Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 2:4

Λοιπόν, όταν δεις τον Ιησού να υποτάσσεται και να υπηρετεί, όπως λέει ο Λουκάς, τον Ιωσήφ και τη μητέρα του, και να τρέχει και να τυλίγεται σαν παιδί στις αγκάλες και στους αγίους κόλπους της, μη διστάσεις να πεις ότι τα κάνει και τα φανερώνει αυτά με το θέλημα και τη στοργή της δικής μας φύσεως, και ότι έτσι παρουσιάζει τον εαυτό του κατά πάντα τρόπο τέλειο και ομοούσιο με εμάς κατά την ανθρωπότητα, όπως λέει ο Παύλος, εκτός μόνης της αμαρτίας. Όταν όμως πάλι λέει προς τη μητέρα: «Τι είναι ανάμεσα σε μένα και σε σένα, γυναίκα;» και «Ποιος είναι πατέρας μου ή μητέρα μου, παρά εκείνος που κάνει το θέλημα εκείνου που με έστειλε;», τότε εδώ μας διδάσκει το θείο και υπέρ φύσιν θέλημα. Διότι για χάρη μας τα έκανε και τα έπραττε όλα, ενώ ο ίδιος υπήρχε σε όλα τέλειος και προτέλειος και πάντοτε πλήρης.

Πρέπει δε εμείς από αυτό να θεωρούμε το ίδιο και για όλους τους αγίους (διότι όσα έχουν γραφεί για τον Σωτήρα κατά τρόπο ανθρώπινο, αυτά αρμόζει να αναφέρονται στο κοινό γένος των ανθρώπων· επειδή εκείνος ενδύθηκε το δικό μας σώμα, και φανέρωνε την ανθρώπινη αδυναμία), όπως ακριβώς το έγραψε ο Ιωάννης ως εξής: «Ζητούσαν να τον πιάσουν, και κανείς δεν άπλωσε χέρι πάνω του, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του». Διότι και πριν να έλθει αυτή, έλεγε ο ίδιος στη μεν μητέρα του: «Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου»· προς εκείνους δε που ονομάζονταν αδελφοί του: «Ο δικός μου καιρός δεν έχει φθάσει ακόμη». Και πάλι, όταν ήλθε ο καιρός, έλεγε στους μαθητές: «Κοιμάσθε πλέον και αναπαύεσθε· διότι ιδού, πλησίασε η ώρα, και ο Υιός του ανθρώπου παραδίδεται σε χέρια αμαρτωλών».

Τα έργα, λοιπόν, του Πατρός τα επιτελούσε διά της σαρκός· και εξίσου πάλι τα πάθη της σαρκός φανερώνονταν σε αυτόν· όπως, για παράδειγμα, ρωτούσε και ανέστησε τον Λάζαρο, επέπληττε τη μητέρα του, λέγοντας: «Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου», και αμέσως μετέτρεπε το ύδωρ σε οίνο. Διότι ήταν αληθινός Θεός μέσα στη σάρκα, και υπήρχε αληθινή σάρκα στον Λόγο.

Σταματήστε, λοιπόν, ω θεοστυγείς, και μην ταπεινώνετε τον Λόγο, ούτε να του αφαιρείτε τη θεότητά του, η οποία είναι του Πατρός, θεωρώντας τον ως κάποιον που έχει ανάγκη ή που αγνοεί, για να μην επιρρίπτετε τα δικά σας ελαττώματα στον Χριστό, όπως ακριβώς έκαναν οι Ιουδαίοι που τον λιθοβολούσαν τότε. Διότι αυτά δεν ανήκουν στον Λόγο, εφόσον είναι Λόγος, αλλά είναι ιδιαίτερα γνωρίσματα των ανθρώπων. Και όπως, όταν έφτυσε και άπλωσε το χέρι του και φώναξε τον Λάζαρο, δεν λέγαμε ότι αυτά τα θαυμαστά έργα είναι ανθρώπινα, παρόλο που γίνονταν μέσω του σώματος, αλλά ότι είναι του Θεού, έτσι, εάν λέγονται ανθρώπινα πράγματα για τον Σωτήρα στο Ευαγγέλιο, εξετάζοντας πάλι τη φύση αυτών που λέγονται και επειδή είναι ξένα προς τον Θεό, ας μην τα αποδίδουμε στη θεότητα του Λόγου, αλλά στην ανθρωπότητά του. Διότι, παρόλο που «ο Λόγος έγινε σάρκα», τα πάθη αποτελούν ίδιον της σάρκας. Και αν η σάρκα θεοφορείται μέσα στον Λόγο, εντούτοις η χάρη και η δύναμη ανήκουν στον Λόγο. Τα έργα λοιπόν του Πατρός τα επιτελούσε μέσω της σάρκας. Και εξίσου πάλι φανερώνονταν σε αυτόν τα πάθη της σάρκας, όπως, για παράδειγμα, ρωτούσε, και έπειτα ανέστησε τον Λάζαρο· επέπληξε τη μητέρα του λέγοντας «δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου», και αμέσως μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Διότι ήταν αληθινός Θεός μέσα στη σάρκα και αληθινή ήταν η σάρκα μέσα στον Λόγο. Για τον λόγο αυτό, αφενός μέσα από τα έργα του έκανε γνωστό τον εαυτό του ως Υιό του Θεού καθώς και τον Πατέρα του, και αφετέρου μέσα από τα πάθη της σάρκας αποδείκνυε ότι φορούσε αληθινό σώμα και ότι αυτό ήταν πραγματικά δικό του.

Ομοίως ας απευθυνθούμε και προς τον ανόητο και ατυχέστατο Ιερακά, ο οποίος νομίζει ότι εξυψώνει την παρθενία, ενώ απορρίπτει τον γάμο. Ω Ιερακά, ας αναφέρουμε κάτι από τον Νόμο: Ο Θεός Λόγος του Πατρός μέσα στον Παράδεισο οδήγησε την Εύα προς τον Αδάμ. Αλλά τι λέγεις; Ότι «δεν δέχομαι την Παλαιά Διαθήκη»; Έστω· στο Ευαγγέλιο δεν άκουσας: «Την τρίτη ημέρα παρακάθισε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας στον γάμο, και όταν έλειψε ο οίνος, έκανε το ύδωρ οίνο»; Και πάλι, όταν οι Ιουδαίοι του έλεγαν: «Ο Μωυσής μάς έδωσε βιβλίο αποστασίου», τι τους είπε ο Κύριος; «Ο Μωυσής σάς έδωσε βιβλίο αποστασίου εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας»· διότι έχει γραφτεί: «Εκείνα που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τα χωρίζει». Έπειτα, πώς μπορεί να υπάρξει κλάδος, εάν δεν υπάρχει η ρίζα από κάτω; Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει παρθένος, όταν δεν υπάρχουν πατέρας και μητέρα; Και αυτοί μαζί με τους συντρόφους τους ας απολεσθούν.

Και ποιος, βλέποντας την ουσία των υδάτων να αλλάζει και να μεταβάλλεται σε οίνο, δεν κατανοεί ότι Εκείνος που το έπραξε αυτό είναι Κύριος και Κτίστης της ουσίας όλων των υδάτων; Διότι για τον λόγο αυτόν, ως Δεσπότης, βάδιζε πάνω στη θάλασσα και περπατούσε όπως πάνω στη γη, παρέχοντας σε όσους τον έβλεπαν την απόδειξη της δεσποτείας Του επί των πάντων. Τρέφοντας δε ένα τόσο μεγάλο πλήθος από ελάχιστα αγαθά, και δημιουργώντας ο Ίδιος αφθονία από την έλλειψη, ώστε από πέντε άρτους να χορτάσουν πέντε χιλιάδες και να περισσέψουν άλλοι τόσοι, δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά το ότι ο Ίδιος είναι και ο Κύριος της πρόνοιας των πάντων.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

«Προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς και οι μαθητές του στον γάμο, και όταν τελείωσε το κρασί, λέει η μητέρα του Ιησού προς αυτόν: Δεν έχουν κρασί. Και της λέει ο Ιησούς.» Εύλογα, λοιπόν, φθάνει στην αρχή των σημείων, έστω και αν φαινόταν ότι καλείται σε αυτήν χωρίς να το επιδιώκει. Διότι, καθώς τελούνταν η γαμήλια πανήγυρη, προφανώς βέβαια με σεμνότητα, παρευρίσκεται η μητέρα του Σωτήρα, και προσκεκλημένος ο ίδιος, προσέρχεται μαζί με τους μαθητές του περισσότερο για να θαυματουργήσει παρά για να συμμετάσχει στο συμπόσιο, και επιπλέον αυτού, για να αγιάσει την ίδια την αρχή της γέννησης του ανθρώπου· όσον αφορά τη σάρκα εννοούμε. Επειδή έπρεπε αυτός, ανακεφαλαιώνοντας την ίδια την ανθρώπινη φύση και ανακαινίζοντάς την ολόκληρη προς το καλύτερο, όχι μόνο να προσφέρει την ευλογία σε όσους έχουν ήδη κληθεί στην ύπαρξη, αλλά και να προετοιμάζει από πριν τη χάρη για όσους επρόκειτο να γεννηθούν αργότερα, και να καταστήσει άγια την πάροδό τους στο είναι.

