Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:25

Αν όμως εξακολουθούν να φιλονικούν εξαιτίας του ότι ρωτούσε, ας ακούσουν ότι στη μεν θεότητα δεν υπάρχει άγνοια, ενώ ίδιον της σαρκός είναι το να αγνοεί, όπως ακριβώς έχει λεχθεί. Και ότι αυτό είναι αληθές, δες πώς ο Κύριος που ρωτούσε πού κείτεται ο Λάζαρος, ο ίδιος, ενώ δεν ήταν παρών, αλλά βρισκόταν μακριά, είπε: «Ο Λάζαρος πέθανε», και πού πέθανε. Αυτός δε που σύμφωνα με αυτούς νομίζεται ότι αγνοεί, αυτός είναι που προγνωρίζει τους διαλογισμούς των μαθητών και γνωρίζει όσα βρίσκονται στην καρδιά του καθενός και «τι υπάρχει μέσα στον άνθρωπο». Και το μείζον, αυτός μόνος γνωρίζει τον Πατέρα και λέγει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα».

Ας μάθουν μέσω αυτών οι οικονόμοι των μυστηρίων του Σωτήρος, να μην εισάγουν πρόωρα τον άνθρωπο μέσα από τα ιερά καταπετάσματα, ούτε να επιτρέπουν σε νεόφυτους να προσέρχονται στις θείες τράπεζες, βαπτίζοντας κάποιους σε ακατάλληλο χρόνο, και να τους εμπιστεύονται άκαιρα τον Δεσπότη των πάντων, τον Χριστό. Διότι, για να γίνει για εμάς τύπος και σε αυτό το ζήτημα, και για να διδάξει σε ποιον είναι πιο πρέπον να μυείται, δέχεται μεν αυτούς που πιστεύουν, αλλά φαίνεται να μην τους έχει ακόμη δείξει εμπιστοσύνη, με το να μην τους εμπιστεύεται τον εαυτό Του· ώστε από αυτό να είναι φανερό, ότι πρέπει οι νεοπροσήλυτοι να παραμένουν όχι λίγο χρόνο στην κατήχηση· διότι μόνον έτσι θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικά πιστοί. <Επειδή Αυτός γνώριζε τους πάντες, και διότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κάποιος για τον άνθρωπο· επειδή ο Ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο.> Θεοπρεπές είναι και αυτό μαζί με τα άλλα αξιώματα στον Χριστό, και σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν ενυπάρχει. Διότι ο ψαλμωδός το αποδίδει αυτό μόνο στον αληθινό Θεό λέγοντας: «Αυτός που έπλασε καταμόνας τις καρδιές τους, που κατανοεί όλα τα έργα τους»· αν λοιπόν μόνον ο Θεός κατανοεί τα όσα υπάρχουν μέσα μας και τα κατανοεί ο Χριστός· πώς δεν θα είναι κατά φύσιν ο Θεός «ο γνώστης των κρυφών», και αυτός που γνωρίζει τα «βαθιά και απόκρυφα», όπως είναι γραμμένο; «Διότι, ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνον το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του;»

Ακόμη και αν κανένας δεν γνωρίζει, ο Θεός δεν θα αγνοήσει επειδή ποτέ δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, για τα οποία θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί η λέξη «ουδείς». Αλλά ως ευρισκόμενος έξω από όλα και έχοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια Του, θα γνωρίζει. Αυτό θα το μαρτυρήσει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι το σημείο διαχωρισμού ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του». Διότι, ως Εκείνος που «φύτεψε το αυτί», ακούει τα πάντα, και ως Εκείνος που «έπλασε το μάτι, κατανοεί». Και βέβαια, εισάγεται να λέει στο βιβλίο του Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» Για να επιγνώσουμε, λοιπόν, ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, ο Ευαγγελιστής αναφέρει αναγκαστικά: «Ότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο». <Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους, που ονομαζόταν Νικόδημος, άρχοντας των Ιουδαίων.>

Επειδή, λοιπόν, είναι Θεός και δεν έχει ανάγκη, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο θεσπέσιος ευαγγελιστής Ιωάννης, «να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο», καθότι εισχωρεί «μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των ενθυμήσεων και των εννοιών της καρδιάς»· δεν αγνόησε πάλι τις αμαθείς υποψίες των Ιουδαίων. Αυτοί, επειδή κατοικούσε μέσα τους ένας παχύς και αδρανής νους, ακούγοντας το «Υπάγω» από τον Σωτήρα, θεώρησαν ασύνετα ή ότι θα φύγει κάπου εγκαταλείποντας την Ιουδαία, ή ότι εννοούσε κάτι τέτοιο: «Όσο καιρό βρίσκομαι εδώ και ζω, πιστέψτε, μήπως τυχόν και συμβεί να πεθάνω». Διότι το «Υπάγω», εάν εκληφθεί με την κοινή έννοια, υποδηλώνει και αυτό. Και δεν είναι καθόλου παράξενο αν οι Ιουδαίοι περιέπεσαν σε τέτοια ανοησία, ώστε να συλλογίζονται κάτι τέτοιο για τον Χριστό. Διότι δεν γνώριζαν ότι είναι Θεός κατά φύση, αλλά βλέποντας μόνο αυτό το από χώμα σώμα, Τον θεωρούσαν έναν άνθρωπο σαν εμάς. Γι' αυτό ακριβώς και ο Σωτήρας τούς έκανε επίπληξη λέγοντας: «Εσείς κρίνετε κατά τη σάρκα». Απομακρύνοντάς τους, λοιπόν, από μια τόσο παιδαριώδη και χαμαιπετή αντίληψη, διδάσκει πάλι ότι δεν τα διαλογίζονται αυτά για κάποιον που υπόκειται στη γένεση και τη φθορά, αλλά για Αυτόν που έχει αληθινά γεννηθεί άνωθεν και εκ του Θεού Πατρός.

