Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:30

Διότι δεν θα είχε νεκρωθεί το σώμα, εάν δεν είχε χωριστεί από κάτι. Επειδή, εάν δεν έγινε λύση, δεν έγινε ούτε θάνατος· και αν δεν έγινε θάνατος, δεν έγινε ούτε ανάσταση. Παραδεχθείτε, λοιπόν, ότι η λύση και ο χωρισμός από το σώμα συνέβη, όπως έχει γραφτεί στα Ευαγγέλια, ότι «εξέπνευσε» και ότι «αφού έκλινε το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα», για να δούμε ποιο πνεύμα υποθέτετε ότι αποχωρίστηκε από το σώμα και επήλθε η νέκρωση. Διότι είπατε ότι ο Λόγος, αφού συνέκρασε με τον εαυτό του την ανυπόστατη σάρκα, φανέρωσε τον όντως λογικό και τέλειο άνθρωπο. Εάν, επομένως, ο Λόγος αποχωρίστηκε από το σώμα και έτσι συνέβη η νέκρωση, τότε οι Ιουδαίοι υπερίσχυσαν κατά του Θεού, λύνοντας την άλυτη σύγκραση. Ούτε, λοιπόν, ο δικός μας θάνατος συνέβη εκεί, εάν η νέκρωση του σώματος επήλθε με τον χωρισμό του Θεού. Και πώς το σώμα, αφού χωρίστηκε από τον άφθαρτο Θεό, παρέμεινε στην αφθαρσία; Και έτσι η μεν τρώση θα είναι του σώματος, το δε πάθος του Λόγου. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, λέτε ότι ο Θεός έπαθε, εκφραζόμενοι με συνέπεια προς τους εαυτούς σας, ή μάλλον σε συμφωνία με τους Αρειανούς· διότι αυτό δογματίζουν εκείνοι. Σύμφωνα με εσάς, λοιπόν, και ο Λόγος θα είναι αυτός που εγείρεται εκ της αναστάσεως. Διότι είναι ανάγκη κάποιος να έχει λάβει την αρχή της αναστάσεως από τον Άδη, ώστε να είναι τέλεια η ανάσταση, και η καταστροφή του θανάτου, και η απελευθέρωση των πνευμάτων που βρίσκονταν εκεί.

Ερώτηση μα΄. Τι σημαίνει το: «Και κλίνας την κεφαλήν παρέδωκε το πνεύμα;» Διότι όλοι όσοι πεθαίνουν, πρώτα τελευτούν και έπειτα γέρνουν τα κεφάλια τους. Απόκριση. Επειδή ο Κύριος εξετέλεσε όλα τα γεγραμμένα, τη σάρκωση, τη γέννηση, τη βάπτιση, την επίδειξη των σημείων, το έργο της διδασκαλίας, την οικείωση των μαθητών, όλα τα ανθρώπινα, το πάθος, τη σταύρωση, τους εμπαιγμούς, τις πληγές των ήλων· μετά την εκπλήρωση όλων αυτών που έπρεπε να υποφέρει, υπολειπόταν μόνον ο θάνατος. Και εκείνος, επειδή φοβόταν, δεν τολμούσε να τον πλησιάσει· γι' αυτό ο Χριστός έγειρε την κεφαλή του, προσκαλώντας τον. Διότι προτού γείρει την κεφαλή του, ο θάνατος δεν τολμούσε να τον πλησιάσει. Γι' αυτό αναφέρει ο ευαγγελιστής: «Και κλίνας την κεφαλήν παρέδωκε το πνεύμα». Ερώτηση μβ΄. Για ποιον λόγο κραύγασε ο Χριστός επάνω στον σταυρό με μεγάλη φωνή;

