Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:18

Νομίζω δε εγώ ότι «σοφούς» ονομάζει τώρα τους ρήτορες, οι οποίοι, με την εκφραστική τους δεινότητα συμπλέκοντας πάντοτε το πιθανό με το ψέμα, φρόντιζαν να του προσδώσουν την εντύπωση της αλήθειας. Ως «γραμματείς» δε νομίζω ότι εννοεί τους γραμματιστές ή τους γραμματικούς, που είχαν τη συνήθεια να εξετάζουν σχολαστικά τα συγγράμματα των ποιητών και να τα ερμηνεύουν στους νέους. Και «συζητητές» λέει αυτούς που συνήθιζαν να λογομαχούν και να παριστάνουν τους αυστηρούς εξεταστές των πραγμάτων, οι οποίοι με τις επινοήσεις των εννοιών, θεωρώντας ότι κατέχουν αδιάσειστα επιχειρήματα για κάθε θέμα, υποκρίνονται ότι αναζητούν την αλήθεια, αλλά κάθε άλλο παρά ορθά, ή μάλλον εντελώς επιπόλαια. Επειδή αγνόησαν τον Θεό των όλων, ο οποίος στερέωσε αβίαστα αυτό το σύμπαν με άρρητες ενέργειες, και έφερε στην ύπαρξη όλα τα μη όντα, μόνο με ένα νεύμα του. Έχει μωρανθεί, λοιπόν, πραγματικά η σοφία του κόσμου. <Διότι, επειδή μέσα στη σοφία του Θεού ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος.> Ονομάζει σοφία του Θεού και την ανθρώπινη σύνεση και την ευγλωττία, δηλαδή αυτήν την ίδια την ανθηρότητα του λόγου, για να διδάξει ότι ο Θεός είναι ο δημιουργός του νου και ο χορηγός της φρόνησης και της ευγλωττίας, ακόμη και αν κάποιοι τα χρησιμοποίησαν σε πράγματα που δεν άρμοζαν. Ως μωρία του κηρύγματος, εννοεί την απλότητα των λέξεων. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές υπήρξαν μεν απλοϊκοί ως προς τον λόγο, αλλά πλούσιοι στη γνώση. <Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημείο και οι Έλληνες αναζητούν σοφία.> Και ως προς τα δύο, ο λόγος του Παύλου είναι αληθινός. Διότι, όταν κάποτε ο Χριστός έδιωχνε από τους ιερούς περιβόλους αυτούς που πουλούσαν τα πρόβατα και τα βόδια, τα τρυγόνια και τα περιστέρια, και έλεγε «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», εκείνοι αντιδρούσαν λέγοντας «Τι σημείο μας δείχνεις ότι τα κάνεις αυτά;»

Το οποίο άριστα υποδηλώνει τυπολογικά το φραγέλλιο από σχοινιά που επινόησε γι' αυτούς· διότι τα μαστίγια είναι σύμβολο τιμωρίας. <Θυμήθηκαν οι μαθητές του ότι είναι γεγραμμένο: Ο ζήλος του οίκου σου θα με καταφάγει.> Σταδιακά οι μαθητές συγκεντρώνουν την τέλεια γνώση και, παραβάλλοντας τα γεγραμμένα με την έκβαση των πραγμάτων, επιδεικνύουν ήδη μεγάλη πρόοδο προς το ανώτερο. <Τι σημείο μας δείχνεις, ώστε να κάνεις αυτά;> Το πλήθος των Ιουδαίων καταπλήσσεται από τον πρωτόγνωρο χαρακτήρα της εξουσίας του, και δυσφορούν πάρα πολύ όσοι παραμένουν στον ναό, επειδή στερούνται αμέτρητα κέρδη. Και αφενός δεν μπορούν να τον διαψεύσουν, ότι δήθεν δεν λέει τα πιο σωστά όταν προστάζει ότι ο θείος ναός δεν πρέπει να μετατρέπεται σε οίκο εμπορίου· αφετέρου, πάλι, μηχανεύονται αναβολές μπροστά στη φυγή των εμπόρων, προβάλλοντας ως δικαιολογία ότι δεν πρέπει να υποκύψουν σε αυτόν πρόχειρα, ούτε βέβαια να παραδεχθούν απερίσκεπτα ως Υιό του Θεού κάποιον που δεν επιβεβαιώνεται από κανένα σημείο. <Γκρεμίστε τον ναό αυτόν.> Σε όσους ζητούν τα αγαθά με αγαθή προαίρεση, ο Θεός τα προσφέρει με μεγάλη προθυμία· σε όσους όμως τον πλησιάζουν με σκοπό να τον πειράξουν, όχι μόνο τους αρνείται τη δωρεά για όσα ζητούν, αλλά και τους προσάπτει την κατηγορία της πονηρίας.