Και δέξου και τρίτη εξήγηση επ' αυτού. Είχε ειπωθεί κάπου προς τη γυναίκα από τον Θεό: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πώς λοιπόν έπρεπε να αποκρούσουμε και αυτή την κατάρα, ή πώς αλλιώς θα ήταν δυνατόν να διαφύγει ο γάμος που είχε καταδικαστεί; Το έλυσε και αυτό ο Σωτήρας, όντας φιλάνθρωπος. Τίμησε με την παρουσία του τον γάμο, Αυτός που είναι η ευθυμία και η χαρά των πάντων, για να αποδιώξει την αρχαία κατήφεια της τεκνογονίας. «Διότι αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση και τα παλαιά παρήλθαν», όπως λέει ο Παύλος, «όλα έχουν γίνει νέα». Έρχεται λοιπόν μαζί με τους μαθητές του στον γάμο· διότι έπρεπε να παρευρίσκονται μαζί με τον θαυματουργό εκείνοι που αγαπούσαν να βλέπουν τα παράδοξα, για να αποκομίσουν αυτό που θα τελούνταν ως ένα είδος τροφής για την πίστη τους. Και επειδή το κρασί είχε τελειώσει για τους συνδαιτυμόνες, η μητέρα του κάλεσε τον Κύριο, που είναι αγαθός, προς τη συνήθη φιλανθρωπία του, λέγοντας: «Δεν έχουν κρασί»· διότι, γνωρίζοντας ότι ήταν στην εξουσία του να κάνει το καθετί που θα ήθελε, τον προτρέπει στο θαύμα. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου». Άριστα διατύπωσε και αυτόν τον λόγο για εμάς ο Σωτήρας. Διότι δεν έπρεπε να σπεύσει βιαστικά να ενεργήσει, ούτε να φανεί ως αυτόκλητος θαυματουργός, αλλά να προχωρήσει σε αυτό μόνο εφόσον κλήθηκε, και να προσφέρει τη χάρη περισσότερο για την ανάγκη παρά για τους θεατές.

Θα παραθέσω επιπλέον σε αυτά κάτι άλλο, το οποίο παραλίγο να διαφύγει εντελώς από τη μνήμη μου, αν και είναι πάρα πολύ συγγενές με τα προκείμενα, ή μάλλον απαιτεί την ίδια διερεύνηση, και του οποίου η λύση δεν είναι δύσκολη, αλλά πολύ εύκολο να βρεθεί από τον πραγματικά συνετό, ο οποίος έχει τα αισθητήρια της διάνοιάς του γυμνασμένα στη διάκριση καλού και κακού. Τι είναι λοιπόν αυτό, για το οποίο λέμε τέτοια πράγματα; Γάμο τελούσαν κάποτε οι Καναναίοι, που κατοικούσαν στη γειτονική χώρα των Ιουδαίων· και αυτή ήταν η Γαλιλαία. Αυτοί λοιπόν προσκάλεσαν στο εορταστικό τραπέζι τον Κύριο μαζί με τη Μητέρα Του και τους αγίους μαθητές, και η αφορμή για την πανήγυρή τους ήταν η σύναψη του γάμου. Καθώς δε ο Κύριος παρευρισκόταν ως συνδαιτυμόνας μαζί με όσους είχαν συγκεντρωθεί για αυτόν τον σκοπό, προκειμένου να ευλογήσει τον γάμο που ο Ίδιος νομοθέτησε, το κρασί τελείωσε για τους συνδαιτυμόνες. Τότε η Μητέρα Του, επειδή ακόμη ασκούσε εξουσία σε Αυτόν ως μητέρα προς υιό εξαιτίας της άκρας υπακοής του Σωτήρα, αλλά και επειδή είχε ήδη γνωρίσει από πολλή πείρα τη θεοπρεπή Του δύναμη, Του λέει: «Δεν έχουν κρασί». Διότι γνώριζε ότι θα εκπληρώσει, και μάλιστα πολύ εύκολα, αυτό που απαιτούσε η περίσταση. Σε αυτήν όμως ο Κύριος απάντησε: «Τι εμοί και σοι, γύναι; Ούπω ήκει η ώρα μου». Ο μεν λοιπόν φιλόθεος νους, ο οποίος είναι απαλλαγμένος από τα αλλόκοτα δόγματα και έχει απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από την ελληνική δεισιδαιμονία, θα εκλάβει τα λεγόμενα με ευσέβεια.

Διότι δεν έχει έλθει ακόμη, λέει, ο καιρός της αναδείξεώς μου, δηλαδή μέσω των σημείων. Επειδή, όντας Θεός κατά φύση, δεν αγνοούσε τον κατάλληλο χρόνο για το κάθε πράγμα· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Εκείνος όμως που από την πάρα πολλή του ασυνεσία περιφέρεται από το ένα στο άλλο - διότι το κακό κατά κάποιον τρόπο καλπάζει στους πολλούς - και νομίζοντας ότι και ο ίδιος ο Χριστός υπόκειται στις επιδράσεις των ωρών, όπως ακριβώς λένε φλυαρώντας μερικοί, αμέσως θα συλληφθεί από εμάς να ανοηταίνει, και με εκείνα με τα οποία περίμενε να υπερασπιστεί τα δικά του επιχειρήματα, μέσω αυτών των ίδιων θα καταδικαστεί για τον παραλογισμό που υπάρχει στα δόγματά του. Διότι, αν παραδεχτούμε ότι η φύση των πραγμάτων υπόκειται στις επιδράσεις των ωρών, και γι' αυτό τον λόγο ο Χριστός είπε προς τη μητέρα του το «Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου», πώς, πες μου, σύμφωνα με τον βδελυρό και εντελώς άσοφο ισχυρισμό σας, ενώ δεν έχει ακόμη την ενέργεια της ώρας να συμμαχεί με τα θελήματά του, γίνεται δημιουργός αυτών που του ζητήθηκαν; Διότι φαίνεται ότι αμέσως μετέβαλε το νερό σε κρασί. Αλλά αν νομίζετε ότι τα πράγματα πρέπει να υπόκεινται στις εξουσίες των ωρών, πώς δεν έπρεπε ο Κύριος ούτε καν να επιχειρήσει εξ αρχής να επιτελέσει αυτό για το οποίο η συνδρομή της ώρας δεν παρείχε τη δυνατότητα; Όμως φαίνεται ότι δεν φρόντισε καθόλου για αυτό, αλλά έδωσε τη χάρη σε εκείνους σαν να ήταν πρόωρα. Επομένως, δεν ήταν εμπόδιο η δύναμη της ώρας, αλλά επειδή δεν είχε έλθει ακόμη ο καιρός για την ανάδειξή του μέσω των θαυμάτων, λέει τέτοια λόγια ο Χριστός.

