Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:37

Του Αθανασίου. «Τότε». Πότε; Ή άραγε όταν έλεγαν: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους»; Ποια δε είναι τα λόγια που ειπώθηκαν από Αυτόν με οργή; «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού». Και στους νομικούς, το «ουαί». Ή το «Τότε», αναφέρεται στον καιρό της κρίσεως, όταν θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν. Διότι τότε θα τους ταράξει λέγοντας: «Πορευθείτε απ' εμού οι καταραμένοι». Γεύθηκαν δε τη θεία οργή και όταν η ρωμαϊκή στρατιά επιτέθηκε εναντίον τους, πυρπόλησε την πόλη, λεηλάτησε τον ναό και παρέδωσε τους περισσότερους από αυτούς στον θάνατο.

Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του Ανθρώπου, το Κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, για το οποίο και ο Παύλος λέει: «ο οποίος κάθισε εκ δεξιών του Θεού»· περί του οποίου σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικά εκ προσώπου του Πατέρα: «κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτούς δηλαδή που προγνώριζε ότι θα γίνουν εχθροί, τον διάβολο και τις αντίπαλες ενέργειες που συνεργάζονταν μαζί του, οι οποίες εχθρεύονταν τον Κυριακό άνθρωπο, επειδή γνώριζαν ότι διά του θανάτου του καταργούνται και οι ίδιες και εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου, ο διάβολος, καθώς και τους Ιουδαίους που τον εχθρεύτηκαν. Σε αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «με μίσησαν αναίτια», επειδή, ενώ διδάσκονταν όσα ήταν προς ωφέλειά τους, εκείνοι τολμούσαν να τον μαστιγώνουν και να τον σταυρώνουν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη, δαιμονισμένο και άνθρωπο αμαρτωλό, αν και μέσω αυτού κατακρίθηκε η αμαρτία. Για αυτόν έχει γραφτεί: «θα δουν αυτόν που λόγχευσαν», τον οποίο, όταν θα δουν κατά την Κρίση να κρίνει ζώντες και νεκρούς, όπως λέει ο Ιωάννης για τον Κύριο, καθώς «του έδωσε την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός Ανθρώπου», μεταμελούμενοι, η κάθε φυλή ξεχωριστά, θα λένε: αυτός ήταν που κάποτε τον είχαμε ως περίγελο λέγοντάς του: «άλλους έσωσες, τον εαυτό σου δεν μπορείς να τον σώσεις».

Απολ. Δεν έπαθε λοιπόν ο Λόγος; Ορθ. Κατά τη φύση Του, μη γένοιτο. Απολ. Πώς έπαθε; Ορθ. Ενώνοντας με τον εαυτό Του σώμα το οποίο μπορούσε να πάθει, έτσι ώστε το πάθος να ανήκει στην οικονομία και όχι στη φύση του Λόγου. Διότι, όπως κοπίασε από την οδοιπορία όχι κατά τη φύση της θεότητας, αλλά κατά την οικονομία της ενώσεως, έτσι έπαθε όχι κατά τη φύση της θεότητας, αλλά κατά την οικονομία της ενώσεως. Ειδάλλως, Εκείνος που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη χωρίς κόπο και που περπάτησε πάνω στα φτερά των ανέμων, πώς θα κοπίαζε, αν δεν ένωνε με τον εαυτό Του σώμα ικανό να κοπιάσει; Ένα άψυχο σώμα, όμως, ούτε κοπιάζει ούτε γνέθει· και όπως δικό Του είναι το έμψυχο σώμα το οποίο ένωσε με τον εαυτό Του, όχι κατά τη φύση, αλλά κατά την οικονομία, έτσι δικός Του είναι και ο κόπος, όχι κατά τη φύση, αλλά κατά την οικονομία της ενώσεως, και δικό Του πάθος είναι το πάθος, όχι κατά τη φύση —διότι κατά τη φύση είναι απαθής— αλλά κατά την οικονομία της ενώσεως. Διότι χάριν του πάθους έγινε και η ένωση, και χάριν της σωτηρίας το πάθος. Επειδή, θέλοντας να σώσει, έπαθε, και θέλοντας να πάθει, προέβη στην ένωση, και αφού το ένωσε μαζί Του δεν το εγκατέλειψε· «διότι έτσι θα έλθει, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται στον ουρανό», και «θα δουν Εκείνον που εξεκέντησαν».

