Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:11

ΕΡΩΤΗΣΗ 46. Εάν εκείνος που ανέχεται κάποιον άλλον στο να διαπράξει αμαρτία, είναι ένοχος για την αμαρτία. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτή η κρίση είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου προς τον Πιλάτο, όταν είπε: «Εκείνος που με παρέδωσε σε εσένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία». Διότι είναι σαφές από αυτό ότι και ο Πιλάτος, επειδή ανέχθηκε εκείνους που τον παρέδωσαν, είχε αμαρτία, έστω και μικρότερη. Αυτό το αποδεικνύει φανερά και ο Αδάμ που ανέχθηκε την Εύα, καθώς και η Εύα που ανέχθηκε το φίδι· διότι κανείς από αυτούς δεν θεωρήθηκε αθώος ώστε να αφεθεί ατιμώρητος. Και αυτή η ίδια η αγανάκτηση του Θεού εναντίον τους το καταδεικνύει αυτό συγκεκριμένα· διότι, όταν ο Αδάμ αντί για απολογία προέβαλε τη δικαιολογία: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε, και έφαγα», ο Θεός του αποκρίνεται: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου έδωσα την εντολή από αυτό μόνο να μην φας, επικατάρατη να είναι η γη στα έργα σου», και τα εξής.

Αυτό που ήδη προαναφέραμε, θα το επαναλάβουμε: εφόσον το πάθος δεν επήλθε χωρίς τη θέλησή του, ούτε επιβλήθηκε από ιουδαϊκή επιβολή, με ποιον τρόπο πρέπει κανείς να αμύνεται και να αποτρέπει εντελώς, και μάλιστα με μάχαιρα, το θράσος αυτών που επιτίθενται κατά παραχώρηση, και τις ανόσιες επιβουλές των Ιουδαίων; Λέει δε ότι ο Πατέρας και Θεός του έδωσε το ποτήριο, δηλαδή τον θάνατο, αν και αυτό προετοιμάστηκε εξαιτίας της αφιλοθεΐας των Ιουδαίων, επειδή δεν θα είχε συμβεί καθόλου, αν Εκείνος δεν είχε επιτρέψει να συμβεί για χάρη μας. Γι' αυτό, άλλωστε, και προς τον ίδιο τον Πιλάτο που μεγαλορρημονούσε, είπε ο Χριστός: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν.» Διότι λέει ότι η εκούσια προθυμία του Υιού να υποστεί το πάθος και η άνωθεν συγκατάθεση του Πατέρα σε αυτό, θεωρήθηκε ως εξουσία δοσμένη στον Πιλάτο. <Η σπείρα, λοιπόν, και ο χιλίαρχος και οι υπηρέτες των Ιουδαίων συνέλαβαν τον Ιησού και τον έδεσαν, και τον οδήγησαν πρώτα στον Άννα· διότι ήταν πεθερός του Καϊάφα, ο οποίος ήταν αρχιερέας εκείνου του έτους.>

Διότι δεν κατανοούσε καθόλου το μυστήριο της σιωπής. Θα παρατηρήσεις όμως ότι και σε αυτό εκπληρώνεται τέλεια εκείνο που προαναγγέλθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Διότι σαν πρόβατο», λέει, «οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του, μέσα στην ταπείνωσή του η κρίση του άρθηκε». Και αυτά μεν μας τα είπε ο μακάριος Ησαΐας. Λαμβάνοντας δε το πρόσωπο του Χριστού, λέει κάπου πάλι ο μελωδός εν Πνεύματι: «Έθεσα φυλακή στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου. Κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα από αγαθά». Θα κατανοήσεις δε το «από αγαθά» αντί του «από κακά». Διότι η θεία Γραφή συνηθίζει να λέει τέτοια πράγματα με εύφημο τρόπο, όταν αναφέρεται στο ίδιο το θείο πρόσωπο. <Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Ιησούς: Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν. Γι' αυτό, εκείνος που με παραδίδει σε σένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία.> Το ποιος είναι ή από πού προέρχεται ή από ποιον πατέρα γεννήθηκε, δεν το λέει πιο καθαρά.

