Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 20:12

Διότι τότε, αφού είχαν μεταβληθεί σε ένα εξαιρετικά ρωμαλέο και τολμηρότατο φρόνημα και απείχαν όσο το δυνατόν περισσότερο από την ανθρώπινη αδυναμία, οπλίζονταν ενάντια στη μανία των Ιουδαίων και έκριναν ότι δεν έπρεπε να δίνουν καμία σημασία στις επιβουλές τους. Οι μεν σοφότατοι μαθητές, λοιπόν, κρύβονταν για ωφέλιμο σκοπό, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως. Η δε φιλόχριστη Μαρία, ούσα εντελώς απαλλαγμένη από κάθε φόβο και χωρίς να υποπτεύεται ιδιαίτερα την οργή των Ιουδαίων, παραμένει εκεί πιο θαρραλέα, αλλά υφίσταται το πάθος που είναι κατά κάποιον τρόπο πάντοτε έμφυτο στις γυναίκες, καθώς θρηνεί με μεγαλύτερη σφοδρότητα και χύνει ασταμάτητα δάκρυα από τα μάτια της, μη θρηνώντας μόνο επειδή είχε πεθάνει, αλλά και επειδή νόμιζε ότι ο Κύριος είχε μεταφερθεί από το μνήμα. <Καθώς λοιπόν έκλαιγε, έσκυψε στο μνημείο και βλέπει δύο αγγέλους ντυμένους στα λευκά να κάθονται, τον έναν προς το μέρος του κεφαλιού και τον άλλον προς το μέρος των ποδιών, εκεί όπου είχε τοποθετηθεί το σώμα του Ιησού. Και της λένε εκείνοι: Γυναίκα, γιατί κλαις;> Πρόσεξε, λοιπόν, πάλι, ότι τα δάκρυα που χύνονται για τον Χριστό δεν μένουν χωρίς ανταμοιβή, ούτε είναι μακριά ο καρπός της αγάπης προς Αυτόν, αλλά σαν στενός συνοδός και συνδεδεμένη με τους κόπους θα ακολουθήσει η χάρη και μια απολύτως πλούσια ανταπόδοση.

Εμφανίζονται να κάθονται προς την πλευρά της κεφαλής και προς την πλευρά των ποδιών, εκεί όπου ήταν τοποθετημένο το σώμα του Ιησού, υποδηλώνοντας σχεδόν με αυτό στη γυναίκα, η οποία νόμιζε ότι ο Κύριος είχε μεταφερθεί, ότι κανείς δεν θα μπορούσε να είχε βλάψει το άγιο σώμα, εφόσον άγγελοι παραστέκονταν και άγιες δυνάμεις περιέβαλαν κυκλικά τον θείο ναό· διότι γνώριζαν τον δικό τους Δεσπότη. Θα μπορούσε δε να αναρωτηθεί κανείς, και μάλιστα πολύ εύλογα, για ποιον λόγο οι μακάριοι άγγελοι δεν είπαν τίποτα στους αγίους μαθητές, ούτε καν τους εμφανίστηκαν καθόλου, αλλά εμφανίζονται και συνομιλούν με τη γυναίκα. Θα απαντήσουμε, λοιπόν, ότι σκοπός του Σωτήρα Χριστού ήταν να ενσπείρει τη βεβαιότητα για το μυστήριό Του στις ψυχές όσων Τον αγαπούν, ωστόσο ο τρόπος αυτής της βεβαίωσης πραγματοποιούνταν με διαφορετικό τρόπο, κατάλληλο και προσαρμοσμένο στην πνευματική κατάσταση εκείνων που λάμβαναν τη βεβαιότητα. Στους αγίους μαθητές, λοιπόν, η ίδια η έκβαση των γεγονότων, συμφωνώντας με την ελπίδα των θείων Γραφών, ήταν επαρκής για να τους προσφέρει τη βεβαιότητα, και τους ενέπνευσε πίστη εντελώς αναμφίβολη.