Ο δε Λουκάς εισήγαγε μιαν αρχή πριν από την αρχή, τη διήγηση δηλαδή σχετικά με την Ελισάβετ και τη Μαρία που συνέβη προτού μείνουν έγκυες. Ο Ιωάννης πάλι, μολονότι προγενέστερος κατά την κλήση, αλλά έχοντας κηρύξει ύστερα από αυτούς, επιβεβαιώνει τη διήγηση για τα γεγονότα πριν από την ένσαρκη παρουσία. Διότι πνευματικά ήταν τα περισσότερα από αυτά που έλεγε, αφού τα σαρκικά (ιστορικά) είχαν ήδη εξασφαλιστεί. Γι' αυτό προβαίνει με πνευματικό τρόπο στην αφήγηση της δωρεάς που ήλθε σε εμάς άνωθεν από τον άναρχο Πατέρα, η οποία κατά την ευδοκία του Πατέρα οικονομήθηκε στη μήτρα της αγίας Παρθένου. Και δεν αποσιώπησε αυτό που κατ' ανάγκη αναζητείται, αλλά, κινούμενος από το Άγιο Πνεύμα, εισάγει τον Θεό Λόγο που υπάρχει προ των αιώνων, γεννημένο ανάρχως και αχρόνως από τον Πατέρα, και φανέρωσε ότι ήλθε με σάρκα για εμάς, ώστε μέσω των τεσσάρων ευαγγελιστών να αποκτήσουμε με ακρίβεια την πλήρη γνώση τόσο ως προς τη σάρκα όσο και ως προς τη θεότητα. 20. Αφού δηλαδή ολοκληρώθηκαν όλα όσα αφορούσαν το βάπτισμα και τον πειρασμό, και αφού ο Ιησούς ήλθε και παρέμεινε για χρόνο λίγων ημερών, όπως πολλές φορές είπα, στη Ναζαρέτ, στα όριά της και γύρω από την Καπερναούμ, μετά τη συνάντησή του με τον Ιωάννη στον Ιορδάνη, και αφού την επόμενη ημέρα πήρε μαζί του κάποιους από τους μαθητές, έκανε τούτο το πρώτο σημείο στην Κανά την τρίτη ημέρα μετά τον Ιωάννη, και την εικοστή από την επιστροφή του από τον πειρασμό, και αρχίζει το κήρυγμα.

Από τότε δε άρχισε να κάνει τα τέλεια θεία σημεία κατά τον καιρό του κηρύγματος («διότι αυτό ήταν το πρώτο σημείο που έκανε ο Ιησούς, λέει, στην Κανά της Γαλιλαίας»), όχι πριν από το βάπτισμα, όπως πολλές φορές ανέφερα, αλλά όταν επέστρεψε από τον πειρασμό, την τρίτη ημέρα μετά τις δύο που έμειναν κοντά του οι δύο μαθητές του Ιωάννη, οι οποίοι άκουσαν και τον ακολούθησαν· καθώς αμέσως μετά τις δύο ημέρες, τις οποίες πέρασαν κοντά του, προσθέτει λέγοντας: «και αναχώρησε για τη Γαλιλαία και, αφού βρήκε τον Φίλιππο, είπε: ακολούθει μοι». Έπειτα, αμέσως την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας. Διότι έπρεπε αυτός, αφού μετέβη εκεί αμέσως ενώ τελούνταν γάμος, να προσκληθεί προς τιμήν τους, για την ευλογία του γάμου. Και λέει: «γάμος έγινε την τρίτη ημέρα στην Κανά της Γαλιλαίας και ήταν εκεί η μητέρα του Ιησού, προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς και οι μαθητές του που ήταν μαζί του στον γάμο»· «και όταν τελείωσε το κρασί, λέει, η μητέρα του Ιησού τού λέει: δεν έχουν κρασί. Και της λέει ο Ιησούς: Τι υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». * Μετά την επιστροφή του από την έρημο, κατά την ακολουθία του πειρασμού, και τη μεταφορά του στην Ιερουσαλήμ και την τοποθέτησή του στο πτερύγιο του ναού, και την ανάβασή του από τα Ιεροσόλυμα σε ένα πάρα πολύ υψηλό όρος, το οποίο από πολλούς λέγεται ότι είναι το όρος Θαβώρ, το οποίο ερμηνεύεται Ιταβύριον· αυτό δε βρίσκεται στη Γαλιλαία.

Διότι αυτός είναι αληθινά ένας ευλογημένος γάμος, ο οποίος έλαβε την αφορμή από εκείνον τον τύπο. Επειδή εκεί, στην Κανά της Γαλιλαίας, υπήρξε ένας αισθητός γάμος και το νερό έγινε πραγματικά κρασί. Και προσκλήθηκε για δύο λόγους: αφενός για να περιστείλει, μέσω του γάμου, τη χαλαρότητα εκείνων που παρεκτρέπονται στον κόσμο, οδηγώντας τους στη σωφροσύνη και στη σεμνότητα, και αφετέρου για να αναπληρώσει την έλλειψη χαρίζοντας ευφροσύνη μέσω του ανακουφιστικού οίνου και της χάριτος, προκειμένου με κάθε τρόπο να κλείσει τα στόματα όσων εγείρονται κατά του Κυρίου και να αποδείξει ότι ο Ίδιος είναι Θεός, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα Του, ο Οποίος παρέχει το νερό στο κλήμα και το χρωματίζει μέσα σε αυτό, μετατρέποντάς το σε κρασί για την ευφροσύνη των ανθρώπων. Σε άλλο όμως σημείο έχουμε αναφερθεί εκτενέστερα σε αυτά, ενώ εδώ αναφέρθηκα εν συντομία, ως παρέκβαση του λόγου. Πάντως, μετά την έναρξη του κηρύγματός Του, ο Σωτήρας εορτάζει δύο Πάσχα και στο τρίτο πάσχει, έτσι ώστε να εκπληρώνονται όσα ήδη έχω αναφέρει με λεπτομέρεια σχετικά με τις ημέρες, τους μήνες και τις υπατείες. Έτσι, ο πλανεμένος λόγος αυτών κατέρρευσε από παντού, αφού τα Ευαγγέλια βρίσκονται σε συμφωνία μεταξύ τους και κανένας από τους Ευαγγελιστές δεν αναφέρει πράγματα αντίθετα προς τον άλλον. 31. Θα επανέλθω όμως πάλι στο προκείμενο θέμα.

Σχετικά δε με την επιλογή, την οποία ήλθε ο Σωτήρας να κάνει επιλέγοντας την παρθενία, την εγκράτεια και την αγνεία, σε ποιον δεν είναι φανερό ότι αποτελεί εκλογή και καύχημα της αγίας καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας * αλλά και εκείνους που βρίσκονται σε σεμνό γάμο· διότι συνηθίζει να σώζει «τον καθένα κατά το δικό του τάγμα». Πώς λοιπόν δεν θα είναι «τίμιος ο γάμος» και δεν θα έχει εν Θεώ τη βασιλεία των ουρανών, εφόσον προσκλήθηκε ο Σωτήρας σε γάμο, για να ευλογήσει τον γάμο; Διότι, αν είχε αρνηθεί να προσέλθει σε γάμο, τότε θα ήταν καταλυτής του γάμου και δεν θα αποδεχόταν τον καθένα με συγκατάβαση προς την αδυναμία του. Τίμιος λοιπόν είναι ο γάμος, διότι ο Ίδιος τον όρισε. Γι' αυτό παρευρίσκεται σε γάμο, για να φράξει τα στόματα όσων ομιλούν κατά της αλήθειας. Διότι εκεί έκανε το πρώτο σημείο ο Ιησούς, στην Κανά της Γαλιλαίας, μετατρέποντας το νερό σε οίνο. Διότι, όπως ανέτειλε από παρθένο, για να δείξει το φως που ανέτειλε στην οικουμένη από παρθένο, έτσι έκανε και το πρώτο σημείο σε γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας, ώστε την μεν παρθενία να την τιμήσει μέσω της κυοφορίας και της ακτινοβολίας του φωτός που ανέτειλε μέσω αυτής, τον δε σεμνό γάμο να τον τιμήσει μέσω των θεϊκών σημείων, επιτελώντας το πρώτο στον γάμο, μεταβάλλοντας το νερό σε άκρατο οίνο. Ομοίως δε, αν ο γάμος ήταν κάτι το αλλότριο, πώς παραγγέλλει ο διδάσκαλος των εθνών, όταν λέει «τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»;