Για να μην φανεί, λοιπόν, ο Θεός ψευδολόγος και ματαιολόγος, δίνοντας πάντοτε και στο διηνεκές την υπόσχεση στην κατά τον Νόμο ιεροσύνη ότι θα εποπτεύει και θα διακρίνει τον οίκο Του, θεωρεί αναγκαία την προαγγελία του μυστηρίου του Χριστού και ότι, ενώ τα του Νόμου θα λάβουν τέλος, Εκείνος θα διακρίνει τον δικό Του οίκο μέσω του δικού Του γεννήματος, δηλαδή του Υιού. Για τον λόγο αυτόν σχεδόν καλεί ως μάρτυρες τόσο τον ίδιο τον Ιησού όσο και αυτούς που βρίσκονται δίπλα του και εκείνους που κάθονται ενώπιόν του, με τους οποίους πρέπει να εννοήσουμε τους Λευίτες και τους ιερείς. Διότι, όταν λειτουργούσε ο αρχιερέας, παρίστατο το τάγμα των Λευιτών· οι δε πρεσβύτεροι και οι ιερείς, καθώς ήταν ανώτεροι από εκείνους και ιερότεροι σύμφωνα με τον Νόμο, είχαν τιμηθεί και με τη συμμετοχή στο συνέδριο. Τους ονομάζει όμως τερατοσκόπους, δηλαδή ανθρώπους που ζητούν πάντοτε να βλέπουν σημεία και επιθυμούν τα θαύματα. Επειδή από τη φύση του το έθνος των Ιουδαίων είναι πάντοτε κάπως έτσι. Γι' αυτό, άλλωστε, όταν ο Χριστός «αφού έφτιαξε μαστίγιο από σχοινιά, τους έδιωξε όλους από το ιερό λέγοντας: Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», Τον πλησίασαν λέγοντας: «Τι σημείο μάς δείχνεις για το ότι τα κάνεις αυτά;» και «Ποιος σου έδωσε αυτήν την εξουσία;». Θα βρούμε δε και άλλους που Τον πλησίαζαν και Του έλεγαν: «Διδάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα ένα σημείο».

ΑΛΛΟ. «Τι σημείο μας δείχνεις για το ότι κάνεις αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω.» Ότι ο Χριστός αποκαλεί ναό το ίδιο του το σώμα, μας το καθιστά φανερό και ο ίδιος ο ευαγγελιστής, προσθέτοντας αμέσως: «Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του.» Όταν, λοιπόν, αναστήθηκε από τους νεκρούς, θυμήθηκαν οι μαθητές ότι αυτό ήταν που τους έλεγε. Επομένως, ναός δεν θα μπορούσε να ονομαστεί κάτι κυρίως και αληθώς, αν δεν κατοικεί μέσα σε αυτό ο Θεός. Όπως, λοιπόν, και στην περίπτωσή μας κανείς δεν θα ονόμαζε το σώμα ναό της ψυχής που κατοικεί μέσα σε αυτό, ναοί όμως γινόμαστε τότε, όταν μέσω της πίστης στον Χριστό το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα μας. Δικαίως και αληθώς, λοιπόν, είναι ναός το σώμα του Χριστού, διότι μέσα σε αυτό ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά, όπως λέει ο Παύλος. Είναι, εξάλλου, φανερό ότι ο Θεός Λόγος είναι αυτός που κατοίκησε. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι κτιστός εκείνος που, ως φύσει Θεός, ανέδειξε σε ναό το άγιο σώμα μέσα στο οποίο βρισκόταν;