Διότι ζήτησαν να συντριβούν τα σκέλη τους, καθιστώντας πιο σφοδρή την έλευση του θανάτου, μέσω της αφόρητης πλέον βασάνου σε εκείνους που ήδη υπέφεραν. <Ήλθαν λοιπόν οι στρατιώτες, και του μεν πρώτου έσπασαν τα σκέλη και του άλλου που συσταυρώθηκε με αυτόν. Όταν όμως ήλθαν στον Ιησού, καθώς τον είδαν να έχει ήδη πεθάνει, δεν του έσπασαν τα σκέλη, αλλά ένας από τους στρατιώτες τρύπησε με τη λόγχη την πλευρά του, και αμέσως βγήκε αίμα και νερό. Και εκείνος που το είδε το έχει μαρτυρήσει, και είναι αληθινή η μαρτυρία του, και εκείνος γνωρίζει ότι λέει την αλήθεια, για να πιστέψετε και εσείς. Διότι αυτά έγιναν για να εκπληρωθεί η Γραφή: «Οστό του δεν θα συντριβεί». Και πάλι άλλη Γραφή λέει: «Θα κοιτάξουν προς εκείνον τον οποίο εξεκέντησαν».> Εκπληρώνοντας το αίτημα των Ιουδαίων εκείνοι που έπασχαν από μανία παραπλήσια με την ωμότητα που ενυπήρχε σε αυτούς, εννοούμε δηλαδή σαφώς τους στρατιώτες του Πιλάτου, σπάζουν τα σκέλη των δύο ληστών, εφόσον βρέθηκαν να είναι ακόμη ζωντανοί, καθιστώντας πιο οξεία για αυτούς την απειλή της ανήκεστης συμφοράς, και ωθώντας τους στον θάνατο σαν από μια πιο δυσβάσταχτη πλέον ανάγκη.

Έχοντας τέτοια διάθεση, χαιρόμαστε για τον εαυτό μας, και λέμε τότε δοξολογώντας τον Θεό: «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο, που συγχωρεί όλες τις ανομίες σου, που θεραπεύει όλες τις νόσους σου, που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή σου, που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, που γεμίζει με αγαθά την επιθυμία σου». <Αντί για τα οποία τον χλεύασαν, και θα θρηνήσουν γι' αυτόν με θρήνο όπως για αγαπητό υιό, και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο.> Η εβραϊκή έκδοση θέτει ως αρχή του προκειμένου κεφαλαίου το «Και θα επιβλέψουν προς εμένα»· όμως δεν συμφωνεί με την παράδοση και την ερμηνεία των Εβδομήκοντα. Διότι οι Εβραίοι λένε «Θα δουν» αντί του «Θα επιβλέψουν», και αντί του «Τον χλεύασαν» λένε «Εκείνον που εξεκέντησαν». Πλην όμως υποστηρίζουμε ότι καμία από τις δύο, ούτε η έκδοση των Εβραίων ούτε των Εβδομήκοντα, δεν αστοχεί ως προς το ορθό· διότι οι Ιουδαίοι και χλεύασαν τον Χριστό και επιπλέον «Εξεκέντησαν». Επειδή οι στρατιώτες του Πιλάτου λόγχισαν την πλευρά του, όπως έχει γραφτεί. Επομένως, δικαιολογημένα θα αποδώσουμε αυτόν τον λόγο στο πρόσωπο του Χριστού. Όμως λέμε ότι αυτό θέλει να δηλώσει: «Θα δουν εκείνον που εξεκέντησαν», δηλαδή τον χλεύασαν, «και θα θρηνήσουν γι' αυτόν θρήνο όπως για αγαπητό και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο». Διότι, αφού κάρφωσαν στο ξύλο τον θείο ναό, στέκονταν τριγύρω εκείνοι που τον σταύρωσαν, χλευάζοντάς τον ανόσια.

