Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 20:29

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Άκουσε, τέκνο μου, για κάθε πάθος υπάρχει φάρμακο και για κάθε αμαρτία υπάρχει μετάνοια. Αν είσαι εντελώς άπιστος, όπως είπες, και θέλεις να θεραπευτείς από την απιστία, το φάρμακο γι' αυτό είναι η πίστη, το να πιστέψεις χωρίς δισταγμό στον Αγαθό. Αν όμως εξακολουθείς να έχεις απιστία, πρόσεξε μήπως εκπέσεις από εκείνον τον μακαρισμό: «Τρισμακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», διότι έχει γραφτεί: «Πιστέψτε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός». Ιδού, σου έστειλα δεύτερη απόκριση, επειδή δεν πίστεψες την πρώτη. Αν δεχόσουν προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάμβανες μισθό προφήτη, δηλαδή, αν η πρώτη απόκριση δεν προερχόταν από εμένα, αλλά εσύ τη δεχόσουν ως προερχόμενη από εμένα, θα λάμβανες σύμφωνα με την πίστη σου. Διότι είναι πιστός Εκείνος που είπε: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου». Και ως προς το ότι είπες ότι θέλω να στηριχθώ από εσένα και όχι από τον αββά, δόθηκε η πρώτη απόκριση. Γιατί εξομοίωσες τον εαυτό σου με εκείνους που έθεσαν σε δοκιμασία τον Κύριο και έλεγαν: «Δείξε μας σημείο;» Τους οποίους και αποδίωξε ως πειραστές λέγοντας: «Σημείο δεν θα τους δοθεί». Και γιατί δεν παρομοίασες μάλλον τον εαυτό σου με τον Άχαζ, ο οποίος, ενώ του δόθηκε η εντολή να ζητήσει σημείο, το αρνήθηκε λέγοντας: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα πειράξω Κύριον τον Θεό». Αν, αφού άκουσες, πίστευες απλά, θα είχες αποκομίσει μεγάλη ωφέλεια.

Θα ελέγξει δε πάλι τον κόσμο, λέει, περί δικαιοσύνης, διότι πηγαίνω προς τον Πατέρα και δεν με βλέπετε πλέον. Διότι θα συνηγορήσει δικαίως υπέρ εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό μετά την ανάβασή Του στους ουρανούς, ως έχοντες δικαιωθεί δικαίως. Επειδή αποδέχθηκαν ως αληθινό Θεό Εκείνον που δεν Τον είδαν μεν καθόλου, αλλά πίστεψαν ότι συνεδρεύει με τον ίδιο Του τον Πατέρα. Το ότι βέβαια ο Χριστός αποκαλούσε μακάριους αυτούς που πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο, μπορεί κανείς να το μάθει πολύ εύκολα αναπολώντας εκείνα που είπε και έπραξε ο Θωμάς. Καθώς αμφέβαλλε ακόμη για την ανάσταση του Υιού έλεγε: «Εάν δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά Του και δεν δω τα σημάδια των καρφιών, δεν πρόκειται να πιστέψω». Όταν όμως πίστεψε, αφού ο Χριστός του επέτρεψε να πράξει αυτό που ήθελε, ποια λόγια άκουσε; «Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Δικαίως, λοιπόν, έχουν δικαιωθεί και χωρίς να Τον δουν εκείνοι που πίστεψαν, ενώ ο κόσμος απέτυχε να τύχει των ίδιων, επειδή δεν αποδέχθηκε τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη, αλλά προσκολλήθηκε οικειοθελώς στα δικά του κακά.

