Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:26

Διότι οι πειρασμοί δοκιμάζουν τις καρδιές όσων πάσχουν και φανερώνουν τους λογισμούς που υπάρχουν μέσα τους. <Ο Ιησούς, λοιπόν, βλέποντας τη μητέρα του και τον μαθητή που αγαπούσε να στέκεται δίπλα, λέει στη μητέρα: Γυναίκα, ιδού ο υιός σου. Έπειτα λέει στον μαθητή: Ιδού η μητέρα σου. Και από εκείνη την ώρα ο μαθητής την πήρε στο σπίτι του.> Προνοήθηκε για τη μητέρα του, αψηφώντας τρόπον τινά την κορύφωση του πάθους· διότι, αν και έπασχε, παρέμενε απαθής. Την παραδίδει δε στον αγαπημένο μαθητή (αυτός ήταν ο Ιωάννης, ο συγγραφέας του βιβλίου), και τον προστάζει να την πάρει στο σπίτι του και να την έχει στη θέση της μητέρας του, ενώ στην ίδια πάλι παραγγέλλει να θεωρεί τον γνήσιο μαθητή του ως τίποτε άλλο παρά ως αληθινό υιό της, ο οποίος προφανώς με τη φροντίδα και τη φιλοστοργία του θα εκπληρώνει και θα αναπληρώνει τον ρόλο του κατά φύση υιού.

Γιατί λοιπόν λέει: «Ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας;» Διότι έπρεπε, έπρεπε να τιμούν τους γονείς, και όχι χάριν της ευσέβειας προς τον Θεό να καταλύουν τον νόμο που τους αφορά. Επομένως, ούτε πρέπει να παραμελούμε τα όσα αρμόζουν στον Θεό εξαιτίας των ανθρωπίνων, ούτε πάλι είναι αναγκαίο να αδιαφορούμε παντελώς για τα ανθρώπινα εξαιτίας του Θεού. Μάλλον πρέπει να απονέμουμε το εξαίρετο της αγάπης στην αρχή των πάντων, δηλαδή στον Θεό, και κατόπιν σε δεύτερη και οικεία τάξη να προσφέρουμε αμέσως και στους υπηρέτες της γέννησής μας τις τιμές που τους αρμόζουν τα μέγιστα, αναλογιζόμενοι, όπως είπα, και το εξής. ΠΑΛΛ. Τι ακριβώς εννοείς; ΚΥΡ. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αποδεικνύοντας ότι ο σεβασμός προς τους γονείς είναι από τα πλέον αναγκαία καθήκοντα για εμάς, αξίωσε φροντίδας και πρόνοιας την ίδια Του τη μητέρα. Διότι ενώ ήταν ήδη αναρτημένος στον τίμιο σταυρό και προσηλωμένος στο ξύλο, παρέδιδε την αγία Παρθένο στον γνήσιο μαθητή, και ορίζοντας τον αγαπημένο ως γηροκόμο της, έλεγε: «Γύναι, ιδού ο υιός σου» και στον μαθητή είπε: «Ιδού η μήτηρ σου» και από εκείνη την ώρα, λέει, την παρέλαβε ο μαθητής στην οικία του. ΠΑΛΛ. Πολύ ορθά νομίζω ότι έχει αναπτυχθεί ο λόγος μας περί αυτού. ΚΥΡ.