Και πουθενά δεν φαίνονται οι αδελφοί και πουθενά ο Ιωσήφ. Διότι λέγει: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου»· και δεν είπε: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και υμών, άνθρωποι;». Παρίσταντο η Μαρία η Μαγδαληνή και η Μαρία του Κλωπά και η Μαρία η μητέρα του Ρούφου και η άλλη Μαρία και η Σαλώμη και άλλες· και δεν ανέφερε ότι ήταν εκεί ο Ιωσήφ ή ο Ιάκωβος ο αδελφός του Κυρίου, ο οποίος πέθανε σε ηλικία ενενήντα έξι ετών, έχοντας ζήσει ως παρθένος· στο κεφάλι του οποίου δεν ανέβηκε σίδερο (ξυράφι), ο οποίος δεν χρησιμοποιούσε λουτρό, ο οποίος δεν γεύθηκε έμψυχο (κρέας)· ο οποίος δεν φόρεσε δεύτερο χιτώνα· ο οποίος φορούσε ένα και μοναδικό λινό ιμάτιο, όπως ακριβώς αναφέρει το Ευαγγέλιο: «Έφυγε ο νεανίσκος και άφησε το σεντόνι, με το οποίο ήταν τυλιγμένος». Διότι ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ιάκωβος, αυτοί οι τρεις ακολούθησαν αυτόν τον τρόπο ζωής, οι μεν δύο ήταν υιοί του Ζεβεδαίου, και ο (άλλος ήταν ο) Ιάκωβος ο υιός του Ιωσήφ, ο οποίος θεωρούνταν αδελφός του Κυρίου λόγω του κοινού βίου, λόγω της κοινής ανατροφής, λόγω του ότι τον είχε σε θέση αδελφού, εξαιτίας της νόμιμης σχέσης που είχε αποκλειστικά ο Ιωσήφ με τη Μαρία λόγω της μνηστείας της με αυτόν. Μόνο σε αυτόν τον Ιάκωβο επιτρεπόταν να εισέρχεται μία φορά το έτος στα Άγια των Αγίων, επειδή ήταν Ναζηραίος και είχε λάβει μέρος στην ιερωσύνη.

Αλλά ας υιοθετήσουμε το σταθερό φρόνημα του αθλητή Ιώβ, ας εξοπλιστούμε φέρνοντας στα χείλη μας τη δίκαιη απάντηση και ας πούμε και εμείς: «μίλησες όπως ακριβώς μία από τις άφρονες γυναίκες». Διότι πώς δεν θα φανεί ένα τέτοιο πράγμα παράλογο σε καθέναν που διαθέτει σύνεση και έχει [...] στον Θεό; Πώς μια τέτοια πρακτική δεν είναι ειδωλολατρική και το εγχείρημα διαβολικό; Διότι ο διάβολος, εισχωρώντας πάντοτε στη διάνοια των ανθρώπων με την πρόφαση του δικαίου και θεοποιώντας τη θνητή φύση, σχημάτισε ενώπιον των οφθαλμών των ανθρώπων ανθρωπόμορφα αγάλματα μέσω διαφόρων τεχνών. Και ενώ εκείνοι που προσκυνούνται έχουν πεθάνει, τα αγάλματά τους, που δεν έζησαν ποτέ (διότι δεν μπορούν να ονομαστούν νεκρά όσα δεν έζησαν ποτέ), τα εισάγουν ως αντικείμενα προσκύνησης, εξαιτίας της διάνοιας που διέπραξε μοιχεία απομακρυνόμενη από τον έναν και μόνο Θεό, όπως ακριβώς η κοινή πόρνη που, παρασυρόμενη στην έσχατη ατοπία της πολυμιξίας, έχει αποβάλει τη σωφροσύνη της νόμιμης αφοσίωσης στον έναν σύζυγο. Βεβαίως ήταν άγιο το σώμα της Μαρίας, όμως δεν ήταν Θεός. Βεβαίως ήταν παρθένος η Παρθένος και τιμημένη, αλλά δεν μας δόθηκε για προσκύνηση, αλλά και εκείνη προσκυνούσε Αυτόν που γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα, ο οποίος ήλθε από τους ουρανούς, από τους κόλπους του Πατρός. Και για τον λόγο αυτόν το Ευαγγέλιο μας προφυλάσσει, αναφέροντας ότι ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Τι κοινό υπάρχει ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, γυναίκα;»

«δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου»· διότι, προκειμένου να μη νομίσουν κάποιοι, με αφορμή το «τι κοινό υπάρχει ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, γυναίκα;», ότι η αγία Παρθένος είναι κάτι ανώτερο, την αποκάλεσε γυναίκα προφητεύοντας, εξαιτίας των σχισμάτων και των αιρέσεων που επρόκειτο να αναφυούν στη γη, ώστε να μην περιπέσουν ορισμένοι, από υπερβολικό θαυμασμό προς την αγία, στο φλύαρο αφήγημα της αιρέσεως. 5. Διότι το όλο ζήτημα είναι αξιογέλαστο και το αφήγημα της αιρέσεως είναι, τρόπον τινά, μύθος γραϊδίων. Και ποια Γραφή διηγήθηκε κάτι τέτοιο; Ποιος από τους προφήτες επέτρεψε να προσκυνείται άνθρωπος, πόσο μάλλον γυναίκα; Διότι το σκεύος βεβαίως είναι εξαιρετικό, αλλά πρόκειται για γυναίκα, η οποία κατά τίποτε δεν διέφερε ως προς τη φύση, αν και είχε τιμηθεί ως προς το φρόνημα και την προαίρεση, όπως ακριβώς τα σώματα των αγίων· και για να πω κάτι περισσότερο προς δόξαν, όπως ο Ηλίας ήταν παρθένος από κοιλίας μητρός και παρέμεινε έτσι στο διηνεκές και αναλήφθηκε, χωρίς να γνωρίσει θάνατο· όπως ο Ιωάννης, που ανέπεσε στο στήθος του Κυρίου, «τον οποίο αγαπούσε ο Ιησούς»· όπως η αγία Θέκλα, και η Μαρία, η οποία είναι ακόμη πιο αξιότιμη από εκείνην εξαιτίας της [θείας] οικονομίας της οποίας καταξιώθηκε. Αλλά ούτε ο Ηλίας είναι αντικείμενο προσκυνήσεως, καίτοι ανήκει στους ζωντανούς, ούτε ο Ιωάννης είναι προσκυνητός, παρόλο που κατέστησε την κοίμησή του θαυμαστή δια της δικής του προσευχής, ή μάλλον επειδή έλαβε τη χάρη από τον Θεό, αλλά ούτε η Θέκλα ούτε κανένας από τους αγίους προσκυνείται.

Τρεις είναι οι επιτιμήσεις του Μονογενούς προς την Παρθένο: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνώριζες ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;». «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;». Τρεις είναι οι μαθητές που απολάμβαναν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από τους άλλους: ο Πέτρος, ο Ιάκωβος, ο Ιωάννης.

Αυτός δε, ο οποίος είναι πάντοτε τέλειος σε κάθε αγαθό και δεν είναι δυνατόν να δεχθεί στον εαυτό του ούτε προκοπή ούτε ελάττωση εξαιτίας του απροσδεούς και αμείωτου της φύσεώς του, για ποιο λόγο υποτάσσεται δεν θα μπορούσαν να πουν όσοι μιλούν πάντοτε απερίσκεπτα. Διότι το ότι, καθώς συναναστρεφόταν με την ανθρώπινη φύση μέσω της σάρκας, κατά την παιδική του ηλικία καθιέρωνε μέσα από τις πράξεις του την υποταγή που αρμόζει στη νεότητα, καθίσταται φανερό από το γεγονός ότι, όταν προχώρησε προς την τέλεια ηλικία, δεν απέβλεπε πλέον στην εξουσία της μητέρας του. Όταν δηλαδή εκείνη τον προέτρεψε στην Κανά της Γαλιλαίας να επιδείξει τη δύναμή του για ό,τι έλειπε από την πανδαισία των γάμων και να προσφέρει στην ευωχία το κρασί που χρειαζόταν, δεν αρνήθηκε βέβαια να παράσχει τη χάρη σε αυτούς που την είχαν ανάγκη, όμως απέρριψε τη μητρική συμβουλή ως κάτι που δεν του απευθυνόταν πλέον στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σού, γυναίκα; Μήπως επιθυμείς να εξουσιάζεις και σε αυτήν μου την ηλικία; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου, η οποία παρέχει στην ηλικία την ανεξαρτησία και το αυτεξούσιο;»