Κατανόησε, λοιπόν, ότι αφού ψηλάφησε χέρια και πόδια και πλευρά, ο μαθητής τού πρόσφερε την ομολογία, χωρίς να χωρίζει τον Εμμανουήλ σε μια δυάδα υιών, αλλά αναγνωρίζοντάς τον ως έναν και τον αυτόν μαζί με τη σάρκα του· διότι ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τις Γραφές. «Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Είναι υπερβολικά σύμφωνος με τη θεία οικονομία ο λόγος του Σωτήρα, και ικανός να μας προξενήσει πάρα πολύ μεγάλη ωφέλεια. Διότι προνόησε όχι σε μικρό βαθμό και σε αυτό για τις δικές μας ψυχές, επειδή είναι αγαθός και «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Η δε αιτία του θαύματος είναι αυτή. Έπρεπε, δηλαδή, να δείξει ανεξικακία, ως συνήθως, στον Θωμά που έλεγε εκείνο, αλλά και στους άλλους μαθητές μαζί με αυτόν, οι οποίοι νόμισαν ότι είναι πνεύμα και φάντασμα, και να επιδείξει με πολλή προθυμία, για παγκόσμια βεβαίωση, τα σημάδια των καρφιών και τη διάτρηση της πλευράς, και εξίσου, αν και αυτό ήταν πέρα από τη συνήθεια και την ανάγκη, να συμμετάσχει στη βρώση τροφής, ώστε να μην απομείνει απολύτως καμία πρόφαση που να οδηγεί στην απιστία αυτούς που ζητούσαν να ωφεληθούν από τέτοιες αποδείξεις. Ήταν όμως αναγκαίο να θεωρηθεί άξια όχι μικρής προσοχής και η ασφάλεια για εμάς. Έπρεπε, εκτός από εκείνο, να προβλέψει και το άλλο, εννοώ το να μην παρασύρονται διόλου εύκολα στην απιστία εκείνοι που θα ζήσουν στους μελλοντικούς καιρούς.

Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος της προσοχής; Έλα, έλα να μάθεις. Διότι, επειδή ο Κύριος έδωσε προσοχή στο ότι αυτός που αμφέβαλλε ήταν μαθητής, στο ότι, αν και κήρυκας, ο Απόστολος που δίστασε τον αρνείται, άκουσε την επιτίμηση. Ποια; Θέλοντας να συνετίσει εκείνον και να φωτίσει εμάς, πρόσθεσε: Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν.

Διότι αυτοί, λέγει, θα τον δουν με τα μάτια της ψυχής και αυτοί θα κατανοήσουν τη διδασκαλία του. Και αυτά μεν προαναγγέλλονταν με λόγια στο παρελθόν, εκπληρώθηκαν όμως με έργα κατά την έλευση του Σωτήρα μας στους ανθρώπους, τον οποίο οι γιοι των Ιουδαίων, αν και είδαν με τα μάτια τους και άκουσαν τη φωνή του, ούτε κατανόησαν ούτε έτειναν ευήκοον ους στο κάλεσμά του, ώστε να εκπληρωθεί σε αυτούς η προγενέστερη προφητεία που έλεγε: «Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν θα κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε». Αλλά εκείνοι μεν ούτε είδαν ούτε κατανόησαν, ενώ, σύμφωνα με τον λόγο του ίδιου του Σωτήρα, με τον οποίο έχει ειπωθεί: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», οι προερχόμενοι από όλα τα έθνη, οι οποίοι ουδέποτε είχαν διδαχθεί τίποτα γι' αυτόν ούτε γνώριζαν τις περί αυτού Γραφές, εντούτοις και τον είδαν και τον κατανόησαν και έλαβαν τη γνώση της θεότητάς του.

Η ΑΠΑΝΤΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ ΑΝΑΝΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΟΠΑΡΧΗ ΑΒΓΑΡΟ «Μακάριος είσαι που πίστεψες σε εμένα, χωρίς να με έχεις δει. Διότι έχει γραφτεί για εμένα ότι όσοι με είδαν δεν θα πιστέψουν σε εμένα, και ότι όσοι δεν με είδαν αυτοί θα πιστέψουν και θα ζήσουν. Σχετικά δε με αυτό που μου έγραψας, το να έρθω δηλαδή σε εσένα, είναι ανάγκη να εκπληρώσω εδώ όλα εκείνα για τα οποία απεστάλην, και αφού τα εκπληρώσω, τότε να αναληφθώ προς εκείνον που με απέστειλε. Και όταν αναληφθώ, θα σου αποστείλω κάποιον από τους μαθητές μου, για να θεραπεύσει την πάθησή σου και να χαρίσει ζωή σε εσένα και σε όσους είναι μαζί σου».