δʹ. Εάν όμως γινόταν αποδεκτό ότι δεν πρόκειται για την ίδια, αλλά ότι είναι άλλη εκείνη που έφθασε αργά το Σάββατο σύμφωνα με τον Ματθαίο μαζί με την άλλη Μαρία, και άλλη η αναφερόμενη από τον Ιωάννη που ήλθε μόνη της στο μνημείο το πρωί της πρώτης ημέρας της εβδομάδας, ενώ ήταν ακόμη σκοτάδι, τότε κάθε αμφιβολία θα διαλυόταν: ότι δηλαδή οι μεν πρώτες, οι οποίες έφθασαν αργά το Σάββατο, όντας πιο πρόθυμες και πιο πιστές, αξιώθηκαν και να ακούσουν το «χαίρετε» από τον Σωτήρα, και να τον προσκυνήσουν, και να κρατήσουν τα πόδια του· ενώ η Μαρία κατά τον Ιωάννη, ούσα διαφορετική από εκείνες, συναντήθηκε (με τον Κύριο) αργότερα, το πρωί· και αυτή είναι η ίδια κατά τον Μάρκο από την οποία είχε εκβάλει επτά δαιμόνια· και ότι η ψυχή της ήταν πάρα πολύ ταραγμένη και η ίδια πιο ολιγόπιστη, ώστε να στέκεται και να κλαίει, και να υποθέτει ότι αφαίρεσαν το σώμα του Σωτήρα από το μνημείο, και ότι μεταφέρθηκε σε άλλη γη· και τόσο πολύ βρισκόταν σε σύγχυση η ψυχή της, ώστε ούτε να εκπλαγεί από τους δύο αγγέλους που της εμφανίστηκαν μέσα στο μνήμα, ούτε να αναγνωρίσει τον ίδιο τον Σωτήρα που της φανερώθηκε, αλλά να νομίσει ότι είναι ο κηπουρός.

αʹ. Τα γεγονότα που αναφέρονται στον Ματθαίο προηγούνται· εξού και οι δύο Μαρίες είδαν μόλις τον άγγελο να παρίσταται και να έχει αποκυλίσει τον λίθο. Όσα όμως αναφέρονται στον Ιωάννη συμβαίνουν αργότερα, όταν εμφανίστηκαν δύο άγγελοι μέσα στο μνήμα, οι οποίοι ήταν διαφορετικοί από εκείνον που εμφανίστηκε έξω και καθόταν πάνω στον λίθο, όπως αναφέρει ο Ματθαίος. Αυτό δε που λέγεται από τον Λουκά, ότι δηλαδή εμφανίστηκαν δύο άνδρες με αστραφτερή ενδυμασία, καθώς επίσης και ο νεανίσκος στο κατά Μάρκον που ήταν ντυμένος με λευκή στολή, ο οποίος φαινόταν στα δεξιά και όχι στα αριστερά, και ο οποίος ανήγγελλε στις γυναίκες τα χαρμόσυνα και αίσια νέα, θα πρέπει να είναι και αυτοί διαφορετικοί μεταξύ τους, αλλά και από τους άλλους που αναφέρονται από τους πρώτους Ευαγγελιστές· γι' αυτό και δεν τους ονόμασαν ούτε αυτούς αγγέλους. Ο Μάρκος, εξάλλου, και ο Λουκάς δεν μνημόνευσαν ούτε τα γεγονότα που αναφέρονται από τον Ιωάννη και τον Ματθαίο, εννοώ δηλαδή τις εμφανίσεις του Σωτήρος· αλλά άφησαν στους σπουδαιότερους, τον Ματθαίο και τον Ιωάννη, να διηγηθούν τα πιο σημαντικά, ενώ οι ίδιοι ανέφεραν τα δευτερεύοντα, αναπληρώνοντας εκείνα που είχαν αποσιωπηθεί από τους άλλους.

δ΄. Ότι ο Ιωάννης αναφέρει πως την πρώτη ημέρα της εβδομάδος η Μαρία η Μαγδαληνή προσέρχεται μόνη στο μνήμα, ενώ ήταν ακόμη σκοτάδι, και βλέπει τον λίθο απομακρυσμένο, και πηγαίνει προς τον Σίμωνα και προς τον Ιωάννη και λέγει: «Πήραν τον Κύριο από το μνημείο και δεν γνωρίζω πού τον έθεσαν· πήγε λοιπόν ο Πέτρος και ο Ιωάννης στο μνημείο», και τα λοιπά. Έπειτα παρουσιάζει τη Μαγδαληνή να κλαίει, και αναφέρει ότι, καθώς έσκυψε, είδε δύο αγγέλους να κάθονται, τον έναν στο μέρος της κεφαλής και τον άλλον στα πόδια· και της λέγουν: «Γύναι, γιατί κλαις;» Εκείνη δε είπε: «Πήραν τον Κύριό μου και δεν γνωρίζω πού τον έθεσαν». Έπειτα στράφηκε προς τα πίσω και είδε τον Ιησού να στέκεται· και δεν γνώριζε ότι είναι ο Ιησούς· ο δε Ιησούς της λέγει: «Γύναι, γιατί κλαις; ποιον ζητείς;» ε΄. Ότι απορούν μερικοί πώς συμπληρώνονται οι τρεις ημέρες και οι τρεις νύκτες της αναστάσεως, όπως είπε ο Χριστός· και μπορεί να λεχθεί το εξής: άλλοι μεν τις υπολογίζουν από την προδοσία· άλλοι δε χωρίζουν την Παρασκευή σε δύο, επειδή έγινε νύκτα και πάλι ημέρα, κατά την ημέρα εκείνη όπου ο ήλιος σκοτίσθηκε και έπειτα έλαμψε ξανά· ύστερα υπολογίζουν ολόκληρη την ημέρα του Σαββάτου και τη νύκτα του. Άλλοι πάλι υπολογίζουν ολόκληρη την ημέρα της Παρασκευής και τη νύκτα της, ολόκληρο το Σάββατο και τη νύκτα του· ενώ την αρχή της Κυριακής την προσμετρούν ως ολόκληρη ημέρα, καθώς, όταν ήδη είχε αρχίσει, τότε αναστήθηκε ο Χριστός· έτσι λοιπόν δικαιολογούν τις τρεις ημέρες.

ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ Έτσι είναι, Δέσποινα, όπως ακριβώς τα λες. Γνωρίζεις, άλλωστε, το γνωρίζεις καλά ότι μετέβην νωρίς το πρωί στον τάφο, και όσα είπα τα άκουσες. Δεν είναι ανάγκη να επαναλάβω αυτά που, αφού έτρεξα στον πανευλόγητο τάφο, πρώτα μαζί με εσένα και έπειτα με δύο μαθητές, και χύνοντας εκεί δάκρυα, καθώς στεκόμουν κοντά, σας εξιστόρησα και επιβεβαίωσα με σαφήνεια: ότι είδα δύο αγγέλους με λευκά ενδύματα, να κάθονται στις δύο άκρες του τάφου, ο ένας προς το μέρος του κεφαλιού και ο άλλος προς τα πόδια· και βλέποντάς τους να απαστράπτουν θεϊκά, στάθηκα έκθαμβη από χαρά και φόβο. Έπειτα πάλι έφτασε στα αυτιά μου μια φωνή ασύλληπτη, και στράφηκα πίσω γεμάτη τρόμο. Και αμέσως αντικρίζω τον Χριστό με μια νέα όψη· διότι σκέφθηκα ότι η μορφή με την οποία εμφανίστηκε κάθε άλλο παρά κοινή ήταν, και έπεσα στο έδαφος και άγγιξα τα πόδια Του.

Ας ακούσουμε λοιπόν τι αξιώθηκε έπειτα από αυτά για την καρτερία της και την επίμονη παραμονή της. «Ενώ λοιπόν έκλαιγε», λέει, «έσκυψε στο μνημείο και βλέπει δύο αγγέλους ντυμένους στα λευκά να κάθονται, έναν προς το κεφάλι και έναν προς τα πόδια, εκεί όπου βρισκόταν το σώμα του Ιησού».

Τους είδε δε ενδεδυμένους στα λευκά, όχι μόνο εξαιτίας της καθαρής και φωτεινής φύσεως των αγγέλων, αλλά και επειδή φώτιζαν και διασαφήνιζαν το μυστήριο της αναστάσεως, και συνάμα επειδή συνεόρταζαν έμπρακτα μαζί μας την όντως λαμπροφόρο ημέρα της δεσποτικής αναστάσεως. Τους είδε καθιστούς, για να αντιληφθεί ότι δεν ήρθαν εκείνη τη στιγμή, αλλά ότι ήταν παρόντες και νωρίτερα, έστω κι αν δεν φαίνονταν προηγουμένως, και για να κατανοήσει την αξία τους, αναλογιζόμενη ποιοι ήταν αυτοί, οι οποίοι αν και παρόντες δεν γίνονταν ορατοί. Νομίζω δε ότι τους έκανε να κάθονται και ο πόθος να προσεγγίζουν περισσότερο τον τόπο όπου βρισκόταν προηγουμένως το δεσποτικό σώμα· διότι σχεδόν προσκολλώνταν από αγάπη στο μνήμα καθήμενοι, ο ένας προς το μέρος της κεφαλής και ο άλλος προς τα πόδια, δείχνοντας ότι είναι εξίσου επιθυμητή και τίμια για τους αγγέλους και η θεότητα του Χριστού, σύμβολο της οποίας είναι ο τόπος της κεφαλής, και η ενανθρώπησή Του, τύπος της οποίας είναι ο τόπος των ποδιών. «Και της λέγουν εκείνοι: Γύναι, γιατί κλαις;».