Διότι, επειδή είχε ακόμη τη μορφή δούλου, και δεν είχε φτάσει ακόμη γι' αυτόν ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να αναλάβει τη δόξα του, λέγει τέτοια λόγια. Και πράγματι, όταν υπέμεινε τον τίμιο σταυρό για εμάς, οι Ιουδαίοι του πρόσφεραν ξύδι και χολή όταν δίψασε, και αφού ήπιε, είπε: «Τετέλεσται». Διότι είχε ήδη συμπληρωθεί ο καιρός της ταπείνωσης, και σταυρώθηκε μεν ως άνθρωπος· νίκησε δε το κράτος του θανάτου όχι ως άνθρωπος, αλλά μάλλον ως Θεός, εννοώ δηλαδή κατά την ενέργεια και τη δόξα και τη δύναμη της νίκης, και όχι κατά τη σάρκα. Μεγαλύτερος λοιπόν είναι ο Πατέρας, εφόσον ο Υιός βρισκόταν ακόμη σε μορφή δούλου και στην ανθρώπινη κατάστασή μας· επειδή και Θεό του τον ονομάζει, αποδίδοντας αυτό στο ανθρώπινο σχήμα. Διότι, αν πιστεύουμε ότι εκένωσε και ταπείνωσε τον εαυτό του, πώς δεν θα είναι σε όλους φανερό ότι κατέβηκε από κάποια υπεροχή σε ελάττωση, ή μάλλον από την ισότητα προς τον Πατέρα σε κατάσταση κατώτερη; Ο Πατέρας όμως δεν υπέμεινε τίποτε από αυτά· παρέμεινε και είναι σε εκείνη την κατάσταση που ήταν εξαρχής. Είναι λοιπόν μεγαλύτερος από εκείνον που επέλεξε κατ' οικονομίαν την ελάττωση και βρισκόταν προσωρινά σε αυτήν, μέχρις ότου επανέλθει πάλι σε εκείνο το δικό του και φυσικό αγαθό στο οποίο βρισκόταν εξαρχής. Ως οικείος δε και φυσικός τόπος γι' αυτόν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί η ισότητα προς τον Πατέρα, την οποία, ενώ μπορούσε να κατέχει ανεμπόδιστα, δεν τη θεώρησε αρπαγμό για χάρη μας.

Επιπλέον, λοιπόν, σε όλα τα ήδη τετελεσμένα ανόσια και εξωφρενικότατα τολμήματα, πράχθηκε και αυτό εναντίον του Χριστού. Εντούτοις, αυτό το υπόδειγμα θα αποβεί προς όφελός μας. Διότι θα γνωρίσουμε πάλι και μέσα από αυτό, ότι σε όσους έχουν φιλόθεη διάθεση και είναι εδραιωμένοι στην αγάπη προς τον Χριστό, θα τους ακολουθεί ένας αδιάκοπος πόλεμος από εκείνους που έχουν αντίθετα φρονήματα, οι οποίοι μέχρι την έσχατη αναπνοή δεν θα αποβάλουν τη μανία εναντίον τους, ετοιμάζοντας από παντού δριμείς πειρασμούς και επιδιώκοντας να επινοήσουν κάθε είδους μέσο ικανό να προκαλέσει βλάβη. Αλλά όπως δεν έπαψε ο πόνος, ατελείωτη θα είναι και η διάρκεια της ευφροσύνης· και όπως δεν καταλάγιασαν τα δεινά και η θλίψη από τους πειρασμούς, έτσι δεν θα παύσουν τα αγαθά των αγίων, αλλά θα διατηρηθούν οπωσδήποτε και θα είναι διηνεκής η χάρη που πηγάζει από την ευδοκίμησή τους. <Όταν λοιπόν ο Ιησούς έλαβε το όξος, είπε: Τετέλεσται· και κλίνοντας την κεφαλήν, παρέδωσε το πνεύμα.> Αφού προστέθηκε και αυτό στα άλλα, ο Σωτήρας δηλώνει ότι ολοκληρώθηκε πλέον το μέτρο της ασέβειας των Ιουδαίων και η υπερβολή της αλαζονικής συμπεριφοράς τους απέναντί του. Διότι τι έμεινε πλέον στους Ιουδαίους που να μην το έπραξαν, και τι από όσα φθάνουν στα άκρα της απανθρωπιάς δεν είχε μελετηθεί; Ποιος τρόπος βασανισμού παραλείφθηκε, και ποια πράξη από την έσχατη ύβρη φάνηκε ότι παρέλειψαν;