Και μετά την εκδίωξη αυτών των κερματιστών και εκείνων που πουλούσαν τα περιστέρια και τα άλλα, και αφού είπε: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του πατέρα μου οίκο εμπορίου», και αφού άκουσε από αυτούς: «ποιο σημείο μας δείχνεις για το ότι τα κάνεις αυτά;», και αφού τους απάντησε: «γκρεμίστε τον ναό αυτόν και σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω», όταν ο Νικόδημος ήλθε προς αυτόν, και αφού είπε πολλά, αναφέρει: «ήλθε ο Ιησούς και οι μαθητές του στην ιουδαϊκή γη και εκεί διέμενε μαζί τους και βάπτιζε. Βρισκόταν δε και ο Ιωάννης που βάπτιζε στην Αινών κοντά στο Σαλείμ, διότι εκεί υπήρχαν πολλά νερά· γιατί ο Ιωάννης δεν είχε ακόμη ριφθεί στη φυλακή». Και αφού ο Ιωάννης είπε πολλά, ότι δηλαδή «εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος», έπειτα λέει το ευαγγέλιο: «Όταν λοιπόν έμαθε ο Ιησούς ότι οι Φαρισαίοι άκουσαν πως ο Ιησούς αποκτά περισσότερους μαθητές και βαπτίζει περισσότερους από τον Ιωάννη (μολονότι ο ίδιος ο Ιησούς δεν βάπτιζε, αλλά οι μαθητές του), εγκατέλειψε την ιουδαϊκή γη και αναχώρησε πάλι για τη Γαλιλαία. Έπρεπε δε να περάσει μέσα από τη Σαμάρεια»· τότε που κάθισε στο φρέαρ και συνομίλησε με τη Σαμαρείτιδα, και η Σαμαρείτιδα ανήγγειλε τα περί αυτού σε όσους βρίσκονταν στην πόλη, και ήλθαν προς αυτόν οι Σαμαρείτες και τον παρακαλούσαν να μείνει κοντά τους, «και έμεινε εκεί δύο ημέρες, και πολύ περισσότεροι πίστεψαν εξαιτίας του λόγου του.» «

«Και τα παραπτώματα». Και ως άφρονα και ως έχοντα υποπέσει σε πολλά παραπτώματα με ανέλαβες, ώστε, αφού με καθαρίσεις, να με καταστήσεις άγιο, λέγει ο άνθρωπος. «Ας μην καταισχυνθούν». Ο Κυριακός άνθρωπος ομιλεί προς τη θεότητα, ώστε, όπως λέγει, να επικυρώσει το γένος. «Ας μην ντροπιαστούν». Διότι μέσω του Κυριακού ανθρώπου οι άνθρωποι αναζητούν τον Θεό, μη ντρεπόμενοι πλέον, έχοντας την απαρχή τους στον ουρανό. «Διότι ένεκά σου». Διότι για χάρη του ανθρώπου τα υπέμεινε όλα ο Κύριος. «Με κάλυψε ντροπή». Καθώς ως κακούργος δεχόταν εμπτυσμούς και ραπίσματα στο πρόσωπο. «Αποξενωμένος». Διότι οι κατά σάρκα αδελφοί του Κυρίου, τώρα έγιναν ξένοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ξένος». Οι Ιουδαίοι είναι υιοί της συναγωγής, την οποία αναγνωρίζουν ως μητέρα λόγω της συγγένειας· αυτοί όμως τον αντιμετώπισαν ως ξένο και αλλότριο. «Ότι ο ζήλος». Η προφητεία σήμανε την παρουσία του Χριστού, όταν εξέβαλε από το ιερό εκείνους που το περιφρονούσαν και πωλούσαν και αγόραζαν εκεί. «Και οι ονειδισμοί». Διότι τότε ονείδιζαν οι Ιουδαίοι τον Χριστό λέγοντας: Ποιο σημείο δείχνεις, για να τα κάνεις αυτά; «Και συνέκαμψα». Διότι νήστευε και διανυκτέρευε στις ερήμους, όπως είναι γραμμένο στα Ευαγγέλια. «Και έγινε». Διότι οι άπιστοι τον ονείδιζαν ως απλό άνθρωπο, μην κατανοώντας το μυστήριο της οικονομίας. «Και έθεσα». Διότι ως άνθρωπος ντυνόταν και με ιμάτιο.

Επειδή, λοιπόν, έδιωχνε εκείνους που μέσω της καπηλείας βεβήλωναν τον ναό, του λένε εκείνοι: «Τι σημείο μας δείχνεις για το ότι τα πράττεις αυτά;» Και σε αυτό απαντά: «Καταστρέψτε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του. Αυτό αποτελεί προφητεία· διότι δεν είχε ακόμη λάβει χώρα ο σταυρός, ούτε η καταστροφή του ναού, ούτε η τριήμερος ανάσταση, την οποία ο ίδιος επετέλεσε. Και παρατήρησε πώς υπαινίχθηκε με ακρίβεια και τα δύο: και την τόλμη εκείνων, και τη δική του δύναμη.

