Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:3

Ομοίως ας απευθυνθούμε και προς τον ανόητο και ατυχέστατο Ιερακά, ο οποίος νομίζει ότι εξυψώνει την παρθενία, ενώ απορρίπτει τον γάμο. Ω Ιερακά, ας αναφέρουμε κάτι από τον Νόμο: Ο Θεός Λόγος του Πατρός μέσα στον Παράδεισο οδήγησε την Εύα προς τον Αδάμ. Αλλά τι λέγεις; Ότι «δεν δέχομαι την Παλαιά Διαθήκη»; Έστω· στο Ευαγγέλιο δεν άκουσας: «Την τρίτη ημέρα παρακάθισε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας στον γάμο, και όταν έλειψε ο οίνος, έκανε το ύδωρ οίνο»; Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι του έλεγαν: «Ο Μωυσής μάς έδωσε βιβλίο αποστασίου», τι τους είπε ο Κύριος; «Ο Μωυσής σάς έδωσε βιβλίο αποστασίου εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· διότι έχει γραφτεί: «Εκείνα που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τα χωρίζει». Έπειτα, πώς μπορεί να υπάρξει κλάδος, εάν δεν υπάρχει η ρίζα από κάτω; Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει παρθένος, όταν δεν υπάρχουν πατέρας και μητέρα; Και αυτοί μαζί με τους συντρόφους τους ας απολεσθούν.

Και ποιος, βλέποντας την ουσία των υδάτων να αλλάζει και να μεταβάλλεται σε οίνο, δεν κατανοεί ότι Εκείνος που το έπραξε αυτό είναι Κύριος και Κτίστης της ουσίας όλων των υδάτων; Διότι για τον λόγο αυτόν, ως Δεσπότης, βάδιζε πάνω στη θάλασσα και περπατούσε όπως πάνω στη γη, παρέχοντας σε όσους τον έβλεπαν την απόδειξη της δεσποτείας Του επί των πάντων. Τρέφοντας δε ένα τόσο μεγάλο πλήθος από ελάχιστα αγαθά, και δημιουργώντας ο Ίδιος αφθονία από την έλλειψη, ώστε από πέντε άρτους να χορτάσουν πέντε χιλιάδες και να περισσέψουν άλλοι τόσοι, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι ο Ίδιος είναι και ο Κύριος της πρόνοιας των πάντων.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

«Προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς και οι μαθητές του στον γάμο, και όταν τελείωσε το κρασί, λέει η μητέρα του Ιησού προς αυτόν: Δεν έχουν κρασί. Και της λέει ο Ιησούς.» Εύλογα, λοιπόν, φθάνει στην αρχή των σημείων, έστω και αν φαινόταν ότι καλείται σε αυτήν χωρίς να το επιδιώκει. Διότι, καθώς τελούνταν η γαμήλια πανήγυρη, προφανώς βέβαια με σεμνότητα, παρευρίσκεται η μητέρα του Σωτήρα, και προσκεκλημένος ο ίδιος, προσέρχεται μαζί με τους μαθητές του περισσότερο για να θαυματουργήσει παρά για να συμμετάσχει στο συμπόσιο, και επιπλέον αυτού, για να αγιάσει την ίδια την αρχή της γέννησης του ανθρώπου· όσον αφορά τη σάρκα εννοούμε. Επειδή έπρεπε αυτός, ανακεφαλαιώνοντας την ίδια την ανθρώπινη φύση και ανακαινίζοντάς την ολόκληρη προς το καλύτερο, όχι μόνο να προσφέρει την ευλογία σε όσους έχουν ήδη κληθεί στην ύπαρξη, αλλά και να προετοιμάζει από πριν τη χάρη για όσους επρόκειτο να γεννηθούν αργότερα, και να καταστήσει άγια την πάροδό τους στο είναι.

Και δέξου και τρίτη εξήγηση επ' αυτού. Είχε ειπωθεί κάπου προς τη γυναίκα από τον Θεό: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πώς λοιπόν έπρεπε να αποκρούσουμε και αυτή την κατάρα, ή πώς αλλιώς θα ήταν δυνατόν να διαφύγει ο γάμος που είχε καταδικαστεί; Το έλυσε και αυτό ο Σωτήρας, όντας φιλάνθρωπος. Τίμησε με την παρουσία του τον γάμο, Αυτός που είναι η ευθυμία και η χαρά των πάντων, για να αποδιώξει την αρχαία κατήφεια της τεκνογονίας. «Διότι αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση και τα παλαιά παρήλθαν», όπως λέει ο Παύλος, «όλα έχουν γίνει νέα». Έρχεται λοιπόν μαζί με τους μαθητές του στον γάμο· διότι έπρεπε να παρευρίσκονται μαζί με τον θαυματουργό εκείνοι που αγαπούσαν να βλέπουν τα παράδοξα, για να αποκομίσουν αυτό που θα τελούνταν ως ένα είδος τροφής για την πίστη τους. Και επειδή το κρασί είχε τελειώσει για τους συνδαιτυμόνες, η μητέρα του κάλεσε τον Κύριο, που είναι αγαθός, προς τη συνήθη φιλανθρωπία του, λέγοντας: «Δεν έχουν κρασί»· διότι, γνωρίζοντας ότι ήταν στην εξουσία του να κάνει το καθετί που θα ήθελε, τον προτρέπει στο θαύμα. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου». Άριστα διατύπωσε και αυτόν τον λόγο για εμάς ο Σωτήρας. Διότι δεν έπρεπε να σπεύσει βιαστικά να ενεργήσει, ούτε να φανεί ως αυτόκλητος θαυματουργός, αλλά να προχωρήσει σε αυτό μόνο εφόσον κλήθηκε, και να προσφέρει τη χάρη περισσότερο για την ανάγκη παρά για τους θεατές.