Διότι το να σπαταλάμε με αυτόν τον τρόπο έναν μυστικό λόγο στα αυτιά ενός αλλογενούς δεν το επιτρέπει ούτε σε εμάς τους ίδιους, λέγοντας: «Μη δώσετε τα άγια στους σκύλους, και μη ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους». Σε εκείνον όμως που πρόβαλλε την εξουσία που του έδινε το αξίωμά του, και που υποσχόταν ασύνετα ότι μπορούσε να κατευθύνει προς οποιαδήποτε κατάληξη την κρίση για αυτόν, σύμφωνα με το τι φαινόταν σωστό μόνο σε εκείνον, πολύ ωφέλιμα αντιπαραθέτει τη δική του δύναμη και εξουσία, και τον ανακόπτει καθώς εκείνος φούσκωνε από μάταιη και ασύνετη αλαζονεία ενάντια και στην ίδια τη θεία δόξα. Διότι αληθινά δεν θα προκαλούσε μικρή ζημιά σε κάποιους η ιδέα ότι ο Χριστός σύρθηκε σε ανεπιθύμητα βασανιστήρια και μάλιστα χωρίς τη θέλησή του, και ότι νικήθηκε από την πλεονεξία των Ιουδαίων, καίτοι είναι εκ φύσεως Θεός και έχει κηρυχθεί βασιλιάς των συμπάντων από την αγία και θεόπνευστη Γραφή. Εξάλειψε λοιπόν για εμάς την αφορμή του σκανδάλου, και καταστρέφει συθέμελα την πλάνη γύρω από αυτό, λέγοντας: «Αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν». Το ότι η εξουσία είχε δοθεί στον Πιλάτο άνωθεν, το λέει όχι με την έννοια ότι ο Θεός και Πατέρας επέβαλε παρά τη θέλησή του στο ίδιο Του το γέννημα το πάθος του σταυρού, αλλά με την έννοια ότι ο ίδιος ο Μονογενής παρέδωσε τον εαυτό του στο να πάθει για εμάς, και ο Πατέρας επέτρεψε να εκπληρωθεί πάνω σε αυτόν το μυστήριο.

Παρόμοιο με αυτό νομίζω ότι είναι εκείνο που ειπώθηκε πολύ καθαρά με τη φωνή του Σωτήρα προς τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν». Δικαιολογημένα, λοιπόν, θα μπορούσε να πει και πάλι η νοητή Ιερουσαλήμ, δηλαδή η Εκκλησία, στον κόσμο που την διώκει: Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν. <Εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας, θα πατάξω κάθε άλογο με έκσταση και τον αναβάτη του με παραφροσύνη· ενώ πάνω στον οίκο του Ιούδα θα ανοίξω τα μάτια μου, και όλα τα άλογα των λαών θα τα πατάξω με τύφλωση.> Το ότι θα κατευνάσει κάθε πόλεμο και θα καταστήσει άπρακτες τις επιθέσεις των διωκτών, το δίνει να κατανοηθεί λέγοντας ότι θα πατάξει το άλογο και τον αναβάτη με έκσταση και παραφροσύνη, καθώς και με τύφλωση. Είναι δε, νομίζω, το ίδιο πράγμα το να πάθει κανείς έκσταση με το να υποστεί παραφροσύνη. Διότι το να βγει κανείς εκτός εαυτού θα θεωρούνταν έκσταση, και πολύ δικαιολογημένα. Όταν λοιπόν αυτό συμβεί και πλήξει αυτούς που διψούν για φόνο, θα εναπόκειται οπωσδήποτε στους αγίους να πουν για όσους τους πολέμησαν: «Οι εχθροί μας είναι ανόητοι», και ακόμη: «Αυτοί καυχώνται σε άρματα και αυτοί σε άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Αυτοί σκόνταψαν και έπεσαν, εμείς όμως σηκωθήκαμε και σταθήκαμε όρθιοι».

«Αυτό δε είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Γι' αυτό ο Χριστός πέθανε και ανέζησε, για να κυριεύσει και νεκρούς και ζωντανούς». Έδωσε λοιπόν εκούσια τη ζωή του για εμάς, σαν να τον παρέδωσε σχεδόν ως άνθρωπο με δικό του νεύμα ο Θεός και Πατέρας, και σαν να του επέτρεψε, όπως είπα, να αγοράσει με το τίμιο αίμα του τη ζωή όλων. Γι' αυτό άλλωστε ο Σωτήρας απάντησε στον Πιλάτο, ο οποίος νόμισε ότι έχει εξουσία πάνω του, λέγοντας: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν». Αφού λοιπόν προανήγγειλε μέσω της φωνής του Προφήτη ότι θα υπάρξει πολύ μεγάλη μεταστροφή των ανθρωπίνων πραγμάτων προς το καλύτερο με τον κατά σάρκα θάνατό του, σχεδόν επισπεύδει την εμφάνιση του καιρού κατά τον οποίο θα γίνουν αυτά, και πρόσταξε να τελεστεί το μυστήριο του πάθους, δίνοντας παραγγελία στην ίδια τη ρομφαία και λέγοντας: «Εγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Και λέμε ότι με τη λέξη ρομφαία σε αυτά τα λόγια υποδηλώνεται, με τη μορφή μαχαιριού, ο πειρασμός ή και το ίδιο το πάθος που επιφέρθηκε στον Εμμανουήλ από την παράνοια των Ιουδαίων.