Διότι δεν αρκέστηκε μόνο στα λόγια, αλλά, αφού πήρε και φραγγέλιο, έτσι τους έβγαλε έξω. Οι δε Ιουδαίοι, ενώ άλλοι ευεργετούνταν, κατηγορούσαν και εξαγριώνονταν· όταν όμως ήταν επόμενο να εξαγριωθούν επειδή επιτιμώνταν, δεν συμπεριφέρθηκαν απέναντί του με τέτοιον τρόπο. Διότι δεν τον επέπληξαν, ούτε τον εξύβρισαν, αλλά τι λένε; «Τι σημείο μας δείχνεις, για να τα κάνεις αυτά;» Βλέπεις την υπερβολή του φθόνου τους και πώς οι ευεργεσίες προς τους άλλους περισσότερο τους παρόξυναν; Άλλοτε, λοιπόν, έλεγε ότι ο ναός είχε γίνει από αυτούς σπήλαιο ληστών, δείχνοντας ότι όσα πωλούνταν προέρχονταν από κλοπή, αρπαγή και πλεονεξία, και ότι πλούτιζαν από τις συμφορές των άλλων· άλλοτε πάλι οίκο εμπορίου, υποδεικνύοντας τις αναίσχυντες καπηλείες τους. Αλλά για ποιον λόγο το έκανε αυτό; Επειδή επρόκειτο να θεραπεύει την ημέρα του Σαββάτου και να κάνει πολλά τέτοια, τα οποία θεωρούνταν από αυτούς ως παράβαση του νόμου· για να μη φανεί λοιπόν ως κάποιος αντίθεος και ότι κάνει αυτά ερχόμενος σε αντίθεση με τον Πατέρα, ξεκινά από εδώ τη διόρθωση αυτής της υπόνοιάς τους.

Ιδού, τον αποκαλεί και Πατέρα, και δεν οργίζονται· διότι νόμιζαν ότι το έλεγε με την απλή έννοια. Επειδή όμως, προχωρώντας, μιλούσε πιο καθαρά, ώστε να παραστήσει την έννοια της ισότητας, τότε αγριεύουν. Τι λένε λοιπόν εκείνοι; «Τι σημείο μας δείχνεις», λέει, «για το ότι τα κάνεις αυτά;» Ω, της έσχατης μανίας! Υπήρχε άραγε ανάγκη από σημείο, για να σταματήσει τα κακώς κείμενα και να απαλλάξει τον οίκο από τόση ντροπή; Το να επιδείξει τέτοιο ζήλο για τον οίκο του Θεού, δεν ήταν το μέγιστο σημείο αρετής; Οι καλοπροαίρετοι, άλλωστε, αποδεικνύονταν και από αυτό. Διότι θυμήθηκαν τότε οι μαθητές του, λέει, ότι είναι γραμμένο: «Ο ζήλος του οίκου σου με κατέφαγε». Εκείνοι όμως δεν θυμήθηκαν την προφητεία, αλλά έλεγαν: «Τι σημείο μας δείχνεις;», αφενός επειδή δυσανασχετούσαν που ανακοπτόταν η δική τους αισχροκέρδεια, προσδοκώντας με αυτό τον τρόπο να τον εμποδίσουν, και θέλοντας να τον προκαλέσουν να κάνει θαύμα, για να κατακρίνουν τα όσα συνέβαιναν. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τους δίνει κανένα σημείο. Επειδή και παλαιότερα, όταν τον πλησίασαν και του ζητούσαν σημείο, το ίδιο τους απάντησε: «Γενεά πονηρή και μοιχαλίς αναζητά σημείο, και σημείο δεν θα της δοθεί, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά». Αλλά τότε μεν μίλησε πιο ξεκάθαρα, ενώ τώρα πιο αινιγματικά.

Διότι εκεί μεν παρουσιάστηκε κατά το ίδιο το Πάσχα, ενώ εδώ πολύ νωρίτερα. Και εκεί μεν οι Ιουδαίοι λένε: «Τι σημάδι μας δείχνεις;», εδώ όμως σιωπούν, μολονότι επιτιμήθηκαν, επειδή ήδη προκαλούσε τον θαυμασμό όλων. Αυτό δε αποτελεί μεγαλύτερη κατηγορία κατά των Ιουδαίων, το ότι δηλαδή, παρόλο που Εκείνος το έπραξε αυτό και μία και δύο φορές, αυτοί επέμεναν ακόμη στην καπηλεία και έλεγαν ότι ήταν αντίθεος, ενώ έπρεπε και από αυτό να μάθουν τον σεβασμό Του προς τον Πατέρα και τη δική Του δύναμη. Διότι και θαύματα επιτέλεσε, και έβλεπαν τα λόγια να συμφωνούν με τις πράξεις. Αλλά ούτε και έτσι πείθονταν, παρά αγανακτούσαν· και αυτά, ενώ άκουγαν τον προφήτη να βοά, και τα παιδιά να Τον δοξολογούν δυσανάλογα με την ηλικία τους. Γι' αυτό και ο Ίδιος προβάλλει απέναντί τους ως κατήγορο τον Ησαΐα, λέγοντας: «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής». Και δεν αποδεικνύει την εξουσία Του μόνο με αυτό, αλλά και με τη θεραπεία ποικίλων ασθενειών. Διότι Τον πλησίασαν χωλοί και τυφλοί, και τους θεράπευσε· και επιδεικνύει τη δύναμή Του και την εξουσία Του. Εκείνοι όμως ούτε και έτσι πείθονταν, αλλά, παράλληλα με τα υπόλοιπα θαύματα, ακούγοντας και τα παιδιά να Τον ανυμνούν πνίγονταν από την οργή τους, και λένε: «Δεν ακούς τι λένε αυτοί;»