ΑΛΛΟ. «Και όταν ήταν στα Ιεροσόλυμα κατά τη γιορτή του Πάσχα, πολλοί πίστεψαν στο όνομά του, βλέποντας τα σημεία που έκανε. Ο ίδιος ο Ιησούς όμως δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς, επειδή τους γνώριζε όλους, και επειδή δεν είχε ανάγκη να του μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο.» Θαυμάζοντας υπερβολικά τη θεία φύση ο Ψαλμωδός, προβάλλει ως κάτι μεγάλο και το πιο αξιόλογο πλεονέκτημα, το οποίο προσιδιάζει κυρίως μόνο σε αυτήν, λέγοντας προς τον Δεσπότη των όλων: «Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους, που κατανοεί όλα τα έργα τους.» Είναι δε, όπως νομίζω, φανερό ότι αυτά τα λέει για τους ανθρώπους. Εφόσον, λοιπόν, μόνο στον αληθινό Θεό ανήκει το να γνωρίζει την καρδιά και να κατανοεί όλα τα κρυφά του ανθρώπου, και αφού ο Υιός τα κατανοεί και τα γνωρίζει, πώς να μην είναι εκ φύσεως και αληθινά Θεός; Και αν συμβαίνει αυτό, πώς θα μπορούσε να είναι γενητός;

Καθώς περιφερόταν στην κολυμβήθρα, είδε, όχι μαθαίνοντας μέσω ερωτήσεων, αλλά αναπλήρωσε το ελλιπές με θεϊκή ενέργεια. Είδε, χωρίς να ρωτήσει από πόσο χρόνο κείτεται, αλλά βλέποντας το γνώρισε, αυτός που γνώριζε και πριν δει. Διότι, αν για τα βάθη της καρδιάς δεν είχε ανάγκη να τον πληροφορήσει κανείς για τον άνθρωπο (αφού ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο), πολύ περισσότερο δεν είχε ανάγκη για τα νοσήματα, των οποίων η προσβολή είναι εξωτερική.

Κανείς λοιπόν από τους ανθρώπους δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του. Γι' αυτό, μόνο για τον Σωτήρα μας, προς απόδειξη της θεότητάς του, λεγόταν: «Διότι αυτός γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο»· και πάλι: «Γνωρίζοντας δε τους διαλογισμούς τους». Αυτό αποδεικνύεται και στα προκείμενα· διότι μετά το: «Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους», συνάπτεται το: «Αυτός που κατανοεί όλα τα έργα τους». Διότι μόνο αυτός κατανοεί από ποια προαίρεση επιτελούνται τα έργα των ανθρώπων, χωρίς κανείς άλλος να μπορεί να κατανοήσει με ποια πρόθεση και με ποια παρόρμηση καθένας από τους ανθρώπους πράττει αυτά που πράττει.

Διότι, λένε, τι υπάρχει τελειότερο από αυτό; Την ίδια διαστρέβλωση επιχειρούν και όσον αφορά τον όρο της ενανθρωπήσεως, ερμηνεύοντας ότι το «ενανθρώπησε» δεν σημαίνει πως εισήλθε μέσα σε άνθρωπο, τον οποίο ένωσε στενά με τον εαυτό του, σύμφωνα με το ρητό: «Διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο», αλλά λέγοντας και διδάσκοντας ότι συνομίλησε και έζησε μαζί με τους ανθρώπους, και καταφεύγοντας σε εκείνο το χωρίο που λέει: «Μετά από αυτό εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».