Εμείς όμως οφείλουμε να εφαρμόσουμε την ομορφιά της αλήθειας σε όσα συνέβησαν τυπολογικά, και να αναπτύξουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι έτσι το βαθύ μυστήριο της ευσέβειας γίνεται ευσύνοπτο στους ακροατές. Παραλαμβάνει, λοιπόν, το παιδί ο τρισμακάριος Αβραάμ, και σπεύδει στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός. Φτάνει δε σε αυτόν μόλις την τρίτη ημέρα, έχοντας διατάξει να τον ακολουθούν και δύο υπηρέτες. Το ότι, λοιπόν, το παιδί προσφέρεται από τον πατέρα για θυσία, σημαίνει μέσω συμβόλου και τύπου, πως δεν ήταν κάποια ανθρώπινη δύναμη ούτε η πλεονεξία εκείνων που τον επιβουλεύονταν που ανέβασε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον σταυρό, αλλά η βούληση του Πατέρα, για να το πω έτσι, η οποία παραχώρησε κατ' οικονομίαν να υπομείνει Αυτός τον θάνατο υπέρ πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Σωτήρας, άλλοτε συνομιλώντας με τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν»· και άλλοτε πάλι απευθύνοντας τους λόγους προς τον εν ουρανοίς Πατέρα του έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Δεν αντιλέγει στον πατέρα το παιδί· «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του ο Υιός, αν και είναι Θεός, γενόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω».

Και αληθινός θα μας φανεί ο λόγος περί αυτού, όταν δούμε τον Ιησού να μιλάει στους Ιουδαίους σαν με παραβολές και αινίγματα, ενώ στους μαθητές του έλεγε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού, στους δε υπολοίπους με παραβολές.» Το δε παιδί, δηλαδή ο Ισαάκ, φορτώθηκε τα ξύλα της ολοκαύτωσης από το χέρι του πατέρα του, και φτάνει μέχρι τους τόπους της θυσίας. Διότι φέροντας στους ώμους τον δικό του σταυρό, ο Χριστός έπαθε έξω από την πύλη, όχι επειδή εξαναγκάστηκε στο πάθος από ανθρώπινη δύναμη, αλλά από δικό του θέλημα και με τη βουλή του Θεού και Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που είπε ο ίδιος στον Πόντιο Πιλάτο: «Δεν έχεις καμία εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν.» Τοποθετούμενος δε πάνω στα ξύλα ο Ισαάκ, διασώζεται και από τον θάνατο και από το πάθος. Ένα δε θεόσταλτο κριάρι ανεβαίνει για τη θυσία. Διότι πράγματι ο Λόγος, που ανέλαμψε από την ουσία του Θεού και Πατέρα, βρισκόταν μέσα στον δικό του ναό, εννοώ σε αυτόν που προήλθε από την Παρθένο και προσηλώθηκε στο ξύλο. Επειδή όμως υπάρχει ως Θεός απαθής και αθάνατος, απαλλάσσει τον εαυτό του και από τον θάνατο και από το πάθος.