Έτσι θα έλθει. Έτσι. Πώς; Περιβεβλημένος το δικό μας σώμα, προβάλλοντας την τρωθείσα από τη λόγχη πλευρά του· για να δουν οι Ιουδαίοι εκείνον τον οποίο κατατρύπησαν· και εμείς να αξιωθούμε να αντικρίσουμε το πρόσωπό του με παρρησία, και να επιτύχουμε τα επαγγελθέντα αγαθά· με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα δόξα, κράτος, τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τότε θα οδηγηθεί ο υιός της απώλειας, δηλαδή ο διάβολος, μαζί με τους δαίμονές του και τους υπηρέτες του, από αυστηρούς και άτεγκτους αγγέλους, και θα παραδοθούν στο άσβεστο πυρ και στο ακοίμητο σκουλήκι και στο εξώτερο σκότος. Διότι ο λαός των Εβραίων «θα τον δει» με ανθρώπινη μορφή, όπως ακριβώς τους φανερώθηκε ενσαρκωμένος από την Αγία Παρθένο και όπως τον σταύρωσαν. Και θα τους δείξει τα σημάδια των καρφιών στα χέρια και στα πόδια και την πλευρά του που λογχίστηκε και το κεφάλι που στεφανώθηκε με αγκάθια και τον τίμιο σταυρό, και ο λαός των Εβραίων θα τα δει όλα αυτά με μιας και θα θρηνήσουν και θα κλάψουν, όπως βροντοφωνάζει ο προφήτης: «θα δουν εκείνον που κέντησαν», και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους βοηθήσει ή να τους ελεήσει, διότι δεν μετανόησαν ούτε απομακρύνθηκαν από την πονηρή οδό. Και θα απέλθουν αυτοί σε αιώνια κόλαση μαζί με τους δαίμονες και τον διάβολο. Έπειτα θα συγκεντρώσει όλα τα έθνη, όπως διαπρυσίως κηρύττει το άγιο Ευαγγέλιο. Διότι τι λέει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, ή μάλλον ο ίδιος ο Κύριος μέσω του Ευαγγελίου; «Όταν έρθει ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη δόξα του και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη. Και θα τους χωρίσει μεταξύ τους, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια».

Δεν είπε «αυτόν που διαπέρασαν», αλλά «σε αυτόν που διαπέρασαν»· θα προσηλώσουν το βλέμμα τους στο σημείο όπου έμπηξαν τη λόγχη· θα αναγνωρίσουν, λέει, το τραύμα της άχραντης πλευράς· θα αντικρίσουν το όρυγμα της δικής τους ληστρικής πράξης απέναντι στο Θείο. Ω, του έργου του Χριστού που υπερβαίνει κάθε λογική!

Την ημέρα εκείνη, λοιπόν, θα φανερωθεί και το σώμα, το οποίο προσέλαβε από τη δική μας φύση, καθώς οι άνθρωποι θα καλούνται σε λογοδοσία. Επάνω θα υπάρχει σώμα και κάτω θα υπάρχει σώμα· διότι, λέει: «Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο λόγχισαν». Αλλά το μεν ένα είναι βεβαρυμμένο με αμαρτίες, δηλαδή το δικό μας· το δε άλλο δεν διέπραξε αμαρτία, αλλά απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης για τα αμαρτήματα, και είναι το θεϊκό. Γι' αυτό: «Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν θα κρίνεσαι». Πώς; Επειδή ακριβώς, «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του».