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και «απαρχή των κεκοιμημένων»· επομένως, με το να αναφέρει την τρίτη ημέρα, κατά την οποία τελούνταν ο γάμος, υποδηλώνει τον έσχατο καιρό· φανερώνει όμως και τον τόπο, διότι λέει «στην Κανά της Γαλιλαίας». Ας παρατηρήσει και πάλι ο φιλομαθής: η γιορτή δεν γίνεται στα Ιεροσόλυμα, και το δείπνο είναι έξω από την Ιουδαία, ώστε να τελείται στη χώρα των εθνών. Διότι είναι «Γαλιλαία των εθνών», όπως λέει ο προφήτης. Είναι άλλωστε οπωσδήποτε φανερό ότι, ενώ η Συναγωγή των Ιουδαίων απέρριψε τον εξ ουρανού νυμφίο, η εξ εθνών Εκκλησία τον αποδέχθηκε, και μάλιστα με μεγάλη χαρά. Και ο Σωτήρας δεν έρχεται στους γάμους απρόσκλητος· διότι καλούνταν από πολλές φωνές αγίων. Αλλά το κρασί είχε λείψει από τους συνδαιτυμόνες· διότι ο νόμος δεν έκανε τίποτα τέλειο, ούτε αρκούσε το Μωσαϊκό γράμμα για να προσφέρει τέλεια ευφροσύνη· αλλά ούτε και το ίδιο το μέτρο της έμφυτης νήψης επαρκούσε ώστε να μπορεί να μας διασώσει. Επομένως, θα ήταν αληθινό να πούμε και για εμάς το «Δεν έχουν κρασί»· όμως ο πλουσιόδωρος Θεός μας δεν παραβλέπει την ανθρώπινη φύση να ταλαιπωρείται από την έλλειψη των αγαθών. Μας πρόσφερε κρασί καλύτερο από το πρώτο· «διότι το γράμμα αποκτείνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί»· και ο μεν νόμος δεν διαθέτει την τελειότητα στα αγαθά· οι θείες διδασκαλίες όμως του ευαγγελίου, εισφέρουν την πληρέστατη ευλογία.

Θα παραθέσω επιπλέον σε αυτά κάτι άλλο, το οποίο παραλίγο να διαφύγει εντελώς από τη μνήμη μου, αν και είναι πάρα πολύ συγγενές με τα προκείμενα, ή μάλλον απαιτεί την ίδια διερεύνηση, και του οποίου η λύση δεν είναι δύσκολη, αλλά πολύ εύκολο να βρεθεί από τον πραγματικά συνετό, ο οποίος έχει τα αισθητήρια της διάνοιάς του γυμνασμένα στη διάκριση καλού και κακού. Τι είναι λοιπόν αυτό, για το οποίο λέμε τέτοια πράγματα; Γάμο τελούσαν κάποτε οι Καναναίοι, που κατοικούσαν στη γειτονική χώρα των Ιουδαίων· και αυτή ήταν η Γαλιλαία. Αυτοί λοιπόν προσκάλεσαν στο εορταστικό τραπέζι τον Κύριο μαζί με τη Μητέρα Του και τους αγίους μαθητές, και η αφορμή για την πανήγυρή τους ήταν η σύναψη του γάμου. Καθώς δε ο Κύριος παρευρισκόταν ως συνδαιτυμόνας μαζί με όσους είχαν συγκεντρωθεί για αυτόν τον σκοπό, προκειμένου να ευλογήσει τον γάμο που ο Ίδιος νομοθέτησε, το κρασί τελείωσε για τους συνδαιτυμόνες. Τότε η Μητέρα Του, επειδή ακόμη ασκούσε εξουσία σε Αυτόν ως μητέρα προς υιό εξαιτίας της άκρας υπακοής του Σωτήρα, αλλά και επειδή είχε ήδη γνωρίσει από πολλή πείρα τη θεοπρεπή Του δύναμη, Του λέει: «Δεν έχουν κρασί». Διότι γνώριζε ότι θα εκπληρώσει, και μάλιστα πολύ εύκολα, αυτό που απαιτούσε η περίσταση. Σε αυτήν όμως ο Κύριος απάντησε: «Τι εμοί και σοι, γύναι; Ούπω ήκει η ώρα μου». Ο μεν λοιπόν φιλόθεος νους, ο οποίος είναι απαλλαγμένος από τα αλλόκοτα δόγματα και έχει απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από την ελληνική δεισιδαιμονία, θα εκλάβει τα λεγόμενα με ευσέβεια.

Μπορεί κανείς, λοιπόν, να δει ταυτόχρονα και τα δύο σε αυτόν. Διότι ρωτούσε μεν πού έχει τεθεί ο Λάζαρος με τρόπο ανθρωποπρεπή· τον ανέστησε δε ως Θεός. Και στη μητέρα του που έλεγε «Δεν έχουν κρασί», επιτίμησε ως άνθρωπος· όμως το νερό αμέσως το μετέτρεψε σε κρασί. Διότι ήταν Θεός αληθινός εν σαρκί, και σάρκα αληθώς εν Θεώ. Μέσω εκείνων, λοιπόν, με τα οποία έπρεπε να αναγνωρίζεται ως Θεός, ενεργεί θεϊκά· και από εκείνα με τα οποία ήταν αναγκαίο να θεωρείται πραγματικά άνθρωπος, αυτά πράττει και λέγει, οικονομώντας την αλήθεια στο μυστήριο. Ας αποδίδονται, λοιπόν, στον Θεό εκείνα που οφείλονται στον Θεό, και στην ανθρώπινη φύση εκείνα που της αρμόζουν και της οφείλονται, και έτσι όποιος πιστεύει σε αυτόν θα βρεθεί εκτός κάθε σκανδάλου και πλάνης.