Το σώμα του Χριστού όμως, επειδή κατείχε μέσα του την πηγή του θείου φωτός, εκλάμποντας από εκεί, φώτισε νοερά αυτόν που δίσταζε, ώστε αμέσως ο Θωμάς να αναφωνήσει θεολογώντας τέλεια: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Ο δε Κύριος του είπε: «Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν», δείχνοντας ότι εκείνοι που έγιναν αυτόπτες μάρτυρες δεν έχουν τίποτα περισσότερο στη δόξα από εκείνους που μέσω αυτών οδηγούνται στην πίστη σε Αυτόν. Και αν δεν είπε «εκείνοι που θα πιστέψουν», αλλά «εκείνοι που πίστεψαν», το έκανε με τη θεία και προγνωστική δύναμη Εκείνου που γνωρίζει τα πάντα πριν δημιουργηθούν, θεωρώντας τα μελλοντικά ως ήδη γεγονότα.

ΓΙΑ ΤΑ ΟΣΑ ΤΕΛΕΣΤΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗ Στην οποία περιέχεται και λόγος περί μετανοίας. Είδαμε πριν από λίγο με τα μεγάλα μάτια της πίστεως τον Χριστό να αναλαμβάνεται, και δεν υστερήσαμε καθόλου έναντι εκείνων που αξιώθηκαν να Τον δουν ως αυτόπτες μάρτυρες, ούτε στερηθήκαμε τίποτα από τη δική τους μακαριότητα εξαιτίας αυτού· διότι «μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν», είπε ο Κύριος· και αυτοί είναι εκείνοι που πληροφορήθηκαν μέσω της ακοής και βλέπουν μέσω της πίστεως.

Αυτά, λοιπόν, κατανοώντας και οι σοφοί των Ελλήνων, ότι δηλαδή τίποτα από όσα φθείρονται δεν καταλήγει στο μη ον, και τίποτα από όσα δημιουργούνται δεν προέρχεται από το μη ον, θεώρησαν τον κόσμο ως αγέννητο και ατελεύτητο. Αλλά η πίστη, υπερβαίνοντας τις έννοιες που προκύπτουν από τη θεώρηση των κτισμάτων, μας ένωσε με τον Λόγο που κατοικεί υπεράνω όλων και με την ακατασκεύαστη και απλή αλήθεια, και κατανοήσαμε, με τρόπο ανώτερο από κάθε απόδειξη, ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν όχι μόνο από το μη ον, αλλά και μόνο με το ρήμα του Θεού. Τι είναι λοιπόν αυτή η πίστη; Άραγε είναι κάποια φυσική δύναμη ή υπερφυής; Υπερφυής, βεβαίως· γι' αυτό «κανείς δεν μπορεί να έλθει προς τον Πατέρα παρά μόνο διά του Υιού», ο οποίος μας ανυψώνει πάνω από τον ίδιο μας τον εαυτό, μας δωρίζει τη θεοποιό απλότητα και μας επιστρέφει προς την ενότητα του συναγωγού Πατρός. Γι' αυτό ο Παύλος «έλαβε χάρη για υπακοή της πίστεως», γι' αυτό «εάν ομολογήσεις με το στόμα σου Κύριον Ιησούν και πιστεύσεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε εκ νεκρών, θα σωθείς», γι' αυτό, σε σύγκριση με εκείνους που είδαν και πίστεψαν σε αυτόν που ζει μετά τους νεκρούς και είναι ο αρχηγός της αιώνιας ζωής, πιο μακάριοι είναι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν. Διότι, αυτά που και το μάτι βλέποντάς τα δυσπιστεί στον εαυτό του και η διάνοια δεν έχει την ικανότητα να κατανοήσει, αυτά, μέσω των υπερκόσμιων οφθαλμών της πίστεως, και τα είδαν και τα σεβάστηκαν. «