Πρόσεξε πάλι και τις πέντε παρθένους, οι οποίες ακούν ενώπιον όλων: «Δεν σας γνωρίζω». Διότι οι πέντε και οι πέντε δεν δηλώνουν απλώς και μόνο τον αριθμό πέντε, αλλά όλες τις πονηρές, σκληρές και απάνθρωπες παρθένους, καθώς και εκείνες που δεν είναι τέτοιες. Έτσι και αυτός που έθαψε το ένα τάλαντο, άκουσε ενώπιον όλων, και ενώπιον εκείνων που πρόσφεραν τα πέντε και τα δύο: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε». Όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα ίδια τα πράγματα θα τους ελέγξει τότε· όπως ακριβώς λέει και ο ευαγγελιστής: «Θα αντικρίσουν εκείνον τον οποίο λόγχισαν». Διότι η ανάσταση όλων θα γίνει ταυτόχρονα, και των αμαρτωλών και των δικαίων· ταυτόχρονα θα παραστεί, κρίνοντας τους πάντες. Αναλογίσου, λοιπόν, ποιοι θα είναι τότε βυθισμένοι στην κατήφεια, ποιοι στην οδύνη, ποιοι θα σύρονται στο πυρ, την ώρα που άλλοι θα στεφανώνονται. «Ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου»· και πάλι: «Φύγετε από εμένα, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι δεν έκλινε την κεφαλήν επειδή εξέπνευσε, όπως ακριβώς συμβαίνει σε εμάς· αλλά επειδή έκλινε την κεφαλήν, τότε εξέπνευσε. Με όλα αυτά δήλωσε ο ευαγγελιστής, ότι αυτός ήταν ο Κύριος των πάντων. Αλλά οι Ιουδαίοι πάλι, αυτοί που καταπίνουν την κάμηλο και διυλίζουν τον κώνωπα, ενώ διέπραξαν τόσο μεγάλο τόλμημα, δείχνουν υπερβολική σχολαστικότητα για την ημέρα. Επειδή λοιπόν ήταν Παρασκευή, για να μη μείνουν τα σώματα πάνω στον σταυρό, παρακάλεσαν τον Πιλάτο να συντριβούν τα σκέλη τους. Βλέπεις πόσο ισχυρή είναι η αλήθεια; Μέσα από εκείνα που αυτοί επιδιώκουν, μέσα από αυτά εκπληρώνεται η προφητεία. Διότι από τα γεγονότα αυτά βρίσκει την εκπλήρωσή της και μία άλλη προφητεία. Αφού λοιπόν ήλθαν οι στρατιώτες, των μεν άλλων συνέτριψαν τα σκέλη, του δε Χριστού όχι. Αλλά όμως αυτοί, για να κάνουν χάρη στους Ιουδαίους, τρύπησαν την πλευρά του με τη λόγχη, και καθύβριζαν το νεκρό πλέον σώμα. Ω, τι μιαρή και εναγής προαίρεση! Αλλά μην ταράζεσαι, ούτε να σκυθρωπάζεις, αγαπητέ. Διότι αυτά που εκείνοι έπρατταν από πονηρή πρόθεση, αυτά ακριβώς συνεργούσαν υπέρ της αληθείας. Διότι υπήρχε προφητεία και γι' αυτό που έλεγε: «Θα δουν εκείνον τον οποίον εξεκέντησαν». Και όχι μόνον αυτό, αλλά και για εκείνους που επρόκειτο να απιστήσουν, το τόλμημα αυτό γινόταν απόδειξη πίστεως, όπως για τον Θωμά και όσους έμοιαζαν με εκείνον. Μαζί δε με αυτό τελούνταν και ένα απόρρητο μυστήριο. Διότι εξήλθε ύδωρ και αίμα.

