Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 20:19

Πάλι, στη ρήση του μακαρίου Πρόκλου για τον Χριστό, η οποία λέει ότι «Εκείνος γεννήθηκε αφθάρτως, Αυτός που εισήλθε ακωλύτως και ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, του οποίου ο Θωμάς είδε τη σύζευξη των φύσεων», οι Γαϊανίτες, αντί για το «ἀφθάρτως» που γράφεται με ω, λένε «ἄφθαρτος»· και αντί να εκλάβουν ως ομολογούμενο το άρθρο της φράσεως «οὗ τὴν συζυγίαν τῶν φύσεων» — δηλαδή του Χριστού —, εκείνοι πάλι το παρουσιάζουν ως αρνητικό, λέγοντας: «οὐ τὴν συζυγίαν τῶν φύσεων ὁ Θωμᾶς ἑωρακώς», και τα εξής.

Ορίστε: Και από εδώ μαθαίνουμε ότι πριν από το πάθος το πανάγιο σώμα του Χριστού ήταν φθαρτό, ενώ μετά την τριήμερη έγερση άφθαρτο. Δηλαδή, πριν από το πάθος, ως ρευστό, είχε διάφορες ρεύσεις, δηλαδή αίματος, ιδρώτα, πτυσμάτων και δακρύων· μετά όμως τη δική του ανάσταση από τους νεκρούς, αν και έφαγε κατ’ οικονομίαν για να βεβαιώσει τους μαθητές, εντούτοις δεν τον βρίσκουμε να έχει κάνει ούτε μία απολύτως έκκριση ή ρεύση ή αποβολή, ούτε να έχει πτύσει, ούτε να έχει δακρύσει, ούτε να έχει ιδρώσει, ούτε να έχει αιμορραγήσει· αλλά ούτε να έχει πλέον συναναστραφεί αμαρτωλούς, ούτε να έχει κοιμηθεί, ούτε να έχει διψήσει, ούτε να έχει πεινάσει· αλλά μετά την ανάσταση έφαγε έτσι, όπως η φωτιά τρώει το κερί και όπως έφαγαν οι άγγελοι στην περίπτωση του Αβραάμ. Γι’ αυτό, πριν από το πάθος, ο Χριστός δεν φάνηκε σε διάφορες μορφές και σχήματα, με μεταβαλλόμενα χαρακτηριστικά προσώπου, όπως μετά την ανάσταση, όταν φανερώθηκε με άλλη μορφή στη Μαγδαληνή, και με άλλο σχήμα σε εκείνους που ήταν μαζί με τον Κλεόπα, και πάλι αλλιώς στη θάλασσα της Τιβεριάδος. Και πάλι, πριν από το πάθος, παρότι μπορούσε, δεν φάνηκε την ίδια ώρα σε διαφορετικούς τόπους, για να μη θεωρηθεί πάλι φαντασία· αλλά έκανε τις κατά τόπον μεταβάσεις σύμφωνα με την κοινή φύση των σωμάτων. Μετά όμως τη δική του έγερση από τους νεκρούς, όταν πλέον το πανάγιο σώμα του αναστήθηκε και κατέστη ελαφρό και πνευματικό και λεπτότατο και άφθαρτο, τότε χωρίς κανένα εμπόδιο βγήκε και από σφραγισμένο τάφο, και εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και μέσα στην ίδια ώρα, όταν ήδη είχε βραδιάσει, κατά την ημέρα που αναστήθηκε, φάνηκε στους μαθητές και στην Ιερουσαλήμ και στην Εμμαούς.

Διότι τότε, όταν καταδιώκονταν, και οι υιοί των προφητών κρύβονταν μυστικά στα σπήλαια από τον Αβδιού. Ή ίσως σε αυτά μεν, επειδή είναι παλαιά, δεν έτυχε να εγκύψουν, όμως δεν διατηρούν καμία απολύτως ανάμνηση ούτε των όσων αναφέρονται στο Ευαγγέλιο; Διότι και οι μαθητές «εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων» αποσύρονταν κρυπτόμενοι, και ο Παύλος στη Δαμασκό, όταν αναζητούνταν από τον εθνάρχη, «καταβιβάστηκε από το τείχος μέσα σε κοφίνι και διέφυγε από τα χέρια εκείνου που τον αναζητούσε».

