Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:7

Θα μπορούσε κανείς να εκπλαγεί και σε αυτό πάλι με την αναισχυντία των Ιουδαίων, επειδή δεν ντρέπονται ούτε τη δίκαιη κρίση ενός αλλόεθνου άνδρα, καίτοι ο θείος νόμος έχει πει για αυτούς: «Διότι τα χείλη του ιερέως θα φυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο». <Αποκρίθηκαν σε αυτόν οι Ιουδαίοι: Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει, διότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού.> Εφόσον λοιπόν η συκοφαντία που είχαν στήσει εξ αρχής αποδείχθηκε αβάσιμη, και κανένας νεωτερισμός, δηλαδή καμία ανταρσία κατά της εξουσίας του Καίσαρα, δεν αποδείχθηκε, διότι ο Κύριος απέκρουσε αυτές τις κατηγορίες λέγοντας: «Η δική μου βασιλεία δεν είναι από τον κόσμο τούτο· εάν η βασιλεία μου ήταν από τον κόσμο τούτο, οι υπηρέτες μου θα αγωνίζονταν για να μην παραδοθώ στους Ιουδαίους», και ενώ ο Πιλάτος δίκαζε γι' αυτά σύμφωνα με το καθήκον και αδέκαστα και όχι ακόμα προς χάριν τους, και έλεγε ρητά ότι καμία πρόφαση δεν βρέθηκε σε αυτόν, αυτοί οι πάντολμοι μεταστρέφονται εντελώς σε κάτι άλλο· διότι ισχυρίζονται ότι έχουν νόμο που καταδικάζει σε θάνατο τον Σωτήρα. Και ποιος είναι αυτός ο νόμος;

Έπρεπε, λέγοντας στον Πιλάτο ότι έκανε τον εαυτό Του Υιό του Θεού, να Τον κατηγορήσουν και για τα έργα της θεότητάς Του και να Του προσάψουν το μεγαλείο των παραδόξων θαυμάτων Του. Έπρεπε μετά από αυτό να φωνάζουν ότι ένας τετραήμερος νεκρός αναστήθηκε επιστρέφοντας στη ζωή με μία μόνο φωνή του Σωτήρα. Έπρεπε να παρουσιάσουν τον μονογενή γιο της χήρας και το κοριτσάκι του αρχισυνάγωγου. Έπρεπε επίσης να θυμηθούν εκείνη την πλέον θεοπρεπή φωνή, η οποία στο μεν γιο της χήρας έλεγε «Νεανίσκε, σοι λέγω, εγέρθητι», στο δε κορίτσι «Η παις έγειραι». Έπρεπε επιπλέον να διδάξουν ότι χάρισε την όραση στους τυφλούς και τον καθαρισμό στους λεπρούς, και επιπροσθέτως ότι με μία μόνο επιτίμηση κατασίγασε και την αγριεμένη κίνηση της θάλασσας και τη σφοδρή ορμή των ανέμων, και οτιδήποτε άλλο είχε επιτελέσει ο Χριστός. Αλλά εκείνα τα καταχωνιάζουν με αχάριστη σιωπή, και παραβλέποντας με κακόπιστο τρόπο αυτά μέσω των οποίων μπορούσε να φανεί ότι είναι Θεός, καταφεύγουν μόνο σε παραλογισμούς. Σε έναν αλλοεθνή άνδρα, ο οποίος δεν γνώριζε καθόλου τη θεία Γραφή και έβλεπε τον Ιησού ως άνθρωπο, οι άθλιοι κραυγάζουν: «Έκανε τον εαυτό Του Υιό του Θεού», καίτοι η θεόπνευστη Γραφή διακηρύσσει ότι ο Λόγος του Θεού θα κατερχόταν κάποτε στον κόσμο με ανθρώπινη μορφή: «Ιδού γαρ, λέει, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται Μεθ' ημών ο Θεός».

