Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:24

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ'. Ότι δεν πρέπει ο ασκητής να συναναστρέφεται χωρίς προφύλαξη με όλους τους ανθρώπους. Δεν πρέπει να εμπιστεύεται τον εαυτό του σε όλους τους ανθρώπους, ούτε να τον γυμνώνει, ούτε να τον αποκαλύπτει χωρίς προφύλαξη. Διότι αυτός που ζει κατά Θεόν έχει πολλούς που τον παραμονεύουν· και πολλές φορές οι ίδιοι οι πιο οικείοι του γίνονται κατάσκοποι της ζωής του. Αρμόζει λοιπόν να μην κάνει αβασάνιστα τις συναναστροφές του με τους εξωτερικούς. Διότι, αν ο Σωτήρας, όπως λέει το Ευαγγέλιο, δεν εμπιστευόταν τον εαυτό Του σε όλους («διότι ο Ίδιος ο Ιησούς», λέει, «δεν τους εμπιστευόταν τον εαυτό Του»)· αν Εκείνος, ο καθαρός, ο άμωμος, ο ακατηγόρητος, ο δίκαιος, Εκείνος που είναι όλος αρετή, έκανε το ίδιο, πώς εμείς οι αμαρτωλοί, οι επιρρεπείς στην πτώση, οι οποίοι δεν προχωρούμε πάντοτε με επιτυχία προς τον σκοπό μας – αφενός εξαιτίας της φυσικής μας αδυναμίας, και αφετέρου εξαιτίας εκείνου που πονηρά και ανυποχώρητα παλεύει εναντίον μας – εάν εκθέτουμε τους εαυτούς μας σε περίεργους ανθρώπους, δεν θα επισύρουμε πάνω μας πονηρές διαβολές και δεν θα στήσουμε σκάνδαλα στον ίδιο μας τον εαυτό;

Διότι άλλους τους προσελκύει με σοφά λόγια, και άλλους, εκπλήσσοντάς τους με τη θεοπρεπή του δύναμη, τους σαγηνεύει προς την πίστη, ώστε, έχοντας πειστεί από όσα είδαν να ενεργεί, να συγκατατεθούν ότι είναι όντως Θεός ο δημιουργός αυτών των τόσο αξιοθαύμαστων έργων. <Αλλά ο ίδιος ο Ιησούς δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς.> Δεν είναι ασφαλής η γνώμη αυτών που μόλις έχουν πιστέψει, ούτε έχει εδραιωθεί ο νους τους με τα πρόσφατα θαύματα. Και εκείνοι που έχουν τρόπον τινά ακόμη χλωρό τον λόγο της κατήχησης, πώς θα μπορούσαν να είναι ήδη σταθεροί στην ευλάβεια; Για αυτό, λοιπόν, ο Χριστός δεν εμπιστεύεται ακόμη τον εαυτό του στους νεοεισελθόντες στην πίστη, δείχνοντας ότι η γνήσια σχέση με τον Θεό είναι κάτι μεγάλο και εξαιρετικά αξιαγάπητο, και δεν βρίσκεται έτοιμη για όσους θέλουν απλώς να την πάρουν, αλλά κατορθώνεται με την επιθυμία για το αγαθό, με τη μελέτη και με τον χρόνο.

Ας μάθουν μέσω αυτών οι οικονόμοι των μυστηρίων του Σωτήρος, να μην εισάγουν πρόωρα τον άνθρωπο μέσα από τα ιερά καταπετάσματα, ούτε να επιτρέπουν σε νεόφυτους να προσέρχονται στις θείες τράπεζες, βαπτίζοντας κάποιους σε ακατάλληλο χρόνο, και να τους εμπιστεύονται άκαιρα τον Δεσπότη των πάντων, τον Χριστό. Διότι, για να γίνει για εμάς τύπος και σε αυτό το ζήτημα, και για να διδάξει σε ποιον είναι πιο πρέπον να μυείται, δέχεται μεν αυτούς που πιστεύουν, αλλά φαίνεται να μην τους έχει ακόμη δείξει εμπιστοσύνη, με το να μην τους εμπιστεύεται τον εαυτό Του· ώστε από αυτό να είναι φανερό, ότι πρέπει οι νεοπροσήλυτοι να παραμένουν όχι λίγο χρόνο στην κατήχηση· διότι μόνον έτσι θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικά πιστοί. <Επειδή Αυτός γνώριζε τους πάντες, και διότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κάποιος για τον άνθρωπο· επειδή ο Ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο.> Θεοπρεπές είναι και αυτό μαζί με τα άλλα αξιώματα στον Χριστό, και σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν ενυπάρχει. Διότι ο ψαλμωδός το αποδίδει αυτό μόνο στον αληθινό Θεό λέγοντας: «Αυτός που έπλασε καταμόνας τις καρδιές τους, που κατανοεί όλα τα έργα τους»· αν λοιπόν μόνον ο Θεός κατανοεί τα όσα υπάρχουν μέσα μας και τα κατανοεί ο Χριστός· πώς δεν θα είναι κατά φύσιν ο Θεός «ο γνώστης των κρυφών», και αυτός που γνωρίζει τα «βαθιά και απόκρυφα», όπως είναι γραμμένο; «Διότι, ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνον το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του;»

