Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:16

Διότι ο Κύριος δεν έλεγε αυτά τα λόγια απλώς διδάσκοντας, ούτε απειλούσε με τιμωρία για μελλοντικά παραπτώματα· αλλά ο Κύριος είπε αυτό το ρητό κατηγορώντας ευθέως και αληθινά τους Φαρισαίους, επειδή είχαν ήδη καταστεί ένοχοι για μια τόσο μεγάλη βλασφημία. Εφόσον δε οι Φαρισαίοι κατηγορούνταν κατ' αυτόν τον τρόπο, και μάλιστα πριν λάβουν το βάπτισμα, το ρητό αυτό δεν θα μπορούσε να αναφέρεται σε όσους παραβαίνουν τον νόμο μετά το λουτρό του βαπτίσματος· και τούτο κυρίως διότι δεν τους κατηγορούσε απλώς για αμαρτίες, αλλά για βλασφημία. Υπάρχει δε διαφορά, διότι αυτός που αμαρτάνει παραβαίνει τον νόμο· ενώ αυτός που βλασφημεί ασεβεί προς την ίδια τη θεότητα. Μολονότι, λοιπόν, προηγουμένως ο Σωτήρας τους κατηγορούσε για πολλά παραπτώματα, επειδή παρέβαιναν την εντολή του Θεού σχετικά με τους γονείς για χάρη του χρήματος, και απέρριπταν τους προφήτες, και μετέτρεπαν τον οίκο του Θεού σε οίκο εμπορίου, παρόλα αυτά τους προέτρεπε να μετανοήσουν. Όταν όμως έλεγαν: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια», δεν χαρακτήρισε πλέον την πράξη αυτή ως απλή αμαρτία, αλλά δήλωσε ότι είναι τόσο μεγάλη βλασφημία, ώστε να είναι αναπόφευκτη και ασυγχώρητη η τιμωρία για όσους τολμούν τέτοια πράγματα.

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Υιός δεν είναι από την ουσία του Πατρός, (προς απόδειξη του) ότι μία είναι η εξουσία και η δύναμη και η βασιλεία και η θεότητα του Πατρός και του Υιού. Λέει ο προφήτης: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε». Του Θεού λοιπόν είναι ο ναός, και (ο Υιός) λέει ότι ο ναός είναι δικός του, ώστε να μη θεωρηθεί ότι είναι άλλη η δεσποτεία του Πατρός και άλλη η βασιλεία του Υιού. Τον ναό του Πατρός, τον οποίο αφιέρωσε ο Σολομών στον Θεό, αυτόν ο προφήτης τον ονομάζει ναό του Υιού: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος». Γι' αυτό ο Σωτήρας λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και ο ίδιος πάλι λέει: «Βγάλτε τα αυτά από εδώ, διότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Ο οίκος του Πατέρα μου, λέει, είναι και δικός μου οίκος».

Νομίζω δε εγώ ότι «σοφούς» ονομάζει τώρα τους ρήτορες, οι οποίοι, με την εκφραστική τους δεινότητα συμπλέκοντας πάντοτε το πιθανό με το ψέμα, φρόντιζαν να του προσδώσουν την εντύπωση της αλήθειας. Ως «γραμματείς» δε νομίζω ότι εννοεί τους γραμματιστές ή τους γραμματικούς, που είχαν τη συνήθεια να εξετάζουν σχολαστικά τα συγγράμματα των ποιητών και να τα ερμηνεύουν στους νέους. Και «συζητητές» λέει αυτούς που συνήθιζαν να λογομαχούν και να παριστάνουν τους αυστηρούς εξεταστές των πραγμάτων, οι οποίοι με τις επινοήσεις των εννοιών, θεωρώντας ότι κατέχουν αδιάσειστα επιχειρήματα για κάθε θέμα, υποκρίνονται ότι αναζητούν την αλήθεια, αλλά κάθε άλλο παρά ορθά, ή μάλλον εντελώς επιπόλαια. Επειδή αγνόησαν τον Θεό των όλων, ο οποίος στερέωσε αβίαστα αυτό το σύμπαν με άρρητες ενέργειες, και έφερε στην ύπαρξη όλα τα μη όντα, μόνο με ένα νεύμα του. Έχει μωρανθεί, λοιπόν, πραγματικά η σοφία του κόσμου. <Διότι, επειδή μέσα στη σοφία του Θεού ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος.> Ονομάζει σοφία του Θεού και την ανθρώπινη σύνεση και την ευγλωττία, δηλαδή αυτήν την ίδια την ανθηρότητα του λόγου, για να διδάξει ότι ο Θεός είναι ο δημιουργός του νου και ο χορηγός της φρόνησης και της ευγλωττίας, ακόμη και αν κάποιοι τα χρησιμοποίησαν σε πράγματα που δεν άρμοζαν. Ως μωρία του κηρύγματος, εννοεί την απλότητα των λέξεων. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές υπήρξαν μεν απλοϊκοί ως προς τον λόγο, αλλά πλούσιοι στη γνώση. <Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημείο και οι Έλληνες αναζητούν σοφία.> Και ως προς τα δύο, ο λόγος του Παύλου είναι αληθινός. Διότι, όταν κάποτε ο Χριστός έδιωχνε από τους ιερούς περιβόλους αυτούς που πουλούσαν τα πρόβατα και τα βόδια, τα τρυγόνια και τα περιστέρια, και έλεγε «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», εκείνοι αντιδρούσαν λέγοντας «Τι σημείο μας δείχνεις ότι τα κάνεις αυτά;»