Αρμόζει και σε εμάς αυτή η διδασκαλία, ώστε, όταν οι αιρετικοί μάς προτρέπουν να αποστατήσουμε από την ορθή πίστη, να τους λέμε: «Ό,τι γράψαμε, το γράψαμε». Και αφού βγήκαν έξω οι Φαρισαίοι, έκαναν συμβούλιο για να τον εξοντώσουν. Γνωρίζοντάς το όμως ο Ιησούς, αναχώρησε από εκεί. Το γνώριζε, όχι επειδή το έμαθε από κάποιον άλλον, αλλά έχοντας τη γνώση από τον εαυτό Του· διότι ήταν και είναι καρδιογνώστης, όπως ακριβώς λέει και ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Διότι δεν είχε ανάγκη», λέει, «να του μιλήσει κανείς για τον άνθρωπο». Γνωρίζοντάς το, λοιπόν, ο Ιησούς αναχώρησε από εκεί, όχι επειδή φοβόταν τον θάνατο, αλλά επειδή περίμενε τον καιρό του σταυρού. Διότι έπρεπε πρώτα να αναστήσει νεκρούς, να θεραπεύσει ασθενείς, να χορτάσει πολλούς πεινασμένους, να στηρίξει πολλούς στην πίστη, και τότε να προχωρήσει στον ένδοξο θάνατο, ή μάλλον στον νυμφώνα. Έπρεπε πρώτα να στήσει το ξύλο του μυστηρίου του σταυρού, και τότε με θερμό πνεύμα να κατέλθει ορμητικά προς εκείνους που βρίσκονταν στον άδη. Γνωρίζοντάς το ο Ιησούς, αναχώρησε από εκεί. Όπου φανερώνεται δόλος, φεύγει· όπου εξυφαίνεται φόνος, αναχωρεί· όπου πλέκεται η αγάπη, εκεί κατοικεί και ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Ας πλέξουμε λοιπόν, αγαπητοί, την τριπλή αγάπη, όχι με απατηλά λόγια, αλλά με εργατικά χέρια· ώστε να είναι μαζί μας ο Εμμανουήλ, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Διότι εκείνους μεν που ήταν πιο απλοϊκοί στη σκέψη τους προσέλκυαν τα θαύματα, ενώ τους πιο λογικούς οι προφητείες και οι διδασκαλίες. Όσοι λοιπόν ελκύστηκαν από τη διδασκαλία, αυτοί ήταν πιο σταθεροί από εκείνους που πίστεψαν λόγω των θαυμάτων· τους οποίους άλλωστε και ο Χριστός μακάριζε λέγοντας: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Ότι δε αυτοί δεν ανήκαν στους γνήσιους πιστούς, το αποδεικνύει και η συνέχεια· διότι ο ίδιος ο Ιησούς, λέει, δεν τους εμπιστευόταν τον εαυτό του. Γιατί; Επειδή γνώριζε τα πάντα, και διότι δεν είχε ανάγκη να του δώσει κανείς μαρτυρία για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Δεν έδινε σημασία στα εξωτερικά λόγια, διότι εισχωρούσε μέσα στις ίδιες τις καρδιές τους και έμπαινε στη διάνοιά τους· και γνωρίζοντας σαφώς την πρόσκαιρη θερμότητά τους, δεν τους είχε εμπιστοσύνη ως ολοκληρωμένους μαθητές, ούτε τους εμπιστευόταν όλα τα δόγματα σαν να είχαν ήδη γίνει σταθεροί πιστοί. Το να γνωρίζει όμως κανείς τα όσα υπάρχουν στην καρδιά των ανθρώπων, είναι γνώρισμα του Θεού, ο οποίος έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Διότι εσύ, λέει η Γραφή, γνωρίζεις τις καρδιές ολομόναχος. Δεν είχε ανάγκη, λοιπόν, από μάρτυρες, ώστε να μάθει τη διάνοια των δικών του πλασμάτων· γι' αυτό και δεν τους είχε εμπιστοσύνη, παρά την πρόσκαιρη πίστη τους. Διότι οι άνθρωποι, επειδή δεν γνωρίζουν ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, πολλές φορές και σε αυτούς που τους πλησιάζουν με δόλο, και σε αυτούς που λίγο αργότερα πρόκειται να αποστατήσουν, τα λένε και τα εμπιστεύονται όλα χωρίς κανέναν δισταγμό· ο Χριστός όμως δεν έπραττε έτσι.

Κεφάλαιο Γ΄. Περί του Νικοδήμου και του Ιησού. Περί του Ιησού και του Ιωάννη που βάπτιζαν. Περί καθαρισμού. «Όταν δε βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα κατά το Πάσχα, στη γιορτή, πολλοί πίστεψαν στο όνομά του, βλέποντας τα θαύματα που έκανε. Ο ίδιος όμως ο Ιησούς δεν εμπιστευόταν τον εαυτό του σε αυτούς, επειδή ο ίδιος γνώριζε τους πάντες, και επειδή δεν είχε ανάγκη να του δώσει κανείς μαρτυρία για τον άνθρωπο. Διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο. Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους (το όνομά του ήταν Νικόδημος), άρχοντας των Ιουδαίων· αυτός ήλθε προς τον Ιησού μέσα στη νύχτα και του είπε: Ραββί, γνωρίζουμε ότι έχεις έλθει από τον Θεό ως δάσκαλος· διότι κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτά τα θαύματα, τα οποία εσύ κάνεις, εάν δεν είναι ο Θεός μαζί του.» Κάποιοι βέβαια φάνηκε ότι πίστεψαν στο όνομα του Ιησού, όταν βρισκόταν στη γιορτή, αλλά η πίστη τους δεν ήταν σταθερή. Διότι, ενώ πρόσεχαν για λίγο καιρό τον Χριστό όχι ως Θεό, αλλά ως άνθρωπο θεοφόρο, πάλι εξέπιπταν ακόμη και από αυτή την ίδια τη μηδαμινή πίστη.