Επομένως, ο Χριστός ας νοείται ευσεβώς ως το συναμφότερο. Εάν δε και το σώμα αποκαλείται σε πολλά σημεία από τη Γραφή «Χριστός», όπως όταν λέει ο μακάριος Πέτρος διδάσκοντας τον Κορνήλιο «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα», και πάλι προς τους Ιουδαίους «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα ο οποίος αναδείχθηκε σε εσάς από τον Θεό», και πάλι ο μακάριος Παύλος προς τους Αθηναίους: «μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας βεβαιότητα σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς». Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία ότι η ανάδειξη και η αποστολή ταυτίζονται με το χρίσμα, από τα οποία μπορεί να μάθει όποιος επιθυμεί, ότι δεν υπάρχει καμία διαφωνία στα λόγια των αγίων, αλλά με διαφορετικούς τρόπους ονομάζουν την ένωση του Θεού Λόγου που έγινε με τον άνθρωπο εκ της Μαρίας, άλλοτε μεν «χρίσμα», άλλοτε δε «αποστολή», και άλλοτε «ανάδειξη». Επομένως, αυτό που λέγεται από τον μακάριο Πέτρο κηρύττει ορθή και ανόθευτη τη θεότητα του Μονογενούς, χωρίς να χωρίζει την υπόσταση του Θεού Λόγου από τον άνθρωπο εκ της Μαρίας. Μη γένοιτο! Διότι, πώς θα μπορούσε [να τον χωρίσει] εκείνος που άκουσε κατ' επανάληψη το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Μέσω του οποίου, ακόμη και μετά την ανάσταση, ενώ εισήλθε με το ίδιο σώμα «ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» προς όλη την ομήγυρη των αποστόλων, και εάν υπήρχε οποιαδήποτε δυσπιστία εξαιτίας αυτού, τη διέλυσε λέγοντας: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Εφόσον λοιπόν ταυτόχρονα είναι Θεός και άνθρωπος, υψηλός μεν εξαιτίας του Πατρός που τον γέννησε· διότι είναι αληθινά Θεός εκ Θεού και Υιός εκ Πατρός· ταπεινός δε εξαιτίας μας, διότι έγινε για χάρη μας άνθρωπος όμοιος με εμάς· να έχεις ατάραχο τον νου σου, όταν τον ακούς να λέει: Ανεβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας και Θεό μου και Θεό σας. Διότι θα ταίριαζε και θα ήταν πολύ φυσικό, ως Θεός μεν και Υιός κατά φύση να αποκαλεί Πατέρα τον γεννήτορά του, ενώ ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, να ονομάζει τον Θεό, δικό του Θεό. <Έρχεται η Μαρία η Μαγδαληνή και αναγγέλλει στους μαθητές ότι είδε τον Κύριο και ότι της είπε αυτά.> Θεραπεύεται το γένος που είχε κατεξοχήν νοσήσει, εννοώ το γένος των γυναικών, μέσω της φιλανθρωπίας του Σωτήρα μας, ο οποίος ανακεφαλαιώνει κατά κάποιον τρόπο την αρχή των δικών μας ασθενειών και μεταβάλλει τα μεταγενέστερα προς το καλύτερο. Διότι η Μαρία αναγγέλλει ότι είδε τον Κύριο να έχει διαφύγει τα δεσμά του θανάτου και τα όσα τον άκουσε να λέει, και μετέφερε στους μαθητές τους λόγους της ζωής και τις απαρχές των θείων ευαγγελίων. <Όταν λοιπόν έπεσε το βράδυ εκείνης της ημέρας, της πρώτης της εβδομάδος, και ενώ οι θύρες ήταν κλειστές εκεί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι μαθητές του εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, ήλθε ο Ιησούς, στάθηκε στο μέσο και τους λέει: Ειρήνη σε εσάς.>

Εφόσον, λοιπόν, το κράτος του θανάτου αναπτύσσεται μόνο γύρω από ό,τι από τη φύση του υπόκειται σε φθορά, λογικά και η δύναμη της αναστάσεως θα πρέπει να νοηθεί οπωσδήποτε ως προς αυτό, ώστε να παραλύσει η δύναμη εκείνου που άσκησε τυραννία. Το ότι δε ο Κύριος εισήλθε με τις θύρες κλειστές, θα συγκαταλεχθεί με τα υπόλοιπα σημεία του από τους συνετούς. Και ασπάζεται τους αγίους μαθητές. Διότι λέει «ειρήνη σε εσάς», δηλώνοντας ότι ο ίδιος είναι η ειρήνη. Διότι σε όποιους είναι παρών ο Χριστός, σε αυτούς οπωσδήποτε θα ακολουθήσει και η διατήρησή τους σε ατάραχο πνεύμα. Αυτό ακριβώς ευχόταν και ο Παύλος να δοθεί από τον Θεό στους πιστεύοντες σε Αυτόν, λέγοντας: «Η ειρήνη του Χριστού, η υπερέχουσα πάντα νουν, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας»· και λέγοντας ειρήνη του Χριστού, που υπερβαίνει κάθε νου, δεν εννοεί άλλη από το Πνεύμα Του, του οποίου εάν κάποιος μετάσχει, θα είναι πλήρης από κάθε αγαθό. <Χάρηκαν, λοιπόν, οι μαθητές όταν είδαν τον Κύριο.> Την αλήθεια των λόγων του Σωτήρα επιβεβαιώνει και σε αυτό πάλι ο μακάριος Ευαγγελιστής, λέγοντας ότι οι μαθητές πλημμύρισαν από ευφροσύνη και χαρά, επειδή ακριβώς είδαν τον Ιησού. Διότι θυμόμαστε ότι, όταν τους ανέπτυσσε αινιγματικά τους λόγους περί του τιμίου σταυρού και της εκ νεκρών αναστάσεως, έλεγε: «Λίγο ακόμη και δεν θα με βλέπετε, και πάλι λίγο και θα με δείτε, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσάς».