Διότι πράγματι διαφθάρηκε ο αμπελώνας του Κυρίου, καθώς διδάχθηκε να καταπατά τον ίδιο τον σεβασμό προς το θείο, και εξαιτίας της αισχροκέρδειας των αρχόντων του μετατράπηκε σε χέρσα γη πλήρους απαιδευσίας. <Και αφού έφτιαξε ένα μαστίγιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό.> Δικαιολογημένα αγανακτεί ο Σωτήρας για τις παραφροσύνες των Ιουδαίων· διότι ο θείος ναός δεν έπρεπε να μετατραπεί σε οίκο εμπορίου, αλλά σε οίκο προσευχής· διότι έτσι είναι γεγραμμένο. Και δεν δείχνει αυτή την αντίδραση μόνο με απλά λόγια, αλλά με χτυπήματα και με το μαστίγιο τους διώχνει από τους ιερούς περιβόλους, επινοώντας δικαίως για αυτούς μια τιμωρία που ταιριάζει σε δούλους· διότι δεν επρόκειτο να αποδεχθούν τον Υιό που ελευθερώνει μέσω της πίστεως. Παρατήρησε δε καλά πώς, σαν σε εικόνα γεγονότων, σκιαγραφείται αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός». <Πάρτε τα αυτά από εδώ· μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.> Δίνει εντολές ως Δεσπότης, αλλά καθοδηγεί προς το πρέπον ως δάσκαλος, και παραθέτει μαζί με την τιμωρία την εξήγηση των σφαλμάτων, μην αφήνοντας αυτόν που επιπλήττεται να οργιστεί με την τιμωρία, εξαιτίας της ντροπής για τα παραπτώματά του. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι και πάλι αποκαλεί τον Θεό με μοναδικό τρόπο δικό του Πατέρα, εφόσον αυτός είναι ο μόνος που υπάρχει κατά φύση από Αυτόν και έχει γεννηθεί αληθινά.

Διότι, αν δεν έχει έτσι το πράγμα, και ο Λόγος είναι όντως υιός μαζί με εμάς, σαν ένας από εμάς, κατά θέσιν δηλαδή και μόνο κατά το θέλημα του Πατρός, για ποιον λόγο το καύχημα που είναι βεβαίως κοινό και προσφέρεται σε όλους, το οικειοποιείται μόνος του λέγοντας «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου» και όχι μάλλον «τον οίκο του Πατέρα μας»; Διότι αυτό ίσως θα ήταν πιο λογικό να πει, εάν γνώριζε τον εαυτό του ως έναν από τους μη κατά φύσιν υιούς. Επειδή όμως ο Λόγος γνωρίζει ότι ο ίδιος δεν ανήκει στους κατά χάριν υιούς, αλλά ότι προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατρός, θέτει τον εαυτό του έξω από τους άλλους, ονομάζοντας τον Θεό δικό του Πατέρα. Διότι, σε εκείνους που έχουν κληθεί στην υιοθεσία και έχουν αποκτήσει το αξίωμα αυτό εξωγενώς, ταιριάζει να αναφωνούν προσευχόμενοι «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς»· ο Μονογενής όμως, ο οποίος υπάρχει ένας και μόνος από τον Ένα, εύλογα θα αποκαλέσει τον Θεό δικό του Πατέρα.

Τους δε Ιουδαίους που απείθησαν θα τους εκδιώξει από τους άγιους τόπους, και θα τους θέσει έξω από τον ιερό περίβολο των αγίων· αλλά και όταν προσφέρουν τα προοριζόμενα για θυσία δεν θα τα αποδεχθεί· απεναντίας, θα τους τιμωρήσει και θα τους υποβάλει σε μαστίγωση, καθώς είναι σφιχτά δεμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων. Άκουγε λοιπόν Εκείνον που λέει «Πάρτε τα αυτά από εδώ», για να εννοήσεις πάλι εκείνα τα οποία βέβαια και παλαιότερα έλεγε μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν θέλω, ούτε καν όταν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι, ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου· εάν φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα· τις νουμηνίες σας και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία και την αργία και τις εορτές σας τις μισεί η ψυχή μου· μου γίνατε βάρος, δεν θα ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας».

Δες λοιπόν πώς εξυβρίζουν ανόητα, χωρίς να λυπούνται την ίδια τους την ψυχή. Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Έπειτα, ενώ έπρεπε να τον θεωρούν ήδη Υιό και Θεό, εφόσον έχει φανερωθεί από τον Θεό και Πατέρα, αυτοί πιστεύουν ότι είναι ακόμη ένας απλός άνθρωπος και ένας από εμάς. Γι' αυτό ακριβώς προβάλλουν και τον χρόνο που δαπανήθηκε για την κατασκευή του ναού, λέγοντας: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Αλλά, ω σεις που έχετε μεθύσει από κάθε είδους παραφροσύνη, δίκαια νομίζω θα μπορούσε κανείς να τους πει: αν κατοικεί μέσα σας σοφός νους, αν πιστεύετε ότι ο ναός που βρίσκεται ανάμεσά σας είναι οίκος του Θεού, πώς δεν έπρεπε να κατανοήσετε ότι είναι κατά φύσιν Θεός εκείνος που με θάρρος και ασφάλεια τόλμησε να πει: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»; Έπειτα πώς θα είχε ανάγκη, πες μου, από πολλά χρόνια για την κατασκευή ενός μόνο οίκου; Ή πώς θα αδυνατούσε μπροστά σε οτιδήποτε γενικώς, εκείνος που μέσα σε επτά μόνο ημέρες δημιούργησε με άφατη δύναμη όλο αυτό το σύμπαν, και έχει τη δύναμη να πράττει μόνο με τη θέλησή του; Διότι αυτά έπρεπε να αναλογίζεται ο λαός που γνωρίζει τα ιερά γράμματα. Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του.