Διότι ο μεν ένας αποτέλεσε κατά κάποιον τρόπο την αρχή και τη θύρα της ασέβειας εναντίον Του· ο δε δικαστής αναδείχθηκε υπηρέτης ξένων τολμημάτων και συμμέτοχος της ιουδαϊκής ανοσιότητας εξαιτίας άκαιρης δειλίας. Ποιος είναι λοιπόν αυτός που τον παρέδωσε, και σε ποιον θεωρεί ότι ανήκει η πρωτουργία των εγκλημάτων; Νομίζω πως εννοεί τον ευτελέστατο μαθητή, ή μάλλον τον ήδη προδότη και καταστροφέα της δικής του ψυχής, καθώς και το πλήθος των αρχόντων που ήταν μαζί του, και τον ίδιο τον λαό των Ιουδαίων, στον οποίο αποδίδοντας το μεγαλύτερο μέρος της ασέβειας, δεν άφησε εντελώς έξω από αυτήν το κεφάλι του Πιλάτου. <Από τότε ο Πιλάτος ζητούσε να τον απολύσει· οι Ιουδαίοι όμως κραύγαζαν λέγοντας: Εάν απολύσεις αυτόν, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα· καθένας που κάνει τον εαυτό του βασιλιά εναντιώνεται στον Καίσαρα.> Ο φόβος του Πιλάτου εντείνεται, και προκαλεί εντονότερη την επιφύλαξή του, ενώ όσα φώναζαν οι Ιουδαίοι του δημιουργούν δισταγμό ως προς τον φόνο. Διότι φώναζαν: «Επειδή έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού», πράγμα που τον έκανε να προθυμοποιείται περισσότερο να τον απαλλάξει από κάθε κίνδυνο και να τον ελευθερώσει από κάθε συκοφαντία, έχοντας στον νου του φοβερό τρόμο γι' αυτό. Αντιλαμβανόμενοι αυτό οι Ισραηλίτες, επιστρέφουν στην αρχική τους ψευδολογία, λέγοντας ότι ο Ιησούς ξεσηκώνει τον λαό, παρανομεί εναντίον της ίδιας της εξουσίας του Καίσαρα και εκστρατεύει κατά της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, στο μέτρο των δυνατοτήτων του εγχειρήματος· διότι, λέει, έκανε τον εαυτό του βασιλιά.

Και πρόσεξε την πολυμήχανη και γεμάτη παράλογη οργή κίνηση εκείνων που επέλεξαν να συκοφαντούν. Διότι, πρώτα μεν, οι άθλιοι ισχυρίζονταν, φωνάζοντας όλοι μαζί, ότι το τόλμημα είχε διαπραχθεί κατά της εξουσίας του Καίσαρα. Αλλά επειδή δεν επικρατούσαν ιδιαίτερα, καθώς ο Χριστός δήλωνε ότι η δική του βασιλεία δεν είναι επίγεια, εισήγαγαν την κατηγορία για αμαρτία ενάντια στο ίδιο το θείο προς τον Πιλάτο, ο οποίος υπερασπιζόταν τις τιμές των Ρωμαίων, λέγοντας: «Έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Διότι οι ταλαίπωροι νόμιζαν ότι με αυτόν τον τρόπο θα εξέγειραν, ακόμη και παρά τη θέλησή του, τον Πιλάτο σε τυφλή οργή, και θα τον καθιστούσαν αποφασιστικό στο να ορίσει τον θάνατο του Σωτήρα, χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα την ευσέβεια προς τον Θεό για να προβεί σε αυτή την κίνηση. Όμως, καθώς αποδείχθηκε ότι η κακουργία τους ήταν ανώφελη, επιστρέφουν πάλι στο αρχικό τους θράσος, υποστηρίζοντας ότι οι πράξεις είχαν τολμηθεί κατά της εξουσίας του Καίσαρα, και φωνάζοντας ξεδιάντροπα στον δικαστή ότι οπλίζεται ενάντια στη δόξα εκείνου, αν δεν ήθελε να υπερασπιστεί και να υποβάλει στην πρέπουσα τιμωρία αυτόν που, σύμφωνα με αυτούς, εναντιώθηκε στον Καίσαρα, με το να ανεχθεί καν να λάβει τον τίτλο του βασιλιά, παρόλο που ο Καίσαρας δεν διεκδικούσε την επουράνια εξουσία, της οποίας βεβαίως ο Χριστός ήταν δεσπότης, αλλά την κάτω και επίγεια, η οποία βέβαια εξαρτιόταν από την εξουσία του Χριστού. Διότι μέσω αυτού βασιλεύουν οι βασιλείς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και μέσω αυτού οι άρχοντες εξουσιάζουν τη γη.