Διότι σαφέστατα εξήγησε η προφητική χάρη ότι δεν αποκαλούμε κάποιον πατέρα κατά φύση, αλλά κατά τη χάρη του Θεού και κατά θέσιν. Και για να γνωρίσεις ακριβέστερα ότι στις θείες γραφές δεν ονομάζεται πάντοτε πατέρας μόνο ο κατά φύση πατέρας, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι, κι αν έχετε μυριάδες παιδαγωγούς στον Χριστό, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εγώ σας γέννησα εν Χριστώ Ιησού διά του ευαγγελίου». Διότι ο Παύλος ήταν πατέρας των Κορινθίων όχι επειδή τους γέννησε κατά σάρκα, αλλά επειδή τους δίδαξε και τους αναγέννησε κατά πνεύμα. Άκουσε επίσης και τον Ιώβ που λέει: «Εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων». Διότι ονόμασε τον εαυτό του πατέρα όχι επειδή τους είχε γεννήσει όλους, αλλά επειδή τους φρόντιζε. Και αυτός ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, όταν κατά την ώρα του σταυρού είχε καρφωμένη τη σάρκα στο ξύλο, βλέποντας τη Μαριάμ, τη μητέρα του κατά σάρκα, και τον Ιωάννη, τον πιο αγαπητό από τους μαθητές, λέει στον μεν: «Ιδού η μητέρα σου»· προς δε τη Μαριάμ: «Ιδού ο υιός σου»· διδάσκοντας την οφειλόμενη φιλοστοργία, και επιλύοντας εμμέσως εκείνο που ειπώθηκε από τον Λουκά, το: «Και ήταν ο πατέρας του και η μητέρα του γεμάτοι θαυμασμό», το οποίο αρπάζουν τα τέκνα των αιρετικών, υποστηρίζοντας ότι γεννήθηκε από άνδρα και γυναίκα.

Διότι ούτε ο Χριστός προήλθε από το σπέρμα του Ιωσήφ, επειδή πώς θα αποτελούσε πλέον σημείο (θαύμα) το γέννημα, και πώς θα ευσταθούσαν πλέον τα όσα ειπώθηκαν από τον Ησαΐα, όταν έλεγε: «Ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο· ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό» και τα εξής; Και πώς πλέον θα εκπληρωνόταν αυτό που ειπώθηκε από την αγία Παρθένο προς τον Γαβριήλ: «Πώς θα γίνει αυτό, εφόσον δεν γνωρίζω άνδρα;» και στα όσα της είπε εκείνος: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει» και τα εξής; Πώς δε, πάλι, δεν θα ελεγχθεί η ανοησία τους, εφόσον το Ευαγγέλιο λέει σαφώς ότι «βρέθηκε να έχει συλλάβει προτού αυτοί συνευρεθούν»; Πρέπει δε να γνωρίζουμε σαφώς ότι δεν συνευρέθηκαν απολύτως ποτέ. Διότι μη γένοιτο να ειπωθεί κάτι τέτοιο, επειδή διαφορετικά δεν θα προνοούσε, μετά τον σταυρό, να την παραδώσει στον άγιο παρθένο Ιωάννη, όπως του λέει: «Ιδού η μητέρα σου» και στην ίδια: «Ιδού ο υιός σου». Διότι θα έπρεπε να την παραδώσει στους δικούς της συγγενείς ή στα τέκνα του Ιωσήφ, αν βέβαια κατάγονταν από εκείνη –αναφέρομαι στον Ιάκωβο, τον Ιωσή, τον Ιούδα και τον Συμεών, οι οποίοι ήταν υιοί του Ιωσήφ από άλλη γυναίκα. Διότι δεν ήλθε σε καμία απολύτως συζυγική επαφή με την Παρθένο, μη γένοιτο· επειδή η Παρθένος, ακόμη και μετά τη γέννηση, παραμένει άχραντη.