Μου φαίνεται δε ότι ήταν μεγάλη και η παρρησία του ανδρός. Αλλά, αν και μιλούσε με ακρίβεια για τα σχετικά με τον Ιησού, ωστόσο είχε ανάγκη από ακόμη ακριβέστερη διδασκαλία. Έτσι, αν και δεν τα γνώριζε όλα, χάρη στην προθυμία του προσέλκυσε το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς ο Κορνήλιος και οι δικοί του. Ίσως πολλοί να επιθυμούν, αν υπήρχε και τώρα, το βάπτισμα του Ιωάννη. Αλλά πολλοί θα παραμελούσαν τον ενάρετο βίο, ή θα θεωρούνταν ότι ο καθένας επιδιώκει την αρετή γι' αυτόν τον λόγο, και όχι για τη βασιλεία των ουρανών. Εξάλλου, θα εμφανίζονταν πολλοί ψευδοπροφήτες, και δεν θα διακρίνονταν πλέον ξεκάθαρα οι δόκιμοι, ούτε θα μακαρίζονταν εκείνοι που αποδέχθηκαν την πίστη με απλότητα. Όπως λοιπόν «μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν», έτσι μακάριοι είναι και εκείνοι που πιστεύουν χωρίς σημεία.

Ουδαμώς. Για ποιον λόγο; Διότι αυτό δεν είναι πίστη· επειδή αυτό το προκάλεσε η ανάγκη και η προφάνεια όσων βλέπουμε, και το ζήτημα δεν είναι αποτέλεσμα ελεύθερης προαίρεσης, αλλά η διάνοια ελκύσθηκε από το μεγαλείο αυτών που έγιναν ορατά. Επομένως, όσο πιο φανερά και καταναγκαστικά είναι τα όσα γίνονται, τόσο ελαττώνονται τα της πίστης· γι' αυτόν τον λόγο δεν γίνονται σημεία τώρα. Και ότι αυτό αληθεύει, άκου τι λέει προς τον Θωμά: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Άρα, όσο πιο φανερά αποδεικνύεται το σημείο, τόσο ελαττώνεται ο μισθός της πίστης. Ώστε, αν και τώρα γίνονταν σημεία, το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε. Διότι το ότι τότε δεν θα τον γνωρίζουμε πλέον διά της πίστεως, το φανέρωσε ο Παύλος λέγοντας: «Διότι τώρα πορευόμαστε διά της πίστεως, όχι διά της οράσεως». Όπως λοιπόν τότε το ότι πιστεύεις δεν σου υπολογίζεται, επειδή το πράγμα είναι ολοφάνερο· έτσι θα γινόταν και τώρα, αν τελούνταν σημεία τέτοια, σαν και αυτά που γίνονταν στο παρελθόν. Διότι, όταν αποδεχόμαστε εκείνα που με κανέναν απολύτως τρόπο δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν με τη λογική, τότε υπάρχει η πραγματική πίστη.

Επομένως, επειδή εσείς, παρόλο που δεν ακούσατε τότε, ακούτε τώρα όχι λιγότερο από όσο θα ακούγατε τότε, επιβάλλεται να μη σας στερήσω από αυτήν την τράπεζα. Διότι και ο Χριστός δεν μακάρισε τούτους εδώ λιγότερο από εκείνους· λέγει συγκεκριμένα: «Επειδή είδες, πίστεψες· μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Μη γίνεστε λοιπόν οκνηροί ως προς την αρετή, για τον λόγο ότι δεν ζήσατε εκείνα τα χρόνια, αλλά βρεθήκατε στον τωρινό καιρό. Διότι, εάν το θέλεις, δεν έχεις ζημιωθεί· όπως ακριβώς πολλοί από εκείνους που έζησαν τότε, επειδή δεν το ήθελαν, δεν ωφελήθηκαν.