Αλλά επειδή πάλι είδαν ο ένας τον άλλον και ανανεώθηκαν οι πνευματικές ευφροσύνες και χαρές και αναζωπυρώθηκε πάλι ο πόθος, αμέσως διακόπτει την απόλαυση αυτή η έσχατη αποδημία. Ήλθε για να σας νυμφοστολήσει και δεν απέτυχε στην επιδίωξή του. Έθεσε στην καλή συζυγία τους στεφάνους της ευλογίας. Μιμήθηκε τον δικό του Δεσπότη. Όπως έπραξε ο Κύριος στην Κανά της Γαλιλαίας, έτσι έπραξε και εδώ ο μιμητής του Κυρίου. Διότι τις ιουδαϊκές υδρίες, που ήταν γεμάτες με το αιρετικό ύδωρ, τις έκανε πλήρεις από τον ακήρατο οίνο, μεταβάλλοντας τη φύση τους με τη δύναμη της πίστεως. Έστησε ανάμεσά σας πολλές φορές νηφάλιο κρατήρα, οινοχοώντας άφθονα τη χάρη με τη γλυκιά του φωνή. Πολλές φορές σας προσέφερε τη λογική πανδαισία. Εκείνος μεν προηγείτο ευλογώντας, ενώ οι καλοί αυτοί μαθητές διακονούσαν τα πλήθη, αναλύοντας λεπτομερώς τον λόγο. Και εμείς ευφραινόμασταν, θεωρώντας δική μας τη δόξα του γένους σας.

Και ίσως να αισθανόταν και κάποια ανθρώπινη αδυναμία, όπως ακριβώς και οι αδελφοί του, οι οποίοι έλεγαν: «Δείξε τον εαυτό σου στον κόσμο», θέλοντας να καρπωθούν τη δόξα από τα θαύματα. Γι' αυτό και ο ίδιος απάντησε με μεγαλύτερη αυστηρότητα, λέγοντας: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και εσού, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». Διότι, ως προς το ότι σεβόταν βαθύτατα εκείνην που τον γέννησε, άκουσε τον Λουκά που διηγείται πώς ήταν υποταγμένος στους γονείς του, αλλά και τον ίδιο αυτόν ευαγγελιστή να αποδεικνύει πώς προνόησε για εκείνην ακόμη και κατά την ώρα του σταυρού. Διότι, στις περιπτώσεις μεν που οι γονείς δεν εμποδίζουν ούτε παρακωλύουν τίποτε από τα έργα του Θεού, η υποχώρηση απέναντί τους είναι αναγκαία και οφειλόμενη, και η παράλειψή της συνιστά μεγάλο κίνδυνο· όταν όμως ζητούν κάτι παράκαιρα και παρεμποδίζουν τα πνευματικά ζητήματα, δεν είναι ασφαλές να τους υπακούει κανείς. Γι' αυτό, λοιπόν, και εδώ απάντησε κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά και αλλού πάλι: «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;» Διότι δεν είχαν σχηματίσει ακόμη την αντίληψη που έπρεπε να έχουν γι' αυτόν· αλλά επειδή τον είχε γεννήσει, αξίωνε, σύμφωνα με τη συνήθεια των υπολοίπων μητέρων, να τον προστάζει σε όλα, ενώ θα έπρεπε να τον σέβεται και να τον προσκυνά ως Δεσπότη. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, απάντησε τότε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Και εδώ, λοιπόν, εξαιτίας αυτού του λόγου έλεγε: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα;» Αλλά εξίσου και για μια άλλη αναγκαία αιτία. Ποια είναι αυτή; Το να μην θεωρηθούν ύποπτα τα θαύματα που επιτελούνταν. Διότι έπρεπε να παρακληθεί από εκείνους που είχαν την ανάγκη, και όχι από τη μητέρα του. Γιατί άραγε; Διότι εκείνα που γίνονται κατόπιν παράκλησης των οικείων, έστω κι αν είναι μεγάλα, συχνά προκαλούν δυσπιστία σε όσους τα βλέπουν. Όταν όμως παρακαλούν οι ίδιοι που έχουν την ανάγκη, το θαύμα δεν κινεί καμία υποψία, ο έπαινος είναι καθαρός και η ωφέλεια μεγάλη.

γʹ. Διότι, εάν ένας άριστος ιατρός εισέλθει σε ένα σπίτι όπου υπάρχουν πολλοί άρρωστοι, και δεν ακούσει τίποτε ούτε από τους ασθενείς ούτε από τους συγγενείς τους, αλλά παρακαλείται μόνο από τη δική του μητέρα, τότε θα καταστεί ύποπτος και φορτικός στους ασθενείς, και κανείς, ούτε από τους κατάκοιτους ούτε από τους παρευρισκόμενους, δεν πρόκειται να νομίσει ότι αυτός μπορεί να επιδείξει κάτι το σπουδαίο και θαυμαστό. Γι' αυτό και τότε την επιτίμησε, λέγοντας: «Τί ἐμοὶ καὶ σοί, γύναι;», παιδαγωγώντας την για το μέλλον ώστε να μην κάνει πλέον τέτοια πράγματα. Διότι, βεβαίως, Εκείνος ενδιαφερόταν για την τιμή προς τη μητέρα Του, αλλά πολύ περισσότερο για τη σωτηρία της ψυχής και για την ευεργεσία του πλήθους, για χάρη της οποίας ενδύθηκε και την ανθρώπινη σάρκα. Επομένως, τα λόγια αυτά δεν ανήκαν σε κάποιον που αυθαδιάζει προς τη μητέρα του, αλλά προέρχονταν από τη βαθιά οικονομία, η οποία καθοδηγούσε και την ίδια, και προετοίμαζε τα θαύματα ώστε να επιτελούνται με την πρέπουσα αξία. Άλλωστε, το ότι την τιμούσε βαθύτατα, εκτός από όλα τα άλλα, είναι ικανό να το φανερώσει κατεξοχήν αυτό το ίδιο, που φαίνεται πως ειπώθηκε επιτιμητικά. Διότι με το να δυσαρεστηθεί, έδειξε ότι τη σέβεται πάρα πολύ. Το πώς και με ποιον τρόπο, θα το εξηγήσουμε στη συνέχεια. Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου, όταν ακούσεις και κάποια γυναίκα να λέει: «Μακαρία η κοιλία που σε εβάστασε και οι μαστοί που εθήλασες», και έπειτα Εκείνον να αποκρίνεται: «Μακάριοι μάλλον είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατρός μου», να θεωρείς ότι και εκείνα τα λόγια ειπώθηκαν με το ίδιο ακριβώς σκεπτικό.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». αʹ. Έχει βεβαίως κάποιον κόπο το να κηρύττει κανείς· και αυτό το δήλωνε ο Παύλος, λέγοντας: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία». Αλλά εσείς είστε κύριοι να κάνετε αυτόν τον κόπο και ελαφρύ και βαρύ. Διότι, εάν μεν απορρίπτετε τα όσα λέγονται, ή εάν δεν τα απορρίπτετε, αλλά δεν τα εφαρμόζετε στα έργα σας, ο κόπος θα είναι βαρύς για εμάς, επειδή κοπιάζουμε άσκοπα και μάταια· εάν όμως προσέχετε, και παρέχετε την απόδειξη μέσω των έργων σας, δεν θα αισθανθούμε καν τους ιδρώτες μας· διότι ο καρπός που γεννιέται από τους κόπους δεν θα αφήσει να φανεί η σφοδρότητα του κόπου. Ώστε, εάν θέλετε να διεγείρετε την προθυμία μας, και όχι να τη σβήσετε ή να την κάνετε πιο αδύναμη, δείξτε μας, παρακαλώ, τον καρπό, ώστε βλέποντας εμείς τα σπαρτά να φουντώνουν, και τρεφόμενοι με τις ελπίδες της αφθονίας, και αναλογιζόμενοι τον πλούτο μας, να μην αδρανήσουμε καθώς εμπορευόμαστε αυτήν την καλή πραγματεία. Διότι δεν είναι μικρό το ζήτημα που προβάλλει ενώπιόν μας και σήμερα. Επειδή, όταν η μητέρα του Ιησού είπε ότι «δεν έχουν κρασί», ο Χριστός λέει: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου»· και αφού είπε αυτό, έπραξε εκείνο που του υπέδειξε η μητέρα του. Αυτό όμως δεν υπολείπεται του προηγουμένου ως θέμα προς διερεύνηση. Αφού, λοιπόν, παρακαλέσουμε αυτόν τον ίδιο που πραγματοποίησε το θαύμα, ας προχωρήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο στη λύση.