Προανεφώνησα μέσα στα άσματα γι' αυτόν τον κήπο προς τη νύμφη μου, και αυτά της είπα: «Εισήλθα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη». Εκεί δε όπου σταυρώθηκε υπήρχε κήπος. Και τι λαμβάνεις από εκεί; «Τρύγησα τη σμύρνα μου», πίνοντας οίνο αναμειγμένο με σμύρνα και το όξος, τα οποία αφού έλαβε είπε: «Τετέλεσται». Διότι εκπληρώθηκε το μυστήριο, εκπληρώθηκαν τα γεγραμμένα, λύθηκαν οι αμαρτίες.

Την ερμηνεία δε που αναφέρεται στον Σωτήρα μας θα την επιβεβαιώσει με αδιαμφισβήτητες σφραγίδες η μαρτυρία των ιερών Ευαγγελίων, τόσο από το παράδειγμα του Ιωνά που παρατέθηκε, όσο και από το γεγονός ότι στα προκείμενα λέγεται: «Διότι ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε»· πράγμα το οποίο μαρτυρείται κατά λέξη ότι εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, στο οποίο είναι γραμμένο: «Και ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα, και βρήκε μέσα στο ιερό να πουλούν πρόβατα και βόδια και περιστέρια». Έπειτα, όταν τους έδιωξε λέγοντας: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», προσθέτει ο ευαγγελιστής: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Αλλά και το «Μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», που βρίσκεται στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, μαρτυρείται ότι ειπώθηκε από το πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο οποίος αναφέρει: «Μετά από αυτά, βλέποντας ο Ιησούς ότι όλα έχουν πλέον τελεσθεί, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε εκεί ένα δοχείο γεμάτο ξύδι· αφού γέμισαν, λοιπόν, ένα σφουγγάρι με ξύδι και χολή και το στερέωσαν σε ύσσωπο, το έφεραν στο στόμα του. Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς έλαβε το ξύδι με τη χολή, είπε: Εκπληρώθηκε και αυτή η Γραφή»· και τα υπόλοιπα, επίσης, που αναφέρονται στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, διατηρούν την ερμηνεία αβίαστη. «

Επομένως, με τα έργα και τις πράξεις, με τον πικρό λόγο και τον βίο τους έδωσαν για τροφή στον Σωτήρα χολή, και στη δίψα Του τον πότισαν ξίδι. Επειδή όμως έπρεπε ο λόγος της προφητείας να εκπληρωθεί και ιστορικά, κατά τον καιρό του πάθους Του ο ευαγγελιστής εξιστορεί λέγοντας: «Μετά από αυτό, γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ήδη τα πάντα έχουν συντελεστεί, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε εκεί μία λεκάνη γεμάτη ξίδι. Γέμισαν, λοιπόν, ένα σφουγγάρι με ξίδι και χολή, το έβαλαν πάνω σε ύσσωπο και το έφεραν στο στόμα Του. Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς έλαβε το ξίδι με τη χολή, είπε: Συνετελέσθη και αυτή η Γραφή. Και γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα». Και επειδή, γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα μετά την εκπλήρωση της Γραφής, εύλογα και στον ψαλμό μέχρι αυτό το σημείο περιγράφει τα πάθη Του. Στη συνέχεια, από εδώ και πέρα, προφητεύει τι πρόκειται να τους βρει: «Ας γίνει η τράπεζά τους ενώπιόν τους παγίδα, και ανταπόδοση, και σκάνδαλο». Σύμφωνα με κάποια συνήθεια, η Γραφή συνηθίζει να διατυπώνει τα μελλοντικά γεγονότα ως παρελθοντικά. Μόλις προηγουμένως, δηλαδή, έλεγε, «Έδωσαν για τροφή μου χολή», αντί του θα δώσουν, «και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι», αντί του θα ποτίσουν.

