Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:20

Ότι η Τριάδα ανέστησε τον Χριστό κατά τη σάρκα από τους νεκρούς. Περί του Πατρός λέγει τα εξής: «Ο δε Θεός και τον Κύριο ανέστησε, και εμάς θα αναστήσει διά της δυνάμεώς Του.» Περί του Υιού: «Καταστρέψτε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω. Αυτός όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός Του.» Περί δε του Πνεύματος: «Εάν δε το Πνεύμα, το οποίο ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς, κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας.»

Δεν τους προτρέπει βέβαια σε φόνο λέγοντας «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό»· αλλά, επειδή γνώριζε ότι θα το έπρατταν χωρίς αναβολή, υπονοεί ηθικά αυτό που επρόκειτο να συμβεί. «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον αναγείρεις;» Περιγελούν το σημείο, μη κατανοώντας το βάθος του μυστηρίου, και μετατρέπουν τη νόσο της δικής τους αμάθειας σε εύλογη αφορμή για να μην τον υπακούσουν. Και, αναλογιζόμενοι τη δυσκολία του πράγματος, τον αντιμετώπισαν περισσότερο ως φλύαρο παρά ως κάποιον που υπόσχεται κάτι το εφικτό, για να φανεί αληθινό σε αυτούς το γεγραμμένο: «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε», ώστε, σκύβοντας τρόπον τινά διαρκώς προς τα κάτω και στρέφοντας την προσοχή τους μόνο στα επίγεια πράγματα, να μη δεχθούν καμία θεωρία των υψηλών δογμάτων της ευσέβειας προς τον Χριστό, όχι επειδή ο φιλάνθρωπος Θεός τούς στερεί τη χάρη από φθόνο, αλλά μάλλον επειδή τιμωρεί με ισόρροπη δικαιοσύνη αυτούς που αμάρτησαν σε αφόρητο βαθμό.

Δες λοιπόν πώς εξυβρίζουν ανόητα, χωρίς να λυπούνται την ίδια τους την ψυχή. Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα λέγοντας: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Έπειτα, ενώ έπρεπε να τον θεωρούν ήδη Υιό και Θεό, εφόσον έχει φανερωθεί από τον Θεό και Πατέρα, αυτοί πιστεύουν ότι είναι ακόμη ένας απλός άνθρωπος και ένας από εμάς. Γι' αυτό ακριβώς προβάλλουν και τον χρόνο που δαπανήθηκε για την κατασκευή του ναού, λέγοντας: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Αλλά, ω σεις που έχετε μεθύσει από κάθε είδους παραφροσύνη, δίκαια νομίζω θα μπορούσε κανείς να τους πει: αν κατοικεί μέσα σας σοφός νους, αν πιστεύετε ότι ο ναός που βρίσκεται ανάμεσά σας είναι οίκος του Θεού, πώς δεν έπρεπε να κατανοήσετε ότι είναι κατά φύσιν Θεός εκείνος που με θάρρος και ασφάλεια τόλμησε να πει: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου»; Έπειτα πώς θα είχε ανάγκη, πες μου, από πολλά χρόνια για την κατασκευή ενός μόνο οίκου; Ή πώς θα αδυνατούσε μπροστά σε οτιδήποτε γενικώς, εκείνος που μέσα σε επτά μόνο ημέρες δημιούργησε με άφατη δύναμη όλο αυτό το σύμπαν, και έχει τη δύναμη να πράττει μόνο με τη θέλησή του; Διότι αυτά έπρεπε να αναλογίζεται ο λαός που γνωρίζει τα ιερά γράμματα. Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του.

Επιπλέον αυτών, η Γραφή εξιστορεί πως οι πρώτοι που ανέβηκαν έθεσαν τα θεμέλια του ιερού, και πως στο μεσοδιάστημα εμποδίστηκαν στην προσπάθειά τους, μέχρι την έβδομη εβδομάδα ετών· περιγράφονται λοιπόν σαράντα έξι έτη από τον Κύρο μέχρι το έκτο έτος του Δαρείου, κατά το οποίο έλαβε τέλος η οικοδόμηση του ναού. Γι' αυτό εύλογα ο λόγος διαχώρισε από τις υπόλοιπες τις επτά πρώτες εβδομάδες, θέλοντας να φανερώσει τον ενδιάμεσο χρόνο από την πρώτη τοποθέτηση των θεμελίων του ναού μέχρι την πλήρη αποπεράτωσή του. Διότι ο μεν Κύρος, αφού βασίλεψε για τριάντα ένα έτη, παραδίδει την εξουσία στον γιο του, Καμβύση· και αφού αυτός κυβέρνησε για εννέα έτη, ο Δαρείος, αναλαμβάνοντας τη βασιλεία, προστάζει εκ νέου μετά τον Κύρο με δημόσιο διάταγμα να οικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ. Και πράγματι, κατά το έκτο έτος της βασιλείας του, το οποίο ήταν το τεσσαρακοστό έκτο έτος από τον Κύρο, τα έργα της οικοδόμησης ολοκληρώνονται· με αφορμή αυτό, έλεγαν στον Σωτήρα μας: «Σαράντα έξι έτη οικοδομούνταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;»