Διότι αυτό δεν έχει λεχθεί μόνο εδώ, αλλά και παρακάτω ο ίδιος ευαγγελιστής φαίνεται να λέει: «Δεν μπορούσαν να τον συλλάβουν, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του»· και πάλι: «Κανείς δεν άπλωσε πάνω του τα χέρια, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του»· και πάλι: «Ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου». Όλα αυτά που έχουν λεχθεί σε ολόκληρο το Ευαγγέλιο τα συγκέντρωσα εδώ, για να δώσω σε όλα μία κοινή λύση. Ποια είναι λοιπόν η εξήγηση των όσων λέγονται; Ο Χριστός δεν έλεγε «δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου» επειδή υποτασσόταν στην ανάγκη των καιρών ούτε επειδή εξαρτιόταν από την παρατήρηση των ωρών (διότι πώς θα ήταν δυνατόν αυτό για τον ποιητή των καιρών και δημιουργό των χρόνων και των αιώνων;), αλλά μέσω αυτών των λόγων θέλει να δηλώσει το εξής: ότι εργάζεται τα πάντα στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να τα κάνει όλα ταυτόχρονα. Επειδή από αυτό θα προέκυπτε κάποια σύγχυση και αταξία, εάν δεν δημιουργούσε το καθετί στους κατάλληλους καιρούς, αλλά τα ανέμειγνυε όλα μαζί: και τη γέννηση, και την ανάσταση, και την κρίση. Πρόσεξε δε το εξής: Έπρεπε να δημιουργηθεί η κτίση, αλλά όχι όλη ταυτόχρονα· έπρεπε να δημιουργηθεί και ο άνθρωπος μαζί με τη γυναίκα, αλλά ούτε κι αυτοί ταυτόχρονα. Έπρεπε να καταδικαστεί σε θάνατο το γένος των ανθρώπων, και να γίνει η ανάσταση, αλλά υπάρχει μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ τους. Έπρεπε να δοθεί ο νόμος, αλλά όχι ταυτόχρονα με τη χάρη, αλλά να οικονομηθεί το καθετί στους κατάλληλους καιρούς.

Δεν υπόκειτο, λοιπόν, ο Χριστός στην αναγκαιότητα των καιρών, αυτός που μάλιστα καθόρισε την τάξη στους καιρούς, επειδή είναι και δημιουργός τους. Αλλά ο Ιωάννης εδώ παρουσιάζει τον Χριστό να λέει το «Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου», δείχνοντας ότι δεν ήταν ακόμη φανερός στους πολλούς, και ότι δεν είχε καν συγκεντρωμένο ολόκληρο τον χορό των μαθητών, αλλά τον ακολουθούσε ο Ανδρέας και μαζί του ο Φίλιππος, και κανένας άλλος· μάλλον δε, ούτε και αυτοί όλοι τον γνώριζαν όπως θα έπρεπε, ούτε η μητέρα του, ούτε οι αδελφοί του.

Διότι, μετά από τα πολλά θαύματα, ο ευαγγελιστής ανέφερε το εξής για τους αδελφούς του: ότι «ούτε οι αδελφοί του πίστευαν σε αυτόν». Αλλά ούτε και οι προσκεκλημένοι στον γάμο τον γνώριζαν· διότι, αλλιώς, θα είχαν προσέλθει οι ίδιοι και θα τον παρακαλούσαν, εφόσον βρέθηκαν σε ανάγκη. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». Δεν είμαι ακόμη γνωστός στους παρισταμένους, αλλά ούτε και γνωρίζουν ότι τελείωσε ο οίνος. Άφησέ τους πρώτα να το αντιληφθούν. Διότι δεν έπρεπε να τα ακούσω αυτά από εσένα. Επειδή είσαι μητέρα μου και καθιστάς το θαύμα ύποπτο. Έπρεπε αντιθέτως να προσέλθουν αυτοί που είχαν την ανάγκη και να παρακαλέσουν, όχι επειδή εγώ το έχω ανάγκη, αλλά για να αποδεχθούν οι ίδιοι το γενόμενο με πλήρη συγκατάθεση. Διότι εκείνος που γνωρίζει ότι έχει βρεθεί σε ανάγκη, όταν αποκτήσει αυτά που ζητά, αισθάνεται μεγάλη ευγνωμοσύνη· ενώ εκείνος που δεν αντελήφθη την ανάγκη, ούτε θα λάβει σαφή και ισχυρή συναίσθηση της ευεργεσίας. Και για ποιον λόγο, θα ρωτήσει κάποιος, ενώ είπε «Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου» και αρνήθηκε, έπραξε τελικά αυτό που είπε η μητέρα του; Πρωτίστως, ώστε να αποτελέσει επαρκή απόδειξη προς εκείνους που αντιλέγουν και νομίζουν ότι υπόκειται σε κάποια συγκεκριμένη ώρα, ότι δεν υπόκειται σε ώρα. Διότι, εάν υπέκειτο, πώς θα έπραττε αυτό που έπραξε, εφόσον δεν είχε φθάσει η κατάλληλη ώρα;

βʹ. Μερικοί ισχυρίζονται ότι ο ευαγγελιστής περιγράφει το ίδιο το είδος του χιτώνα. Επειδή δηλαδή στην Παλαιστίνη ενώνοντας δύο κομμάτια υφάσματος υφαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπο τα ενδύματα, ο Ιωάννης, θέλοντας να φανερώσει ότι τέτοιος ήταν ο χιτώνας, αναφέρει ότι ήταν «υφαντός από πάνω έως κάτω». Κατά τη γνώμη μου, όμως, το λέει αυτό υπονοώντας την ευτέλεια των ενδυμάτων, και ότι, όπως ακριβώς σε όλα τα άλλα, έτσι και στην ενδυμασία Του επεδίωκε το λιτό σχήμα. Καί οι μεν στρατιώτες έκαναν αυτά· Εκείνος όμως, ενώ σταυρωνόταν, εμπιστεύεται τη μητέρα Του στον μαθητή, διδάσκοντάς μας να δείχνουμε κάθε μέριμνα για τους γονείς μας μέχρι την τελευταία μας πνοή. Όταν μεν, λοιπόν, παρενέβαινε άκαιρα, έλεγε: «Τι υπάρχει μεταξύ εμού και σού, γύναι;» και «Ποια είναι η μητέρα μου;»· εδώ όμως επιδεικνύει πολλή φιλοστοργία, και την εμπιστεύεται στον μαθητή τον οποίο αγαπούσε. Πάλι ο Ιωάννης αποκρύπτει τον εαυτό του από μετριοφροσύνη· διότι, αν ήθελε να καυχηθεί, θα είχε συμπεριλάβει και την αιτία για την οποία αγαπιόταν· επειδή ήταν φυσικό αυτή η αιτία να είναι κάποια μεγάλη και θαυμαστή. Για ποιον λόγο όμως δεν λέει τίποτε άλλο στον Ιωάννη, ούτε τον παρηγορεί ενώ ήταν περίλυπος;