Ο δε Λουκάς εισήγαγε μιαν αρχή πριν από την αρχή, τη διήγηση δηλαδή σχετικά με την Ελισάβετ και τη Μαρία που συνέβη προτού μείνουν έγκυες. Ο Ιωάννης πάλι, μολονότι προγενέστερος κατά την κλήση, αλλά έχοντας κηρύξει ύστερα από αυτούς, επιβεβαιώνει τη διήγηση για τα γεγονότα πριν από την ένσαρκη παρουσία. Διότι πνευματικά ήταν τα περισσότερα από αυτά που έλεγε, αφού τα σαρκικά (ιστορικά) είχαν ήδη εξασφαλιστεί. Γι' αυτό προβαίνει με πνευματικό τρόπο στην αφήγηση της δωρεάς που ήλθε σε εμάς άνωθεν από τον άναρχο Πατέρα, η οποία κατά την ευδοκία του Πατέρα οικονομήθηκε στη μήτρα της αγίας Παρθένου. Και δεν αποσιώπησε αυτό που κατ' ανάγκη αναζητείται, αλλά, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα, εισάγει τον Θεό Λόγο που υπάρχει προ των αιώνων, γεννημένο ανάρχως και αχρόνως από τον Πατέρα, και φανέρωσε ότι ήλθε με σάρκα για εμάς, ώστε μέσω των τεσσάρων ευαγγελιστών να αποκτήσουμε με ακρίβεια την πλήρη γνώση τόσο ως προς τη σάρκα όσο και ως προς τη θεότητα. 20. Αφού δηλαδή ολοκληρώθηκαν όλα όσα αφορούσαν το βάπτισμα και τον πειρασμό, και αφού ο Ιησούς ήλθε και παρέμεινε για χρόνο λίγων ημερών, όπως πολλές φορές είπα, στη Ναζαρέτ, στα όριά της και γύρω από την Καπερναούμ, μετά τη συνάντησή του με τον Ιωάννη στον Ιορδάνη, και αφού την επόμενη ημέρα πήρε μαζί του κάποιους από τους μαθητές, έκανε τούτο το πρώτο σημείο στην Κανά την τρίτη ημέρα μετά τον Ιωάννη, και την εικοστή από την επιστροφή του από τον πειρασμό, και αρχίζει το κήρυγμα.

Από τότε δε άρχισε να κάνει τα τέλεια θεία σημεία κατά τον καιρό του κηρύγματος («διότι αυτό ήταν το πρώτο σημείο που έκανε ο Ιησούς, λέει, στην Κανά της Γαλιλαίας»), όχι πριν από το βάπτισμα, όπως πολλές φορές ανέφερα, αλλά όταν επέστρεψε από τον πειρασμό, την τρίτη ημέρα μετά τις δύο που έμειναν κοντά του οι δύο μαθητές του Ιωάννη, οι οποίοι άκουσαν και τον ακολούθησαν· καθώς αμέσως μετά τις δύο ημέρες, τις οποίες πέρασαν κοντά του, προσθέτει λέγοντας: «και αναχώρησε για τη Γαλιλαία και, αφού βρήκε τον Φίλιππο, είπε: ακολούθει μοι». Έπειτα, αμέσως την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας. Διότι έπρεπε αυτός, αφού μετέβη εκεί αμέσως ενώ τελούνταν γάμος, να προσκληθεί προς τιμήν τους, για την ευλογία του γάμου. Και λέει: «γάμος έγινε την τρίτη ημέρα στην Κανά της Γαλιλαίας και ήταν εκεί η μητέρα του Ιησού, προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς και οι μαθητές του που ήταν μαζί του στον γάμο»· «και όταν τελείωσε το κρασί, λέει, η μητέρα του Ιησού τού λέει: δεν έχουν κρασί. Και της λέει ο Ιησούς: Τι υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». * Μετά την επιστροφή του από την έρημο, κατά την ακολουθία του πειρασμού, και τη μεταφορά του στην Ιερουσαλήμ και την τοποθέτησή του στο πτερύγιο του ναού, και την ανάβασή του από τα Ιεροσόλυμα σε ένα πάρα πολύ υψηλό όρος, το οποίο από πολλούς λέγεται ότι είναι το όρος Θαβώρ, το οποίο ερμηνεύεται Ιταβύριον· αυτό δε βρίσκεται στη Γαλιλαία.

Διότι αυτός είναι αληθινά ένας ευλογημένος γάμος, ο οποίος έλαβε την αφορμή από εκείνον τον τύπο. Επειδή εκεί, στην Κανά της Γαλιλαίας, υπήρξε ένας αισθητός γάμος και το νερό έγινε πραγματικά κρασί. Και προσκλήθηκε για δύο λόγους: αφενός για να περιστείλει, μέσω του γάμου, τη χαλαρότητα εκείνων που παρεκτρέπονται στον κόσμο, οδηγώντας τους στη σωφροσύνη και στη σεμνότητα, και αφετέρου για να αναπληρώσει την έλλειψη χαρίζοντας ευφροσύνη μέσω του ανακουφιστικού οίνου και της χάριτος, προκειμένου με κάθε τρόπο να κλείσει τα στόματα όσων εγείρονται κατά του Κυρίου και να αποδείξει ότι ο Ίδιος είναι Θεός, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα Του, ο Οποίος παρέχει το νερό στο κλήμα και το χρωματίζει μέσα σε αυτό, μετατρέποντάς το σε κρασί για την ευφροσύνη των ανθρώπων. Σε άλλο όμως σημείο έχουμε αναφερθεί εκτενέστερα σε αυτά, ενώ εδώ αναφέρθηκα εν συντομία, ως παρέκβαση του λόγου. Πάντως, μετά την έναρξη του κηρύγματός Του, ο Σωτήρας εορτάζει δύο Πάσχα και στο τρίτο πάσχει, έτσι ώστε να εκπληρώνονται όσα ήδη έχω αναφέρει με λεπτομέρεια σχετικά με τις ημέρες, τους μήνες και τις υπατείες. Έτσι, ο πλανεμένος λόγος αυτών κατέρρευσε από παντού, αφού τα Ευαγγέλια βρίσκονται σε συμφωνία μεταξύ τους και κανένας από τους Ευαγγελιστές δεν αναφέρει πράγματα αντίθετα προς τον άλλον. 31. Θα επανέλθω όμως πάλι στο προκείμενο θέμα.