Διότι εκείνους μεν που ήταν πιο απλοϊκοί στη σκέψη τους προσέλκυαν τα θαύματα, ενώ τους πιο λογικούς οι προφητείες και οι διδασκαλίες. Όσοι λοιπόν ελκύστηκαν από τη διδασκαλία, αυτοί ήταν πιο σταθεροί από εκείνους που πίστεψαν λόγω των θαυμάτων· τους οποίους άλλωστε και ο Χριστός μακάριζε λέγοντας: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Ότι δε αυτοί δεν ανήκαν στους γνήσιους πιστούς, το αποδεικνύει και η συνέχεια· διότι ο ίδιος ο Ιησούς, λέει, δεν τους εμπιστευόταν τον εαυτό του. Γιατί; Επειδή γνώριζε τα πάντα, και διότι δεν είχε ανάγκη να του δώσει κανείς μαρτυρία για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Δεν έδινε σημασία στα εξωτερικά λόγια, διότι εισχωρούσε μέσα στις ίδιες τις καρδιές τους και έμπαινε στη διάνοιά τους· και γνωρίζοντας σαφώς την πρόσκαιρη θερμότητά τους, δεν τους είχε εμπιστοσύνη ως ολοκληρωμένους μαθητές, ούτε τους εμπιστευόταν όλα τα δόγματα σαν να είχαν ήδη γίνει σταθεροί πιστοί. Το να γνωρίζει όμως κανείς τα όσα υπάρχουν στην καρδιά των ανθρώπων, είναι γνώρισμα του Θεού, ο οποίος έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Διότι εσύ, λέει η Γραφή, γνωρίζεις τις καρδιές ολομόναχος. Δεν είχε ανάγκη, λοιπόν, από μάρτυρες, ώστε να μάθει τη διάνοια των δικών του πλασμάτων· γι' αυτό και δεν τους είχε εμπιστοσύνη, παρά την πρόσκαιρη πίστη τους. Διότι οι άνθρωποι, επειδή δεν γνωρίζουν ούτε τα παρόντα ούτε τα μέλλοντα, πολλές φορές και σε αυτούς που τους πλησιάζουν με δόλο, και σε αυτούς που λίγο αργότερα πρόκειται να αποστατήσουν, τα λένε και τα εμπιστεύονται όλα χωρίς κανέναν δισταγμό· ο Χριστός όμως δεν έπραττε έτσι.

Διότι ήλθαν μεν πολλοί για να σώσουν, και προφήτες και άγγελοι· αλλά ο αληθινός Σωτήρας είναι αυτός, λέγει, ο οποίος παρέχει την αληθινή σωτηρία, και όχι μόνο την πρόσκαιρη. Αυτό αποτελεί γνώρισμα ειλικρινούς πίστεως. Διότι είναι αξιοθαύμαστοι και από τις δύο απόψεις, και επειδή πίστεψαν, και επειδή πίστεψαν χωρίς σημεία· τους οποίους άλλωστε μακαρίζει και ο Χριστός λέγοντας: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν»· και επειδή αυτό το έπραξαν με ειλικρίνεια. Μολονότι δηλαδή άκουσαν τη γυναίκα να λέγει με αμφιβολία, «Μήπως είναι αυτός ο Χριστός;», δεν είπαν και αυτοί ότι «Και εμείς το υποπτευόμαστε», ούτε ότι «Το νομίζουμε», αλλά ότι «Γνωρίζουμε»· και όχι απλώς αυτό, αλλά ότι «Αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου».