Αλλά είχε πλέον έρθει ο καιρός να πάψει η σκιά και να λάμψει η αλήθεια εν Χριστώ. Γι' αυτό ο Χριστός, επειδή ακριβώς τιμόταν μαζί με τον δικό Του Πατέρα στον ναό που υπήρχε ανάμεσά τους, διέταξε να περιοριστούν τα όσα όριζε ο νόμος και να αναδειχθεί ο ναός σε οίκο προσευχής. Διότι το να επιπλήττει και να εκδιώκει από τους ιερούς περιβόλους εκείνους που πουλούσαν τα χρήσιμα για τις θυσίες, αυτό ακριβώς σημαίνει και τίποτε άλλο. —(A f. 261 b, B f. 180 b) Ο Σωτήρας και Κύριος των όλων το κάνει αυτό για ωφέλιμο σκοπό, καθιστώντας φανερή τη δόξα Του στους Ιουδαίους, ώστε να πιστέψουν ότι είναι Υιός του Θεού. Διότι, έχοντας την εξουσία του ναού, φρόντιζε για αυτόν, και μάλιστα ονόμαζε τον Θεό δικό Του Πατέρα. Όπως αναφέρει ένας άλλος ευαγγελιστής, είπε στους εμπόρους: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Και πάλι: «Είναι γραμμένο: Ο οίκός μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής. Εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών». Και με το να εκβάλει τα κατάλληλα για τη θυσία ζώα, δείχνει ότι είναι πλέον καιρός να πάψει η λατρεία του Νόμου και να τερματιστεί η σκιά με την παρουσία της αλήθειας.

Όταν ο Χριστός ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, βρήκε μέσα στο ιερό αυτούς που πουλούσαν πρόβατα και βόδια και περιστέρια, και τους αργυραμοιβούς να κάθονται. Και αφού έφτιαξε, λέει, ένα μαστίγιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό, λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.» Επειδή λοιπόν ονόμαζε τον Θεό Πατέρα, αγανακτώντας με αυτό εκείνοι που τελούσαν τις θυσίες στον ναό, αντέδρασαν έντονα λέγοντας: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» Και σε αυτά ο Χριστός απάντησε: «Το βάπτισμα του Ιωάννη από πού ήταν;» Εκείνοι δε είπαν: «Δεν ξέρουμε.» Τους ρώτησε όμως και κάπου αλλού, λέγοντας: «Τι γνώμη έχετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;» Και εκείνοι είπαν: «Του Δαβίδ.» Έπειτα ο Κύριος τους είπε: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, φωτισμένος από το Πνεύμα, τον ονομάζει Κύριο;» Και σε αυτό πάλι σιώπησαν.

Διότι στέκεσαι ανάμεσα σε δύο ζώα, δηλαδή τα Χερουβείμ, και το όνομά σου είναι ιλαστήριο. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι όπως λέει ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν απέστειλε ο Πατέρας τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». <Καθώς πλησιάζουν τα έτη θα γίνεις γνωστός· όταν φτάσει ο καιρός θα αναδειχθείς.> Ο μεν νόμος προφήτευσε το μυστήριο του Χριστού, αλλά και ο χορός των αγίων προφητών το προανήγγειλε. Αντιπαραβάλλοντας δε ωφέλιμα τα όσα συνέβησαν και κατορθώθηκαν κατά τον καιρό της έλευσής Του με εκείνα που είχαν γραφτεί παλαιά γι' Αυτόν, οι μυσταγωγοί μας καθιστούν πιο σταθερούς στην πίστη σε Αυτόν με ποικίλους τρόπους, και θα διαπιστώσουμε ότι πολλές φορές και οι ίδιοι από εκεί εδραιώνουν τον δικό τους νου· όπως είναι εκείνο που λέγεται από τη φωνή των ευαγγελιστών. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εξέβαλε από τον ναό αυτούς που πουλούσαν τα πρόβατα και τα βόδια, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών, «και αφού έφτιαξε φραγγέλιο από σχοινιά τους εξέβαλε όλους, λέγοντας: Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Και τι συνέβη έπειτα; «Θυμήθηκαν», λέει, «οι μαθητές του ότι ήταν γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατατρώει».

Για να μην φανεί, λοιπόν, ο Θεός ψευδολόγος και ματαιολόγος, δίνοντας πάντοτε και στο διηνεκές την υπόσχεση στην κατά τον Νόμο ιεροσύνη ότι θα εποπτεύει και θα διακρίνει τον οίκο Του, θεωρεί αναγκαία την προαγγελία του μυστηρίου του Χριστού και ότι, ενώ τα του Νόμου θα λάβουν τέλος, Εκείνος θα διακρίνει τον δικό Του οίκο μέσω του δικού Του γεννήματος, δηλαδή του Υιού. Για τον λόγο αυτόν σχεδόν καλεί ως μάρτυρες τόσο τον ίδιο τον Ιησού όσο και αυτούς που βρίσκονται δίπλα του και εκείνους που κάθονται ενώπιόν του, με τους οποίους πρέπει να εννοήσουμε τους Λευίτες και τους ιερείς. Διότι, όταν λειτουργούσε ο αρχιερέας, παρίστατο το τάγμα των Λευιτών· οι δε πρεσβύτεροι και οι ιερείς, καθώς ήταν ανώτεροι από εκείνους και ιερότεροι σύμφωνα με τον Νόμο, είχαν τιμηθεί και με τη συμμετοχή στο συνέδριο. Τους ονομάζει όμως τερατοσκόπους, δηλαδή ανθρώπους που ζητούν πάντοτε να βλέπουν σημεία και επιθυμούν τα θαύματα. Επειδή από τη φύση του το έθνος των Ιουδαίων είναι πάντοτε κάπως έτσι. Γι' αυτό, άλλωστε, όταν ο Χριστός «αφού έφτιαξε μαστίγιο από σχοινιά, τους έδιωξε όλους από το ιερό λέγοντας: Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», Τον πλησίασαν λέγοντας: «Τι σημείο μάς δείχνεις για το ότι τα κάνεις αυτά;» και «Ποιος σου έδωσε αυτήν την εξουσία;». Θα βρούμε δε και άλλους που Τον πλησίαζαν και Του έλεγαν: «Διδάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα ένα σημείο».