Διότι χαίρονταν βέβαια οι Ιουδαίοι, οι οποίοι είχαν τον νου τους γεμάτο από κάθε είδους παραφροσύνη, βλέποντας τον Ιησού προσηλωμένο στον σταυρό· ενώ η καρδιά των αγίων μαθητών βάραινε από ακράτητη και εξαιρετικά δυσβάσταχτη λύπη. Αλλά επειδή είναι εκ φύσεως ζωή, αφού κατέλυσε το κράτος του θανάτου αναστήθηκε πάλι, και έτσι η χαρά των Ιουδαίων έσβησε, ενώ για τους αγίους αποστόλους ο θρήνος μεταβλήθηκε σε χαρά, και άνθισε μέσα τους μια ευφροσύνη εντελώς αμετάκλητη και αναφαίρετη. Διότι ο Χριστός δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον, αφού πέθανε μία φορά «για την αθέτηση της αμαρτίας», όπως έχει γραφτεί. Επειδή ζει και υπάρχει αιώνια, είναι φανερό ότι θα διατηρήσει ατελείωτη τη χαρά σε όσους ελπίζουν σε Αυτόν. Τους χαιρετά δε πάλι, λέγοντας το συνηθισμένο εκείνο, δηλαδή «Ειρήνη υμίν», θέτοντας το σαν έναν νόμο για τα τέκνα της Εκκλησίας. Γι' αυτό ακριβώς, ιδιαίτερα στις άγιες συνόδους ή συνάξεις, στις ίδιες τις αρχές του μυστηρίου, αυτό λέμε και εμείς μεταξύ μας. Διότι το να ειρηνεύουμε μεταξύ μας και με τον Θεό, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πηγή και αρχή κάθε καλού.

Διότι τόσο ακριβής υπήρξε η παρατήρηση αυτού που συνέταξε το βιβλίο, και με τόση μεγάλη προσοχή έκανε αυτή την παρατήρηση, ώστε να μην πει απλώς ότι ο Χριστός φανέρωσε τον εαυτό Του στους αγίους μαθητές, αλλά ότι αυτό έγινε «μετά από οκτώ ημέρες», και μάλιστα ενώ αυτοί ήταν συγκεντρωμένοι. Διότι το να έχουν συγκεντρωθεί όλοι σε ένα σπίτι, τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει παρά αυτό; Επομένως, λέμε εκείνο εξαιτίας αυτής της ακριβούς και αξιοθαύμαστης παρατήρησης, ότι ο Χριστός καθιστούσε με αυτόν τον τρόπο φανερό σε εμάς τον χρόνο των συνελεύσεων, δηλαδή των συνάξεων στο όνομά Του. Διότι πάντοτε επισκέπτεται και, κατά κάποιον τρόπο, συνυπάρχει με όσους έχουν συγκεντρωθεί για χάρη Του, και μάλιστα κατά την όγδοη ημέρα, δηλαδή την Κυριακή· διότι ας αναλογιστούμε, αν θέλετε: τη μια φορά εμφανίστηκε στους άλλους μαθητές, και την άλλη πάλι εμφανίζεται σε αυτούς ενώ ήταν παρών και ο Θωμάς. Είναι γραμμένο λοιπόν λίγο πιο πίσω: «Όταν λοιπόν βράδιασε, εκείνη την ημέρα, την πρώτη της εβδομάδος, και ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, στάθηκε στο μέσο». Κατανόησε λοιπόν πώς την πρώτη ημέρα της εβδομάδος, δηλαδή την Κυριακή, φανερώθηκε στους μαθητές ενώ ήταν συγκεντρωμένοι, και πάλι, εξίσου, εμφανίζεται κατά την επόμενη όγδοη ημέρα. Διότι δεν πρέπει να υποθέσουμε, επειδή είπε «μετά από οκτώ ημέρες», ότι εννοεί την ένατη, αλλά λέει κάτι τέτοιο συμπεριλαμβάνοντας στον αριθμό και την ίδια την όγδοη ημέρα, κατά την οποία φανερώθηκε.