Στο μέσο δε αυτών των ετών πεθαίνει ο Ιωσήφ και δεν ανατράφηκε πλέον από τον Ιωσήφ, αλλά μέσα στον οίκο του Ιωσήφ. Γι' αυτό το ευαγγέλιο δεν αναφέρει πλέον λέγοντας ότι ήλθε ο πατέρας του και η μητέρα του και οι αδελφοί του, αλλά «ιδού, η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω». Αλλά ούτε όταν του έλεγαν στη Γαλιλαία, «κανείς που κάνει αυτά δεν θέλει να βρίσκεται στο κρυφό· εάν κάνεις αυτά, φανέρωσε τον εαυτό σου», δεν ανέφερε [ο ευαγγελιστής] ότι του το είπε ο πατέρας του και οι αδελφοί του, παρά μόνο οι αδελφοί του, εφόσον ο Ιωσήφ δεν βρισκόταν πλέον στη ζωή κατά το σώμα. Έπειτα δε, κατά την ίδια την ώρα της τελείωσης, όταν ο Σωτήρας βρισκόταν στον σταυρό, όπως αναφέρει το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, στρέφοντας το βλέμμα, αναφέρει, «είδε τον μαθητή τον οποίο αγαπούσε ο Κύριος, και του είπε για τη Μαρία: ιδού, η μητέρα σου» και στην ίδια λέει «ιδού, ο υιός σου». Εάν δε η Μαρία είχε τέκνα και εάν είχε σύζυγο, για ποιο λόγο θα παρέδιδε τη Μαρία στον Ιωάννη και τον Ιωάννη στη Μαρία; Και για ποιο λόγο δεν την παραδίδει μάλλον στον Πέτρο; Και για ποιο λόγο [όχι] στον Ανδρέα, στον Ματθαίο και στον Βαρθολομαίο; Αλλά είναι φανερό ότι [την παρέδωσε] στον Ιωάννη εξαιτίας της παρθενίας του. Διότι, «ιδού», λέει, «η μητέρα σου», αν και βέβαια δεν ήταν κατά σάρκα μητέρα του ίδιου του Ιωάννη, αλλά για να την αναδείξει ως μητέρα, ως αρχηγό της παρθενίας, επειδή από αυτήν προήλθε η ζωή.

ΧΡΙΣΤΟΣ Ιδού, ω εσύ η πιο εκλεκτή από όλες τις γυναίκες, παρίσταται εδώ ο παρθένος ως νέος σου υιός. Ιδού και για εσένα, μύστη, η παρθένος μητέρα. Γιατί λοιπόν, γυναίκα, γιατί βρέχεις τα μάτια σου με δάκρυα; Και γιατί πάλι χαμηλώνεις περίλυπη το βλέμμα και δακρυρροείς και στέκεσαι ταραγμένη, τη στιγμή που ευεργετείσαι, και δεν δέχεσαι με χαρά αυτήν μου την απόφαση;

Διότι βεβαίως υπάρχουν και άλλοι που ονομάζονται Ιωάννης σε ολόκληρη την οικουμένη και σε εσένα, αλλά κανένας δεν είναι τέτοιος Ιωάννης, ούτε σε εσένα ούτε σε ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό Εκείνος, ο οποίος γνωρίζει τον νου των ανθρώπων και ξέρει τα κρύφια της καρδιάς, βρίσκοντάς τον τέτοιο, άγιο και αμίαντο, με υψηλό βίο, καθαρό στην καρδιά, στολισμένο με αγνεία, τελειοποιημένο στην αγάπη· σε αυτόν, ως πιστό στα πάντα, παρέδωσε και εμπιστεύθηκε την ίδια Του τη μητέρα, την αμίαντη περιστερά, την άσπιλη αμνάδα, την ακηλίδωτη δαμάλα, την ασύγκριτη ανάμεσα στους ανθρώπους, την ανώτερη από όλα τα δημιουργήματα του Θεού· πράγμα το οποίο σε κανέναν άλλον από τους αγίους δεν έχει εμπιστευθεί.

Θέλεις να μάθεις πώς αγαπούσε τον Ιωάννη; Κοντά στον ίδιο τον σταυρό λέει προς τη μητέρα του: «Ιδού ο υιός σου». Απαιτείς μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν; «Ιδού ο υιός σου». Εκπλήρωσε την κοινή παροιμία. Τι είναι ο φίλος; Ένας άλλος εγώ. «Ιδού ο υιός σου». Του εμπιστεύθηκε τη μητέρα. Γιατί δεν του ενεχείρισε τα κλειδιά της Βασιλείας, μολονότι τον αγαπούσε περισσότερο από όλους; Όμως αυτό αποτελεί απόδειξη της Δεσποτικής φιλανθρωπίας. Δεν δίνει τα κλειδιά στον Ιάκωβο, δεν δίνει τα κλειδιά στον Ιωάννη, δεν τα δίνει σε κανέναν άλλον από τους αναμάρτητους αποστόλους· αλλά εξέλεξε τον Πέτρο χάριν της δικής Του φιλανθρωπίας.