Σχετικά δε με την επιλογή, την οποία ήλθε ο Σωτήρας να κάνει επιλέγοντας την παρθενία, την εγκράτεια και την αγνεία, σε ποιον δεν είναι φανερό ότι αποτελεί εκλογή και καύχημα της αγίας καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας * αλλά και εκείνους που βρίσκονται σε σεμνό γάμο· διότι συνηθίζει να σώζει «τον καθένα κατά το δικό του τάγμα». Πώς λοιπόν δεν θα είναι «τίμιος ο γάμος» και δεν θα έχει εν Θεώ τη βασιλεία των ουρανών, εφόσον προσκλήθηκε ο Σωτήρας σε γάμο, για να ευλογήσει τον γάμο; Διότι, αν είχε αρνηθεί να προσέλθει σε γάμο, τότε θα ήταν καταλυτής του γάμου και δεν θα αποδεχόταν τον καθένα με συγκατάβαση προς την αδυναμία του. Τίμιος λοιπόν είναι ο γάμος, διότι ο Ίδιος τον όρισε. Γι' αυτό παρευρίσκεται σε γάμο, για να φράξει τα στόματα όσων ομιλούν κατά της αλήθειας. Διότι εκεί έκανε το πρώτο σημείο ο Ιησούς, στην Κανά της Γαλιλαίας, μετατρέποντας το νερό σε οίνο. Διότι, όπως ανέτειλε από παρθένο, για να δείξει το φως που ανέτειλε στην οικουμένη από παρθένο, έτσι έκανε και το πρώτο σημείο σε γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας, ώστε την μεν παρθενία να την τιμήσει μέσω της κυοφορίας και της ακτινοβολίας του φωτός που ανέτειλε μέσω αυτής, τον δε σεμνό γάμο να τον τιμήσει μέσω των θεϊκών σημείων, επιτελώντας το πρώτο στον γάμο, μεταβάλλοντας το νερό σε άκρατο οίνο. Ομοίως δε, αν ο γάμος ήταν κάτι το αλλότριο, πώς παραγγέλλει ο διδάσκαλος των εθνών, όταν λέει «τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»;

Αλλά επειδή πάλι είδαν ο ένας τον άλλον και ανανεώθηκαν οι πνευματικές ευφροσύνες και χαρές και αναζωπυρώθηκε πάλι ο πόθος, αμέσως διακόπτει την απόλαυση αυτή η έσχατη αποδημία. Ήλθε για να σας νυμφοστολήσει και δεν απέτυχε στην επιδίωξή του. Έθεσε στην καλή συζυγία τους στεφάνους της ευλογίας. Μιμήθηκε τον δικό του Δεσπότη. Όπως έπραξε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας, έτσι έπραξε και εδώ ο μιμητής του Κυρίου. Διότι τις ιουδαϊκές υδρίες, που ήταν γεμάτες με το αιρετικό ύδωρ, τις έκανε πλήρεις από τον ακήρατο οίνο, μεταβάλλοντας τη φύση τους με τη δύναμη της πίστεως. Έστησε ανάμεσά σας πολλές φορές νηφάλιο κρατήρα, οινοχοώντας άφθονα τη χάρη με τη γλυκιά του φωνή. Πολλές φορές σας προσέφερε τη λογική πανδαισία. Εκείνος μεν προηγείτο ευλογώντας, ενώ οι καλοί αυτοί μαθητές διακονούσαν τα πλήθη, αναλύοντας λεπτομερώς τον λόγο. Και εμείς ευφραινόμασταν, θεωρώντας δική μας τη δόξα του γένους σας.

Όπου δε υπάρχουν τέσσερις θυγατέρες, εκεί υπάρχει και γυναίκα και γάμος. Τι έκανε λοιπόν ο Χριστός; Γεννήθηκε μεν από παρθένο, αλλά παρευρέθηκε σε γάμο και προσέφερε δώρο· «Διότι δεν έχουν», λέει, «κρασί»· και μετέτρεψε το νερό σε κρασί, τιμώντας τον γάμο με την παρθενία και καθιστώντας θαυμαστό το γεγονός με τη δωρεά Του· ώστε να μην αποστρέφεσαι τον γάμο, αλλά να μισείς την πορνεία. Με δική μου ευθύνη εγγυώμαι τη σωτηρία σου, έστω και αν έχεις γυναίκα.