Διότι για τον λόγο αυτό άφησε και τα σημάδια των καρφιών, χωρίς να τα εξαλείψει, ούτε και το σημάδι της λόγχης, καίτοι εισήλθε με κλειστές τις θύρες. Διότι το σαρκικό του σώμα αναστήθηκε πνευματικό, όχι όμως κάποιο άλλο πέραν αυτού που υπήρχε, αλλά το ίδιο ακριβώς που υπήρχε, το οποίο ενώθηκε με τη θεότητα και στολίστηκε με τη λεπτότητα του πνεύματος. Εάν, πράγματι, δεν υπήρχε η λεπτότητα του πνεύματος, ποια οπή θα μπορούσε να δεχθεί ένα ογκώδες σώμα; Αλλά, για να δείξει ότι αυτό το δικό μας φθαρτό ενδύεται πραγματικά την αφθαρσία (διότι, αν και είναι θνητό, ενδύεται την αθανασία), εισήλθε μεν κεκλεισμένων των θυρών, για να δείξει το παχυμερές ως λεπτομερές και το θνητό ως αθάνατο και το φθαρτό ως άφθαρτο· για να ελέγξει δε όλους εκείνους που απιστούν στη σωτηρία μας, εννοώ δηλαδή στην ανάσταση, Εκείνος που μεταβάλλει το σώμα σε λεπτότητα και που συγκέρασε τη 〈σάρκα〉 με το πνεύμα 〈μετά την〉 ανάσταση, δεν εξάλειψε τις ουλές των καρφιών ούτε το σημάδι της λόγχης, αλλά έδειξε το ίδιο το σώμα που έπαθε πάνω στον σταυρό, για να αποδείξει ότι αυτό που αναστήθηκε δεν ήταν κάποιο άλλο, ούτε φύτρωσε κάποιο έτερο από αυτό, αλλά το ίδιο που έπαθε έγινε απαθές, και ο ίδιος ο κόκκος που έπεσε αναστήθηκε, και αναστήθηκε άφθαρτος. Και για να μη νομίσουμε πάλι ότι εγέρθηκε κάποιο μέρος από αυτό, * ολόκληρο δεν είδε διαφθορά (διότι λέγει: «δεν θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά»), αλλά ολόκληρο αναστήθηκε, διότι λέγει: «ανέστη, δεν είναι εδώ». Αν όμως εγέρθηκε και δεν είναι εδώ, αληθινά αναστήθηκε· και οι Γραφές δεν σφάλλουν, αφού αποτελούν τη ζωή μας.

Διότι αφενός είναι Θεός και αφετέρου άνθρωπος, και ο μεν είναι στον ουρανό, ο δε επί της γης, εξαιτίας των λειψάνων που βρίσκονται επί της γης, με εξαίρεση εκείνους που αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί στον νυμφώνα, όπως αναφέρει το άγιο Ευαγγέλιο: «πολλά σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί Του στην αγία πόλη». Και ποια ονομάζει «αγία πόλη» αυτήν; Διότι ο λόγος εκπληρώνεται και για τις δύο, και για την επίγεια και για την επουράνια. Διότι το ότι εισήλθαν μαζί Του πρώτα στην επίγεια Ιερουσαλήμ, αυτό είναι φανερό. Όμως, πριν αναβεί ο Σωτήρας στον ουρανό, κανείς δεν είχε αναβεί, παρά μόνο όταν ανέβηκαν μαζί Του. «Διότι κανένας δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου». Αλλά σχετικά με αυτά, όταν φτάσαμε στο αντίστοιχο χωρίο, υποδείξαμε τις δύο φράσεις. Εάν όμως κάποιος ρωτήσει αν άραγε εισήλθαν στην Ιερουσαλήμ, ας μάθει ότι εκείνη την ημέρα, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, παρουσιάστηκε ο Ιησούς εκεί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι μαθητές, και τους λέει: ειρήνη σε εσάς». 8. Έπειτα, σχετικά με το θέμα αυτό θα πιάσω πάλι τη συνέχεια του λόγου, ότι αναγκαίως η Εκκλησία το επιτελεί αυτό, έχοντας παραλάβει την παράδοση από τους Πατέρες. Ποιος άλλωστε θα μπορέσει να καταλύσει τον θεσμό της μητέρας ή τον νόμο του πατέρα;

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Αʹ. Ενώ ο φόβος των Ιουδαίων κατείχε τους μαθητές του Σωτήρος, αναφέρει λοιπόν ο Ιωάννης ότι οι μαθητές ήταν συγκεντρωμένοι μαζί σε μια οικία, με κλειστές τις θύρες εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων. Πώς τότε ο Πέτρος και ο Ιωάννης μετέβησαν στο μνήμα;