Πρώτος, λοιπόν, μετά την προφητεία του Δανιήλ, επί του Κύρου του βασιλιά των Περσών, μετά την επάνοδο από τη Βαβυλώνα, ο Ιησούς του Ιωσεδέκ, ο οποίος αποκαλέστηκε «ο μέγας ιερεύς», ανεβαίνει μαζί με τον Ζοροβάβελ από την αιχμαλωσία και θέτει τα θεμέλια του ιερού. Επειδή, όμως, το έργο αναστάλθηκε από τους περιοίκους, ολοκληρώνονται οι πρώτες επτά εβδομάδες ετών, οι οποίες δηλώνονται από τον προφήτη, κατά τις οποίες παρέμενε ατελές το έργο της οικοδόμησης του ναού. Γι' αυτό ο θείος λόγος αποχωρίζει τις πρώτες επτά από τη συνέχεια των υπολοίπων εβδομάδων, λέγοντας «επτά εβδομάδες», και στη συνέχεια, εισάγοντας έναν διαχωρισμό, προσθέτει «και εξήντα δύο εβδομάδες». Επομένως, από τον Κύρο μέχρι την ολοκλήρωση της οικοδόμησης του ιερού υπολογίζονται επτά εβδομάδες ετών. Ορμώμενοι, λοιπόν, από αυτό το γεγονός έλεγαν οι Ιουδαίοι στον Σωτήρα μας: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρεις;» Αυτοί, βέβαια, ισχυρίζονταν ότι ο ναός χτιζόταν «σαράντα έξι χρόνια». Διότι τόσα ακριβώς έτη συγκεντρώνονται από το πρώτο έτος της βασιλείας του Κύρου, ο οποίος πρώτος επέτρεψε σε όσους από τους Ιουδαίους το επιθυμούσαν να επιστρέψουν από τη Βαβυλώνα στην πατρίδα τους, μέχρι το έκτο έτος της βασιλείας του Δαρείου, κατά το οποίο έλαβε τέλος ολόκληρο το έργο της οικοδόμησης.

Επειδή, λοιπόν, έδιωχνε εκείνους που μέσω της καπηλείας βεβήλωναν τον ναό, του λένε εκείνοι: «Τι σημείο μας δείχνεις για το ότι τα πράττεις αυτά;» Και σε αυτό απαντά: «Καταστρέψτε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του. Αυτό αποτελεί προφητεία· διότι δεν είχε ακόμη λάβει χώρα ο σταυρός, ούτε η καταστροφή του ναού, ούτε η τριήμερος ανάσταση, την οποία ο ίδιος επετέλεσε. Και παρατήρησε πώς υπαινίχθηκε με ακρίβεια και τα δύο: και την τόλμη εκείνων, και τη δική του δύναμη.