Διότι, όπως ακριβώς όταν δικάζει ένας άρχοντας, δεν φοβούνται και τρέμουν από τον φόβο του δικαστή μόνο οι υπόλογοι, αλλά και τα όργανα της τάξεως, τα οποία δεν έχουν τίποτα να βαρύνει τη συνείδησή τους· έτσι και τότε, όταν θα κρίνεται η δική μας φύση, και οι άγγελοι, οι οποίοι δεν έχουν τίποτα να βαρύνει τη συνείδησή τους, θα κυριευθούν από δέος εξαιτίας του υπερβολικού φόβου του Δικαστή. Αλλά για ποιον λόγο εμφανίζεται τότε ο σταυρός, και γιατί έρχεται φέροντάς τον; Για να συνειδητοποιήσουν τη δική τους αγνωμοσύνη εκείνοι που Τον σταύρωσαν, γι' αυτόν τον λόγο δείχνει αυτό το ίδιο το σύμβολο της αναισχυντίας τους. Και ότι για αυτόν τον λόγο τον φέρει, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Τότε θα θρηνήσουν οι φυλές της γης, βλέποντας τον κατήγορο και αναγνωρίζοντας το αμάρτημα». Και γιατί απορείς εάν έρχεται φέροντας τον σταυρό, εφόσον μάλιστα τότε θα επιδείξει και αυτά τα ίδια Του τα τραύματα; Διότι, όπως λέγει: «Θα αντικρίσουν Εκείνον τον οποίον ελόγχισαν».

Τότε θα αντικρίσουν Εκείνον που εξεκέντησαν οι Ιουδαίοι. Τι θα συμβεί, λοιπόν, εάν εμφανιστείς και εσύ μαζί τους; Δεν είναι προφανές αυτό που θα επακολουθήσει; Διότι φοβάμαι να το πω, και το αφήνω στη συνείδησή σας. Τώρα σαλπίζεις μαζί τους, επομένως τότε θα θρηνήσεις μαζί τους.

Ότι άλλος είναι ο λόγος που νοείται επί του Θεού, και άλλος επί της σαρκώσεως. Αλλά εάν η μορφή του δούλου είναι ακατάληπτη, και έχει ομολογηθεί ότι και η θεία μορφή είναι όντως ακατάληπτη και ακατανόητη, σε τι θα φανεί η διαφορά του Θεού από τον άνθρωπο; Διότι και τα δύο θα ταυτίζονται, πράγμα που εκτός από βλάσφημο είναι και αδύνατο. Επειδή, λοιπόν, άλλος είναι ο λόγος που εξετάζεται ως προς τον Θεό, και άλλος ως προς τη σάρκα, πώς θα διασωθούν τα ιδιώματα που αναγνωρίζονται στην καθεμία φύση; Διότι είναι αντίθετα μεταξύ τους σύμφωνα με την κοινή και αληθή πίστη της Εκκλησίας, όπως έχει λεχθεί και προηγουμένως. Βάσει αυτών, πώς θα καθοριστεί το ένα και το αυτό και για τα δύο; Από πού, λοιπόν, θα σταθεί πάλι για εμάς ο λόγος του Ευαγγελίου; Πού είναι η επαφή του χεριού του μαθητή στην πλευρά; Πού είναι αυτό που αναλήφθηκε και θα ξαναέρθει με τον ίδιο τρόπο; Πού είναι το: «θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν»; Ή μήπως αυτά θα θεωρηθούν σκιές και φαντάσματα λόγω του ακατάληπτου;