Πράγμα που και αλλού δείχνοντας έλεγε: «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο που σπέρνει καλό σπόρο. Και ενώ αυτός κοιμόταν, έρχεται ο εχθρός και σπέρνει ζιζάνια ανάμεσα στο σιτάρι». Την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας. Και κλήθηκε ο Ιησούς στον γάμο. Ήταν δε εκεί και η μητέρα του Ιησού, και οι αδελφοί του. Ανέφερα και προηγουμένως ότι στη Γαλιλαία ήταν περισσότερο γνωστός· γι' αυτό και τον καλούν στον γάμο, και εκείνος παρευρίσκεται. Διότι δεν απέβλεπε στη δική του αξιοπρέπεια, αλλά στη δική μας ευεργεσία. Επειδή εκείνος που δεν απαξίωσε να λάβει μορφή δούλου, πολύ περισσότερο δεν θα απαξίωνε να προσέλθει σε γάμο δούλων· αυτός που συνέφαγε με τελώνες και αμαρτωλούς, πολύ περισσότερο δεν θα αρνιόταν να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τους παρευρισκομένους στον γάμο. Βέβαια, εκείνοι που τον κάλεσαν δεν είχαν σχηματίσει την πρέπουσα κρίση γι' αυτόν, ούτε τον καλούσαν ως κάποιο σπουδαίο πρόσωπο, αλλά απλώς ως έναν από τους πολλούς και ως γνώριμο. Και αυτό το υπονόησε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Ήταν δε εκεί η μητέρα του Ιησού, και οι αδελφοί του». Όπως ακριβώς, λοιπόν, κάλεσαν εκείνην και τους αδελφούς, έτσι κάλεσαν και τον Ιησού. Και όταν τελείωσε το κρασί, λέει η μητέρα του προς αυτόν: «Δεν έχουν κρασί». Αξίζει στο σημείο αυτό να ερευνήσουμε, από πού δημιουργήθηκε στη μητέρα η σκέψη να φανταστεί κάτι τόσο σπουδαίο για το παιδί της. Διότι δεν είχε τελέσει ακόμη κανένα θαυμαστό σημείο. Επειδή, όπως αναφέρει, «αυτή ήταν η αρχή των σημείων που έκανε ο Ιησούς στην Κανά της Γαλιλαίας».

Διότι, πριν από αυτό, ζούσε ως ένας από τους πολλούς· γι' αυτό και η μητέρα του δεν τολμούσε να του πει κάτι τέτοιο. Όταν όμως άκουσε ότι ο Ιωάννης είχε έλθει για χάρη του, και ότι έδωσε για αυτόν τη μαρτυρία που έδωσε, και ότι απέκτησε μαθητές, τότε πλέον έλαβε το θάρρος και τον παρακαλεί, και, επειδή εξαντλήθηκε το κρασί, του λέει: «Δεν έχουν κρασί». Διότι ήθελε και σε εκείνους να προσφέρει μία χάρη, και τον εαυτό της να καταστήσει λαμπρότερο μέσω του παιδιού της.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». αʹ. Έχει βεβαίως κάποιον κόπο το να κηρύττει κανείς· και αυτό το δήλωνε ο Παύλος, λέγοντας: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία». Αλλά εσείς είστε κύριοι να κάνετε αυτόν τον κόπο και ελαφρύ και βαρύ. Διότι, εάν μεν απορρίπτετε τα όσα λέγονται, ή εάν δεν τα απορρίπτετε, αλλά δεν τα εφαρμόζετε στα έργα σας, ο κόπος θα είναι βαρύς για εμάς, επειδή κοπιάζουμε άσκοπα και μάταια· εάν όμως προσέχετε, και παρέχετε την απόδειξη μέσω των έργων σας, δεν θα αισθανθούμε καν τους ιδρώτες μας· διότι ο καρπός που γεννιέται από τους κόπους δεν θα αφήσει να φανεί η σφοδρότητα του κόπου. Ώστε, εάν θέλετε να διεγείρετε την προθυμία μας, και όχι να τη σβήσετε ή να την κάνετε πιο αδύναμη, δείξτε μας, παρακαλώ, τον καρπό, ώστε βλέποντας εμείς τα σπαρτά να φουντώνουν, και τρεφόμενοι με τις ελπίδες της αφθονίας, και αναλογιζόμενοι τον πλούτο μας, να μην αδρανήσουμε καθώς εμπορευόμαστε αυτήν την καλή πραγματεία. Διότι δεν είναι μικρό το ζήτημα που προβάλλει ενώπιόν μας και σήμερα. Επειδή, όταν η μητέρα του Ιησού είπε ότι «δεν έχουν κρασί», ο Χριστός λέει: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου»· και αφού είπε αυτό, έπραξε εκείνο που του υπέδειξε η μητέρα του. Αυτό όμως δεν υπολείπεται του προηγουμένου ως θέμα προς διερεύνηση. Αφού, λοιπόν, παρακαλέσουμε αυτόν τον ίδιο που πραγματοποίησε το θαύμα, ας προχωρήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο στη λύση.