Ή δεν έχεις ακούσει τον προφήτη Δανιήλ, πώς παρουσιάζει τον αρχάγγελο Μιχαήλ να συγκρούεται με τον έφορο των Περσών υπέρ της ελευθερίας των Ισραηλιτών; Διότι ο μεν ένας ανάγκαζε τον λαό να είναι υποδουλωμένος στους Πέρσες, ενώ ο άλλος αγωνιζόταν να τους λυτρώσει από την αιχμαλωσία. Και ο Μιχαήλ νικά τον αντίπαλο· και οι Ιουδαίοι, αφού διέβησαν τον Ευφράτη, κατέλαβαν πάλι την πατρική τους εστία και ανοικοδόμησαν τον πυρπολημένο ναό του Σολομώντος, με το έργο να παρατείνεται επί σαράντα έξι έτη. Διότι, άλλοτε εμποδιζόμενοι από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε αποκρούοντας αυτούς που τους εμπόδιζαν, πέτυχαν τελικά την επιθυμία τους, καθώς ο Νεεμίας έφερε εις πέρας για χάρη τους την οικοδομή. Έχοντας αυτό ως αφορμή, έλεγαν προς τον Κύριο: «Σαράντα και έξι έτη οικοδομείτο αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρεις;» Αυτά μεν συνέβησαν κατά την Παλαιά Διαθήκη· τα της Καινής Διαθήκης όμως είναι σπουδαιότερα. Διότι καθ' όλο τον χρόνο της θείας οικονομίας λειτούργησαν άγγελοι: τη σύλληψη και τη γέννηση του Χριστού την ανήγγειλαν άγγελοι, όταν βαπτίσθηκε και θαυματούργησε τον διακόνησαν άγγελοι, όταν ετάφη και αναστήθηκε το μαρτύρησαν άγγελοι, στους ουρανούς ανύψωσαν τον Λυτρωτή και πάλι από τους ουρανούς θα συνοδεύσουν ως δορυφόροι τον Κριτή. Εάν λοιπόν και εμείς επιδιώκουμε να συμβιώσουμε με τους αγγέλους και να εντρυφήσουμε στα νοερά θεωρήματα, ας υπηρετήσουμε με πολύ φόβο και τρόμο τον Βασιλέα των αγγέλων.

Όταν δε ελέγονταν αυτά, άλλοι μεν απορούσαν τι άραγε να σήμαινε το λεχθέν, άλλοι δε αμφέβαλλαν, λέγοντας: Σε σαράντα έξι έτη οικοδομήθηκε αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις; Ανέφεραν δε τα σαράντα έξι έτη, υποδηλώνοντας τη μεταγενέστερη οικοδόμηση· διότι η πρώτη ολοκληρώθηκε σε χρονικό διάστημα είκοσι ετών.

Αλλά οι Ιουδαίοι, μη κατανοώντας το αυτό και νομίζοντας ότι γινόταν λόγος για τον ιουδαϊκό ναό, έλεγαν: «Σε σαράντα έξι χρόνια οικοδομήθηκε ο ναός αυτός, και εσύ μέσα σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;»

Και για να το κατανοήσεις αυτό σαφώς, άκουσε τον ίδιο τον Ιωάννη που το καθιστά φανερό. Διότι, όταν εισήλθε στον ναό του Θεού, και έβγαλε έξω τους αργυραμοιβούς αφού κατασκεύασε μαστίγιο, και έλεγε: «Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», τον πλησίασαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι και έλεγαν: «Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Τι απάντησε λοιπόν ο ίδιος; «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρω»· μιλώντας βέβαια για το δικό του σώμα.

Αλλά εκείνοι δεν το αντιλήφθηκαν αυτό, παρά τι λένε; Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις; Μιλούσαν βέβαια για τον ιουδαϊκό ναό που ήταν κατασκευασμένος από λίθους· διότι εκείνος χτιζόταν επί σαράντα έξι χρόνια μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, καθώς οι οικοδόμοι εμποδίζονταν από τη βαρβαρική επιβουλή, και με την πάροδο πολλού χρόνου ολοκληρώθηκε αυτός ο ναός. Επειδή, λοιπόν, ο Ιησούς μιλούσε για το δικό του σώμα, υποδηλώνοντας τον σταυρό και την ανάσταση (διότι αυτό σημαίνει το: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»), εκείνοι όμως υπέθεταν ότι μιλούσε για τον ιουδαϊκό ναό· γι' αυτό και έλεγαν: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Δες πώς ο ευαγγελιστής δεν το προσπέρασε αυτό, αλλά πρόσθεσε τη διόρθωση, λέγοντας: «Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του». Διότι δεν είπε: «Γκρεμίστε αυτό το σώμα», αλλά «Τον ναό», για να δείξει τον Θεό που κατοικεί μέσα του· γκρεμίστε τον ναό που είναι πολύ ανώτερος από τον ιουδαϊκό. Διότι ο ένας είχε τον νόμο, ενώ ο άλλος τον νομοθέτη· ο ένας το γράμμα που σκοτώνει, ενώ ο άλλος το πνεύμα που ζωοποιεί· ο ένας τη ράβδο του Ααρών, ενώ ο άλλος τη ράβδο του Ιεσσαί.