ΑΛΛΟ. «Και όταν ήταν στα Ιεροσόλυμα κατά τη γιορτή του Πάσχα, πολλοί πίστεψαν στο όνομά του, βλέποντας τα σημεία που έκανε. Ο ίδιος ο Ιησούς όμως δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς, επειδή τους γνώριζε όλους, και επειδή δεν είχε ανάγκη να του μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο.» Θαυμάζοντας υπερβολικά τη θεία φύση ο Ψαλμωδός, προβάλλει ως κάτι μεγάλο και το πιο αξιόλογο πλεονέκτημα, το οποίο προσιδιάζει κυρίως μόνο σε αυτήν, λέγοντας προς τον Δεσπότη των όλων: «Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους, που κατανοεί όλα τα έργα τους.» Είναι δε, όπως νομίζω, φανερό ότι αυτά τα λέει για τους ανθρώπους. Εφόσον, λοιπόν, μόνο στον αληθινό Θεό ανήκει το να γνωρίζει την καρδιά και να κατανοεί όλα τα κρυφά του ανθρώπου, και αφού ο Υιός τα κατανοεί και τα γνωρίζει, πώς να μην είναι εκ φύσεως και αληθινά Θεός; Και αν συμβαίνει αυτό, πώς θα μπορούσε να είναι γενητός;

Ενώ δε βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, κατά τη γιορτή του Πάσχα, πολλοί πίστεψαν σε αυτόν. Από τους ανθρώπους εκείνης της εποχής, άλλοι μεν ήταν προσκολλημένοι στην πλάνη, άλλοι δε κρατούσαν σταθερά την αλήθεια. Αλλά και από αυτούς, μερικοί, αφού την ενστερνίζονταν για λίγο, πάλι ξέπεφταν από αυτήν. Αυτούς ακριβώς υπονοώντας και ο Χριστός, τους παρομοίασε με σπόρους που δεν έχουν πέσει βαθιά, αλλά έχουν τις ρίζες τους πάνω στην επιφάνεια της γης, για τους οποίους είπε ότι γρήγορα θα καταστραφούν. Αυτούς μας υπέδειξε εδώ και ο ευαγγελιστής, λέγοντας τα εξής: «Ενώ βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα κατά τη γιορτή του Πάσχα, πολλοί πίστεψαν σε αυτόν, βλέποντας τα θαύματα που έκανε. Ο ίδιος όμως ο Ιησούς δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς». Διότι πιο σταθεροί ήταν εκείνοι οι μαθητές, οι οποίοι δεν τον πλησίαζαν μόνο εξαιτίας των θαυμάτων, αλλά και εξαιτίας της διδασκαλίας του.

Διότι εκείνους μεν που ήταν πιο απλοϊκοί στη σκέψη τους προσέλκυαν τα θαύματα, ενώ τους πιο λογικούς οι προφητείες και οι διδασκαλίες. Όσοι λοιπόν ελκύστηκαν από τη διδασκαλία, αυτοί ήταν πιο σταθεροί από εκείνους που πίστεψαν λόγω των θαυμάτων· τους οποίους άλλωστε και ο Χριστός μακάριζε λέγοντας: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Ότι δε αυτοί δεν ανήκαν στους γνήσιους πιστούς, το αποδεικνύει και η συνέχεια· διότι ο ίδιος ο Ιησούς, λέει, δεν τους εμπιστευόταν τον εαυτό του. Γιατί; Επειδή γνώριζε τα πάντα, και διότι δεν είχε ανάγκη να του δώσει κανείς μαρτυρία για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Δεν έδινε σημασία στα εξωτερικά λόγια, διότι εισχωρούσε μέσα στις ίδιες τις καρδιές τους και έμπαινε στη διάνοιά τους· και γνωρίζοντας σαφώς την πρόσκαιρη θερμότητά τους, δεν τους είχε εμπιστοσύνη ως ολοκληρωμένους μαθητές, ούτε τους εμπιστευόταν όλα τα δόγματα σαν να είχαν ήδη γίνει σταθεροί πιστοί. Το να γνωρίζει όμως κανείς τα όσα υπάρχουν στην καρδιά των ανθρώπων, είναι γνώρισμα του Θεού, ο οποίος έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Διότι εσύ, λέει η Γραφή, γνωρίζεις τις καρδιές ολομόναχος. Δεν είχε ανάγκη, λοιπόν, από μάρτυρες, ώστε να μάθει τη διάνοια των δικών του πλασμάτων· γι' αυτό και δεν τους είχε εμπιστοσύνη, παρά την πρόσκαιρη πίστη τους. Διότι οι άνθρωποι, επειδή δεν γνωρίζουν ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, πολλές φορές και σε αυτούς που τους πλησιάζουν με δόλο, και σε αυτούς που λίγο αργότερα πρόκειται να αποστατήσουν, τα λένε και τα εμπιστεύονται όλα χωρίς κανέναν δισταγμό· ο Χριστός όμως δεν έπραττε έτσι.