ΑΛΛΟ. «Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα οίκο εμπορίου.» Αν ο Υιός είναι δημιούργημα, προφανώς έχει κατά χάριν το να ονομάζεται Θεός, και του έχει δοθεί θετά το όνομα της υιότητας, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα άλλα λογικά κτίσματα, στα οποία το αξίωμα δεν φαίνεται να προέρχεται από τη φύση τους, αλλά από τη χάρη εκείνου που δηλώνει: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Επομένως, αν δεν είναι κατ' ουσίαν Υιός, τότε είναι αδελφός εκείνων που έχουν κληθεί στην υιοθεσία του Θεού.

Πώς λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς εύλογα, ενώ δεν έχει κανένα πλεονέκτημα σε σχέση με εμάς ως προς το αξίωμα της υιότητας, οικειοποιείται μόνος του τον κοινό Πατέρα όλων, λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου...;» Διότι θα έπρεπε αυτός που είναι δίκαιος και αγαθός να πει σε όσους εμπορεύονταν: Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα σας οίκο εμπορίου. Όμως δεν φαίνεται να είπε αυτό, αλλά αποδίδει το όνομα του Πατέρα αποκλειστικά στον εαυτό του με πολλή εξουσία.

Προσκυνούμε, λοιπόν, τον Πατέρα του Χριστού, τον ποιητή ουρανού και γης, τον Θεό του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Προς τιμήν του είχε οικοδομηθεί και ο προηγούμενος ναός ακριβώς εδώ απέναντί μας. Διότι δεν θα ανεχθούμε τους αιρετικούς που αποχωρίζουν την Παλαιά από την Καινή Διαθήκη, αλλά θα υπακούσουμε στον Χριστό, ο οποίος λέει σχετικά με το ιερό: Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου; Και πάλι: Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.

Διότι όχι μόνο τους ελέγχει με κάθε τρόπο, λέγοντας ότι «εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος», αλλά και διότι, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα και έχοντας εκθέσει με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν από τον Σωτήρα για κάθε ζήτημα που εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Χριστού, παρέθεσε, όπως είπα, τις μαρτυρίες των αγίων προφητών, από τους οποίους προφήτες αυτοί έχουν αποξενώσει τους εαυτούς τους. Και αμέσως έδειξε πώς, σε όσους στάλθηκαν στον Ιωάννη τον Βαπτιστή από τους Φαρισαίους, ο ίδιος ο Ιωάννης αποκρίνεται λέγοντας: «Εγώ είμαι φωνή βοώντος στην έρημο, ευθύνατε την οδό του Κυρίου, καθώς είπε ο Ησαΐας ο προφήτης». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης λέγει, λαμβάνοντας τη μαρτυρία από τους προφήτες (και εννοώ από τον Δαβίδ), όταν ο Κύριος ανέτρεψε τα τραπέζια των κολλυβιστών και είπε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», «τότε θυμήθηκαν ότι ήταν γραμμένο πως ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Και πάλι ο ίδιος ο Ιωάννης είπε ότι «ο Ησαΐας είδε, ευρισκόμενος εν Αγίω Πνεύματι». 24. Και πάλι, εξιστορείται ότι ο ίδιος ο άγιος Ιωάννης, ενώ κήρυττε στην Ασία, επιτέλεσε ένα παράδοξο έργο ως υπόδειγμα της αλήθειας. Διότι, αν και είχε πολιτεία (βίο) θαυμασιότατη και απολύτως σύμφωνη με το αποστολικό του αξίωμα, και χωρίς να λούζεται καθόλου, αναγκάστηκε από το Άγιο Πνεύμα να μεταβεί στο δημόσιο λουτρό (βαλανείο), λέγοντας: «Πάρτε μου τα αναγκαία για το λουτρό».

Και μετά την εκδίωξη αυτών των κερματιστών και εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια και τα άλλα, και αφού είπε: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του πατέρα μου οίκο εμπορίου», και αφού άκουσε από αυτούς: «ποιο σημείο μας δείχνεις για το ότι τα κάνεις αυτά;», και αφού τους απάντησε: «γκρεμίστε τον ναό αυτόν και σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω», όταν ο Νικόδημος ήλθε προς αυτόν, και αφού είπε πολλά, αναφέρει: «ήλθε ο Ιησούς και οι μαθητές του στην ιουδαϊκή γη και εκεί διέμενε μαζί τους και βάπτιζε. Βρισκόταν δε και ο Ιωάννης που βάπτιζε στην Αινών κοντά στο Σαλείμ, διότι εκεί υπήρχαν πολλά νερά· γιατί ο Ιωάννης δεν είχε ακόμη ριφθεί στη φυλακή». Και αφού ο Ιωάννης είπε πολλά, ότι δηλαδή «εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος», έπειτα λέει το ευαγγέλιο: «Όταν λοιπόν έμαθε ο Ιησούς ότι οι Φαρισαίοι άκουσαν πως ο Ιησούς αποκτά περισσότερους μαθητές και βαπτίζει περισσότερους από τον Ιωάννη (μολονότι ο ίδιος ο Ιησούς δεν βάπτιζε, αλλά οι μαθητές του), εγκατέλειψε την ιουδαϊκή γη και αναχώρησε πάλι για τη Γαλιλαία. Έπρεπε δε να περάσει μέσα από τη Σαμάρεια»· τότε που κάθισε στο φρέαρ και συνομίλησε με τη Σαμαρείτιδα, και η Σαμαρείτιδα ανήγγειλε τα περί αυτού σε όσους βρίσκονταν στην πόλη, και ήλθαν προς αυτόν οι Σαμαρείτες και τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους, «και έμεινε εκεί δύο ημέρες, και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του λόγου του.» «