Πιστεύω στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μονογενή Υιό Του, που γεννήθηκε από Αυτόν προ πάντων των αιώνων, όπως μόνος ο γεννηθείς γνωρίζει· γεννηθέντα, όχι ποιηθέντα· γεννηθέντα, όχι κτισθέντα· γεννηθέντα, όχι δημιουργηθέντα· ο οποίος εξέλαμψε άχρονα από την πατρική ουσία, δεν εισήλθε από κάπου έξω, δεν είναι υποβολιμαίος ή νόθος υιός, αλλά γνήσιο απαύγασμα του γνήσιου Πατέρα, απαράλλακτος χαρακτήρας της αόρατης μορφής. Γνωρίζω τον Χριστό, τον Υιό του Θεού Πατέρα, ως Θεό· γνωρίζω τον Χριστό ως υιό της δούλης Του και μητέρας, που φανερώθηκε ως άνθρωπος· γνωρίζω τον Χριστό ομοούσιο με τους ανθρώπους, ως άνθρωπο προερχόμενο από άνθρωπο· γνωρίζω τον Χριστό αόρατο και ορατό· γνωρίζω τον Χριστό αψηλάφητο, και να ψηλαφείται από τον Θωμά· γνωρίζω τον Χριστό που έθρεψε χιλιάδες με έναν λόγο, και βάδισε πάνω στα κύματα, και πρόσταξε τους δαίμονες, και ανέστησε νεκρούς, και επιτέλεσε αναρίθμητα θαύματα με τη δύναμη της δικής Του θεότητας· γνωρίζω τον Χριστό που πείνασε, και δίψασε, και κοπίασε, και αγωνιούσε, και ίδρωσε κατά τη φύση της ανθρωπότητας· γνωρίζω τον Χριστό ως απαθή Θεό· γνωρίζω τον Χριστό που πέθανε, και δέχθηκε το πάθος στη σάρκα· γνωρίζω τον Χριστό που υπέμεινε τον θάνατο κατά το δυνατόν· γνωρίζω τον Χριστό που ανέστησε τον ναό του σώματός Του.

Φαντάστηκε, λέει, αυτός ο νέος· αγνόησε την ομορφιά του ξακουστού ναού· του διέφυγαν οι κόποι που δαπανήθηκαν σε αυτόν. Η σοφία του Σολομώντα σχεδίασε αυτόν τον οίκο· ο σοφός είχε σύμμαχό του την άνωθεν χάρη· υπέμεινε πολλούς αγώνες κατά την κατασκευή του έργου· ογδόντα χιλιάδες εργάτες λατόμευαν στο όρος, εβδομήντα χιλιάδες έκοβαν την ξυλεία, τριάντα χιλιάδες μετέφεραν τους λίθους, τρεις χιλιάδες εξακόσιοι επιστατούσαν στο έργο· άπλωσε γενναιόδωρο χέρι στο ιερό, και μέσα σε σαράντα έξι χρόνια μετά βίας μπόρεσε να ολοκληρώσει την κατασκευή του έργου· και αυτός λέει ότι ο Ιησούς ο Ναζωραίος θα καταλύσει αυτόν τον τόπο· και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι θα αλλάξει τα έθιμα που μας παρέδωσε ο Μωυσής. Λέει ότι το πανάγιο Σάββατο θα καταλυθεί από εκείνον· αποφάνθηκε ότι η νόμιμη περιτομή θα ανατραπεί από τον Ναζωραίο· ισχυρίζεται ότι οι νουμηνίες μας απορρίπτονται ως ευτελείς· κηρύττει ότι αυτός που γεννήθηκε από τη Μαρία δεν αποδέχεται τη χαρά των Σκηνοπηγιών· φαντάζεται ότι οι θυσίες μας είναι απρόσδεκτες ενώπιον του Θεού· αποφαίνεται ότι ο θανών έχει ανατρέψει τους ραντισμούς και τους συνήθεις καθαρμούς. Ποιος, λοιπόν, δεν γνωρίζει το τέλος του Ναζωραίου; Και πότε ένας θνητός μπορεί να στραφεί εναντίον των ζωντανών;