«Αν λέγω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Το ότι, βέβαια, δεν κατηγορήθηκε από αυτούς για καμία απολύτως αιτία, αλλά αντίθετα οι άθλιοι καταψήφιζαν την εις θάνατον καταδίκη του, οργισμένοι χωρίς λόγο, μπορείς να το καταλάβεις και από τα εξής. Διότι τον οδήγησαν στον Πιλάτο και απαιτούσαν να σταυρωθεί. Έπειτα, όταν εκείνος ρωτούσε: «Τι κακό έκανε;», εκείνοι μετέτρεπαν την αλήθεια σε κατηγορία εναντίον του Χριστού, χωρίς καν να ερμηνεύουν ορθά τη φύση του πράγματος. Έλεγαν δηλαδή: «Έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Αλλά ο υπερασπιστής της αλήθειας θα ορθωθεί απέναντι στις βδελυρότητές τους λέγοντας: Δεν έκανε ο ίδιος τον εαυτό του Υιό του Θεού, αλλά είναι πραγματικά Υιός. Διότι αυτό δεν είναι κάτι το εξωτερικό για αυτόν, ούτε επίκτητο ή υιοθετημένο, αλλά αυτό που είναι κατά φύση, αυτό ακριβώς πιστεύουμε εμείς ότι είναι. Διότι εμείς είμαστε υιοί του Θεού κατά χάριν (κατά θέσιν), σε σύγκριση με τον κατά φύση και από Αυτόν γεννηθέντα Υιό. Αν, όμως, δεν υπήρχε ο αληθινός Υιός, σύμφωνα με ποιον θα διαμορφωνόμασταν εμείς οι κατά χάριν; Ποιανού τον χαρακτήρα θα φέραμε; Και πού θα υπήρχε γενικά το κατά μίμηση, αν δεν δεχθούμε ότι υφίσταται η αλήθεια; Αλλά αγνόησαν ολοκληρωτικά το σεπτό και σωτήριο κήρυγμα της ενανθρωπήσεως, δεν κατανόησαν τα λόγια του Μωυσή, ούτε τα όσα ειπώθηκαν προφητικά στους αγίους προφήτες μέσω του Αγίου Πνεύματος για αυτόν. Διότι δεν έκανε ένας άνθρωπος τον εαυτό του Υιό του Θεού, αλλά είναι αληθές μάλλον το αντίστροφο.

Όταν η κακία διαιρεθεί από μόνη της, έχουμε ασφάλεια εμείς που πολεμούμαστε από αυτήν· διότι πλέον οι επιβουλές που προέρχονται από αυτήν δεν γίνονται πιστευτές. Γι' αυτό λοιπόν, όταν ο Χριστός θαυματουργούσε, οι γλώσσες των Ιουδαίων διχάστηκαν· και οι μεν έλεγαν: «Δεν είναι από τον Θεό αυτός ο άνθρωπος, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· άλλοι έλεγαν: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία;» Και υπήρξε σχίσμα μεταξύ τους. «Επειδή είδα ανομία και αντιλογία.» Όταν ο Χριστός κρινόταν άνομα, υπήρξε αντιλογία αυτών που τον έκριναν, δηλαδή του Πιλάτου και των αρχιερέων των Ιουδαίων· του μεν λέγοντας: «Δεν βρίσκω καμία αιτία σε αυτόν τον άνθρωπο»· εκείνων δε: «Εμείς έχουμε νόμο, και γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει.» «Ημέρα και νύχτα θα την κυκλώσει πάνω στα τείχη της, ανομία και πόνος βρίσκεται στο μέσον της.» Ημέρα μεν, κατά τον καιρό του σταυρού· νύχτα δε, κατά τον καιρό της προδοσίας· πάνω στα τείχη, δηλαδή στους ιερείς· διότι αυτοί τυγχάνουν να είναι τα τείχη του λαού· ισχυρά μεν, όταν ζουν σύμφωνα με τον νόμο της ιεροσύνης· σαθρά και πεσμένα δε, όταν πράττουν πράγματα ξένα προς το σχήμα τους. Ανομία και κόπο στο μέσον της, καθώς και αδικία, ονομάζει τη δουλεία του γράμματος· ανομία, διότι δεν τηρούσαν τον νόμο πνευματικά· αδικία, διότι, αφού δέχθηκαν τόσες ευεργεσίες από τον Πατέρα, παρέδωσαν στον σταυρό τον ιατρό και τον τροφέα.

Τους νίκησε η Ραάβ η πόρνη, τους νίκησε η αιμορροούσα, τους νίκησε η Χαναναία· και τώρα πάλι μια γυναίκα βρίσκεται αντιμέτωπη μαζί τους. Βρίσκονται σε αδιέξοδο· του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι: «Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας πρέπει να πεθάνει». Ποιον νόμο; Με ποιες λέξεις επιβεβαιώνεται; Μήπως με αυτές που αναγνώσθηκαν σήμερα; «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή· και όπως ο αμνός μένει άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του· εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο».