Και για τον λόγο αυτό λέει: «Εγώ που μιλούσα στους προφήτες, ιδού, είμαι παρών», και προς τους Ιουδαίους είπε: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα», και «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα μου, και την είδε και χάρηκε», και «Έτσι έκαναν οι πατέρες σας στους προφήτες», και «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο, λέγοντας ψέματα. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς», και άλλοτε: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου;» Το «πόσες φορές» όμως δείχνει ότι φρόντισε να τη συνάξει μέσω των προφητών του. Διότι, αν της λέει ελεγκτικά «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες», άρα φρόντιζε για τους προφήτες. Και εκείνος που μεριμνούσε για τους προφήτες, δεν μεριμνούσε για ξένους, αλλά για τους δικούς του. «Και θα ζητηθεί», λέει, «το αίμα που χύνεται, από το αίμα του Άβελ μέχρι τον δίκαιο Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο.» * «Και αφού τα σήκωσε όλα, ανέτρεψε και τα τραπέζια των αργυραμοιβών, και είπε: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», και προς τη Μαρία και τον Ιωσήφ έλεγε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;»

Και αμέσως αναφέρει το Ευαγγέλιο λέγοντας ότι είπε: «μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», καθώς λέγει: «και θυμήθηκαν οι μαθητές ότι ήταν γραμμένο: ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». 43. Και πόσα μπορεί να πει κανείς μέσω τέτοιων ευαγγελικών και αποστολικών χωρίων για τον έλεγχο και την ανατροπή της μανίας του Μάνη, ο οποίος θέλει να διαχωρίσει και να αποξενώσει την Παλαιά Διαθήκη από την Καινή, ενώ η Παλαιά μαρτυρεί για τον Σωτήρα και ο Σωτήρας ομολογεί την Παλαιά Διαθήκη, και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι ίδιοι οι απόστολοι, όπως λέγει ο Δαβίδ: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου, κάθισε στα δεξιά μου. Αν, λοιπόν, τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι υιός του;». Και πάλι, σε άλλο σημείο λέγει, όταν τα παιδιά φώναζαν «ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», και δεν τα επέπληττε, και καθώς λένε οι Φαρισαίοι: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί; Εμπόδισέ τα», εκείνος απάντησε προς αυτούς: «Αν αυτοί σωπάσουν, οι πέτρες θα φωνάξουν». Διότι είναι μεν υιός του Δαβίδ κατά σάρκα, Κύριος όμως του Δαβίδ κατά πνεύμα, εφόσον και οι δύο φράσεις έχουν ισχύ και είναι αληθινές. Διότι τίποτα δεν είναι παραποιημένο μέσα στην αλήθεια.

Την ερμηνεία δε που αναφέρεται στον Σωτήρα μας θα την επιβεβαιώσει με αδιαμφισβήτητες σφραγίδες η μαρτυρία των ιερών Ευαγγελίων, τόσο από το παράδειγμα του Ιωνά που παρατέθηκε, όσο και από το γεγονός ότι στα προκείμενα λέγεται: «Διότι ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε»· πράγμα το οποίο μαρτυρείται κατά λέξη ότι εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, στο οποίο είναι γραμμένο: «Και ανέβηκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα, και βρήκε μέσα στο ιερό να πουλούν πρόβατα και βόδια και περιστέρια». Έπειτα, όταν τους έδιωξε λέγοντας: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», προσθέτει ο ευαγγελιστής: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Αλλά και το «Μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», που βρίσκεται στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, μαρτυρείται ότι ειπώθηκε από το πρόσωπο του Σωτήρα μας, σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο οποίος αναφέρει: «Μετά από αυτά, βλέποντας ο Ιησούς ότι όλα έχουν πλέον τελεσθεί, για να εκπληρωθεί η Γραφή, λέει: Διψώ. Υπήρχε εκεί ένα δοχείο γεμάτο ξύδι· αφού γέμισαν, λοιπόν, ένα σφουγγάρι με ξύδι και χολή και το στερέωσαν σε ύσσωπο, το έφεραν στο στόμα του. Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς έλαβε το ξύδι με τη χολή, είπε: Εκπληρώθηκε και αυτή η Γραφή»· και τα υπόλοιπα, επίσης, που αναφέρονται στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, διατηρούν την ερμηνεία αβίαστη. «

Και σε αυτούς που πουλούσαν τα περιστέρια είπε: «Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»· και προσθέτει: «Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε». Αλλά και αναλαμβάνοντας ο ίδιος τους ονειδισμούς εκείνων που ονείδιζαν τον Θεό, έγινε εκδικητής αυτών· γι' αυτό έλεγε: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου». Διότι, μην ανεχόμενος εκείνους που με τα ίδια τους τα έργα προκαλούσαν όνειδος στον νόμο της θεοσέβειας, απηύθυνε ελέγχους εναντίον των αρχόντων του έθνους. Γι' αυτό συμβούλευε τα πλήθη και τους μαθητές του λέγοντας: «Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· όλα λοιπόν όσα σας πουν, να τα κάνετε και να τα τηρείτε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε. Διότι λένε και δεν κάνουν». Έπειτα στη συνέχεια, ελέγχοντάς τους κατά πρόσωπο, έλεγε: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά στους ανθρώπους»· και πάλι: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους». Εξαιτίας λοιπόν τέτοιων ελέγχων εξύφαναν τη σκευωρία εναντίον του. Γι' αυτό εδώ λέει: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν επάνω μου. Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και τούτο μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς».

Όταν μεν, λέγει, έβλεπα τον δικό σου οίκο να γεμίζει από κάθε ανομία, και πότε μεν να γίνεται οίκος εμπορίου, πότε δε σπήλαιο ληστών, πυρπολούμενος από θείο ζήλο, εκδίωκα όσους παρανομούσαν μέσα σε αυτόν· αλλά και όταν με τις αθέμιτες πράξεις τους περιέβαλλαν με όνειδος εσένα τον Θεό, του οποίου τη θεοσέβεια διακήρυτταν, αναλαμβάνοντας πάλι επάνω μου αυτούς τους ονειδισμούς, αναγκαζόμουν να μιλήσω με παρρησία και να τους απευθύνω τους ελέγχους θεραπευτικά· όταν δε τους έβλεπα να παραμένουν αναίσθητοι και να μη διορθώνονται από τους ελέγχους μου, θρηνώντας για την απώλειά τους, νήστευα και καταπονούσα τον εαυτό μου για χάρη τους.

