Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 18:5

Ο Κύριος, λοιπόν, αν και είναι Θεός και Λόγος του Πατρός, και ενώ γνώριζε τον καιρό που έχει καθοριστεί για τα πάντα δι’ αυτού, και γνωρίζοντας τον χρόνο που ο ίδιος όρισε και για το ίδιο του το σώμα προκειμένου να πάθει, επειδή έγινε άνθρωπος για εμάς, τις ημέρες πριν έλθει ο χρόνος, και ο ίδιος, όπως εμείς, κρυβόταν όταν τον αναζητούσαν, και όταν τον καταδίωκαν έφευγε, και αποφεύγοντας τις επιβουλές περνούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, και «πορευόταν ανάμεσά τους». Όταν όμως ο ίδιος έφερε τον καιρό που είχε οριστεί από αυτόν, κατά τον οποίο ήθελε να πάθει σωματικώς υπέρ όλων, τον αναγγέλλει στον Πατέρα λέγοντας: «Πάτερ, ήλθε η ώρα· δόξασέ σου τον Υιό». Στο εξής δεν κρυβόταν πλέον από εκείνους που τον αναζητούσαν, αλλά παρέμενε στο σημείο επιθυμώντας να συλληφθεί από αυτούς. Διότι, όπως αναφέρεται, είπε σε αυτούς που ήλθαν προς αυτόν: «Ποιον ζητάτε;» Και όταν εκείνοι αποκρίθηκαν: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο», τους έλεγε: «Εγώ είμαι αυτός που ζητάτε», και αυτό δεν το έπραξε μόνο μία, αλλά και δεύτερη φορά· και έτσι λοιπόν τον απήγαγαν στον Πιλάτο. Και ούτε πριν έλθει ο χρόνος άφηνε τον εαυτό του να κρατηθεί, ούτε όταν έφθασε ο καιρός κρυβόταν, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του έκδοτο σε εκείνους που τον επιβουλεύονταν, για να δείξει σε όλους ότι η ζωή και ο θάνατος των ανθρώπων εξαρτώνται από την άνωθεν κρίση, και ότι χωρίς τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς ούτε μία τρίχα ανθρώπου δεν μπορεί να γίνει λευκή ή μαύρη, ούτε στρουθίο πρόκειται να πέσει ποτέ σε παγίδα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΓʹ. Εάν πρέπει να υπομένουμε κάθε πειρασμό, ακόμη και αν ενέχει απειλή θανάτου, προκειμένου να διαφυλαχθεί η υπακοή προς τον Θεό, και μάλιστα κατά τη φροντίδα εκείνων που μας έχουν εμπιστευθεί. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα, αυτός που έχει ζωή όπως ακριβώς έχει ο Πατέρας που του την έδωσε, αυτός που έλαβε κάθε εξουσία από τον Πατέρα, όταν πλησίαζαν εκείνοι που θα τον συνελάμβαναν για να υποστεί τον θάνατο υπέρ της δικής μας δικαιοσύνης και αιώνιας ζωής, τους προϋπάντησε με τόση προθυμία, λέγοντας: «Ιδού, παραδίδεται ο Υιός του ανθρώπου στα χέρια των αμαρτωλών· εγερθείτε, ας πάμε· ιδού, πλησίασε αυτός που με παραδίδει»· και όπως έχει γραφτεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Ο Ιησούς, λοιπόν, γνωρίζοντας όλα όσα επρόκειτο να έλθουν σε αυτόν, βγήκε και τους είπε: Ποιον ζητάτε;» Του αποκρίθηκαν: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο». Τους λέει ο Ιησούς: «Εγώ είμαι»· και μετά από λίγο: «Σας είπα ότι εγώ είμαι· εάν λοιπόν ζητάτε εμένα, αφήστε αυτούς να φύγουν»· πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να υπομένουμε εκουσίως τα κατά φύσιν;