Έδωσε την άδεια σε όσους επιθυμούσαν να τον πλησιάσουν, κρύβοντας με την ταπείνωση το αξίωμά του, προβάλλοντας ως προτροπή τη συγγένειά του με τους θνητούς, δείχνοντας στους αμαρτωλούς με την ίδια του την όψη τα εχέγγυα της καταλλαγής, χρησιμοποιώντας την Παρθένο αντί για τη βάτο, ανακράζοντας το «Εγώ ειμι ο Ων», βεβαιώνοντας στον εαυτό του την ορατή του υπόσταση με τα θαύματα και τα πάθη της σάρκας, διατηρώντας ως Θεός την αγνεία στη μητέρα του και ως άνθρωπος αποδεχόμενος την κύηση μέσα στον χρόνο, περιοριζόμενος σε έναν τόπο ως βρέφος και ελκύοντας τους μάγους για να τον δουν ως Πλάστης, επιτρέποντας στον Συμεών να τον ψηλαφήσει στις αγκάλες του, μεταθέτοντας τον εαυτό του στην αγκαλιά της Άννας, ώστε όλοι να δώσουν μαρτυρία για το σώμα του, ώστε καθένας που τον έβλεπε να αναγνωρίσει τη συγκατάβασή του, για να μην πλάσει το θαύμα επιφανειακά απλώς ως ένα σχήμα· λαμβάνοντας τον χρόνο ως συνήγορο της πτωχείας στην οποία εκένωσε τον εαυτό του, δείχνοντας την ανθρώπινη φύση του μέσα σε τριάντα κύκλους ετών, βεβαιώνοντας πρώτα σε όσους έβλεπαν σε αυτόν τη δική μας φύση και έπειτα υποδεικνύοντας με εξουσία το γνώρισμα της θεότητάς του, προσθέτοντας στα μικρά τα μεγαλύτερα, φανερώνοντας μέσω των θαυμάτων τον Ποιητή, καταθέτοντας σε όλους όσους είχαν ανάγκη τον μισθό της παρουσίας του, παρέχοντας κρασί σε αυτούς που νυμφεύονταν, προσφέροντας άρτο στους πεινασμένους, όχι δανειζόμενος από άλλον ως φτωχός, αλλά αναβλύζοντας τα αναγκαία ως Θεός, χωρίς να θερίζει στάχυα, χωρίς να κόβει σταφύλια, χωρίς να χρησιμοποιεί ληνό και αλώνι, παρασκευάζοντας άρτο χωρίς μύλο, προσφέροντας κρασί χωρίς αμπέλι, καινουργώντας τη φύση την οποία ο ίδιος παλαιότερα είχε ορίσει διαφορετικά, προστάζοντας και μετατρέποντας τα ύδατα σε κρασί, φανερώνοντας τον Χορηγό μέσα από τα έργα του, υποδεικνύοντας τον αίτιο των βροχών, διανοίγοντας με πηλό τα μάτια των τυφλών, αποκαλύπτοντας μέσω του μέρους τον αίτιο του παντός, υποδηλώνοντας τον Πλάστη του Αδάμ.

Έχεις πίστη; Τα έχεις όλα· δεν έχεις πίστη, αλλά είσαι βασιλιάς; Σε τίποτα δεν σε ωφελεί η βασιλεία. Αλλά δεν έχω ξεχάσει την υπόσχεσή μου. Προσκλήθηκε λοιπόν ο Ιησούς σε γάμο. Όταν όμως έφθασε Εκείνος, δεν είχαν κρασί· Του λέει η μητέρα Του: Δεν έχουν κρασί. Της λέει ο Ιησούς: Πήγαινε, γυναίκα· διότι δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου. Και αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς λέει: Γεμίστε τις υδρίες με νερό. Και γέμισαν τις υδρίες με νερό, και μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Αλλά γιατί είπε: Γεμίστε τις υδρίες με νερό; Άραγε Εκείνος που με τον λόγο Του δημιούργησε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, του Οποίου το βλέμμα ξηραίνει τις αβύσσους, τον Οποίο φρίττει και τρέμει όλη η κτίση των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων, δεν μπορούσε να γεμίσει τις υδρίες με έναν λόγο; Αλλά λέει: Αντλήστε νερό. Γιατί; Εγώ λέω, ώστε, εάν τυχόν το αρνηθούν, τα ίδια τα χέρια τους που το άντλησαν και οι ώμοι τους που σήκωσαν το νερό, να τους ελέγξουν· επειδή και στην περίπτωση του Λαζάρου έπραξε το ίδιο. Πριν φθάσει στον τόπο εκείνο, λέει στους μαθητές: Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί· έπειτα, όταν ήλθαν οι αδελφές του Λαζάρου και Του λένε ότι ο Λάζαρος πέθανε, τους λέει: Πού τον έχετε τοποθετήσει; Και εκείνες Του λένε: Έλα και δες. Ω, καινά και παράδοξα πράγματα! Πριν από λίγο έλεγες στους μαθητές ότι ο Λάζαρος πέθανε, και τώρα λες: Πού τον έχετε τοποθετήσει;

Δεν επιθυμώ, λοιπόν, τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει. Επειδή μερικοί προβάλλουν ως πρόφαση, άλλοι τον γάμο, άλλοι τη στρατιωτική υπηρεσία, άλλοι το επάγγελμα, άλλοι τη δουλεία, άλλοι την πενία και άλλοι διάφορα άλλα, ότι δήθεν αποτελούν εμπόδια για τη σωτηρία, επιθυμώ σήμερα να αποδείξω σε όλους σας ότι ούτε ο πλούτος εμποδίζει, ούτε η πενία, ούτε η στρατιωτική υπηρεσία, ούτε το εμπόριο, ούτε ο γάμος, ούτε τα παιδιά, ούτε τα επαγγέλματα, ούτε τίποτε από όλα αυτά τη σωτηρία. Προσκλήθηκε ο Ιησούς σε γάμο και πήγε· μάλιστα, προσέφερε και δώρα. Διότι μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Ο Δεσπότης παρέστη και δόξασε τον γάμο, και εσύ τον υβρίζεις και ισχυρίζεσαι ότι ο γάμος αποτελεί εμπόδιο για τη σωτηρία; Κανένα λοιπόν δεν αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια.

Αλλά είσαι φτωχός; Δες τον Λάζαρο, ο οποίος, αν και βρισκόταν σε τόση φτώχεια, πόση φιλοσοφία και υπομονή επέδειξε. Είσαι φιλότεκνος; Το ίδιο όμως ήταν και ο Ιώβ. Προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς σε γάμο· και όταν παρευρέθηκε εκεί, Του λέει η μητέρα Του: «Δεν έχουν κρασί». Της λέει: «Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε μένα και σε σένα, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου».