Γι' αυτό τον λόγο, οι άνδρες δεν πήγαν μέσα στη νύχτα, ούτε καν ενώ είχε ακόμη σκοτάδι, αλλά ενώ ήδη καταύγαζε η λαμπρή ημέρα. Εάν πάλι το Ευαγγέλιο αναφέρει ότι οι μαθητές ήταν συγκεντρωμένοι όλοι μαζί εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, και ύστερα κάποιος προβάλει την αντίρρηση λέγοντας: «Πώς λοιπόν αυτοί που ήταν κλεισμένοι πήγαιναν στο μνημείο στο φως της ημέρας;», θα απαντήσουμε ότι, όσον αφορά εκείνους που έμεναν μέσα στην πόλη ανάμεσα στους Ιουδαίους, ήταν φυσικό να είναι όλοι μαζί κλειδωμένοι και συγκεντρωμένοι σε ένα σπίτι· όσοι όμως πήγαιναν στο μνήμα, επειδή βρίσκονταν έξω από την πόλη, απείχαν πολύ και από τον φόβο των Ιουδαίων, καθώς πορεύονταν σε τόπο έρημο και χωρίς ανθρώπους. Ίσως βέβαια, έχοντας σταθεί ανώτεροι από τον φόβο, ο Πέτρος και ο Ιωάννης από τους μαθητές, είχαν το θάρρος να βγουν πιο τολμηρά από το σπίτι, ενώ οι άλλοι δεν τολμούσαν να το πράξουν, ή ίσως το έπραξαν μόνο αυτοί, για τους οποίους μαρτυρείται ότι και σε άλλες περιπτώσεις αξιώθηκαν μεγαλύτερης τιμής σε σχέση με τους υπόλοιπους αποστόλους.

Ότι οι δύο ευαγγελιστές κατέγραψαν την ίδια οπτασία, η οποία συνέβη κατά την ίδια ακριβώς ώρα και ημέρα, πρέπει να αποδειχθεί πρώτα· και αυτό θα γίνει φανερό σε εσένα, εάν μελετήσεις με ακρίβεια τη Γραφή. Διότι ο μεν Ιωάννης, αφού προανέφερε: «Τη δε μία των Σαββάτων έρχεται η Μαρία η Μαγδαληνή αναγγέλλοντας στους μαθητές ότι είδε τον Κύριο και ότι της είπε αυτά», στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας: «Όταν βράδιασε εκείνη την ημέρα, και ενώ οι μαθητές ήταν συγκεντρωμένοι, ήλθε ο Ιησούς, στάθηκε στο μέσο και είπε: Ειρήνη υμίν». Ώστε, είναι σαφές από αυτά ότι κατά την ίδια την Κυριακή, την ημέρα της αναστάσεως, το βράδυ διαδραματίστηκαν αυτά που αναφέρει ο Ιωάννης. Και κατά τον Λουκά θα διαπιστωθεί ότι πρόκειται για την ίδια ημέρα και ώρα. Λέει λοιπόν και αυτός: «Τη δε μία των Σαββάτων, βαθύ όρθρο, ήλθαν οι γυναίκες στο μνήμα». Έπειτα, στη συνέχεια, [αναφέρει] ότι αφού είδαν αγγέλους, επέστρεψαν και ανήγγειλαν στους μαθητές όσα είχαν δει. Ο Πέτρος δε, σπεύδοντας στο μνήμα, φτάνει εκεί και βλέπει τα οθόνια· και αυτά μεν έγιναν βαθύ όρθρο, κατά την αναστάσιμη ημέρα. Λέει δε στη συνέχεια η Γραφή, συνδέοντας τα γεγονότα: «Και ιδού, δύο από αυτούς την ίδια ημέρα πορεύονταν σε ένα χωριό». Αυτοί δε ήταν ο Κλεόπας και ο συνοδοιπόρος του· μαζί με τους οποίους, αφού εισήλθε στην Εμμαούς, έλαβε άρτο, τον ευλόγησε, και δίνοντάς τον σε αυτούς, έγινε άφαντος. Έπειτα προσθέτει: «Και αφού σηκώθηκαν, επέστρεψαν την ίδια ώρα στην Ιερουσαλήμ, και βρήκαν συγκεντρωμένους τους ένδεκα».

Επειδή, λοιπόν, η ίδια οπτασία έχει φανερωθεί και στους δύο, ας δούμε πώς άλλα μεν αναφέρεται στον Λουκά ότι έπραξε και είπε ο Σωτήρας, και άλλα στον Ιωάννη. Ομοίως, βέβαια, και στους δύο αναφέρεται ότι, αφού στάθηκε ανάμεσά τους, τους είπε: «Ειρήνη υμίν». Ειδικότερα όμως στον Λουκά προστίθεται ότι νόμιζαν πως έβλεπαν πνεύμα, και τα εξής.

ΧΟΡΟΣ Ιδού, φθάσαμε στην οικία της Μαρίας, όπου ακούω ότι παρευρίσκονται και οι φίλοι μύστες, παραμένοντας κλειδωμένοι εντός των πυλών, καθώς τρέμουν ακόμη τους μιαιφόνους· και τα κλείθρα των πυλών παραμένουν ασφαλισμένα. Πώς όμως να εισέλθουμε, εφόσον οι θύρες είναι κλειστές;

Πώς, πώς παρίσταται, ενώ οι θύρες είναι κλειστές; Όπως ακριβώς αναστήθηκε ενώ και ο τάφος ήταν κλειστός, και όπως προηγουμένως προήλθε από τις πύλες της Παρθένου, διατηρώντας άθικτα τα κλείθρα της πανάγνου Μητρός.