Επιπλέον αυτών, μου έρχεται στο νου και κάτι άλλο για το οποίο μπορώ να περιγελάσω αρκετά. Διότι τα πλήθη που έτρεχαν μαζί με τον προδότη σχεδίαζαν την επίθεση κατά του Χριστού, έχοντας ανάψει φανάρια και πυρσούς. Επειδή απέφευγαν, νομίζω, όπως ήταν φυσικό, τα παραπατήματα στο σκοτάδι και το να πέσουν άθελά τους σε λάκκους· διότι τέτοια πράγματα συνηθίζουν να συμβαίνουν στο σκοτάδι. Αλλά, ω της ανοησίας! Δεν βλέπουν οι ταλαίπωροι από την πολλή τους αμάθεια ότι σκοντάφτουν στον λίθο, για τον οποίο λέει ο Θεός και Πατέρας: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου». Και αυτοί που μερικές φορές τρέμουν μπροστά σε έναν μικρό λάκκο, δεν καταλαβαίνουν ότι πηδούν στις πηγές της αβύσσου και στα κατώτατα της γης, και αυτοί που αποφεύγουν το σκοτάδι της νύχτας, δεν δίνουν καμία σημασία στη συνεχή και ατελείωτη νύχτα. Διότι, έχοντας επιβουλευθεί ασεβώς το θείο φως, δηλαδή τον Χριστό, επρόκειτο να περπατούν στο σκοτάδι και στην καταχνιά, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη· και όχι μόνο αυτό, αλλά θα κατέληγαν στο ίδιο το εξώτερο σκοτάδι, όπου θα λογοδοτούσαν για την ασέβειά τους προς τον Χριστό, και θα παραδίδονταν σε πικρή και ατελείωτη κρίση. <Ο Ιησούς λοιπόν, γνωρίζοντας όλα όσα επρόκειτο να έλθουν εναντίον του, βγήκε και τους λέει: Ποιον ζητάτε; Του αποκρίθηκαν: Τον Ιησού τον Ναζωραίο. Τους λέει ο Ιησούς: Εγώ είμαι. Και στεκόταν μαζί τους και ο Ιούδας που τον παρέδιδε.>

Αλλά για να ελέγξει αυτούς που ήταν παρόντες γι' αυτόν τον σκοπό και τον έβλεπαν, και μέσω αυτού να αποδείξει πάλι ότι δεν ήταν ικανοί ούτε καν να αναγνωρίσουν αυτόν που αναζητούσαν, και για να βεβαιώσει εμάς ώστε να πιστεύουμε ορθά, ότι ποτέ δεν θα είχε συλληφθεί, εάν δεν προσερχόταν με τη θέλησή του σε εκείνους που τον αναζητούσαν. Διότι παρατήρησε πώς, ενώ εκείνος ρωτούσε ξεκάθαρα «Ποιον ζητάτε;», δεν απάντησαν αμέσως, «Είμαστε εδώ για να συλλάβουμε εσένα που μας μιλάς», αλλά, σαν να μιλούσαν για κάποιον που δεν ήταν ακόμη παρών ούτε τον έβλεπαν, απάντησαν: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο».