Και τέτοιο ήταν το σκεύος της εκλογής, το καταγώγιο του Παναγίου Πνεύματος, ο άνθρωπος του Θεού, το όπλο της δικαιοσύνης, ο καθαρμένος οφθαλμός της χάριτος, ο ηλιόμορφος νους, ο φωτοφόρος χαρακτήρας, η χρυσοειδής ψυχή, η χιονόλευκη καρδιά και ό,τι άλλο θεωνυμικό θα μπορούσε να προσθέσει κανείς. Εσύ όμως τι λες, ω χριστομάχε; Αμφιβάλλεις για τη χάρη του Θεού στον όσιο; Δεν συλλογίζεσαι ότι, ακόμη και αν δεν υπήρχε άλλη μαρτυρία, και μόνο το έργο των θαυμάτων αποτελεί απόδειξη της αλήθειας, και ότι το να υποφέρει κανείς για την εικόνα του Χριστού σημαίνει ότι αγωνίζεται για τον ίδιο τον Χριστό; Εξ αυτού εμφανίστηκαν και τα χαρίσματα των ιάσεων, διότι για όσα υπάρχει μία τιμή, τόσο του πρωτοτύπου όσο και του παραγώγου εννοώ, γι' αυτά είναι αυτονόητο, εκτός αν μωραίνουμε, ότι είναι μία και η ομολογία, όπως ισχύει και το αντίστροφο στην περίπτωση της άρνησης. Και ας μην νομίζει κανείς ότι ο λόγος δεν έχει ισχύ στην περίπτωση της τεχνητής εικόνας, ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «αυτός που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Είναι δε φανερό ότι και εμείς αποτελούμε τεχνητή εικόνα του Θεού, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Αλλά τίποτα δεν είναι ικανό να πείσει έναν νου προκατειλημμένο με τα δόγματα της ασέβειας, όπως ακριβώς συνέβη και με τους Ιουδαίους, όταν ο Χριστός βρισκόταν στη γη ως άνθρωπος. Αυτοί λοιπόν, όπως και εκείνοι, θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν, και τότε, όταν έρθει από τον ουρανό με ανθρώπινη μορφή, όπως ακριβώς ανελήφθη.

«Αυτά δε έγιναν, για να εκπληρωθεί η Γραφή: Οστούν αυτού δεν θα συντριβεί. Και πάλι άλλη Γραφή λέει: Θα κοιτάξουν προς εκείνον τον οποίον ελόγχισαν». Δεν τα άκουσα από άλλους, λέει, αλλά ο ίδιος ήμουν παρών και τα είδα, «και η μαρτυρία είναι αληθινή». Και εύλογα. Διότι διηγείται μια ύβρη που συνέβη, και όχι κάτι σπουδαίο και ένδοξο, ώστε να υποπτευθείς τα λόγια του. Αλλά γι' αυτό, λέει, τα αναφέρω αυτά με τόση ακρίβεια, και προβάλλω όσα φαίνονται προσβλητικά, για να πιστέψετε εσείς ότι είναι απολύτως αληθινά και δεν έχουν συντεθεί για να ευχαριστήσουν κάποιον. Διότι αυτός που μιλάει για να ευαρεστήσει, παραθέτει μάλλον τα ένδοξα. Επειδή όμως ο Μωυσής φαινόταν πιο αξιόπιστος από αυτόν, παρουσιάζει και εκείνον ως μάρτυρα. Διότι αυτό που είπε εκείνος για τον αμνό που θυσιαζόταν το Πάσχα, «Οστούν αυτού δεν θα συντριβεί», αυτό λέει ο ευαγγελιστής ότι εκπληρώθηκε στον Χριστό. Διότι εκείνος ο αμνός ήταν τύπος Αυτού· και υπάρχει μεγάλη συγγένεια του τύπου αυτού προς την αλήθεια. Εκπληρώνεται όμως και μια άλλη προφητεία που λέει: «Θα κοιτάξουν προς εκείνον τον οποίον ελόγχισαν». Διότι όταν θα έρθει να κρίνει, τότε θα τον δουν με σώμα ανώτερο και πιο θεοειδές, και θα τον αναγνωρίσουν αυτοί που τον ελόγχισαν, και θα θρηνήσουν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και διότι για εκείνους που επρόκειτο να απιστήσουν, το τόλμημα των εχθρών αποτέλεσε θύρα πίστεως και απόδειξη, όπως για παράδειγμα στον Θωμά. Επειδή μέσω της πλευράς βεβαιώθηκε σε αυτόν η ανάσταση.