Ούτε ο ίδιος ο Κύριός μας θα είχε πει στον λεπρό: «πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε τη θυσία που πρόσταξε ο Μωυσής, ως μαρτυρία σε αυτούς», αν δεν θεωρούσε ότι έπρεπε ακόμη να επιτελούνται εκεί τα όσα όριζε ο νόμος, ως σε τόπο άγιο και αντάξιο του Θεού. Ούτε, βγάζοντας έξω αυτούς που αγόραζαν και πουλούσαν, θα έλεγε: «είναι γραμμένο, ότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών», και πάλι: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», αν δεν πίστευε σαφώς ότι έπρεπε ακόμη να θεωρείται τίμιος ο τόπος. Επειδή όμως πλησίαζε η έσχατη ασέβειά τους, μετά από όλα αυτά αποφάνθηκε λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», πράγμα που επίσης εκπληρώθηκε, όταν, κατά το πάθος του, «το καταπέτασμα του ναού» σχίστηκε ολόκληρο ακριβώς στη μέση, και καταργήθηκε έκτοτε ουσιαστικά η ευάρεστη στον Θεό, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου, «θυσία και σπονδή», με την άρση της οποίας ακολούθησε στον τόπο και το «βδέλυγμα της ερημώσεως», σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία.

Πολλοί και πριν από τον τρύγο και μετά τον τρύγο ούτε καν για τις πρωινές δοξολογίες των Κυριακών δεν ξυπνούν, υπάρχουν δε και κάποιοι από όσους συγκεντρώνονται εδώ, οι οποίοι αφιερώνουν σχεδόν τον περισσότερο χρόνο στις μεταξύ τους συζητήσεις παρά στις ικεσίες και τις δοξολογίες προς τον Θεό. Οι περισσότεροι μάλιστα προσέχουν περισσότερο τα προς πώληση αγαθά παρά τα θεία λόγια, και τις αγοραπωλησίες περισσότερο από τη διδασκαλία των θεόπνευστων Γραφών, και έτσι ο ευκτήριος οίκος γίνεται τόπος πωλήσεων και ο οίκος της προσευχής, δηλαδή ο οίκος του Θεού, γίνεται «οίκος εμπορίου», και βεβαίως μας βουίζουν ολόγυρα, όπως βλέπετε, σαν κάποιοι κηφήνες, χωρίς να ακούν οι ίδιοι και εμποδίζοντας όσους επιθυμούν να ακούσουν.

Ρστ'. Στον Τιμόθεο, αναγνώστη. Σχετικά με το «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Επειδή ερωτάς με σύνεση, είναι ανάγκη να σου απαντήσω. Διότι, λέει, να μιλάς σε αυτιά που ακούν. Και, «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». — Το «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», ο Κύριος το είπε σε εκείνους που πουλούσαν τα περιστέρια, υπονοώντας τους ιερείς οι οποίοι πουλούσαν τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος· διότι με μορφή περιστεριού εμφανίστηκε το θείο Πνεύμα, στηλιτεύοντας αυτούς που καπηλεύονται τα θεία. Όσο για το, «Πάρτε τα αυτά από εδώ», σημαίνει: Δεν υπάρχει πλέον ανάγκη, λέει, από αίματα θυσιών· εγώ προσφέρω αναίμακτη άφεση αμαρτημάτων· από εδώ και στο εξής θέλω να προσφέρεται ως εξιλέωση μόνο το πνεύμα.

Διότι, όταν ο Ιησούς ήλθε στα Ιεροσόλυμα και είδε μέσα στο ιερό εμπόριο και αισχροκερδείς συναλλαγές (επειδή πουλούσαν και αγόραζαν στο εσωτερικό του, εμπορευόμενοι με την πρόφαση των θυσιών), αφού έφτιαξε λοιπόν ράβδο και φραγγέλιο από σχοινιά, τους έβγαλε έξω από το ιερό, λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Και αν είχαν ανεχθεί εκείνη τη ράβδο, δεν θα είχαν ποιμανθεί με σιδερένια ράβδο· επειδή, όμως, ατίμασαν τη σωτήρια ράβδο, βρέθηκαν όχι υπό το φραγγέλιο, ούτε υπό τον λόγο που μαστιγώνει όσους έχουν ευαισθησία, αλλά υπό τη σιδερένια ράβδο. Και πολλές φορές θέλησαν να εξεγερθούν, και τους κατέβαλε η σιδερένια ράβδος, η οποία όχι απλώς τους χτυπούσε, αλλά τους εξόντωνε. Όταν, λοιπόν, η σιδερένια ράβδος άρχισε να κυριαρχεί επί Αυγούστου, τότε ακριβώς γεννήθηκε και ο Χριστός. Η αρχή των Ρωμαίων είναι και αρχή του κηρύγματος, η τέταρτη βασιλεία των εποχών.