Αʹ. Αυτός ο ψαλμός ειπώθηκε για την κατάσταση των πραγμάτων μετά την επάνοδο. Διότι, αφού απαλλάχθηκαν από την αιχμαλωσία και επέστρεψαν από τη βάρβαρη χώρα, βρήκαν την πόλη ερειπωμένη. Και καθώς επιχειρούσαν να ανοικοδομήσουν τα τείχη μαζί με τους πύργους που είχαν γκρεμιστεί στο έδαφος, πολλοί τους επιτίθεντο από διάφορα σημεία και εμπόδιζαν το έργο, φθονώντας την ευημερία των Ιουδαίων και φοβούμενοι την προκοπή τους. Έπειτα, καθώς συνέβαιναν αυτά, ο χρόνος περνούσε, και πέρασε τόσος πολύς χρόνος, ώστε καταναλώθηκαν περισσότερα από σαράντα έτη στην οικοδόμηση του ναού. Αυτό ακριβώς δήλωναν και οι Ιουδαίοι όταν έλεγαν: «Σε σαράντα έξι έτη οικοδομήθηκε αυτός ο ναός». Και δεν αναφέρονταν στην προηγούμενη οικοδόμηση από τον Σολομώντα, αλλά σε τούτη την υστερότερη, μετά την απαλλαγή τους από τους Πέρσες. Επειδή, λοιπόν, αναλωνόταν πολύς χρόνος για να οικοδομηθεί ο ναός, η πόλη και τα τείχη (διότι η οικοδόμηση της πόλεως απαίτησε ακόμη περισσότερο χρόνο), ο Προφήτης, θέλοντας να τους διδάξει να καταφεύγουν και πάλι στον Θεό, αναπτύσσει τα ζητήματα αυτά, αποδεικνύοντας ότι όλα γίνονται άσκοπα και μάταια, εάν δεν ελκύσουν τη βοήθεια του Θεού. Διότι δεν ήταν αδύνατη μόνο η απαλλαγή από την αιχμαλωσία, αλλά αδύνατη ήταν και η ανοικοδόμηση του τείχους μετά την απελευθέρωσή τους, χωρίς τη θεϊκή συνδρομή. Και γιατί αναφέρω την ανοικοδόμηση των τειχών και το κτίσιμο της πόλεως;

Και εσείς οι ίδιοι ως ζωντανοί λίθοι οικοδομείστε, ως πνευματικός οίκος σε άγιο ιερατείο, για να προσφέρετε πνευματικές θυσίες που είναι ευπρόσδεκτες στον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού. Ως προς δε το σώμα Του, το οποίο με την περιγραφή καθιέρωσε για τον εαυτό Του ως ένθεο τόπο πάνω στη γη, ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω.» Είπαν τότε οι Ιουδαίοι: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;» Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός Του. Το παρακάτω χωρίο δεν ήταν απαραίτητο να παρατεθεί· διότι ο Θεόδοτος ο Γαλάτης από την Άγκυρα δεν συγκαταλέγεται στους διακεκριμένους ούτε στους πολύ επιφανείς. Αλλά επειδή οι αντίπαλοι παραθέτουν παραποιημένα τα λόγια του, νομοθετώντας ότι δεν πρέπει ο Χριστός να περιγράφεται ή να εικονίζεται, προς καταισχύνη και έλεγχό τους παραθέσαμε αυτό το χωρίο, ώστε και από εδώ να αποδειχθεί ότι εισάγουν νόθες και αλλόκοτες φωνές, με τις οποίες καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να συστήσουν το ψεύδος και να αποκρύψουν την αλήθεια. Διότι στον λόγο που συνέταξε για την πανύμνητη Θεοτόκο και τον Συμεών, έχει γράψει τα εξής:

«Τι σημείο μας δείχνεις, εφόσον τα κάνεις αυτά;» Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Είπαν τότε οι Ιουδαίοι: «Σαράντα έξι χρόνια χτιζόταν ο ναός αυτός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρεις;». Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός Του. Όταν λοιπόν αναστήθηκε από τους νεκρούς, θυμήθηκαν οι μαθητές Του ότι τους το έλεγε αυτό, και πίστεψαν στη Γραφή, και στον λόγο που είχε πει ο Ιησούς.» Επειδή έβλεπαν οι Ιουδαίοι τον Κύριο να κάνει αυτά με πολλή εξουσία, και να λέει, «Τον οίκο του Πατέρα μου μην τον κάνετε εμπόριο», λένε: Πείσε μας με κάποιο σημείο, ότι είσαι Υιός του Θεού, και ότι από εκεί στάλθηκες· διότι από πού είναι φανερό, ότι Πατέρας σου είναι ο Κύριος αυτού του οίκου;