Παρατήρησε με πόσους τρόπους ο δικαστής τον υπερασπίζεται, απαλλάσσοντάς τον συνεχώς από τις κατηγορίες· αλλά τίποτε από αυτά δεν συνέτισε εκείνους τους σκύλους. Διότι και το «Πάρτε τον εσείς και σταυρώστε τον» δείχνει άνθρωπο που αποποιείται την ευθύνη και τους ωθεί σε μια πράξη η οποία δεν τους επιτρεπόταν. Αυτοί λοιπόν τον έφεραν, για να συμβεί αυτό με την καταδικαστική απόφαση του άρχοντα· συνέβη όμως το αντίθετο, και μάλλον απαλλάχθηκε από την απόφαση του άρχοντα. Έπειτα, επειδή ντροπιάστηκαν, λένε: «Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας πρέπει να πεθάνει, διότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Πώς λοιπόν, όταν ο δικαστής είπε: «Πάρτε τον εσείς και δικάστε τον σύμφωνα με τον νόμο σας», εσείς λέγατε: «Σε εμάς δεν επιτρέπεται να θανατώσουμε κανέναν»· ενώ τώρα καταφεύγετε στον νόμο; Και πρόσεξε την κατηγορία: «Έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Είναι αυτό έγκλημα, πες μου, το να λέει ότι είναι ο Υιός του Θεού Εκείνος που πράττει τα έργα του Υιού του Θεού; Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Και ενώ αυτοί τα συζητούσαν αυτά μεταξύ τους, Εκείνος σιωπούσε, εκπληρώνοντας την προφητεία εκείνη: «Δεν ανοίγει το στόμα του· μέσα στην ταπείνωσή του η κρίση του άρθηκε». Έπειτα, ο μεν Πιλάτος φοβάται, ακούγοντας από αυτούς ότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού, και τρέμει μήπως είναι αληθινό αυτό που λέγεται και φανεί ότι παρανομεί· αυτοί όμως, αν και το έμαθαν αυτό μέσα από πράξεις και λόγια, δεν φρίττουν, αλλά τον θανατώνουν, για εκείνα ακριβώς για τα οποία όφειλαν να τον προσκυνούν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τον ρωτά πλέον: «Τι έκανες;».

Γνωρίζω δε ότι κάποιοι προτείνουν και μια άλλη παρόμοια ερμηνεία για το ρητό, ότι δηλαδή αυτοί που σταύρωσαν τον Χριστό και ήταν παρόντες στο πάθος δεν ήταν σε καμία περίπτωση κάποιοι από τους Ιουδαίους, αλλά μάλλον Ρωμαίοι και κάποιοι από άλλα έθνη. Διότι, αφού οι Ιουδαίοι δήλωσαν ότι «σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει, αλλά σε εμάς δεν επιτρέπεται να θανατώσουμε κανέναν», και στη συνέχεια παρέδωσαν τον Χριστό στον Πιλάτο, οι Ρωμαίοι στρατιώτες και εκείνοι των λοιπών εθνών υπηρέτησαν πλέον σε όσα διαπράχθηκαν κατά του Χριστού. Και μάλιστα, κατά την προδοσία του Δεσπότη, επειδή οι Ιουδαίοι ήταν υποτελείς στους Ρωμαίους και δεν τους επιτρεπόταν να πράττουν όσα ήθελαν, οι ίδιοι δεν τόλμησαν να παρευρεθούν μόνοι τους στη σύλληψη, αλλά έφεραν μαζί τους τη σπείρα και τον χιλίαρχο. Ο Κύριός μας λοιπόν Ιησούς Χριστός, ο οποίος είναι φιλάνθρωπος προς το ανθρώπινο γένος και προνοεί για το δικό του πλάσμα, δίνοντας στη βούλησή του και στη φιλανθρωπία του τη μορφή προσευχής λέει: «μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία», και έπειτα «διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Διότι, πράγματι, τόσο το πλήθος των Ρωμαίων όσο και εκείνοι από τα έθνη δεν γνώριζαν τι έπρατταν· αφού δεν είχαν μυσταγωγηθεί σε όσα ο νόμος και οι προφήτες προανήγγειλαν σχετικά με αυτόν.