Διότι δεν θα ήταν δυνατόν αυτός που επέδειξε τόσο μεγάλο ζήλο για τον οίκο, να εναντιωθεί στον Δεσπότη του οίκου και σε Αυτόν που λατρεύεται μέσα σε αυτόν. Ήταν βέβαια αρκετά και τα προηγούμενα χρόνια, κατά τα οποία έζησε σύμφωνα με τον νόμο, για να αποδείξουν τον σεβασμό του προς τον νομοθέτη και ότι δεν ήλθε για να νομοθετήσει ενάντια στον νόμο. Επειδή όμως ήταν φυσικό εκείνα να παραδοθούν στη λήθη με την πάροδο του χρόνου, εφόσον δεν ήταν γνωστά σε όλους, λόγω του ότι ανατράφηκε σε φτωχική και ταπεινή οικία, τώρα πλέον, παρουσία όλων (διότι παρευρίσκονταν πολλοί, καθώς πλησίαζε η εορτή), πράττει τούτο, και μάλιστα αναλαμβάνοντας μεγάλο κίνδυνο. Διότι δεν τους έβγαλε απλώς έξω, αλλά ανέτρεψε και τα τραπέζια και σκόρπισε τα νομίσματα, δίνοντάς τους μέσα από αυτά την αφορμή να αναλογιστούν, ότι αυτός που ρίχνει τον εαυτό του σε κινδύνους για την ευπρέπεια του οίκου, δεν θα περιφρονούσε ποτέ τον Δεσπότη του οίκου. Εάν δηλαδή έκανε αυτά τα πράγματα υποκρινόμενος, θα έπρεπε μόνο να τους συμβουλεύσει· το να εκτεθεί όμως και σε κινδύνους, ήταν πάρα πολύ τολμηρό. Διότι δεν ήταν μικρό πράγμα να παραδώσει τον εαυτό του σε τέτοιον θυμό ανθρώπων της αγοράς και να εξοργίσει εναντίον του ένα πλήθος εμπόρων γεμάτο από πολλή παραλογία, ταπεινώνοντάς τους και προκαλώντας τους οικονομική ζημιά· αυτό δεν ήταν γνώρισμα ανθρώπου που υποκρίνεται, αλλά κάποιου που είναι διατεθειμένος να υποστεί κάθε κακοπάθεια για χάρη της ευπρέπειας του οίκου. Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο με όσα πράττει, αλλά και με όσα λέγει, αποδεικνύει τη συμφωνία του προς Αυτόν· διότι δεν είπε «τον άγιο οίκο», αλλά «τον οίκο του Πατρός μου».

Το έπραξε δε αυτό όχι για να προσβάλει τον ναό· (διότι πώς θα μπορούσε εκείνος που λέει: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατρός μου οίκο εμπορίου»;) αλλά για να τους αποδείξει ανάξιους ακόμη και της παραμονής τους εκεί, όπως ακριβώς συνέβη και όταν τον παρέδωσε στους Βαβυλωνίους. Και δεν εγίνοντο αυτά μόνο γι' αυτόν τον λόγο, αλλά αυτό που συνέβαινε αποτελούσε και προφητεία της μελλοντικής ερημώσεως, καθώς και της μεταθέσεως προς τα μεγαλύτερα και υψηλότερα, αλλά και της δικής του δυνάμεως.

Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφώς, άκουσε τον ίδιο τον Ιωάννη που το καθιστά φανερό. Διότι, όταν εισήλθε στον ναό του Θεού, και έβγαλε έξω τους αργυραμοιβούς αφού κατασκεύασε μαστίγιο, και έλεγε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», τον πλησίασαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι και έλεγαν: «Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Τι απάντησε λοιπόν ο ίδιος; «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω»· μιλώντας βέβαια για το δικό του σώμα.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΟΣΤ΄. Ότι δεν πρέπει μέσα στους ιερούς περιβόλους να λειτουργεί καπηλειό, ή να εκτίθενται είδη αρωμάτων, ή να γίνονται άλλες πωλήσεις, διατηρώντας έτσι τον σεβασμό που αρμόζει στις Εκκλησίες. Διότι ο Σωτήρας μας και Θεός, παιδαγωγώντας μας μέσω της ενσαρκωμένης βιοτής του, παράγγειλε να μην κάνουμε τον οίκο του Πατέρα του οίκο εμπορίου. Εκείνος, άλλωστε, σκόρπισε τα νομίσματα των κολλυβιστών και έδιωξε εκείνους που βεβήλωναν το ιερό. Εάν, λοιπόν, κάποιος συλληφθεί για το προκείμενο παράπτωμα, ας αφορίζεται.

Κανών ΙΓ'. Επειδή, εξαιτίας της συμφοράς που έπληξε τις Εκκλησίες εξαιτίας των αμαρτιών μας, αρπάχτηκαν ορισμένοι ιεροί οίκοι από κάποιους άνδρες, δηλαδή Επισκοπεία και Μοναστήρια, και μετατράπηκαν σε κοινά καταλύματα, εάν βέβαια αυτοί που τα κατέχουν προαιρούνται να τα επιστρέψουν, ώστε να αποκατασταθούν σύμφωνα με την αρχαία τάξη, έχει καλώς. Ειδάλλως, εάν μεν ανήκουν στον ιερατικό κλήρο, διατάσσουμε να καθαιρούνται, εάν δε είναι Μοναχοί ή λαϊκοί, να αφορίζονται, ως καταδικασμένοι από τον Πατέρα, και τον Υιό, και το Άγιο Πνεύμα, και ας καταταχθούν εκεί όπου το σκουλήκι δεν πεθαίνει και η φωτιά δεν σβήνει, διότι εναντιώνονται στη φωνή του Κυρίου που λέει: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.

Ερμηνεία. Την εποχή των εικονομάχων, εκτός από τα άλλα κακά που συνέβησαν, εκδιώχθηκαν εξαιτίας των αγίων εικόνων από αυτούς, και πολλοί Αρχιερείς από τις Επισκοπές και τις Μητροπόλεις τους, και πολλοί Μοναχοί από τα Μοναστήρια τους. Επειδή δε αυτά έμειναν έρημα, τα άρπαξαν κάποιοι κοσμικοί και τα μετέτρεψαν σε κοσμικές κατοικίες. Γι' αυτό λοιπόν προστάζει ο παρών Κανόνας, ότι εάν μεν αυτοί που κατακρατούν αυτές τις Επισκοπές και τα Μοναστήρια θελήσουν να τα επιστρέψουν, για να αποκατασταθούν πάλι όπως πρώτα σε Επισκοπές και Μοναστήρια, έχει καλώς. Εάν όμως δεν θελήσουν, αν μεν είναι Κληρικοί ας καθαιρούνται, αν δε είναι Μοναχοί ή λαϊκοί ας αφορίζονται, ως καταδικασμένοι εξαιτίας αυτού από την αγία Τριάδα, και ας κατατάσσονται σε εκείνον τον τόπο όπου το σκουλήκι δεν πεθαίνει και η φωτιά δεν σβήνει, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα και του Ευαγγελίου, επειδή εναντιώνονται στον λόγο του Κυρίου που λέει: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου. κτλ. Διάβασε και τον δ' και κδ' της δ'.