Έδωσε την άδεια σε όσους επιθυμούσαν να τον πλησιάσουν, κρύβοντας με την ταπείνωση το αξίωμά του, προβάλλοντας ως προτροπή τη συγγένειά του με τους θνητούς, δείχνοντας στους αμαρτωλούς με την ίδια του την όψη τα εχέγγυα της καταλλαγής, χρησιμοποιώντας την Παρθένο αντί για τη βάτο, ανακράζοντας το «Εγώ ειμι ο Ων», βεβαιώνοντας στον εαυτό του την ορατή του υπόσταση με τα θαύματα και τα πάθη της σάρκας, διατηρώντας ως Θεός την αγνεία στη μητέρα του και ως άνθρωπος αποδεχόμενος την κύηση μέσα στον χρόνο, περιοριζόμενος σε έναν τόπο ως βρέφος και ελκύοντας τους μάγους για να τον δουν ως Πλάστης, επιτρέποντας στον Συμεών να τον ψηλαφήσει στις αγκάλες του, μεταθέτοντας τον εαυτό του στην αγκαλιά της Άννας, ώστε όλοι να δώσουν μαρτυρία για το σώμα του, ώστε καθένας που τον έβλεπε να αναγνωρίσει τη συγκατάβασή του, για να μην πλάσει το θαύμα επιφανειακά απλώς ως ένα σχήμα· λαμβάνοντας τον χρόνο ως συνήγορο της πτωχείας στην οποία εκένωσε τον εαυτό του, δείχνοντας την ανθρώπινη φύση του μέσα σε τριάντα κύκλους ετών, βεβαιώνοντας πρώτα σε όσους έβλεπαν σε αυτόν τη δική μας φύση και έπειτα υποδεικνύοντας με εξουσία το γνώρισμα της θεότητάς του, προσθέτοντας στα μικρά τα μεγαλύτερα, φανερώνοντας μέσω των θαυμάτων τον Ποιητή, καταθέτοντας σε όλους όσους είχαν ανάγκη τον μισθό της παρουσίας του, παρέχοντας κρασί σε αυτούς που νυμφεύονταν, προσφέροντας άρτο στους πεινασμένους, όχι δανειζόμενος από άλλον ως φτωχός, αλλά αναβλύζοντας τα αναγκαία ως Θεός, χωρίς να θερίζει στάχυα, χωρίς να κόβει σταφύλια, χωρίς να χρησιμοποιεί ληνό και αλώνι, παρασκευάζοντας άρτο χωρίς μύλο, προσφέροντας κρασί χωρίς αμπέλι, καινουργώντας τη φύση την οποία ο ίδιος παλαιότερα είχε ορίσει διαφορετικά, προστάζοντας και μετατρέποντας τα ύδατα σε κρασί, φανερώνοντας τον Χορηγό μέσα από τα έργα του, υποδεικνύοντας τον αίτιο των βροχών, διανοίγοντας με πηλό τα μάτια των τυφλών, αποκαλύπτοντας μέσω του μέρους τον αίτιο του παντός, υποδηλώνοντας τον Πλάστη του Αδάμ.

Έχεις πίστη; Τα έχεις όλα· δεν έχεις πίστη, αλλά είσαι βασιλιάς; Σε τίποτα δεν σε ωφελεί η βασιλεία. Αλλά δεν έχω ξεχάσει την υπόσχεσή μου. Προσκλήθηκε λοιπόν ο Ιησούς σε γάμο. Όταν όμως έφθασε Εκείνος, δεν είχαν κρασί· Του λέει η μητέρα Του: Δεν έχουν κρασί. Της λέει ο Ιησούς: Πήγαινε, γυναίκα· διότι δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου. Και αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς λέει: Γεμίστε τις υδρίες με νερό. Και γέμισαν τις υδρίες με νερό, και μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Αλλά γιατί είπε: Γεμίστε τις υδρίες με νερό; Άραγε Εκείνος που με τον λόγο Του δημιούργησε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, του Οποίου το βλέμμα ξηραίνει τις αβύσσους, τον Οποίο φρίττει και τρέμει όλη η κτίση των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων, δεν μπορούσε να γεμίσει τις υδρίες με έναν λόγο; Αλλά λέει: Αντλήστε νερό. Γιατί; Εγώ λέω, ώστε, εάν τυχόν το αρνηθούν, τα ίδια τα χέρια τους που το άντλησαν και οι ώμοι τους που σήκωσαν το νερό, να τους ελέγξουν· επειδή και στην περίπτωση του Λαζάρου έπραξε το ίδιο. Πριν φθάσει στον τόπο εκείνο, λέει στους μαθητές: Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί· έπειτα, όταν ήλθαν οι αδελφές του Λαζάρου και Του λένε ότι ο Λάζαρος πέθανε, τους λέει: Πού τον έχετε τοποθετήσει; Και εκείνες Του λένε: Έλα και δες. Ω, καινά και παράδοξα πράγματα! Πριν από λίγο έλεγες στους μαθητές ότι ο Λάζαρος πέθανε, και τώρα λες: Πού τον έχετε τοποθετήσει;

Δεν επιθυμώ, λοιπόν, τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει. Επειδή μερικοί προβάλλουν ως πρόφαση, άλλοι τον γάμο, άλλοι τη στρατιωτική υπηρεσία, άλλοι το επάγγελμα, άλλοι τη δουλεία, άλλοι την πενία και άλλοι διάφορα άλλα, ότι δήθεν αποτελούν εμπόδια για τη σωτηρία, επιθυμώ σήμερα να αποδείξω σε όλους σας ότι ούτε ο πλούτος εμποδίζει, ούτε η πενία, ούτε η στρατιωτική υπηρεσία, ούτε το εμπόριο, ούτε ο γάμος, ούτε τα παιδιά, ούτε τα επαγγέλματα, ούτε τίποτε από όλα αυτά τη σωτηρία. Προσκλήθηκε ο Ιησούς σε γάμο και πήγε· μάλιστα, προσέφερε και δώρα. Διότι μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Ο Δεσπότης παρέστη και δόξασε τον γάμο, και εσύ τον υβρίζεις και ισχυρίζεσαι ότι ο γάμος αποτελεί εμπόδιο για τη σωτηρία; Κανένα λοιπόν δεν αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια.

Αλλά είσαι φτωχός; Δες τον Λάζαρο, ο οποίος, αν και βρισκόταν σε τόση φτώχεια, πόση φιλοσοφία και υπομονή επέδειξε. Είσαι φιλότεκνος; Το ίδιο όμως ήταν και ο Ιώβ. Προσκλήθηκε δε και ο Ιησούς σε γάμο· και όταν παρευρέθηκε εκεί, Του λέει η μητέρα Του: «Δεν έχουν κρασί». Της λέει: «Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε μένα και σε σένα, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου».

Το δε «δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου» λέγεται επειδή η διδασκαλία προηγείται των σημείων —διότι η επίδειξη των σημείων γίνεται για όσους δυσπιστούν στη διδασκαλία— και εφόσον δεν είχε ακόμη διδάξει εκεί ούτε είχε λάβει πείρα της απιστίας τους, για τον λόγο αυτόν είπε: «δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». Οι δε υπηρέτες υποδηλώνουν τους προφήτες, οι οποίοι τη φύση, που είχε κενωθεί εξαιτίας της παραβάσεως, μέσω της διδασκαλίας τους *** ο δε Κύριος, όταν ήλθε, τη μετέβαλε σε πνευματική γνώση και ανήγαγε τη φύση στο υπέρ φύσιν διά της πίστεως. Διότι αυτή επέχει τη θέση του προσώπου της Θεοτόκου· καθότι, όπως ακριβώς η Θεοτόκος, αν και κατά τη δημιουργία έλκει την ύπαρξή της από τον Κύριο και Υιό της, η ίδια τον γέννησε κατά σάρκα, έτσι και η πίστη, ενώ προέρχεται από τον Λόγο, μέσω της ενέργειας της πράξεως οδηγεί τον Λόγο σε ενέργεια.

Ερώτηση Μ΄ Τι σημαίνει ο αριθμός των έξι υδριών στον γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας; Απόκριση. Ο Θεός, που δημιούργησε τη φύση των ανθρώπων, ταυτόχρονα με τη βούλησή Του με την οποία της χάρισε την ύπαρξη, συνάρμοσε σε αυτήν και την πρακτική δύναμη για την εκπλήρωση των καθηκόντων της. Οι έξι υδρίες, λοιπόν, είναι η κατά φύση δύναμη που εκπληρώνει τις θείες εντολές. Επειδή όμως οι άνθρωποι εκκένωσαν τη γνώση αυτής της δύναμης λόγω της μάταιης ενασχόλησής τους με τα υλικά πράγματα, διατήρησαν τη δύναμη αυτή κενή και άνυδρη, και εξαιτίας αυτού δεν γνώριζαν πώς να καθαρίσουν τον ρύπο της κακίας. Διότι εκείνος που στερείται τη γνώση αγνοεί παντελώς τον τρόπο με τον οποίο η αρετή αποκαθαίρει την κακία, μέχρις ότου ήλθε ο Λόγος, ο Δημιουργός της φύσης, και γέμισε πρώτα την προαναφερθείσα πρακτική δύναμη των καθηκόντων με την κατά φύση γνώση, και έτσι τη μετέβαλε σε οίνο —εννοώ τον υπέρ φύση λόγο της γνώσης— μεταβάλλοντας τόσο τον νόμο όσο και τον λόγο της φύσης. Όσοι πίνουν αυτόν τον οίνο εξίστανται από τη φύση όλων των όντων και ανυψώνονται στον κρύφιο τόπο της θείας εσωτερικότητας. Εκεί δέχονται την ευφροσύνη και την αγαλλίαση που υπερβαίνει κάθε γνώση, πίνοντας τον καλό οίνο, δηλαδή τον απόρρητο λόγο που απεργάζεται τη θέωση, έπειτα από όλες τις προνοιακές οικονομίες του Θεού για την ανθρώπινη φύση.