Επιπλέον, έπραξε και αυτό που κανείς από τους συμμύστες δεν είχε τολμήσει, το να ανακλιθεί δηλαδή στο δεσποτικό στήθος με τόση παρρησία και οικειότητα· διότι, όταν ο Διδάσκαλος προδόθηκε και συρόταν προς το πάθος, αυτός μόνος τον ακολούθησε αληθινά, ενώ όλοι είχαν τραπεί σε φυγή ή δεν βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη διάθεση, και παρέμεινε δίπλα στον σταυρό, συμπάσχοντας με τον Εσταυρωμένο. Και, το μέγιστο βέβαια και εξοχότερο, ότι σε αυτόν, ξεχωριστά από όλους, εμπιστεύθηκαν τον ασύλητο θησαυρό της αγνείας και της παρθενίας, τη μητέρα του Κυρίου, και ονομάστηκε γιος της από τον ίδιο τον Κύριο. Αυτά και ακόμη περισσότερα αποτελούν θεοπαράδοτες αλήθειες, και έχουν εξηγηθεί με μεγαλύτερη φιλοπονία από άλλους πριν από εμάς. Εγώ όμως εκείνο που θαύμασα υπερβολικά είναι τούτο: πώς, ανάμεσα σε εκείνους που λυσσομανούσαν εναντίον του Χριστού, στο αποκορύφωμα της μιαιφονίας, αυτός διατηρούσε την παρρησία του, χωρίς να φοβάται απολύτως τίποτα· και οπωσδήποτε θα είχα την ευκαιρία να δηλώσω ότι η τέλεια αγάπη αποβάλλει τον φόβο, διαφορετικά από ό,τι έχει προαναφερθεί.

Μακάριοι λοιπόν είστε εσείς για τον κύκλο των αρετών, τον οποίο συνυφάνατε και περιβληθήκατε σε αυτόν τον βίο. Μακάριοι επίσης και για την ως προς όλα ομοίωση και σχέση, την οποία κανείς από τους προγενέστερους δεν κατόρθωσε, η οποία αφενός μετέχει σε τόση κοπιαστική προσπάθεια, αφετέρου είναι τόσο ανηφορική και απότομη για όσους θέλουν να την ανέβουν. Αν δε ο Θεός φέρνει τον όμοιο κοντά στον όμοιο και φέρνοντάς με σε εσάς δεν με έδειξε μόνο ομόστεγο, αλλά και μέτοχο των ίδιων τρόπων, αυτό το αφήνω να το εξετάσουν και να το πουν όσοι γνωρίζουν. Εγώ, πάντως, εγκαυχιέμαι για την αναστροφή μαζί σας και για την όντως γνήσια ενότητα, όπως οι μαθητές του Φαίδωνα για την αναστροφή με τον Σωκράτη και την ακρόαση της γλαφυρής εκείνης συζήτησής του περί ψυχής, ώστε πολλές φορές ονόμασα τον εαυτό μου αγριοσυκιά σύμφυτη μέσω εμβολιασμού με εσάς, τα καλλίκορμα δέντρα, που υπόσχεται την ίδια καρποφορία. Διότι, αν και έχω προσληφθεί σε έννομη γαμική συνάφεια με την ομόαιμή σας, ωστόσο εκείνη που σε όλα σας ανέθρεψε καλά και θεάρεστα, το αριστούργημα εκείνο της φύσης, η καλύτερη σύζυγος και μητέρα μεταξύ των γυναικών, η οποία θαύμασε το ήθος μου και με αγάπησε υπερβολικά για την τιμή που της έδειχνα, δεν με περιποιήθηκε λιγότερο από εσάς, ούτε απέσυρε τη στοργή της ούτε παραμέλησε την καθόλου φροντίδα μου. Διότι, αυτό που είπε ο Χριστός πάνω στον σταυρό προς τον παριστάμενο μαθητή: «Ιδού η μήτηρ σου», και πάλι προς τη μητέρα: «Γύναι, ίδε ο υιός σου», αυτό ακριβώς οικονόμησε προνοητικά το θείο και στη δική μου περίπτωση.