Στους υιούς Κορέ, ψαλμός ωδής. Ο προφήτης υπαινίσσεται αυτούς από τον λαό που πίστεψαν. Τα θεμέλια του Χριστού· διότι σε αυτά θεμελίωσε την επαγγελία του Πατρός: στο όρος Σιών, στον Γολγοθά, στο όρος των Ελαιών. Αγαπά ο Κύριος. Διότι πράγματι αγαπά [ο Κύριος την Εκκλησία]· επειδή, ενώ αυτές ήταν κλειστές, εισήλθε ο Κύριος και φανέρωσε τον εαυτό Του στους μαθητές. Αυτές λοιπόν τις αγαπά περισσότερο από τις συναγωγές των Ιουδαίων. Ένδοξα. Ο λόγος αφορά τη νέα Ιερουσαλήμ, διότι αυτή κατέχει τα μυστήρια που τελέστηκαν σε αυτήν. Διότι για αυτήν ειπώθηκε ότι είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως. Θα μνησθώ της Ραάβ. Ερμηνεύεται ως πλατυσμός, και η Βαβυλώνα ως σύγχυση. Διότι όσοι έζησαν ρυπαρό βίο και βαρύνθηκαν από τη σύγχυση των δαιμόνων, αυτοί επιγνώρισαν τον Θεό, δηλαδή η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία και υπόσχεται να μνημονεύει. Και ιδού, αλλόφυλοι. Είναι αυτοί που έπεσαν με την πτώση των ειδώλων· διότι οι αλλόφυλοι ερμηνεύονται ως αυτοί που πίπτουν. Και όσοι βρίσκονται στη σύγχυση της πλάνης· διότι η Τύρος ερμηνεύεται ως σύγχυση. Και όσοι ταπεινώθηκαν από τους δαίμονες·

Διότι, εάν ήταν παρών ο Θωμάς, δεν θα αμφέβαλλε καθόλου· και εάν δεν αμφέβαλλε, δεν θα ερευνούσε με περιέργεια· και εάν δεν ερευνούσε, δεν θα ψηλαφούσε· και εάν δεν ψηλαφούσε, δεν θα τον ανακήρυσσε Κύριο και Θεό· και εάν δεν αποκαλούσε τον Χριστό Κύριο και Θεό, δεν θα είχαμε διδαχθεί εμείς να τον ανυμνούμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Ώστε, και όταν απουσίαζε ο Θωμάς, μας καθοδήγησε προς την αλήθεια, και όταν εμφανίστηκε αργότερα, μας έκανε πιο σταθερούς στην πίστη. Έλεγαν λοιπόν οι μαθητές στον Θωμά, ο οποίος προσήλθε τελευταίος: Είδαμε τον Κύριο, είδαμε εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· είδαμε εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή και η αλήθεια»· και βρήκαμε την αλήθεια των λόγων του να λάμπει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα· είδαμε εκείνον που είπε: «Μετά από τρεις ημέρες ανασταίνομαι»· και αφού είδαμε την ανάσταση, προσκυνήσαμε τον Αναστάντα· τον ακούσαμε να μας λέει: «Ειρήνη υμίν», και μετατρέψαμε την ταραχή της λύπης σε ευφροσύνη γαλήνης· είδαμε τα χέρια του που δέχθηκαν τις αιχμές των καρφιών, είδαμε τα χέρια που καταγγέλλουν τη λύσσα των θεομάχων κυνών, είδαμε τα χέρια που ύφαναν για εμάς την αφθαρσία, είδαμε και την πλευρά, η οποία πιο λαμπρά από κάθε κήρυκα διαλαλεί την ευσπλαχνία Εκείνου που πληγώθηκε· αυτήν ακριβώς την πλευρά είδαμε, την οποία υμνούν οι άγγελοι, σέβονται οι πιστοί, και φρίττουν οι δαίμονες.

Και γιατί άραγε εμφανίστηκε το βράδυ; Διότι τότε ακριβώς ήταν φυσικό να είναι περίτρομοι. Το αξιοθαύμαστο όμως είναι, πώς δεν νόμισαν ότι ήταν φάντασμα; Διότι εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και μάλιστα ξαφνικά. Κατά πρώτον, βέβαια, η γυναίκα που είχε προηγηθεί τους καλλιέργησε ισχυρή πίστη· εξάλλου, και ο ίδιος τους παρουσίασε την όψη του καθαρή και ήμερη. Κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν εμφανίστηκε, ώστε να προλάβουν να συγκεντρωθούν όλοι μαζί· διότι η έκπληξη ήταν μεγάλη. Διότι ούτε τη θύρα χτύπησε, αλλά στάθηκε ξαφνικά ανάμεσά τους και τους έδειξε την πλευρά και τα χέρια του. Συγχρόνως δε και με τη φωνή του κατεύνασε τον ταραγμένο λογισμό τους, λέγοντας: «Ειρήνη υμίν»· δηλαδή, μην ταράζεστε· και υπενθυμίζοντάς τους τον λόγο που τους είχε πει πριν από τον σταυρό: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς»· και πάλι: «Σε εμένα έχετε ειρήνη, μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη». Χάρηκαν λοιπόν οι μαθητές, όταν είδαν τον Κύριο. Βλέπεις τους λόγους του να επαληθεύονται με τα έργα; Διότι αυτό που έλεγε πριν από τον σταυρό, ότι «Θα σας δω και πάλι, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν θα σας την αφαιρέσει», αυτό τώρα το εκπλήρωσε στην πράξη. Όλα δε αυτά τους οδηγούσαν σε ακριβέστατη πίστη. Επειδή, λοιπόν, είχαν ανειρήνευτο πόλεμο με τους Ιουδαίους, επαναλαμβάνει συνεχώς το «Ειρήνη υμίν», προσφέροντάς τους την παρηγοριά ως αντίβαρο του πολέμου.