Διότι και αν έχουμε αναρίθμητους εχθρούς και έχουμε υποστεί από αυτούς αγιάτρευτα δεινά, όταν τους βλέπουμε να θανατώνονται, καμπτόμαστε. Αυτοί όμως ούτε και τότε ειρήνευσαν απέναντί του, ούτε έγιναν πιο ήμεροι με όσα έβλεπαν, αλλά εξαγριώνονταν ακόμη περισσότερο και ενέτειναν την ειρωνεία τους. Και προσφέροντάς του ξύδι με ένα σφουγγάρι, τον πότιζαν με αυτό, όπως ακριβώς το προσφέρουν στους καταδίκους, διότι για αυτόν τον λόγο προσετέθη και ο ύσσωπος. Αφού λοιπόν το έλαβε, λέει, είπε: «Τετέλεσται». Είδες ότι τα έπραττε όλα ατάραχα και με εξουσία; Και αυτό που ακολουθεί το ίδιο δηλώνει. Διότι, αφού ολοκληρώθηκαν τα πάντα, αφού έκλινε το κεφάλι (διότι ούτε αυτό ήταν καρφωμένο), άφησε το πνεύμα, δηλαδή ξεψύχησε. Αν και κανονικά το ξεψύχισμα δεν συμβαίνει μετά την κλίση της κεφαλής· εδώ όμως συνέβη το αντίθετο.

Άλλος δε λέει ότι, αφού γεύτηκε, είπε: «Τετέλεσται». Τι σημαίνει όμως το «Τετέλεσται»; Ότι εκπληρώθηκε η προφητεία που αναφερόταν σε αυτόν. Διότι λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξίδι». Ούτε εκείνος όμως φανερώνει ότι ήπιε· διότι δεν διαφέρει καθόλου το να γευθεί απλώς από το να μην πιει, αλλά δηλώνει ένα και το αυτό πράγμα. Εντούτοις, ούτε και εδώ σταματούν οι ύβρεις, αλλά αφού τον γύμνωσαν, τον σταύρωσαν και του προσέφεραν ξίδι, προχωρούν ακόμη παραπέρα· και βλέποντάς τον ανασκολοπισμένο πάνω στον σταυρό, τον χλευάζουν και οι ίδιοι και οι περαστικοί. Το πιο βαρύ από όλα ήταν ότι τα υπέφερε αυτά με την κατηγορία του απατεώνα και του πλάνου, και ως αλαζόνας που καυχιόταν μάταια για όσα έλεγε. Γι' αυτό άλλωστε τον σταύρωσαν δημόσια, ώστε να τον διαπομπεύσουν μπροστά στα μάτια όλων· γι' αυτό και παραδόθηκε σε χέρια στρατιωτών, ώστε, με το να τολμώνται αυτά στο πλαίσιο δημόσιου δικαστηρίου, να κορυφωθεί ο εμπαιγμός.

Διότι, αφού σήκωσαν το σώμα του, λέγει, το μετέφεραν στα χέρια τους και το εναπέθεσαν στην πόρτα του Ιωάννη· και αυτόν που δεν ήθελε να δει όσο ζούσε, τον αναζητούσε τώρα που είχε πεθάνει, ζητώντας ζωή και πίστη. Έτσι ακριβώς έπραξαν κάποτε και οι παμπόνηροι Ιουδαίοι: όσο ζούσε ο Χριστός τον απαρνήθηκαν, και όταν πέθανε τον ομολόγησαν Υιό του Θεού. Τον απαρνήθηκαν στην περίπτωση του τυφλού, λέγοντας: «Εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Ανέβλεψε ο τυφλός, και σκοτίστηκε ο ασύνετος λαός. Τον ομολόγησαν Υιό του Θεού πάνω στον σταυρό, όταν, γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα του, και διαπέρασαν με τη λόγχη την ένδοξη πλευρά του, από όπου εξήλθε άφθονο αίμα και νερό· τότε φώναζαν με δυνατή φωνή τα παιδιά των Ιουδαίων και έλεγαν: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Ο Ιωάννης, ο ζωντανός, ο κήρυκας της θεογνωσίας, αυτός που έλαβε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ο ρήτορας της Εκκλησίας, ο φωστήρας της ευσέβειας, ο οφθαλμός της Ασίας, από τη μία κατέστρεψε τη δαίμονα Άρτεμη, και από την άλλη κήρυξε μεγαλόφωνα σε όλον τον κόσμο τον Θεό Λόγο: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Ας ρωτήσουμε τον αλιέα των ιχθύων και συγγραφέα των αγίων Ευαγγελίων: ποιος τον δίδαξε αυτό; Ποιος πατέρας τον συμβούλεψε να το αποφθεγχθεί, σε ποιο βιβλίο ενέκυψε, το βρήκε και το διακήρυξε;