Εκπλήσσουν τον νου τα γεγονότα της σταυρώσεως· ενώ στέκονταν κοντά η μητέρα του και εκείνος, όσα λέχθηκαν υπήρξαν εξαιρετικά: ο Χριστός, εκτεταμένος πάνω στο ξύλο, βλέποντας τη μητέρα του και τον μαθητή που αγαπούσε, φώναξε στον μαθητή: «Ιδού η μήτηρ σου»· και στη μητέρα του είπε: «Ιδού ο υιός σου, τον οποίο αγάπησα». Έκτοτε, αφού την πήρε στο σπίτι του, ο θεολόγος και φίλος του Χριστού την υπηρετούσε ως μητέρα του Θεού.

Όταν λοιπόν προσήλθες στη μαθητεία, αγαπήθηκες περισσότερο από όλους τους άλλους, σοφέ, ως πράος και φιλοπάρθενος. Γι' αυτό και Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα σε ανεβάζει στο όρος μαζί με τον αδελφό σου και τον Κηφά, φανερώνοντας το ανέκφραστο κάλλος, ώστε, όταν Τον δεις να πάσχει, να μη δειλιάσεις καθόλου μπροστά στο πάθος, αλλά παριστάμενος δίπλα στον σταυρό, να αποκληθείς υιός της αγνής Θεοτόκου, ως θεολόγος και φίλος του Χριστού.

Ο Πέτρος μαζί με τον Ιωάννη ανέβαινε στο ιερό την ώρα της ενάτης προσευχής, και κάποιος χωλός εκ κοιλίας μητρός, τον οποίο έφερναν υποβασταζόμενο κάθε ημέρα και τον τοποθετούσαν παρά την Ωραία Πύλη. Αυτός, βλέποντας τον Πέτρο και τον Ιωάννη, ζητούσε να λάβει από αυτούς ελεημοσύνη και με κραυγές φώναζε για να αποκομίσει νομίσματα από αυτούς. Βλέποντάς τον, τον σπλαγχνίζεται μαζί με τον Κηφά ο θεολόγος και φίλος του Χριστού: Έχοντας ως σύνοικο την παρθενία, παρέλαβες στα ίδια την παρθένο μεταξύ των μητέρων και μητέρα του Χριστού· διότι, αφού δεν εγκατέλειψες τον Υιό της κατά την ώρα του θείου του πάθους και παρέμεινες κοντά στον σταυρό, άκουσες τη θεία φωνή: "Ιδού η μήτηρ σου, φίλε"· και προς τη μητέρα πάλι φώναξε: "Ιδού το τέκνον σου, μητέρα μου· μαζί του κάνε την κατοικία σου, ως θεολόγο και φίλο του Χριστού". Έχοντας πρόθυμη την ευσπλαχνία, στεκόμενοι πλησίον του πτωχού και χωλού, ο Πέτρος τον σπλαγχνίσθηκε και του λέει: "Αργύριο και χρυσίο δεν έχω καθόλου· αλλά ό,τι έχω σου το δίνω· στο όνομα του Ναζωραίου Χριστού και Θεού ημών, σήκω και περπάτα". Και κρατώντας τον από το δεξί χέρι τον σήκωσε, και εκείνος στάθηκε όρθιος σκιρτώντας και ευχαριστούσε τον Θεό και τον μαθητή, ως θεολόγο και φίλο του Χριστού.