Αυτό δε φαίνονται να ρωτούν και στον Ιωάννη, έστω και αν όχι με αυτά τα λόγια, αλλά με την ίδια πρόθεση. Διότι και εκεί λένε: «Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;». Αλλά εκεί μεν τους απαντά λέγοντας: «Καταλύστε αυτόν τον ναό, και εγώ μέσα σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· εδώ όμως τους ρίχνει σε αμηχανία.

Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφώς, άκουσε τον ίδιο τον Ιωάννη που το καθιστά φανερό. Διότι, όταν εισήλθε στον ναό του Θεού, και έβγαλε έξω τους αργυραμοιβούς αφού κατασκεύασε μαστίγιο, και έλεγε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», τον πλησίασαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι και έλεγαν: «Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Τι απάντησε λοιπόν ο ίδιος; «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω»· μιλώντας βέβαια για το δικό του σώμα.

Έτσι, νομίζω, έχει αποδειχθεί σαφώς ότι το «αποκριθείς» επέχει πολλές φορές θέση έναρξης λόγου και συνέχειας προηγούμενων λόγων, και ότι λαμβάνει θέση πλεονασμού, και ότι αναπληρώνει την ανάγκη ικεσίας. Ότι δε υποκαθιστά και την έννοια της ερώτησης, το αποδεικνύει εναργώς η φωνή του κορυφαίου Πέτρου· διότι ο λόγος της Γραφής, όταν διηγείται το πάθημα του Ανανία και της Σαπφείρας και τον θάνατο που τους επιβλήθηκε ως τιμωρία για την ψευδολογία, αναφέρει αφενός, «και η γυναίκα του, μη γνωρίζοντας το γεγονός, εισήλθε», και προσθέτει αφετέρου, «και αποκρίθηκε σε αυτήν ο Πέτρος· πες μου, αντί αυτού του ποσού πουλήσατε το χωράφι;». Διότι τι άλλο καταλληλότερο θα μπορούσε να βρεθεί να δηλώνεται εδώ με το «αποκρίθηκε» παρά το «ρώτησε»; Όπως ακριβώς και στο: «αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν· ποιο σημείο μας δείχνεις, ότι τα κάνεις αυτά;». Ναι βεβαίως και στο «αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιησούς· δεν εξέλεξα εγώ εσάς τους δώδεκα;». Διότι είναι φανερό σε αυτές τις περιπτώσεις ότι καθεμία λέξη έχει τη σημασία του «ρώτησε».

Θυμήθηκαν δε οι μαθητές ότι είναι γραμμένο: «Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε». Διότι, σημειώνοντας σταδιακά πρόοδο προς το καλύτερο, ήδη ανακαλούν στη μνήμη τους και τις Γραφές, και λαμβάνοντας από εκεί τις μαρτυρίες, καθιστούν πιο βέβαιη μέσα τους τη γνώση για τον Χριστό. «Αποκρίθηκαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και του είπαν:

«Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Είπαν τότε οι Ιουδαίοι: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν ο ναός αυτός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός Του. Όταν λοιπόν αναστήθηκε από τους νεκρούς, θυμήθηκαν οι μαθητές Του ότι τους το έλεγε αυτό, και πίστεψαν στη Γραφή, και στον λόγο που είχε πει ο Ιησούς.» Επειδή έβλεπαν οι Ιουδαίοι τον Κύριο να κάνει αυτά με πολλή εξουσία, και να λέει, «Τον οίκο του Πατέρα μου μην τον κάνετε εμπόριο», λένε: Πείσε μας με κάποιο σημείο, ότι είσαι Υιός του Θεού, και ότι από εκεί στάλθηκες· διότι από πού είναι φανερό, ότι Πατέρας σου είναι ο Κύριος αυτού του οίκου;