Κεφάλαιο Γ΄. Περί του Νικοδήμου και του Ιησού. Περί του Ιησού και του Ιωάννη που βάπτιζαν. Περί καθαρισμού. «Όταν δε βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα κατά το Πάσχα, στη γιορτή, πολλοί πίστεψαν στο όνομά του, βλέποντας τα θαύματα που έκανε. Ο ίδιος όμως ο Ιησούς δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς, επειδή ο ίδιος γνώριζε τους πάντες, και επειδή δεν είχε ανάγκη να του δώσει κανείς μαρτυρία για τον άνθρωπο. Διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο. Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους (το όνομά του ήταν Νικόδημος), άρχοντας των Ιουδαίων· αυτός ήλθε προς τον Ιησού μέσα στη νύχτα και του είπε: Ραββί, γνωρίζουμε ότι έχεις έλθει από τον Θεό ως δάσκαλος· διότι κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτά τα θαύματα, τα οποία εσύ κάνεις, εάν δεν είναι ο Θεός μαζί του.» Κάποιοι βέβαια φάνηκε ότι πίστεψαν στο όνομα του Ιησού, όταν βρισκόταν στη γιορτή, αλλά η πίστη τους δεν ήταν σταθερή. Διότι, ενώ πρόσεχαν για λίγο καιρό τον Χριστό όχι ως Θεό, αλλά ως άνθρωπο θεοφόρο, πάλι εξέπιπταν ακόμη και από αυτή την ίδια τη μηδαμινή πίστη.

Το ότι ήταν τέτοιοι, είναι φανερό από τα ακόλουθα. «Διότι ο ίδιος ο Ιησούς», λέει, «δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς», ούτε τους εμπιστευόταν όλες τις διδασκαλίες σαν να ήταν πραγματικά πιστοί, διότι ερευνούσε τα βάθη των καρδιών τους και γνώριζε τι υπήρχε μέσα σε αυτές για τον ίδιο. Διότι δεν του διέφευγε ποιος ήταν ο λογισμός μέσα σε κάθε άνθρωπο που φαινόταν να πιστεύει. Σχεδόν τέτοιος ήταν και ο Νικόδημος. Διότι και αυτός πίστευε στον Ιησού, και φαίνεται να λέει στους Ιουδαίους υπέρ του Κυρίου, ότι πρέπει μετά από έρευνα και εξέταση να τον καταδικάσουν. Αλλά και μετά τον σταυρό δείχνει πολλή επιμέλεια και φιλοτιμία για τον ενταφιασμό του. Ωστόσο, δεν πίστεψε όπως έπρεπε. Αλλά, όντας ακόμη προσκολλημένος στην ιουδαϊκή αδυναμία, έρχεται μέσα στη νύχτα στον Ιησού από τον φόβο των Ιουδαίων, και τον αποκαλεί δάσκαλο, σαν να ήταν ένας απλός άνθρωπος. Διότι τέτοια αντίληψη είχε για αυτόν. Γι' αυτό και προσθέτει ότι: «Κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτά, εάν δεν είναι ο Θεός μαζί του». Βλέπεις ότι προσέρχεται στον Ιησού σαν σε άνθρωπο προφήτη, ο οποίος αγαπιέται από τον Θεό; Τι κάνει λοιπόν ο Κύριος; Δεν τον ελέγχει με επιπλήξεις, ούτε του λέει: Γιατί λοιπόν έρχεσαι μέσα στη νύχτα στον δάσκαλο που απεστάλη από τον Θεό;