Με τα ασθενή συνενώθηκαν τα ισχυρά, στο ανθρώπινο επιβεβαιώθηκε το θείο του Σωτήρος· σκυλεύθηκε ο άδης, σαλεύθηκε η κτίση, διανοίχθηκαν τα μνήματα, ο νεκρός, όπως είχε πει, εξήλθε. Η σφραγίδα βρισκόταν επί της θύρας, οι φρουροί κατέχονταν από δέος, ενώ ο φρουρούμενος κινούνταν ανεμπόδιστα μεταπηδώντας σαν από οικία σε οικία, μεταβαίνοντας από τον τάφο στο υπερώο, ελέγχοντας τους μαθητές που ήταν καταπτοημένοι, χωρίς να αναμένει το άνοιγμα των θυρών, καθιστώντας γνωστή την έξοδό του από τον τάφο με την είσοδό του προς αυτούς, και εγείροντας με τα λόγια του τους πεπτωκότες. «Ειρήνη υμίν. Μέχρι πότε δεν θα παύετε να δειλιάζετε; Γιατί ταράζεστε μέσα στη γαλήνη; Γιατί φοβάστε μετά τη νίκη; Γιατί έχετε πτοηθεί μετά τα τρόπαια;»

Μόνος του θρηνώντας ο αλάστορας τότε, βρίσκει πάλι έναν άνδρα και τον οπλίζει, ο οποίος ήταν προηγουμένως ανθύπατος. Αυτόν τον εξωθεί εναντίον του πράου. Και αυτός, αφού συνέλαβε και έδεσε τον φίλο του Θεού, τον έκλεισε στη φυλακή και διέταξε τους πάντες να μην του δώσουν ούτε άρτο ούτε νερό ούτε να του μιλήσουν, αλλά να τον αφήσουν αβοήθητο. Με ουράνια τροφή όμως τρεφόταν ο θεολόγος και φίλος του Χριστού. Μετά τη θεία έγερση, λοιπόν, και τη θεϊκή άνοδο στους ουρανούς, μετά τους άλλους εξόρμησες στην υφήλιο, ψαρεύοντας όπως και πρώτα με το δίχτυ της θεολογίας. Αυτούς που κοιμούνταν στον βυθό της απώλειας και στο σκοτάδι, και κατέχονταν από τη ζάλη των αμαρτημάτων, τους ανέσυρες, ένδοξε, προσφέροντάς τους ως καρπό στον Δεσπότη, να του κράζουν ασταμάτητα, ως θεολόγος και φίλος του Χριστού. Ποθώντας σφοδρά, σοφέ Ιωάννη, τον Χριστό που σε αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους, έτρεξες στον τάφο πρώτος από τους άλλους, και αφού είδες την ανάσταση, την ευαγγελίστηκες σε όλους, γράφοντας καθαρά και την έλευσή του προς τους μαθητές του, πώς δηλαδή ήλθε ανάμεσά τους με τις θύρες κλειστές, δωρίζοντας ειρήνη σε όλους τους δικούς του, την οποία κατέπεμψε πλουσιοπάροχα στον κόσμο, ως θεολόγος και φίλος του Χριστού.