Επειδή όμως δεν είχε φθάσει ακόμη ο καιρός των θεοσημειών του, δεν αποδέχεται με χαρά την υπόδειξη και λέει: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου», θαυματουργεί ωστόσο, για να μην ακυρώσει το μητρικό αίτημα, και μεταβάλλει αρρήτως το ύδωρ σε οίνο. Και άλλη φορά πάλι, ενώ ζητούσε να τον δει, δεν μπορούσε εξαιτίας του πλήθους. Και κάποιος του είπε: «Η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω και θέλουν να σε δουν». Εάν όμως κάποιος θελήσει να παραλείψει αυτά και τα παρόμοια με αυτά, και τη δει να θρηνεί κατά το εκούσιο πάθος, εκεί θα τη δει να καταπονείται μητρικά και ρομφαία πόνου να διαπερνά την καρδιά της, όπως είπε ο Συμεών.

Μην έχεις στα ενδύματά σου τον παραλυτικό, αλλά αναζήτησε τον άρρωστο που είναι κατάκοιτος· μην παρατηρείς συνεχώς την αιμορροούσα, αλλά ελέησε τη θλιμμένη χήρα· μην κοιτάζεις με προσοχή την αμαρτωλή γυναίκα που γονατίζει μπροστά στον Κύριο, αλλά συντριβόμενος για τα δικά σου σφάλματα, χύσε άφθονα δάκρυα· μη σκιαγραφείς τον Λάζαρο να εγείρεται από τους νεκρούς, αλλά να ετοιμάζεις καλή απολογία για τη δική σου ανάσταση· μην περιφέρεις τον τυφλό πάνω στο ένδυμά σου, αλλά παρηγόρησε με αγαθοεργίες εκείνον που ζει στερημένος από την όρασή του· μη ζωγραφίζεις τα κοφίνια των περισσευμάτων, αλλά τρέφε αυτούς που πεινούν· μη φέρεις στα ενδύματά σου τις υδρίες που γέμισε στην Κανά της Γαλιλαίας, αλλά πότιζε αυτούς που διψούν. Και αυτά μεν αναφέρονται εδώ κατά λέξη. Αυτός λοιπόν ο Αστέριος, από ό,τι επιτρέπει να κατανοήσουμε η επιγραφή του λόγου, δεν φαίνεται καταρχάς ούτε να απαγορεύει να εικονίζεται ο Χριστός, ούτε βέβαια να θεωρεί ότι το εικονιζόμενο δεν πρέπει να προσκυνείται· αλλά σκοπός του μέσα από αυτή την ηθική διδασκαλία είναι αφενός να μεριμνήσει για την υποστήριξη των φτωχών και αφετέρου να στηλιτεύσει τη μικροπρέπεια των ευπόρων.

Ως προς το δεύτερο εκείνο, της αποκρίνομαι ότι, μολονότι ο Κύριος ευλόγησε τον γάμο στην Κανά για να τιμήσει την αρχή της γεννήσεως των ανθρώπων, παρ' όλα αυτά ο Ίδιος πάλι προτίμησε την παρθενία από τον γάμο. Και έχοντας γεννηθεί παρθένος από παρθένο Πατέρα, κατά την άναρχη γέννηση της θεότητος, στους έσχατους καιρούς γεννήθηκε για εμάς από την αειπάρθενο μητέρα Του, η οποία από τη μια μνηστεύθηκε τον Ιωσήφ για να τιμήσει τον γάμο, από την άλλη όμως παρέμεινε παρθένος και προ του τόκου, και κατά τον τόκο, και μετά τον τόκο, για να προτιμήσει την παρθενία και να μας την υποδείξει ως νέα οδό, ώστε να ακολουθήσουμε τα δικά Του ίχνη και να ενωθούμε μαζί Του μέσω της παρθενίας και της αφθαρσίας, οι παρθένοι με τον Παρθένο και οι άφθαρτοι με τον Άφθαρτο. Και, όπως ακριβώς μέσω της φθαρτής γεννήσεως του γάμου κατασταθήκαμε υιοί του παλαιού Αδάμ και καταλήξαμε στη φθορά του θανάτου, έτσι, μέσω της αφθαρσίας της παρθενίας, ας γίνουμε υιοί του Νέου Αδάμ και ας μετάσχουμε στη δική Του ζωή.

Και μετείχε μαζί με τον Υιό στην αισχύνη και στους ονειδισμούς, και όταν πρόβαλλαν ως χλεύη τη φτώχεια Του, για χάρη των οποίων Εκείνος έγινε φτωχός, και το επάγγελμα εκείνου που εθεωρείτο πατέρας Του, η ίδια τα ανεχόταν και μακροθυμούσε, συμμαχώντας με τον Υιό για τη δική μου σωτηρία· και όταν εκείνος άρχισε τα θαύματα και την επανόρθωση της φύσης, ήταν παρούσα· και όταν Τον φθονούσαν και Τον μισούσαν εκείνοι που ευεργετούνταν, πονούσε μαζί Του και συμμετείχε στο μίσος εναντίον Του. Επειδή αυτή πρώτη κίνησε τον Υιό προς αυτές τις ευεργεσίες, ακόμη και προ της καθορισμένης ώρας, από υπερβολική φιλανθρωπία· διότι, όπως λέει, «δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου». Αυτό δε, αποδείκνυε πόση παρρησία είχε μεταδώσει στη μητέρα Του, ώστε να έχει τη δύναμη να μεταθέτει ακόμη και τα όρια των καιρών, τα οποία ο ίδιος είχε θέσει.

Έτσι λοιπόν, για τους ανόητους θα μπορούσε να ανατραπεί προς το αντίθετο από αυτό για το οποίο κόμπαζαν, ενώ αντίθετα να κατευθυνθεί προς την ευσεβή και ορθή θεογνωσία και το «τι εμοί και σοι, γύναι; ούπω ήκει η ώρα μου». Διότι, αν κάποιος μελετήσει προσεκτικά τους λόγους για τους οποίους ειπώθηκαν αυτά, με τη θεία χάρη να ενεργεί και να τον βοηθά στη μελέτη του, θα διαπιστώσει ότι προσδίδουν μάλλον δόξα και τιμή στη μητέρα παρά υποδηλώνουν την παραμικρή περιφρόνηση. Και πράγματι, όσον αφορά τα θαύματα δεν υπήρχε τίποτα κοινό ανάμεσα στη μητέρα και τον Υιό επειδή η θαυματουργία ήταν ίδιον της θεότητας από μόνη της, ενώ της ανθρώπινης φύσης όχι από μόνη της, αλλά μέσω του Λόγου που την προσέλαβε. Ωστόσο, ακόμη και σε εκείνα όπου δεν υπήρχε τίποτα κοινό μεταξύ μητέρας και Υιού, δες πώς αναδεικνύει την υπερβολή της τιμής ακόμη και μέσα στη διαφορά: διότι, όταν η μητέρα του ζήτησε να θαυματουργήσει, αφού επισήμανε ότι αυτό δεν είναι κοινό στοιχείο δικό της και δικό του, και προσθέτοντας ότι δεν είχε φτάσει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να τελέσει τα θεία σημεία, έδειξε ότι ο σεβασμός και η τιμή προς τη μητέρα υπερισχύουν και του καιρού και της διαφορετικής δύναμης. Επομένως, τα λόγια αυτά απέχουν τόσο πολύ από το να προκαλούν μείωση της μητρικής δόξας, ώστε μάλλον την πολλαπλασιάζουν. Διότι, το να την θεωρεί ανώτερη και από τον καιρό και ικανή να υπερβαίνει τους νόμους της ακολουθίας των θαυμάτων, και έπειτα να πράττει αυτό που εκείνη του πρότεινε, πόσο περισσότερο πολλαπλασιάζει την τιμή και τον σεβασμό, από το αν δεν είχαν λεχθεί και δεν είχαν αποδειχθεί αυτά;