Ερώτηση Μ΄ Τι σημαίνει ο αριθμός των έξι υδριών στον γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας; Απόκριση. Ο Θεός, που δημιούργησε τη φύση των ανθρώπων, ταυτόχρονα με τη βούλησή Του με την οποία της χάρισε την ύπαρξη, συνάρμοσε σε αυτήν και την πρακτική δύναμη για την εκπλήρωση των καθηκόντων της. Οι έξι υδρίες, λοιπόν, είναι η κατά φύση δύναμη που εκπληρώνει τις θείες εντολές. Επειδή όμως οι άνθρωποι εκκένωσαν τη γνώση αυτής της δύναμης λόγω της μάταιης ενασχόλησής τους με τα υλικά πράγματα, διατήρησαν τη δύναμη αυτή κενή και άνυδρη, και εξαιτίας αυτού δεν γνώριζαν πώς να καθαρίσουν τον ρύπο της κακίας. Διότι εκείνος που στερείται τη γνώση αγνοεί παντελώς τον τρόπο με τον οποίο η αρετή αποκαθαίρει την κακία, μέχρις ότου ήλθε ο Λόγος, ο Δημιουργός της φύσης, και γέμισε πρώτα την προαναφερθείσα πρακτική δύναμη των καθηκόντων με την κατά φύση γνώση, και έτσι τη μετέβαλε σε οίνο —εννοώ τον υπέρ φύση λόγο της γνώσης— μεταβάλλοντας τόσο τον νόμο όσο και τον λόγο της φύσης. Όσοι πίνουν αυτόν τον οίνο εξίστανται από τη φύση όλων των όντων και ανυψώνονται στον κρύφιο τόπο της θείας εσωτερικότητας. Εκεί δέχονται την ευφροσύνη και την αγαλλίαση που υπερβαίνει κάθε γνώση, πίνοντας τον καλό οίνο, δηλαδή τον απόρρητο λόγο που απεργάζεται τη θέωση, έπειτα από όλες τις προνοιακές οικονομίες του Θεού για την ανθρώπινη φύση.

Εσείς, λοιπόν, ως γνωστικοί, εξετάστε τα υπόλοιπα: πώς η γενική δύναμη της φύσης που δημιουργεί τα ανώτερα διαιρείται σε έξι τρόπους των αρετών, και μάλιστα γενικούς· και ποια είναι, σε σχέση με την καθολική δημιουργική των αρετών δύναμη της φύσης, η καθολική και γενικότερη από τις άλλες αρετή, η οποία διαιρείται σε έξι είδη, γενικά και αυτά, ώστε, αφού εναρμονιστεί με τη δύναμη της φύσης, να γίνει δεκτή μέσω των δικών της τρόπων λαμβάνοντας έξι μορφές· και ποιοι είναι, επιπλέον, οι υπηρέτες που άντλησαν το νερό, ποιος ο νυμφίος, ποια η νύμφη, ποιος ο αρχιτρίκλινος, και ποια η μητέρα που ανήγγειλε με παρρησία στον Λόγο ότι δεν έχουν κρασί.

Και αν έτσι γνωρίζει να τιμά ο Χριστός την πανόσια κοίμηση των δούλων Του, πόσο άραγε λοιπόν θα τίμησε την πάνσεπτη κοίμηση της δικής Του και πανάγνου Μητέρας; Πράγματι, στάθηκε εκεί τότε στην πόλη Σιών, στάθηκε εκεί ο Χριστός ο Θεός και πλήθος στρατιάς ουράνιων ταγμάτων, ώστε τα μεν, ως φιλότιμα και φιλοδέσποτα, να προσφέρουν τη συνήθη λειτουργία στον Δεσπότη και να διακοσμήσουν λαμπρά την κηδεία της πανυμνήτου Μητέρας Του, ο δε, ώστε ως Θεός παντοδύναμος να διακρίνει καθαρά και να παραλάβει την καθαρή ψυχή από το ακήρατο σώμα, και ως υιός φιλομήτωρ να τιμήσει την παρθένο μητέρα και να της ανταποδώσει πολλαπλάσιες τις οφειλές. Ποιες οφειλές λοιπόν; Της παράδοξης κυοφορίας, του άρρητου τόκου, του αγίου θηλασμού, του κρατήματος στην αγκαλιά, των σπαργάνων εκείνων, της φυγής στην Αίγυπτο, της επιστροφής από εκεί, της πέρα από κάθε νου κατοίκησης και ανατροφής στη Ναζαρέτ, του πόθου προς Αυτόν, της μεγάλης ευλάβειας. Και τον μεν πόθο τον βλέπουμε όταν, αναζητώντας Τον επί τρεις ημέρες, Τον βρήκε «να κάθεται ανάμεσα στους δασκάλους», και είπε, «τέκνο, γιατί μας το έκανες αυτό;», και, «ιδού εμείς σε αναζητούσαμε με οδύνη». Τη δε ευλάβεια στον γάμο στην Κανά: «κρασί», λέει, «δεν έχουν». Είδες, αγαπητέ, την ευλάβεια της πανέντιμης μητέρας;

ότι ούτε αποσιωπά εντελώς την υπενθύμιση, ούτε πάλι παρουσιάζεται τολμηρή, αλλά με πολλή συστολή και ευλάβεια λέει: «δεν έχουν κρασί».