Ι'. Αλλά τι άλλο; Ο Ιησούς, λοιπόν, βλέποντας τη μητέρα του και τον μαθητή που αγαπούσε να στέκεται δίπλα, λέει στη μητέρα του: Γυναίκα, ιδού ο υιός σου. Έπειτα λέει στον μαθητή: Ιδού η μητέρα σου. Και από εκείνη την ώρα την πήρε ο μαθητής εκείνος στο σπίτι του. Και σε άλλο σημείο πάλι: Αυτός που, κατά το δείπνο, έγερνε πάνω στο στήθος του, και είπε:

ΙΑ'. «Ιδού», λέγει, «ο υιός σου»· έπειτα στον μαθητή, «Ιδού η μήτηρ σου». Τι θαυμαστό δώρο! Το να ανακηρυχθεί ο δούλος, λόγω της υπερβολικής του καθαρότητας, υιός της Δέσποινας, και να οριστεί φύλακας του θησαυροφυλακίου της ζωής· ο μεν αποχωρίζεται, μέσω του πάθους, από εκείνην που τον γέννησε απάθως· ο δε την παραλαμβάνει για να την υπηρετήσει στο σπίτι του· ο παρθένος την Παρθένο· το κλήμα εκείνην που γέννησε την Άμπελο· ο στρατιώτης τη βασίλισσα· ο θεολόγος τη Θεοτόκο· ο κατά χάριν αδελφός του Θεού την κατά φύσιν Μητέρα του Θεού· δες την αρμονία αυτής της ταιριαστής κλήσης, και ύμνησε βαθύτατα τη συμφωνία. Άραγε δεν αρκεί μόνο αυτό, ακόμη και αν στερούνταν κάθε άλλου επαίνου, για να επισκιάσει κάθε υπερβολή εγκωμίου για τον θεολόγο; Αν όμως, μαζί με την υπερβολή των προηγούμενων, λάμψουν ταυτόχρονα και όσα ακολούθησαν, ποιος θα μπορούσε να αντικρίσει κατάμματα το απρόσιτο μεγαλείο του ύψους του;

Διότι, ενώ διαμερίζεται στον καθένα, και αγιάζει την ψυχή του καθενός μαζί με το σώμα ο Μονογενής διά της ιδίας αυτού σαρκός, βρίσκεται ολόκληρος και αμέριστος στα πάντα, υπάρχοντας πανταχού. Διότι σε καμία περίπτωση δεν έχει διαιρεθεί, όπως ακριβώς διακηρύσσει και ο Παύλος. Επειδή δε το παν σύγκειται από τέσσερα στοιχεία, πρέπει να εννοήσουμε ως ιμάτιο του Ιησού τούτη την ορατή και προβεβλημένη κτίση, την οποία οι δαίμονες μοιράζονται, όταν νεκρώσουν μέσα μας τον λόγο του Θεού, και σπεύδουν να μας κάνουν δική τους μερίδα διά της εμπαθούς προσκόλλησης στα κοσμικά. Αλλά δεν μπορούν να σχίσουν τον χιτώνα, δηλαδή τον λόγο που ενυπάρχει στα όντα, σύμφωνα με τον οποίο τα πάντα έλαβαν υπόσταση. Διότι κι αν μυριάδες φορές εξαπατηθώ από τα ρευστά πράγματα, όμως πάλι αναγνωρίζω ότι αυτά είναι ρευστά, και δεν αγνοώ τον λόγο και την ουσία των απατηλών και παρερχόμενων. «Οι μεν στρατιώτες λοιπόν έπραξαν αυτά. Είχαν σταθεί δε παρά τον σταυρό του Ιησού η μητέρα του, και η αδελφή της μητέρας του Μαρία του Κλωπά, και η Μαρία η Μαγδαληνή. Ο Ιησούς λοιπόν, βλέποντας τη μητέρα του και τον μαθητή τον οποίο αγαπούσε να παρίσταται, λέει στη μητέρα του: Γύναι, ιδού ο υιός σου. Έπειτα λέει στον μαθητή: Ιδού η μήτηρ σου.»