Γι' αυτό θεωρείται πλάνος, επειδή απέσπασε τους ανθρώπους από τα ειδωλολατρικά σεβάσματα, επειδή τους άρπαξε από την τυραννία των δαιμόνων, ή επειδή μετέτρεψε τον νομικό και βαρύ ζυγό στον αγαθό και ελαφρύ ζυγό του Ευαγγελίου; Επειδή είχε την παρρησία να ελέγχει την υποκρισία σου; Επειδή απειλούσε με το μαστίγιο όσους τολμούσαν να κάνουν τον πατρικό οίκο, οίκο εμπορίου, όχι βέβαια χτυπώντας τους, αλλά αποδεικνύοντάς τους άξιους της τιμωρίας των άλογων ζώων; Αφήνω τώρα τα σημεία και τα τέρατα και εκείνες τις ανέκφραστες και υπέρλογες ευεργεσίες, με τις οποίες ο φιλάνθρωπος προς όλους ευεργέτησε το δικό σας αχάριστο γένος.

Και βρήκε μέσα στο ιερό αυτούς που πουλούσαν βόδια, και πρόβατα, και περιστέρια, και τους ανταλλακτές νομισμάτων να κάθονται. Και αφού έφτιαξε ένα μαστίγιο από σχοινιά, τους έβγαλε όλους έξω από το ιερό, και τα πρόβατα, και τα βόδια. Και των ανταλλακτών σκόρπισε τα νομίσματα, και ανέτρεψε τα τραπέζια, και σε αυτούς που πουλούσαν τα περιστέρια είπε: Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου. Θυμήθηκαν τότε οι μαθητές του ότι είναι γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε. Κατεβαίνει στην Καπερναούμ ο Κύριος, για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να εγκαταστήσει τη μητέρα του εκεί, ώστε να μην την παίρνει παντού μαζί του. Επειδή, αφού είχαν έρθει στην Κανά για τον γάμο, μετά το πέρας του γάμου, επαναφέρει τη μητέρα του στο σπίτι της στην Καπερναούμ.

Αν και ο Ματθαίος αναφέρει ότι Εκείνος το έκανε αυτό, να γνωρίζεις ότι δεν το έκανε μόνο μία φορά, αλλά το περιστατικό που αναφέρει ο Ματθαίος το κάνει κοντά στο Πάθος. Το τωρινό όμως στον Ιωάννη, το κάνει όταν άρχιζε τα σημεία. Γι' αυτό εδώ μίλησε με επιείκεια: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Διότι προς το παρόν ήταν η αρχή των σημείων και δεν είχε ακόμη τόση παρρησία από την επίδειξη των σημείων. Εκεί όμως, στον Ματθαίο εννοώ, λέει: «Μην τον κάνετε σπήλαιο ληστών». Διότι ξεκάθαρα τους ονόμασε ληστές, ως ανθρώπους που κερδίζουν από άδικους πόρους. Επειδή, όταν κάποιος πουλά σε υψηλή τιμή αυτό που αξίζει λίγο, και αποσπά κέρδος ίσως από φτωχούς και χήρες (διότι ως επί το πλείστον αυτοί αγοράζουν τα αναγκαία, τα οποία εκείνοι πωλούν), τι άλλο κάνει από έργο ληστή, αποκομίζοντας κέρδη από τις συμφορές των άλλων;

Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, αυτός που ρίχνει τον εαυτό του σε κίνδυνο για χάρη του οίκου του Θεού, να καταλύει τον νόμο του Θεού ως πολέμιός Του, αλλά οπωσδήποτε επειδή είναι Υιός και έχει ίση εξουσία με τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος έδωσε και τον νόμο περί του Σαββάτου. Γι' αυτό ούτε είπε: «Τον οίκο του Θεού», αλλά, «Τον οίκο του Πατέρα μου», δείχνοντας ότι, ως Υιός, εξουσιάζει όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα. Κολλυβιστές είναι εκείνοι που ανταλλάσσουν τα μικρά νομίσματα, δηλαδή τους νούμμους. Διότι κόλλυβος ονομάζεται στους Έλληνες το μικρό νόμισμα, το οποίο οι Ρωμαίοι ονομάζουν νούμμο. Πολλοί δε και από τους αρχιερείς διαπράττουν τέτοιες αμαρτίες, σαν αυτές που διέπρατταν τότε οι κάπηλοι, πωλώντας βόδια μέσα στην Εκκλησία, εννοώ δηλαδή, ότι δεν φροντίζουν αυτούς που διαπρέπουν στον διδακτικό λόγο, αλλά τους παραδίδουν σε όσους θέλουν να κακουργούν· αλλά πουλώντας και τα πρόβατα, δηλαδή τον πιο απλοϊκό και κοινό λαό, και τα περιστέρια, εννοώ τα πνευματικά χαρίσματα, και τοποθετώντας στους ανώτερους βαθμούς εκείνους που προσφέρουν τα περισσότερα. Αυτούς τους ανθρώπους ο Κύριος τους εκδιώκει από το ιερό, κρίνοντάς τους ανάξιους της αρχιερωσύνης.

«Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Είπαν τότε οι Ιουδαίοι: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν ο ναός αυτός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός Του. Όταν λοιπόν αναστήθηκε από τους νεκρούς, θυμήθηκαν οι μαθητές Του ότι τους το έλεγε αυτό, και πίστεψαν στη Γραφή, και στον λόγο που είχε πει ο Ιησούς.» Επειδή έβλεπαν οι Ιουδαίοι τον Κύριο να κάνει αυτά με πολλή εξουσία, και να λέει, «Τον οίκο του Πατέρα μου μην τον κάνετε εμπόριο», λένε: Πείσε μας με κάποιο σημείο, ότι είσαι Υιός του Θεού, και ότι από εκεί στάλθηκες· διότι από πού είναι φανερό, ότι Πατέρας σου είναι ο Κύριος αυτού του οίκου;