Ιωάν. 19, 28—30: Γιατί ακριβολογεί ο Χριστός ακόμη και μέχρι του σημείου να πιει το ξύδι; Το ότι βέβαια εκπλήρωνε προφητεία είναι φανερό, διότι λέει: «και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Αλλά για ποιον λόγο αποφάσισε να μην παραλείψει ούτε και αυτό; Διότι λέει ο ευαγγελιστής: «Όταν λοιπόν έλαβε το ξύδι, είπε: τετέλεσται». Ή μάλλον δεν παραλείπει ούτε αυτό γι' αυτόν τον λόγο, ώστε να μπορούν όσοι πιστεύουν σε αυτόν να αντλούν από παντού τις αποδείξεις γι' αυτόν, ότι δηλαδή αυτός είναι που λυτρώνει τον κόσμο από την πλάνη, ο Χριστός ο Θεός. Γι' αυτό καθιστά εύκολη και ευρύχωρη την οδό που οδηγεί στην πίστη σε αυτόν, και μέσα από μικρά τεκμήρια, και μέσα από μεγάλα, και μέσα από μεσαία, και μέσα από σημεία, και μέσα από προφητείες, και μέσα από θεοπρεπή διδασκαλία και απλώς μέσα από τα πάντα, ενώ ταυτόχρονα ελέγχει την ηθελημένη κακία εκείνων που έχουν παραμείνει στην απιστία και καθιστά την απιστία τους αναπολόγητη.

Θεόδωρος υπέρ Ευστρατίου ηγουμένου. Το πρόβλημα της νομιζόμενης από εσένα ευδοξίας, ω άνθρωπε, για να παραλείψω τα άλλα προηγούμενα και επόμενα λογύδριά σου ως ανωφελή και γεμάτα σολοικισμούς, είναι το εξής κατά λέξη: Ο Χριστός, ο αληθινός Θεός ημών, έχοντας δύο φύσεις, δύο θελήσεις, δύο ενέργειες, αλλά ένα πρόσωπο των δύο φύσεων, τίνος το πρόσωπο θα εικονίσω; Επειδή, λοιπόν, ρώτησας ποιο πρόσωπο, ψάλε εμμελώς: το ειδοποιηθέν, επειδή ο ανείδεος χαρακτήρας της υποστάσεως του Πατρός ειδοποιήθηκε καθ' ημάς· το έγχρονο, επειδή ο αΐδιος έλαβε χρονική παράταση· αυτό που έχει οφθαλμούς, ώτα, ρίνα, στόμα, παρειές, επειδή ο ασχημάτιστος βρέθηκε σε σχήμα ως άνθρωπος· το φιληθέν, επειδή ο απερίληπτος, αφού περιλήφθηκε, φιλήθηκε από τον προδότη· το ραπισθέν, επειδή ο αναφής, αφού έγινε απτός, ραπίστηκε από τον υπηρέτη· αυτό που φάνηκε στον σταυρό εγκάρσιο, επειδή ο αθάνατος, αφού έκλινε την κεφαλή, παρέδωσε το πνεύμα. Και αυτό δεν είναι δηλωτικό δύο προσώπων (μακριά από τέτοια ασέβεια), αλλά είναι αποδεικτικό ενός προσώπου, του υπάρχοντος εκ δύο και εν δύο φύσεσιν αδιαιρέτως και ασυγχύτως. Διότι λέει ο ιερός απόστολος: περί του Υιού αυτού, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης.