Διότι αυτός που τιμήθηκε εξίσου με τους αποστόλους, έγινε αφορμή για εκείνους που διψούσαν για το αίμα του Χριστού· επειδή τους έδωσε σημάδι: «Όποιον φιλήσω, αυτός είναι». Ξέχασε εντελώς τη δόξα του Χριστού· νόμισε ίσως ότι μπορούσε να μείνει απαρατήρητος· προσφέροντας από τη μια φίλημα ως δείγμα αγάπης, έχοντας όμως από την άλλη την καρδιά γεμάτη από ανόσιες σκέψεις. Προσέρχεται λοιπόν στον Χριστό σαν να βρίσκεται σε μέθη, προσδοκώντας να καταστήσει την εξαιρετική αγάπη όργανο δόλου και απάτης. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και πολύ δικαιολογημένα καθιστούσε το κρίμα του βαρύτερο, επειδή δεν ντράπηκε να κάνει το φίλημα σχήμα και σύμβολο της προδοσίας. Προσθέτει λοιπόν ο ευαγγελιστής: «Ο δε Ιησούς του είπε: Ιούδα, με φίλημα παραδίδεις τον Υιό του ανθρώπου;» Διότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε και αυτά που έχουν ειπωθεί από τον Ιωάννη σχετικά με αυτό· είπε δηλαδή, ότι οι υπηρέτες των Ιουδαίων προχωρούσαν για να συλλάβουν τον Ιησού· και Εκείνος τους βγήκε σε συνάντηση, λέγοντας: «Ποιον ζητάτε;» Όταν δε οι υπηρέτες είπαν, «Τον Ιησού τον Ναζωραίο», αυτός ο ίδιος παρέδιδε τον εαυτό του στα χέρια των φονιάδων, λέγοντας: «Εγώ είμαι.» Εκείνοι δε, λέει, οπισθοχώρησαν· και αυτό έγινε τρεις φορές. Ποια είναι λοιπόν η οικονομία, και για ποιον λόγο ο Σωτήρας παρέδωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι έπεφταν κάτω ακούγοντας το, «Εγώ είμαι;» Για να μάθουν, βεβαίως, ότι το πάθος δεν του ήταν κάτι αθέλητο· διότι δεν ήταν αποτέλεσμα της δικής τους ισχύος το να συλληφθεί ο Χριστός και να προσαχθεί στους ανόσιους καθοδηγητές, αλλά ο ίδιος παρέδωσε τον εαυτό του. (

Για τον λόγο αυτόν το λέει, ώστε να φανερωθεί σε όλους η μικρή ποσότητα των άρτων και να θαυμαστεί το μέγεθος της θαυματουργίας του, καθώς με τόσο λίγους άρτους τράφηκε τόσο μεγάλο πλήθος. Και όταν λέει «ποιον ζητάτε;», δείχνει ότι αυτοί που τον ζητούν βρίσκονται σε πλάνη και ζητούν τον «Ιησού», όνομα που ερμηνεύεται ως ιατρός και σωτήρας, ώστε, όταν τον σκοτώσουν, να στερηθούν τη σωτηρία του.

Απορία. Πώς ο Ιωάννης είναι ο μόνος που δεν μνημόνευσε το φιλί της προδοσίας; Και πώς, ενώ οι άλλοι έχουν αναφέρει ότι αμέσως μόλις ο Ιούδας φίλησε τον Κύριο, οι Ιουδαίοι Τον συνέλαβαν, ο Ιωάννης δεν αναφέρει αυτό, αλλά συνέγραψε ότι τους ρώτησε: «Ποιον ζητείτε;» και ότι έπεσαν ανάσκελα, και τα εξής;

Λύση. Ο Ιούδας ήλθε εναντίον του Κυρίου μαζί με πλήθος το οποίο έφερε ρόπαλα και μαχαίρια, όπως όλοι συμφώνως εξέθεσαν. Από εκεί και έπειτα, λοιπόν, επειδή συνέβησαν διάφορα, οι ευαγγελιστές μοιράζονται τη διήγηση αυτών των γεγονότων. Διότι ο Χριστός, θέλοντας να δείξει ότι συλλαμβάνεται εκουσίως, τους επέβαλε αορασία, δηλαδή αποπληξία, και αφού τους έριξε ανάσκελα και είπε «Εγώ είμαι αυτός που ζητάτε», ενώ εκείνοι βρίσκονταν σε ταραχή, και αφού επιπλέον ο Ιούδας τον υπέδειξε με το φιλί, συλλαμβάνεται από αυτούς.

Διότι τι ήταν πιο αναίσθητο, και τι πιο αγνώμον από εκείνους; Έπεσαν προς τα πίσω, και πάλι σηκώθηκαν, και πάλι επιτέθηκαν. Άραγε δεν ήσαν πιο αναίσθητοι και από τους λίθους; Και για να μάθουν ότι αυτός είναι που τους είπε «Ποιον ζητάτε;» και τους έριξε προς τα πίσω, τους λέει πάλι, όταν σηκώθηκαν: «Ποιον ζητάτε;». Και λένε: «Τον Ιησού». Τους λέει: «Σας είπα ότι εγώ είμαι»· σχεδόν σαν να έλεγε: «Μάθετε ότι κι εκείνος που πρωτύτερα σας είπε "Ποιον ζητάτε;" και σας έριξε κάτω, είμαι εγώ». Αλλά τίποτε περισσότερο δεν έγινε από αυτό, παρά παρέμειναν στην πώρωσή τους.