Μην έχεις στα ενδύματά σου τον παραλυτικό, αλλά αναζήτησε τον άρρωστο που είναι κατάκοιτος· μην παρατηρείς συνεχώς την αιμορροούσα, αλλά ελέησε τη θλιμμένη χήρα· μην κοιτάζεις με προσοχή την αμαρτωλή γυναίκα που γονατίζει μπροστά στον Κύριο, αλλά συντριβόμενος για τα δικά σου σφάλματα, χύσε άφθονα δάκρυα· μη σκιαγραφείς τον Λάζαρο να εγείρεται από τους νεκρούς, αλλά να ετοιμάζεις καλή απολογία για τη δική σου ανάσταση· μην περιφέρεις τον τυφλό πάνω στο ένδυμά σου, αλλά παρηγόρησε με αγαθοεργίες εκείνον που ζει στερημένος από την όρασή του· μη ζωγραφίζεις τα κοφίνια των περισσευμάτων, αλλά τρέφε αυτούς που πεινούν· μη φέρεις στα ενδύματά σου τις υδρίες που γέμισε στην Κανά της Γαλιλαίας, αλλά πότιζε αυτούς που διψούν. Και αυτά μεν αναφέρονται εδώ κατά λέξη. Αυτός λοιπόν ο Αστέριος, από ό,τι επιτρέπει να κατανοήσουμε η επιγραφή του λόγου, δεν φαίνεται καταρχάς ούτε να απαγορεύει να εικονίζεται ο Χριστός, ούτε βέβαια να θεωρεί ότι το εικονιζόμενο δεν πρέπει να προσκυνείται· αλλά σκοπός του μέσα από αυτή την ηθική διδασκαλία είναι αφενός να μεριμνήσει για την υποστήριξη των φτωχών και αφετέρου να στηλιτεύσει τη μικροπρέπεια των ευπόρων.

Ως προς το δεύτερο εκείνο, της αποκρίνομαι ότι, μολονότι ο Κύριος ευλόγησε τον γάμο στην Κανά για να τιμήσει την αρχή της γεννήσεως των ανθρώπων, παρ' όλα αυτά ο Ίδιος πάλι προτίμησε την παρθενία από τον γάμο. Και έχοντας γεννηθεί παρθένος από παρθένο Πατέρα, κατά την άναρχη γέννηση της θεότητος, στους έσχατους καιρούς γεννήθηκε για εμάς από την αειπάρθενο μητέρα Του, η οποία από τη μια μνηστεύθηκε τον Ιωσήφ για να τιμήσει τον γάμο, από την άλλη όμως παρέμεινε παρθένος και προ του τόκου, και κατά τον τόκο, και μετά τον τόκο, για να προτιμήσει την παρθενία και να μας την υποδείξει ως νέα οδό, ώστε να ακολουθήσουμε τα δικά Του ίχνη και να ενωθούμε μαζί Του μέσω της παρθενίας και της αφθαρσίας, οι παρθένοι με τον Παρθένο και οι άφθαρτοι με τον Άφθαρτο. Και, όπως ακριβώς μέσω της φθαρτής γεννήσεως του γάμου κατασταθήκαμε υιοί του παλαιού Αδάμ και καταλήξαμε στη φθορά του θανάτου, έτσι, μέσω της αφθαρσίας της παρθενίας, ας γίνουμε υιοί του Νέου Αδάμ και ας μετάσχουμε στη δική Του ζωή.

Όταν παρευρέθηκε ο Χριστός στον γάμο και διασκέδαζε πλήθος ανθρώπων, τους τελείωσε το κρασί και η χαρά τους μετατράπηκε σε λύπη. Στενοχωριόταν ο γαμπρός και οι οινοχόοι ψιθύριζαν ακατάπαυστα, και μία ήταν γι' αυτούς η τραγωδία της έλλειψης, και υπήρχε όχι μικρός θόρυβος στον νυμφώνα. Το αντιλήφθηκε αυτό η πάναγνη Μαρία και ήρθε αμέσως και λέει στον Υιό της: «Δεν έχουν κρασί. Αλλά σε παρακαλώ, τέκνο μου, δείξε ότι τα πάντα μπορείς, εσύ που τα πάντα δημιούργησες με σοφία». Σε ρωτούμε με σεβασμό, σεμνή Παρθένε, από ποια θαύματά του γνώριζες ότι μπορεί ο Υιός σου, χωρίς να τρυγήσει σταφύλι, να χαρίσει κρασί, εφόσον δεν είχε θαυματουργήσει πρωτύτερα, όπως έγραψε ο θεσπέσιος Ιωάννης;

Νομίζετε, κάποιες φορές, ότι εγώ σκέφτομαι ανθρώπινα, αγνοώντας ότι εγώ γνωρίζω τα πάντα πριν γίνουν, ως παντοδύναμος. Γνωρίζοντας εκ των προτέρων τα κρυφά, ξέρω πριν από εσάς ότι δεν έχετε άρτους. Προσαρμόστηκα όμως στη δική σας σκέψη λέγοντάς σας: «Δώστε τροφή σε όλους τους παρευρισκομένους». Διότι σκέφτεστε ανθρώπινα, μεριμνώντας άτοπα. Τι μεριμνάτε, ω μαθητές μου, μη γνωρίζοντας ότι προσφέρομαι σε όλους άφθονος, ως επουράνιος άρτος αφθαρσίας; Ούτε θυμάστε πώς η παρθένος μητέρα μου με παρακάλεσε στους γάμους στην Κανά, λέγοντας: «Υιέ μου, δεν έχουν κρασί εδώ αυτοί που παραθέτουν το γεύμα στους γάμους»;

Μήπως υπάρχει πάλι κάποιος άλλος γάμος στην Κανά και σπεύδεις τώρα εκεί, για να τους μετατρέψεις το ύδωρ σε οίνο; Να σε ακολουθήσω, τέκνο μου, ή μάλλον να σε περιμένω; Πες μου έναν λόγο, Λόγε· μην με προσπεράσεις σιωπώντας, εσύ που με διατήρησες αγνή, ο υιός και Θεός μου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Περί του γάμου στην Κανά. Περί των εκδιωχθέντων από το ιερό. Περί του ρητού «Λύσατε τον ναόν τούτον». «Και την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας, και ήταν εκεί η μητέρα του Ιησού. Προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς και οι μαθητές του στον γάμο. Και όταν τελείωσε το κρασί, λέει η μητέρα του Ιησού προς αυτόν: Δεν έχουν κρασί.