Διότι αυτοί ήταν παιδιά του Ιωσήφ, που είχαν γεννηθεί από την προηγούμενη σύζυγό του, ίσως τη σύζυγο του Κλωπά. Η δε Θεοτόκος ονομάζεται μητέρα τους ως μητριά· διότι εθεωρείτο σύζυγος του Ιωσήφ. Δεύτερη ήταν η Μαγδαληνή, από την οποία ο Ιησούς είχε εκβάλει επτά δαιμόνια· τρίτη η γυναίκα του Κλωπά, και τέταρτη η αδελφή του Λαζάρου. Έλαβε, λοιπόν, ο μαθητής τη Μαρία στο σπίτι του· διότι στον καθαρό εμπιστεύθηκε η καθαρή. Παρατήρησε δε πώς το μεν γυναικείο φύλο παραμένει στα δεινά, ενώ οι άνδρες εγκατέλειψαν όλοι τον Κύριο· έτσι, λοιπόν, ήλθε ενισχύοντας το ασθενές και προσλαμβάνοντας τα εξουθενωμένα. «Μετά από αυτά, βλέποντας ο Ιησούς ότι όλα έχουν πλέον τελειώσει, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε, λοιπόν, εκεί ένα σκεύος γεμάτο ξύδι. Εκείνοι δε, αφού γέμισαν έναν σπόγγο με ξύδι, και τον στερέωσαν σε ύσσωπο, τον έφεραν στο στόμα του. Όταν, λοιπόν, έλαβε το ξύδι ο Ιησούς, είπε:

«Τετέλεσται. Και κλίνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα.» —«Αφού είδε, λέει, ο Ιησούς ότι όλα έχουν τελειώσει»· δηλαδή, τίποτα δεν λείπει από τη θεία οικονομία, τόσο πολύ λοιπόν διέφερε ο δικός του θάνατος. Διότι ο θάνατος δεν επήλθε στο σώμα του νωρίτερα, παρά μόνο όταν ο ίδιος το θέλησε· και το θέλησε αφού πρώτα εκπλήρωσε τα πάντα· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και έλεγε: «Έχω εξουσία να δώσω την ψυχή μου.» —«Λέει λοιπόν: Διψώ» εκπληρώνοντας εδώ μια προφητεία. Εκείνοι δε, επιδεικνύοντας το μιαρό του χαρακτήρα τους, τον ποτίζουν ξύδι, πράγμα που έκαναν στους καταδίκους. Επειδή και ο ύσσωπος γι' αυτόν τον λόγο προστίθεται, ως κάτι δηλητηριώδες. Μερικοί πάλι λένε ότι ύσσωπος ονομάζεται το καλάμι, διότι η κορυφή του καλαμιού είναι τέτοια. Περιτύλιξαν λοιπόν στο καλάμι το σφουγγάρι, επειδή το στόμα του Ιησού βρισκόταν ψηλά, και έτσι εκπληρώθηκε η προφητεία που λέει: «Και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι». Αφού λοιπόν ήπιε, είπε: «Τετέλεσται»· δηλαδή, και αυτή η προφητεία μαζί με όλες εκπληρώθηκε, τίποτα δεν λείπει, όλα έχουν ολοκληρωθεί. Χωρίς ταραχή και με εξουσία πράττει τα πάντα· και το επόμενο αυτό δηλώνει. Διότι, όταν όλα ολοκληρώθηκαν, «αφού έκλινε το κεφάλι (διότι αυτό δεν ήταν καρφωμένο), άφησε το πνεύμα», δηλαδή, ξεψύχησε. Αν και σε εμάς συμβαίνει το αντίθετο, διότι πρώτα εκπνέουμε και έπειτα γέρνουμε το κεφάλι. Εκείνος όμως πρώτα έκλινε το κεφάλι και έπειτα ξεψύχησε.