Από πού όμως γνώριζε ότι είχε ανοιχτεί και η πλευρά; Το είχε ακούσει από τους μαθητές. Πώς λοιπόν το ένα το πίστεψε, ενώ το άλλο δεν το πίστεψε; Διότι αυτό ήταν πολύ παράδοξο και θαυμαστό. Παρατήρησε, σε παρακαλώ, τη φιλαλήθεια των αποστόλων, πώς δεν αποκρύπτουν τα ελαττώματα, ούτε τα δικά τους ούτε των άλλων, αλλά τα καταγράφουν με πολλή αλήθεια. Εμφανίζεται λοιπόν και πάλι ο Ιησούς, και δεν περιμένει να του το ζητήσει εκείνος, ούτε να ακούσει κάτι τέτοιο, αλλά, χωρίς να πει εκείνος τίποτα, ο Ίδιος προλαβαίνει και εκπληρώνει αυτά που επιθυμούσε, αποδεικνύοντας ότι ήταν παρών την ώρα που ο Θωμάς έλεγε αυτά τα λόγια προς τους μαθητές. Διότι χρησιμοποίησε ακριβώς τα ίδια λόγια, με τρόπο αρκετά επιτιμητικό αλλά και παιδαγωγικό για το μέλλον. Διότι, αφού είπε: «Φέρε το δάχτυλό σου, και δες τα χέρια μου, και βάλε το χέρι σου στην πλευρά μου», πρόσθεσε: «Και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός». Βλέπεις ότι η αμφιβολία ήταν γνώρισμα της απιστίας; Αλλά αυτό συνέβαινε πριν λάβουν το Πνεύμα· έπειτα από αυτά όμως ποτέ πια, αλλά είχαν καταστεί πλέον τέλειοι. Δεν τον επέπληξε όμως μόνο με αυτόν τον τρόπο, αλλά και με όσα είπε στη συνέχεια. Διότι, όταν εκείνος βεβαιώθηκε, ανέπνευσε με ανακούφιση και αναφώνησε: «Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου», του λέει: «Επειδή με έχεις δει, έχεις πιστέψει· μακάριοι όσοι δεν είδαν, και πίστεψαν».

Διότι αυτό ακριβώς είναι γνώρισμα της πίστεως, το να αποδέχεται κανείς τα μη ορώμενα. Επειδή η πίστη είναι η υπόσταση των πραγμάτων που ελπίζονται και η απόδειξη εκείνων που δεν βλέπονται. Εδώ δε δεν μακαρίζει μόνο τους μαθητές, αλλά και εκείνους που επρόκειτο να πιστέψουν μετά από αυτούς. Αν και, λέγει, οι μαθητές είδαν και πίστεψαν. Αλλά δεν αναζήτησαν κάτι τέτοιο, παρά από τα σουδάρια αποδέχθηκαν αμέσως τον λόγο περί της αναστάσεως και, πριν δουν το σώμα, επέδειξαν πλήρη πίστη. Όταν λοιπόν λέει κάποιος σήμερα: «Θα ήθελα να ζω στους καιρούς εκείνους και να βλέπω τον Χριστό να θαυματουργεί», ας αναλογιστεί το: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Είναι όμως άξιο απορίας πώς ένα άφθαρτο σώμα έδειχνε τα σημάδια των ήλων και μπορούσε να ψηλαφηθεί από θνητό χέρι. Αλλά μην ταραχθείς· διότι αυτό που συνέβαινε αποτελούσε έργο θείας συγκαταβάσεως. Διότι ένα σώμα τόσο λεπτό και ελαφρύ, ώστε να εισέλθει ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, είχε απαλλαγεί από κάθε υλική παχύτητα· εμφανίζεται όμως έτσι, προκειμένου να γίνει πιστευτή η ανάσταση, και για να βεβαιωθούν ότι αυτός ήταν που σταυρώθηκε και ότι δεν αναστήθηκε κάποιος άλλος αντί για αυτόν. Γι' αυτό αναστήθηκε φέροντας τα σημάδια του σταυρού, και γι' αυτό τρώει. Οι απόστολοι, πάντως, αυτό πρόβαλλαν διαρκώς ως απόδειξη της αναστάσεως, λέγοντας: «Εμείς που φάγαμε και ήπιαμε μαζί του».