Τόσο πολύ απείχε εκείνος από το να μπορέσει να τον παραδώσει, ώστε δεν μπορούσε καν να τον δει ενώ ήταν παρών, αυτόν που επρόκειτο να παραδώσει, και μάλιστα ενώ υπήρχαν λαμπάδες και τόσο πολύ φως. Διότι, υπονοώντας αυτό ακριβώς, είπε ότι είχαν λαμπάδες και φανάρια και ούτε έτσι δεν τον έβρισκαν, καθώς λέει: «Και ο Ιούδας στεκόταν μαζί τους», εκείνος δηλαδή που είχε πει: «Εγώ θα σας τον παραδώσω». Διότι τύφλωσε τη διάνοιά τους, θέλοντας να δείξει τη δική του δύναμη, και για να μάθουν ότι επιχειρούν τα αδύνατα. Έπειτα, μόλις άκουσαν τη φωνή του, οπισθοχώρησαν και έπεσαν καταγής.

Για ποιον λόγο όμως το λέει αυτό; Επειδή πολλές φορές, ενώ επιχείρησαν να τον συλλάβουν, πέρασε ανάμεσά τους και διέφυγε χωρίς εκείνοι να το αντιληφθούν. Αλλά και τότε το ίδιο θα συνέβαινε, εάν δεν το είχε θελήσει ο ίδιος. Θέλοντας λοιπόν να του διδάξει ακριβώς αυτό, και τότε τύφλωσε τα μάτια τους και ρωτούσε ο ίδιος: «Ποιον ζητάτε;» Και δεν τον αναγνώρισαν, παρόλο που κρατούσαν φανάρια και λαμπάδες, και είχαν μαζί τους τον Ιούδα. Έπειτα, επειδή του απάντησαν «Τον Ιησού», λέει: «Εγώ είμαι αυτός που ζητάτε»· και εδώ πάλι λέει: «Φίλε, για ποιον σκοπό ήρθες;»

Τώρα όμως τον βλέπεις να προστρέχει στο γεγονός. Όταν, λοιπόν, κινήθηκαν εναντίον του, λέει: «Ποιον ζητάτε;» Εκείνοι δε λένε: «Τον Ιησού». Και τους λέει: «Ιδού, εγώ είμαι». Και οπισθοχώρησαν και έπεσαν χάμω. Έτσι, αφού πρώτα τους τύφλωσε και έδειξε ότι μπορούσε να διαφύγει, τότε παρέδωσε τον εαυτό του, για να μάθεις ότι δεν το υπέμεινε αυτό ακούσια, ούτε από ανάγκη, ούτε από βία, ούτε από την τυραννία εκείνων που επήλθαν εναντίον του, αλλά εκούσια, με δική του προαίρεση και βούληση, και έχοντας οικονομήσει αυτά από πολύ καιρό πριν.

«Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τους οικτιρμούς σου από εμένα· το έλεός σου και η αλήθειά σου ας με προστατεύουν πάντοτε» με τη μορφή του δούλου. «Διότι με περικύκλωσαν κακά» από φρικτότατους εχθρούς «και με κατέλαβαν οι ανομίες του κόσμου, και δεν θα μπορέσω να δω. Διότι πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου» τα κακά του κόσμου, εξαιτίας των οποίων «η καρδιά μου με εγκατέλειψε»». Κανείς όμως από όσους μελετούν αυτά ας μην κατακρίνει αυτήν τη μικρή παραλλαγή των στίχων· διότι έτσι το απαιτεί το νόημα των γραφομένων, καθώς και για να φανερωθούν τα δυσνόητα πιο ξεκάθαρα και πιο κατανοητά. «Ευδόκησε, Κύριε, να με λυτρώσεις· Κύριε, πρόσεξε στο να με βοηθήσεις. Ας ντροπιαστούν και ας καταντροπιαστούν μαζί εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου για να την αφαιρέσουν· ας στραφούν προς τα πίσω και ας ντροπιαστούν όσοι μου θέλουν κακά». Διότι αυτό το ρητό εκπληρώθηκε όταν ήλθαν προς αυτόν «με μαχαίρια και ξύλα και λαμπάδες και όπλα», και τους ρώτησε: «ποιον ζητάτε;» Και όταν εκείνοι απάντησαν «τον Ιησού τον Ναζωραίο», και τον άκουσαν να λέει «Εγώ είμαι», αυτή και μόνο η φωνή τους απώθησε «προς τα πίσω», λέει, «και έπεσαν καταγής». «Ας λάβουν αμέσως την ντροπή τους εκείνοι που μου λένε εύγε, εύγε»· λέγοντας το εύγε, εύγε με υποκρισία και όχι αληθινά. «

Άλλο. Κ'. Εάν ο Χριστός δεν υποδηλώνει κάποιον συγκεκριμένο, όπως λέτε, αλλά τον καθόλου άνθρωπο, πώς λέει προς τους Ιουδαίους: Ποιον ζητάτε; Του αποκρίθηκαν: Τον Ιησού τον Ναζωραίο. Τους λέει: Εγώ είμαι. Επομένως, ποιος είναι ο Χριστός, ο οποίος έχει κληθεί και με το κύριο όνομα Ιησούς ο Ναζωραίος;

«Γνώριζε δε ο Ιούδας τον τόπο, διότι εκεί πολλές φορές είχε συγκεντρωθεί ο Ιησούς.» Διότι ο Κύριος επιδίωκε τους έρημους τόπους και τα εργαστήρια της ησυχίας, και μάλιστα όταν παρέδιδε κάποια υψηλότερη μυστική διδασκαλία. Από πού, όμως, γνώριζε ο Ιούδας ότι ο Ιησούς βρισκόταν στον κήπο αυτή την ώρα, και δεν υπέθεσε ότι θα τον έβρισκε να κοιμάται σε κάποιο σπίτι; Γνώριζε ότι ο Κύριος ως επί το πλείστον διανυκτέρευε στην ύπαιθρο, και για τον λόγο αυτό βγήκε έξω και τότε. Εξάλλου, γνώριζε καλά ότι ειδικά σε καιρό εορτής είχε τη συνήθεια να διδάσκει στους μαθητές κάτι πιο υψηλό· και δίδασκε τους μαθητές, όπως είπαμε, τα μυστήρια σε τέτοιους τόπους. Επειδή, λοιπόν, τότε ήταν εορτή, υπέθεσε ότι βρισκόταν εκεί, αναλύοντας στους μαθητές τα νοήματα της εορτής κατά το σύνηθες. «Ο Ιούδας, λοιπόν, αφού πήρε τη σπείρα και υπηρέτες από τους αρχιερείς και τους Φαρισαίους, έρχεται εκεί με λαμπάδες, και φανάρια, και όπλα. Ο Ιησούς, λοιπόν, επειδή γνώριζε όλα όσα επρόκειτο να έλθουν εναντίον του, βγήκε και τους είπε: Ποιον ζητάτε; Του αποκρίθηκαν: Τον Ιησού τον Ναζωραίο. Τους λέγει ο Ιησούς: Εγώ είμαι.»

Και στεκόταν μαζί τους και ο Ιούδας, αυτός που τον παρέδιδε. Μόλις, λοιπόν, τους είπε: «Εγώ είμαι», οπισθοχώρησαν και έπεσαν στο έδαφος.» Τη μεν σπείρα την πείθουν να συνεργαστεί μαζί τους με χρήματα· διότι τέτοιος είναι ο στρατός, εξαγοράζεται με χρυσό. Προσέρχονται δε πολλοί, επειδή φοβούνταν όσους ακολουθούσαν τον Ιησού και οι οποίοι ήταν προσηλωμένοι σε αυτόν εξαιτίας της διδασκαλίας και των θαυμάτων του.