Έτσι έκανε με τον Ζακχαίο, έτσι με την πόρνη, έτσι με τον Ματθαίο από το τελωνείο, έτσι με τον Πέτρο που Τον αρνήθηκε τρεις φορές, έτσι και με τον παραλυτικό, τον οποίο, αφού θεράπευσε και βρήκε αργότερα, του είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο»· λέγοντας δε αυτό, έδειξε ότι εξαιτίας της αμαρτίας έπεσε σε εκείνη την ασθένεια, και απαλλασσόμενος από αυτήν έλαβε και την άφεση των αμαρτιών του. Κανένας από αυτούς δεν χρειάστηκε πολλά χρόνια, ούτε νηστεία, ούτε χαμευνία, παρά μόνο επιστροφή και αδίστακτη πίστη και αποκοπή του κακού και αληθινή μετάνοια και πολλά δάκρυα, όπως η πόρνη και ο Πέτρος που «έκλαψε πικρά». Από εδώ ξεκινά η αρχή αυτού του μεγάλου δώρου που αρμόζει μόνο στον Θεό και το οποίο μόνο Αυτός κατείχε. Έπειτα, αφήνει αυτό το χάρισμα στους μαθητές αντί για Εκείνον, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί προς τον ουρανό. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, πώς τους παρέδωσε αυτό το αξίωμα και την εξουσία, και σε ποιους και σε πόσους: στους έντεκα εκλεκτούς, «ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και ενώ ήταν όλοι μαζί συγκεντρωμένοι μέσα, διότι, αφού εισήλθε και «στάθηκε στο μέσο τους, εμφύσησε» και λέει: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους συγχωρούνται, αν τις κρατήσετε, κρατούνται», και προς το παρόν δεν τους δίνει καμία εντολή σχετικά με επιτίμια, επειδή επρόκειτο να διδαχθούν από το Άγιο Πνεύμα.

Ας γίνει αυτός που ησυχάζει θεάρεστα σαν εκείνους που κάθονταν μέσα με κλειστές τις πόρτες εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων· και βλέποντας τον Ιησού να εισέρχεται, ή μάλλον ως πανταχού παρόντα να συνυπάρχει μέσα του, ας ζητήσει και ας λάβει την ειρήνη που Εκείνος δίνει, αλλά και ας Τον υποδεχθεί με φόβο και τρόμο όταν του εμφυσά το Άγιο Πνεύμα. Ας παρατηρήσει δε με ακρίβεια και ας ψηλαφήσει καλά με τα νοερά χέρια του νου και με τις αισθήσεις της ψυχής εάν είναι ο Ίδιος ο επί πάντων Θεός. Διότι δεν θα αγανακτήσει επειδή ερευνάται από αυτόν, αλλά, αποδεχόμενος τον αξιέπαινο δισταγμό του, θα του πει περίπου τα εξής: «Γιατί είσαι ταραγμένος και γιατί ανεβαίνουν λογισμοί στην καρδιά σου;»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΑʹ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ Αδελφοί και πατέρες, ημέρα ειρήνης είναι η Κυριακή· διότι κατ' αυτήν ο Κύριος, αφού κατατρόπωσε τον εχθρό, είπε στους μαθητές: «Ειρήνη υμίν». Λέγοντας δε αυτό, δεν κληροδότησε την ειρήνη μόνο σε εκείνους ούτε για μία μόνο ημέρα, αλλά σε όλους και πάντοτε απευθύνει την ίδια ειρήνη, όπως ακριβώς και σε εμάς τους ταπεινούς.

Αναχωρεί λοιπόν η Μαρία, έχοντας αξιωθεί να ακούσει τέτοια λόγια, και τα αναγγέλλει αυτά στους μαθητές· τόσο καλό πράγμα είναι η επιμονή και η καρτερία. Επίμενε λοιπόν και εσύ, και ίσως μάθεις κάτι, και γίνεις δάσκαλος των μαθητών του λόγου. «Όταν λοιπόν βράδιασε εκείνη την ημέρα, την πρώτη της εβδομάδας, και ενώ οι πόρτες ήταν κλειδωμένες εκεί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι μαθητές εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, ήλθε ο Ιησούς και στάθηκε στο μέσο, και τους λέει: Ειρήνη σε εσάς. Και λέγοντας αυτό, τους έδειξε τα χέρια και την πλευρά του. Χάρηκαν λοιπόν οι μαθητές όταν είδαν τον Κύριο. Τους είπε λοιπόν πάλι ο Ιησούς: Ειρήνη σε εσάς· καθώς με απέστειλε ο Πατέρας, και εγώ στέλνω εσάς. Και αφού το είπε αυτό, εμφύσησε και τους λέει: Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν σε κάποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται· αν σε κάποιους τις κρατήσετε, είναι κρατημένες». Επειδή η Μαρία ανήγγειλε αυτά στους μαθητές, και ήταν φυσικό ή να μην την πιστέψουν ή πιστεύοντάς την να λυπηθούν, επειδή οι ίδιοι δεν αξιώθηκαν να τον δουν, για τον λόγο αυτόν, την ίδια ημέρα, εμφανίζεται σε αυτούς, οι οποίοι διψούσαν μεν, επειδή άκουσαν από τη γυναίκα ότι αναστήθηκε, και φοβούνταν δε τους Ιουδαίους, και γι' αυτό ποθούσαν περισσότερο να δουν τη μόνη τους παρηγοριά. Εμφανίζεται λοιπόν το βράδυ (διότι περίμενε να συγκεντρωθούν όλοι), «ενώ οι πόρτες ήταν κλειδωμένες», για να δείξει ότι έτσι αναστήθηκε, ενώ και ο λίθος ήταν τοποθετημένος στον τάφο.