«Έκανε μνεία των θαυμασίων του». Τι σημαίνει το «Έκανε μνεία των θαυμασίων του»; Δεν σταμάτησε, λέει, να θαυματουργεί ακατάπαυστα. Διότι αυτό σημαίνει το «Έκανε μνεία»· δεν έπαυσε, δεν σταμάτησε σε κάθε γενεά να επιτελεί θαύματα, και να αφυπνίζει τους πνευματικά νωθρούς μέσω των θαυμαστών έργων. Διότι ο πνευματικά υψηλός και σοφός δεν θα έχει καμία ανάγκη από τα σημεία· διότι «μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν».

«Μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.» «Ενώ έλεγε αυτά, μια γυναίκα από το πλήθος ύψωσε τη φωνή της και του είπε: Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες. Εκείνος όμως είπε: Μακάριοι είναι μάλλον όσοι ακούνε τον λόγο του Θεού και τον τηρούν.» «Μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι, τους οποίους ο Κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί και θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Και αν έλθει κατά τη δεύτερη φυλακή της νύχτας, ή αν έλθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει έτσι, μακάριοι είναι οι δούλοι εκείνοι.» «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας την πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά τις είδαν από μακριά και τις χαιρέτησαν, και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη. Διότι αυτοί που λένε τέτοια λόγια, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία βγήκαν, θα είχαν τον χρόνο να επιστρέψουν. Τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Γι' αυτό ο Θεός δεν ντρέπεται γι' αυτούς, να ονομάζεται Θεός τους. Επειδή ετοίμασε γι' αυτούς πόλη.» Και λίγο πιο κάτω: «Και τι άλλο να πω πλέον; Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, και τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ και τον Σαμουήλ, και τους προφήτες, οι οποίοι μέσω της πίστης κατατρόπωσαν βασίλεια.»

Του λέγει ο Ιησούς: «Επειδή με είδες, πίστεψες. Μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». ΤΙΤΛΟΣ ΚΖʹ. —Περί δείπνου και συνεστιάσεως. «Μη συνδειπνείς με άνθρωπο φθονερό, ούτε να επιθυμήσεις τα εδέσματά του. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος καταπιεί μια τρίχα, έτσι τρώει και πίνει. Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι άρχοντα, να αντιλαμβάνεσαι με τον νου σου όσα παρατίθενται μπροστά σου». «Δεν υπάρχει τίποτε καλό για τον άνθρωπο, παρά μόνο το να φάει και να πιει, και να δείξει το αγαθό στην ψυχή του.

«Όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός.» «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει.» «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν.» «Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη, και μάλιστα τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι δεν την επιδίωξαν εκ πίστεως, αλλά σαν να προερχόταν από τα έργα. Επειδή σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος, και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα καταισχυνθεί.» «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, ειμή μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εκ πίστεως του Ιησού Χριστού, και όχι από τα έργα του νόμου· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα.» «Διότι εν Χριστώ Ιησού, ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης.» «Πίστη είναι η υπόσταση των πραγμάτων που ελπίζουμε, η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπουμε. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι προπάτορες. Χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν.» «Να γυμνάζεις τον εαυτό σου στην ευσέβεια.»

Διότι εκείνος που τον αναγνώρισε μόνο ως άνθρωπο, δεν έχει ήδη γνωρίσει και τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας δεν είναι άνθρωπος. Αυτή δε η γνώση, δηλαδή το να γνωρίζει κανείς τον Πατέρα ως Θεό και τον ίδιο τον Ιησού ως Θεό, είναι ζωή αιώνια. Και βεβαίως, το να μην το γνωρίζει κανείς αυτό, είναι θάνατος αιώνιος. Και ο Θωμάς αποκάλεσε αυτόν που ψηλάφησε Κύριο και Θεό, και ο μεν ίδιος ελέγχεται διότι δεν πίστεψε προτού να δει, ενώ μακαρίζονται εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.