Διότι αυτοί τον οδήγησαν στον Πιλάτο· αυτοί πιάστηκαν να κραυγάζουν: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν». Και πάλι: «Εάν δεν τον σκοτώσεις αυτόν, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». Αλλά και οι θεσπέσιοι μαθητές κατηγορούσαν ξεκάθαρα την κακοτροπία εκείνων, λέγοντας προς τον Θεό Πατέρα στους ουρανούς τα εξής: «Διότι στα αλήθεια συγκεντρώθηκαν σε τούτη την πόλη εναντίον του αγίου παιδός σου Ιησού Χριστού, τον οποίο έχρισες, και ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος μαζί με τα έθνη και τους λαούς του Ισραήλ». Πολύ ξεκάθαρα δε και ανοιχτά ο μακάριος Πέτρος επιπλήττει τους λαούς των Ιουδαίων, λέγοντας, τη μια φορά ότι «Τον αρχηγό της ζωής σκοτώσατε», και την άλλη πάλι: «Εσείς όμως αρνηθήκατε τον άγιο και δίκαιο, και ζητήσατε να σας χαριστεί ένας άνδρας φονιάς». Τι άραγε εννοεί λοιπόν ο νόμος όταν λέει, ότι δεν γνωρίζουν αυτόν που χτύπησε; Ο λόγος είναι μυστικός, και δεν είναι προφανής απλώς σε όλους· αλλά ίσως είναι γνώριμος μόνο σε όσους κατανοούν ορθά το μυστήριο του Χριστού. Διότι νόμιζαν οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, και όσοι συμμετείχαν στα ανόσια σχέδιά τους, ότι επικράτησαν, και επειδή απέδιδαν το γεγονός στη δική τους σκληρότητα και όχι στη θέληση του Χριστού, χαίρονταν σαν νικητές, και δεν γνώριζαν ότι έπαθε εκούσια, και υπακούοντας στο θέλημα του Πατέρα, παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς. Γι' αυτό άλλωστε λέει ξεκάθαρα στον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία απολύτως εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί από άνωθεν».

Επειδή λοιπόν σιώπησε, λέει ο Πιλάτος: «Δεν γνωρίζεις ότι έχω εξουσία να σε σταυρώσω;» Βλέπεις πώς προκαταδίκασε τον εαυτό του; Διότι, αν τα πάντα εξαρτώνται από εσένα, για ποιον λόγο, εφόσον δεν βρήκες καμία αιτία, δεν τον απολύεις; Επειδή λοιπόν έβγαλε την απόφαση εναντίον του εαυτού του, τότε του λέει: «Μεγαλύτερη αμαρτία έχει εκείνος που με παραδίδει σε εσένα»· δείχνοντας ότι και ο ίδιος είναι ένοχος αμαρτίας. Έπειτα, καταρρίπτοντας το φρόνημα και την αλαζονεία του, λέει: «Δεν θα είχες εξουσία, αν δεν σου είχε δοθεί»· δηλώνοντας ότι αυτό δεν συμβαίνει απλώς και σύμφωνα με τη συνήθη εξέλιξη των πραγμάτων, αλλά επιτελείται μυστικώς. Και για να μην νομίσει, ακούγοντας το «αν δεν σου είχε δοθεί», ότι έχει απαλλαγεί από κάθε κατηγορία, γι' αυτό είπε: «Μεγαλύτερη αμαρτία έχει εκείνος που με παραδίδει σε εσένα». Και όμως, αν είχε δοθεί [κατ' ανάγκην], ούτε αυτός ούτε εκείνοι θα ήταν υπεύθυνοι για εγκλήματα.

Ενώ εκείνος καθόταν στο βήμα, η γυναίκα του τού έστειλε μήνυμα λέγοντας: Μην έχεις καμία ανάμειξη με αυτόν τον δίκαιο· διότι πολλά υπέφερα σήμερα στο όνειρό μου εξαιτίας του. Δες τι συμβαίνει πάλι, το οποίο ήταν ικανό να τους συνετίσει όλους. Διότι, πέρα από την απόδειξη που προέκυπτε από τα ίδια τα γεγονότα, και το όνειρο δεν ήταν ασήμαντο. Και για ποιον λόγο δεν το βλέπει ο ίδιος; Είτε επειδή εκείνη ήταν περισσότερο άξια· είτε διότι, αν το έβλεπε ο ίδιος, δεν θα γινόταν εξίσου πιστευτός, ή ούτε καν θα το φανέρωνε. Για τον λόγο αυτόν οικονομήθηκε να το δει η γυναίκα του, ώστε να γίνει φανερό σε όλους. Και δεν το βλέπει απλώς, αλλά και υποφέρει πολλά, ώστε ο άνδρας, ωθούμενος και από τη συμπάθεια προς τη γυναίκα του, να γίνει πιο διστακτικός ως προς τον φόνο. Αλλά και η χρονική στιγμή συνέβαλε τα μέγιστα· διότι το είδε ακριβώς εκείνη τη νύχτα. Αλλά δεν ήταν ασφαλές γι' αυτόν, θα μπορούσε να πει κάποιος, να τον αφήσει ελεύθερο, επειδή είπαν ότι έκανε τον εαυτό του βασιλιά. Έπρεπε λοιπόν να αναζητήσει αποδείξεις και διασταυρώσεις, και όσα αποτελούν τεκμήρια σφετερισμού της εξουσίας· για παράδειγμα, αν συγκέντρωνε στρατό, αν μάζευε χρήματα, αν κατασκεύαζε όπλα, ή αν επιχειρούσε κάτι άλλο παρόμοιο. Αυτός όμως απλώς παρασύρεται· για τον λόγο αυτόν ούτε τον ίδιο δεν απαλλάσσει ο Χριστός από τις ευθύνες, λέγοντας: Μεγαλύτερη αμαρτία έχει εκείνος που με παραδίδει σε εσένα.