Όταν, λοιπόν, τον είδαν οι αρχιερείς και οι υπηρέτες, κραύγασαν λέγοντας: «Σταύρωσέ τον, σταύρωσέ τον». Τους λέει ο Πιλάτος: «Πάρτε τον εσείς και σταυρώστε τον, διότι εγώ δεν βρίσκω σε αυτόν καμία αιτία καταδίκης». Αποκρίθηκαν σε αυτόν οι Ιουδαίοι: «Εμείς έχουμε νόμο, και σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει, διότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Δες μέσα από πόσα γεγονότα αποδεικνύεται η κακία των Ιουδαίων. Διότι ζητούν τον Βαραββά, ο οποίος ήταν ομολογουμένως ληστής, ενώ παραδίδουν τον Κύριο. Τον μαστιγώνει, λοιπόν, ο Πιλάτος, θέλοντας να κατευνάσει προς το παρόν και να εκτονώσει τον θυμό τους. Επειδή, δηλαδή, δεν μπόρεσε με τα λόγια να τον γλιτώσει, τον μαστιγώνει, σπεύδοντας μέχρι αυτού του σημείου να σταματήσει τη μανία τους, και επιτρέπει να του φορέσουν τη χλαμύδα και το στεφάνι, ώστε να καταλαγιάσει η οργή τους. Οι στρατιώτες, όμως, πράττουν τα πάντα προς χάριν των Ιουδαίων. Διότι, όταν άκουσαν τον Πιλάτο να λέει: «Τον βασιλιά των Ιουδαίων να απολύσω;», τον εμπαίζουν λοιπόν ως βασιλιά. Διότι δεν έπρατταν αυτά έχοντας προτραπεί από τον Πιλάτο, αυτοί που και μέσα στη νύχτα επιτέθηκαν στον Ιησού παρά τη γνώμη του ηγεμόνα, χαριζόμενοι στους Ιουδαίους για χάρη χρημάτων. Ήταν μεν άβουλος ο Πιλάτος, αλλά όχι κακοήθης όπως οι Ιουδαίοι. Διότι εξάγει μεν τον Ιησού, θέλοντας πάλι να σβήσει τον θυμό τους, αλλά εκείνοι ούτε έτσι ημέρεψαν, αλλά φώναζαν: «Σταύρωσέ τον, σταύρωσέ τον».

Τέτοιος λοιπόν ήταν ο σκοπός του Πιλάτου, πιο επιεικής δηλαδή, αλλά όχι ανυποχώρητος υπέρ της αλήθειας. Εκείνοι όμως, επειδή ντροπιάστηκαν και ως προς αυτό, λένε: «Σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει, διότι έκανε τον εαυτό του Υιό του Θεού». Δες την κακία πόσο αντιφατική είναι με τον εαυτό της. Προηγουμένως τους έλεγε ο Πιλάτος: «Πάρτε τον εσείς και κρίνετέ τον σύμφωνα με τον νόμο σας», και δεν το δέχθηκαν αυτό.

Τώρα πάλι προβάλλουν ότι «σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει». Προηγουμένως τον κατηγορούσαν ότι παρουσιάζει τον εαυτό του ως Βασιλιά· τώρα που εκείνο αποδείχθηκε ψευδές, τον κατηγορούν ότι «παρουσιάζει τον εαυτό του ως Υιό του Θεού». Και γιατί αποτελεί αυτό έγκλημα; Αν πράττει τα έργα του Θεού, τι τον εμποδίζει να είναι Υιός του Θεού; Παρατήρησε όμως τη θεία οικονομία, πώς δηλαδή εκείνοι παρέδιδαν τον Κύριο σε περισσότερα δικαστήρια, ώστε να τον κατηγορήσουν και να σπιλώσουν τη δόξα του, η ύβρις όμως στρέφεται εναντίον τους· διότι εξαιτίας αυτού αποδεικνύεται ακόμη περισσότερο ακατάκριτος, καθώς η υπόθεση εξετάζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Πόσες φορές, άλλωστε, ομολόγησε ο Πιλάτος ότι δεν βρίσκει σε αυτόν τίποτα άξιο θανάτου! «Όταν λοιπόν άκουσε ο Πιλάτος αυτόν τον λόγο, φοβήθηκε περισσότερο, και εισήλθε πάλι στο πραιτώριο, και λέει στον Ιησού: Από πού είσαι εσύ; Ο δε Ιησούς δεν του έδωσε απάντηση. Λέει, λοιπόν, σε αυτόν ο Πιλάτος: Σε μένα δεν μιλάς; Δεν γνωρίζεις ότι έχω την εξουσία να σε σταυρώσω, και έχω την εξουσία να σε απολύσω;»