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο έλαβε όχι μικρή ανταμοιβή για τον μεγάλο αυτόν ζήλο της. Διότι αυτό που δεν είδαν οι μαθητές, το είδε πρώτη η γυναίκα, δηλαδή αγγέλους ντυμένους στα λευκά να κάθονται, ο ένας προς τα πόδια και ο άλλος προς το κεφάλι· και η εμφάνισή τους ήταν γεμάτη από πολλή λαμπρότητα και χαρά. Επειδή δηλαδή η διάνοια της γυναίκας δεν ήταν τόσο υψηλή ώστε να αποδεχθεί την ανάσταση βλέποντας τα σουδάρια, γίνεται κάτι περισσότερο, και βλέπει αγγέλους να κάθονται με λαμπρό παρουσιαστικό, ώστε με τον τρόπο αυτόν να την ανασηκώσουν προς το παρόν από την οδύνη και να την παρηγορήσουν. Αλλά δεν της λένε τίποτα περί αναστάσεως· αντίθετα, προάγεται σιγά-σιγά στο δόγμα αυτό. Είδε όψεις λαμπρές, και μάλιστα περισσότερο από το συνηθισμένο· είδε εμφάνιση φωτεινή· άκουσε συμπονετική φωνή.

Άλλο θεώρημα για τους αγγέλους Ή τους λόγους της Αγίας Γραφής, περί του Χριστού ως Θεού και ανθρώπου, δηλαδή περί θεολογίας και οικονομίας, οι οποίοι τους παρέχουν σαφέστερη κατανόηση. Διότι αναφέρει ο λόγος ότι αυτές είδαν έναν προς το μέρος της κεφαλής, και έναν προς το μέρος των ποδιών. Το «προς την κεφαλή» αντιπροσωπεύει τον λόγο της θεολογίας εξαιτίας της θεότητας του Χριστού, ενώ το «προς τα πόδια» τον λόγο της οικονομίας εξαιτίας της σαρκώσεως· και εάν κάποιος ονομάσει «κεφαλή» του Χριστού τη θεότητά Του και «πόδια» την ανθρωπότητά Του, δεν θα σφάλει ως προς το ορθό.

Ο Πέτρος, λοιπόν, σηκώθηκε και έτρεξε στο μνήμα, ενώ ο άλλος μαθητής έτρεξε πιο γρήγορα από τον Πέτρο· και η Μαρία η Μαγδαληνή τρέχει και έρχεται προς τον Σίμωνα Πέτρο, και οι άλλες Μαρίες έτρεξαν για να τα αναγγείλουν στους μαθητές· και οι γυναίκες, σύμφωνα με τον Μάρκο, ομοίως έφυγαν τρέχοντας από το μνήμα· αλλά εδώ δεν εμφανίζονται έτσι να τρέχουν, αλλά κάθονται, ο ένας στο μέρος της κεφαλής και ο άλλος στα πόδια, όπου βρισκόταν το σώμα του Ιησού· και οι μεν βρίσκονταν μέσα, ενώ οι δε κάθονταν έξω, πάνω στον λίθο.

ιβ΄. Τι λοιπόν μαθαίνουμε μέσα από αυτά; Ότι όσοι δεν έχουν ακόμη κατανοήσει τα θεία μυστήρια, ως γηγενείς, δικαίως τρέχουν, όπως λέει και ο Παύλος, για να τα καταλάβουν· διότι αυτός που τρέχει, τρέχει προς αυτό που ποθεί. Γι' αυτό αναφέρεται ότι οι πανάγιοι άγγελοι κάθονται μέσα στον τάφο, επειδή ήδη γνωρίζουν τα θεία μυστήρια της αναστάσεως· αλλά ο μεν ένας κάθεται προς το μέρος της κεφαλής, ίσως επειδή είναι μυημένος στα υψηλότερα μυστήρια· ο δε άλλος προς τα πόδια, ίσως επειδή γίνεται λειτουργός κάποιων κατωτέρων μυστηρίων και διακονιών· και οι μεν βλέποντας, ωσάν να ερευνούν τα πιο κρυφά θαυμάσια της θεότητας, οι δε απ' έξω, ίσως επειδή κηρύττουν το θαύμα της σαρκώσεως του Χριστού, ενώ άλλος κάθεται στα δεξιά, γινόμενος μυσταγωγός των δίκαιων ψυχών και εκείνων που βρίσκονται εκ δεξιών του Θεού.

