υιό ως δημιουργό και όχι ως όργανο; Αν πάλι η πρόθεση «διά» νομίζεις ότι εισάγει κάποια υποτίμηση, τι θα πεις όταν ο Παύλος τη χρησιμοποιεί για τον Πατέρα; Λέει δηλαδή: «Πιστός είναι ο Θεός, διά του οποίου κληθήκαμε σε κοινωνία με τον Υιό του.» Μήπως εδώ καθιστά τον Πατέρα όργανο; Και πάλι, «Παύλος, απόστολος διά θελήματος Θεού.» Αλλά αυτά μεν είναι αρκετά· πρέπει όμως να επανέλθουμε πάλι στο σημείο από το οποίο παρεκκλίναμε. «Όλα δι' αυτού έγιναν.» Ο Μωυσής, ενώ ασχολήθηκε με την ορατή κτίση, δεν μας ξεκαθάρισε τίποτα για τα νοητά· ο ευαγγελιστής, όμως, συμπεριλαμβάνοντας τα πάντα με έναν λόγο, λέει: «Όλα δι' αυτού έγιναν,» τα ορατά και τα νοητά. «

Διότι και ο ίδιος ο Υιός, εφόσον είναι αληθινός, δεν θα μπορούσε να είναι Θεός ψεύτικος, αλλά αληθινός· όπως ακριβώς ο ίδιος αυτός ο ευαγγελιστής αναφέρει για τον Κύριο στην Καθολική του Επιστολή, ότι «ο Ιησούς Χριστός, αυτός είναι αληθινός Θεός και ζωή αιώνια». Εάν όμως προβάλλουν την ένσταση οι αιρετικοί ότι ο Υιός είναι ψεύτικος Θεός, επειδή ο Πατέρας ονομάστηκε μόνος αληθινός Θεός, ας μάθουν ότι για τον Υιό ο ίδιος ευαγγελιστής λέει το εξής, ότι «Ήταν το φως το αληθινό». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ο Πατέρας είναι ψεύτικο φως· αλλά μη γένοιτο! Ώστε, και όταν αποκαλεί αληθινό Θεό τον Πατέρα, το λέει αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψεύτικους θεούς των Ελλήνων· όπως ακριβώς και το «Τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε». Διότι έτσι όπως τα κατανοούν οι αιρετικοί λοιπόν, επειδή μόνος Θεός είναι ο Πατέρας, ο Υιός δεν είναι καθόλου Θεός, αυτά είναι όντως ανόητα. «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο που μου έδωσες για να κάνω, το ολοκλήρωσα. Και τώρα δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου με τη δόξα, την οποία είχα, πριν να υπάρξει ο κόσμος, κοντά σου. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Μάθε από εδώ πώς δοξάζει ο Πατέρας τον Υιό· διότι πάντως έτσι, όπως και ο Υιός τον Πατέρα. «Εγώ», λέει, «σε δόξασα επί της γης». Εύλογα πρόσθεσε το «Επί της γης». Διότι στους ουρανούς ήταν δεδοξασμένος, καθώς τον προσκυνούσαν οι άγγελοι· η γη όμως τον αγνοούσε.

Εξάλλου, ακόμη και αν γνώριζαν τον Θεό, δεν τον γνώριζαν ως Πατέρα, αλλά μόνο ως Δημιουργό. Ο Υιός όμως τον φανέρωσε ως Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του γνωστό και με τα λόγια και με τα έργα. Διότι, αποδεικνύοντας τον εαυτό του Υιό του Θεού, είναι ολοφάνερο ότι ταυτόχρονα αποδείκνυε και εκείνον ως Πατέρα. «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν· και σε εμένα τους έδωσες, και έχουν τηρήσει τον λόγο σου».

«Τώρα γνώρισαν ότι όλα όσα μου έχεις δώσει προέρχονται από εσένα, διότι τα λόγια που μου έδωσες τα έδωσα σε αυτούς, και αυτοί τα έλαβαν, και γνώρισαν αληθινά ότι από εσένα εξήλθα, και πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλες.» Δύο πράγματα θέλει να αποδείξει με αυτά: ένα μεν, ότι δεν είναι αντίθετος προς τον Πατέρα· έτερον δε, ότι θέλημά Του είναι να πιστέψουν αυτοί στον Υιό. Γι' αυτό λέει: «Αυτούς που μου έδωσες, δικοί σου ήταν.» Διότι και τα δύο αυτά τα αποδεικνύει η φράση, «Μου έδωσες.» Διότι δεν τους άρπαξα, αλλά εσύ ευδόκησες να έρθουν σε εμένα.