Αποκρίθηκε ο Ιησούς: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί από άνωθεν. Γι' αυτό, εκείνος που με παραδίδει σε σένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία». Ο μεν Πιλάτος, ακούγοντας απλώς έναν λόγο, ότι δηλαδή είναι Υιός του Θεού, φοβάται. Εκείνοι όμως, αν και είδαν και θεία έργα, τον θανατώνουν, ενώ εξαιτίας αυτών των έργων όφειλαν να τον προσκυνούν. Και τον ρωτά όχι όπως προηγουμένως: «Τι έκανες;» αλλά, «Ποιος είσαι εσύ;» Διότι τότε, επειδή κατηγορούνταν ότι σφετερίζεται τη βασιλεία, εύλογα τον ρωτούσε: «Τι έκανες;» Τώρα όμως, επειδή διαβάλλεται ότι παρουσιάζει τον εαυτό του ως Υιό του Θεού, τον ρωτά: «Από πού είσαι εσύ;» Ο Ιησούς όμως σιωπά. Διότι ο Πιλάτος είχε ήδη μάθει από αυτόν ότι: «Γι' αυτό έχω γεννηθεί» και «Η βασιλεία μου δεν είναι από εδώ» και όμως δεν ωφελήθηκε σε τίποτα από αυτά, ούτε αντιστάθηκε υπέρ της αλήθειας, αλλά ενέδωσε στην ορμή του όχλου. Γι' αυτό ο Κύριος, περιφρονώντας τις ερωτήσεις του ως μάταιες, δεν του απαντά καθόλου.

Γενικά φαίνεται ότι ο Πιλάτος δεν ήταν καθόλου σταθερός χαρακτήρας, αλλά κλονιζόταν πάρα πολύ από τον παραμικρό φόβο. Διότι και τους Ιουδαίους φοβόταν, και τον Ιησού, ως Υιό του Θεού, έφριττε. Ας δούμε όμως και πώς καταδικάζει τον εαυτό του, με αυτά που λέει: «Έχω εξουσία να σε σταυρώσω, και εξουσία έχω να σε απολύσω.» Διότι, αν τα πάντα εξαρτώνταν από εσένα, για ποιον λόγο δεν απέλυες αυτόν τον οποίο βρήκες αναίτιο; Ο Κύριος όμως, καταρρίπτοντας την αλαζονεία του, λέει: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν.» Διότι δεν πεθαίνω απλώς έτσι, αλλά επιτελώ κάποιο μυστήριο, και αυτό έχει προοριστεί άνωθεν για την κοινή σωτηρία. Και για να μην νομίσεις, ακούγοντας το «άνωθεν έχει δοθεί», ότι ο Πιλάτος έχει απαλλαγεί από την ευθύνη ενώπιον του Θεού, προσθέτει ότι «Εκείνος που με παρέδωσε σε εσένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία.» Διότι δείχνει από αυτό ότι και ο Πιλάτος είναι υπεύθυνος για αμαρτία, έστω και μικρότερη. Διότι δεν σημαίνει ότι, επειδή είχε δοθεί άνωθεν, δηλαδή είχε παραχωρηθεί το να πεθάνει ο Χριστός, γι' αυτό είναι αναίτιοι και ο Πιλάτος και οι Ιουδαίοι· αλλά η μεν δική σας προαίρεση θέλησε το κακό, ο δε Θεός το επέτρεψε, και συγκατένευσε να προχωρήσει αυτό σε έργο. Επομένως, δεν είναι αναίτιοι οι πονηροί, επειδή ο Θεός παραχωρεί να εκδηλωθεί η κακία τους σε έργο· αλλά επειδή και το θέλουν και το διαπράττουν, είναι άξιοι κάθε καταδίκης. «Έκτοτε, ο Πιλάτος ζητούσε να τον απολύσει.»