Τότε, λοιπόν, εισήλθε και ο άλλος μαθητής που είχε έρθει πρώτος στο μνημείο, και είδε και πίστεψε. Διότι δεν είχαν κατανοήσει ακόμη τη Γραφή, ότι δηλαδή έπρεπε αυτός να αναστηθεί από τους νεκρούς. Απήλθαν, λοιπόν, και πάλι στα σπίτια τους οι μαθητές. Η Μαρία, όμως, στεκόταν κοντά στο μνημείο, απ' έξω, και έκλαιγε. Και καθώς έκλαιγε, έσκυψε να δει μέσα στο μνημείο και βλέπει δύο αγγέλους με λευκά ενδύματα να κάθονται, έναν προς το μέρος του κεφαλιού και έναν προς το μέρος των ποδιών, εκεί όπου ήταν τοποθετημένο το σώμα του Ιησού. Και της λέγουν εκείνοι: Γυναίκα, γιατί κλαις; Τους λέγει:

Διότι αυτά που εκείνοι δεν είδαν, τα αντίκρισε αυτή, εννοώ δηλαδή τους «δύο αγγέλους». Και η όψη των αγγέλων αποτέλεσε για εκείνη τη μεγαλύτερη παρηγοριά. Διότι και η μορφή τους ήταν λαμπρή, αλλά και το ότι κάθονταν, «ο ένας στο μέρος του κεφαλιού και ο άλλος στο μέρος των ποδιών», φανερώνει ότι γνώριζαν κάτι παραπάνω και ότι, αν ερωτούνταν, θα μπορούσαν να διδάξουν. Και το ότι είπαν: «Γιατί κλαις;» είναι γεμάτο από πολλή συμπάθεια. Διότι, για να μην ταραχθεί ως γυναίκα, με αυτήν την ερώτηση καταστέλλουν την ταραχή της, ρωτώντας την με τόση συμπάθεια και πραότητα: «Γυναίκα, γιατί κλαις;». Εκείνη, με βαθύ πόνο αλλά και στοργή, απαντά: «Επειδή πήραν τον Κύριό μου», γι' αυτό κλαίω. διότι δεν γνωρίζω πού Τον μετέθεσαν, ώστε να πάω εκεί, να περιπτυχθώ το σώμα Του και να βρω έστω και μια μικρή παρηγοριά. Εσύ όμως, αναλογίσου πως ο Πέτρος αντιπροσωπεύει τον πρακτικό και θερμό χαρακτήρα, ενώ ο Ιωάννης τον θεωρητικό και τον οξυδερκή γύρω από τη γνώση των θείων. Πολλές φορές, λοιπόν, ο θεωρητικός προπορεύεται χάρη στη γνώση και την ευφυΐα. ο πρακτικός μεν υστερεί, αλλά ωστόσο με τη θερμότητα και τη μεγάλη του προθυμία νικά την οξύνοια του άλλου, και έτσι ο πρακτικός βλέπει πρώτος ένα θείο μυστήριο. Ή μήπως δεν συμβαίνει κάτι παρόμοιο και στα μαθήματα; Διότι και σε αυτά, όταν υπάρχουν δύο παιδιά, ο λιγότερο ευφυής και πιο αργός προπορεύεται με την επιμέλειά του, ξεπερνώντας τη νωθρότητα της φύσης του άλλου.

Και στα πνευματικά ζητήματα πολλές φορές αυτός που ασκεί την πρακτική αρετή και είναι απλός στον λόγο, συλλαμβάνει κάποιο νόημα ανώτερο από τον θεωρητικό. Αλλά και κάθε ψυχή που έχει κυριαρχήσει επί των παθών ονομάζεται Μαρία. Έχοντας καθαρθεί, λοιπόν, μέσω της απαθείας, βλέπει τον Ιησού συγχρόνως ως Θεό και ως άνθρωπο. Διότι από τους αγγέλους, αυτός που κάθεται «προς το μέρος του κεφαλιού» είναι σύμβολο της θεότητας, ενώ αυτός που κάθεται «προς το μέρος των ποδιών» είναι σύμβολο της έσχατης σάρκωσης του Λόγου. «Και αφού τα είπε αυτά, στράφηκε προς τα πίσω και βλέπει τον Ιησού να στέκεται, και δεν ήξερε ότι είναι ο Ιησούς. Της λέει ο Ιησούς: Γυναίκα, γιατί κλαις; Ποιον ζητάς; Και εκείνη, νομίζοντας ότι είναι ο κηπουρός, του λέει: Κύριε, εάν εσύ τον σήκωσες, πες μου πού τον έβαλες, και εγώ θα τον πάρω».