Και εμείς, προσκυνώντας με πίστη, λιτανεύουμε τις άχραντες εικόνες και μέσω αυτών τα πρωτότυπα. Και αυτό είναι το «μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». «Όλη», λέει, «η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά βρίσκεται στο εσωτερικό», στη βασιλεία των ουρανών, «στολισμένη με χρυσοΰφαντα κρόσσια» αρετών. «Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν, οι πλησίον της θα οδηγηθούν σε εσένα. Θα οδηγηθούν με ευφροσύνη και αγαλλίαση, θα εισαχθούν στον ναό του βασιλιά» του σοφού Σολομώντα. Οδηγήθηκαν «στον Βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν» ακολουθώντας, συνοδεύοντας και προσαγόμενες, λαμπαδηφόρες παρθένες που προπέμπουν στα άγια των αγίων τη θεόνυμφη Δέσποινα. Όμως ο προφήτης δεν αναφέρθηκε μόνο σε αυτές τις παρθένες. Διότι οι παρθένες που οδηγήθηκαν πίσω από αυτήν στον Βασιλιά και Θεό είναι αυτές, όσες μέσω του μαρτυρίου και της άσκησης και της καθαρής παρθενίας πορεύθηκαν πίσω από αυτήν.

Αυτά πιστεύουμε εμείς που τα ακούσαμε, σαν να τα έχουμε δει, ώστε να τύχουμε και εμείς του μακαρισμού. Διότι, λέει, μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν. Αυτό λοιπόν που είδαμε με τα μάτια μας μέσω της πίστεως, και που ψηλάφησαν τα χέρια μας, αυτό και γράφουμε και εικονίζουμε, χωρίς να διαιρούμε ούτε να διαχωρίζουμε μεμονωμένα και χωριστά τη σάρκα που ενώθηκε άπαξ με τη θεότητα. Διότι αυτό είναι άτοπο έστω και να το λέει κανείς, και το να το σκέφτεται αποτελεί ένδειξη της ύψιστης παραφροσύνης. Αλλά και εκείνα πράττουμε και αυτά ομολογούμε ότι τηρούμε, σύμφωνα με την ανέκαθεν επικρατούσα ένθεη και θεσπισμένη παράδοση.

Διότι από τους πιστούς, εκείνοι που δεν είδαν, λαμβάνουν τον μακαρισμό γι' αυτά που δεν είδαν. «Διότι μακάριοι», είπε ο Κύριος, «είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Αν δε ο Χριστός έπινε και οίνο, αν δεν πρέπει να το αποδώσουμε στη θεία εξουσία, τουλάχιστον πρέπει να το αποδώσουμε στη θεία συγκατάβαση, μαζί με τα άλλα στοιχεία της σωτηριώδους οικονομίας. Σε εμάς όμως, για την πλήρη βεβαιότητα και επιβεβαίωση των όσων πρεσβεύονται από τους χριστιανούς, αρκεί επαρκώς η αποστολική παράδοση, η οποία ισχυροποιείται τόσο από τις ιστορικές μαρτυρίες όσο και από την εκκλησιαστική συνήθεια που επικρατεί μέχρι και σήμερα.

Έλεγε δε και ο Κύριος: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», εκείνοι δηλαδή που αποδέχθηκαν την ευσέβεια μέσω της ακοής και του λόγου. 1 Θεσ 2,15-16 Δες την αυξημένη κατηγορία εναντίον των Ιουδαίων, που είναι αντάξια της δολοφονικής τους μανίας. Διότι λέει ότι όλα όσα έκαναν οι Ιουδαίοι, τα έκαναν με σκοπό να αμαρτάνουν, δηλαδή γνώριζαν ότι αμαρτάνουν και συνέχιζαν να αμαρτάνουν. «Για να αναπληρώσουν», λέει, «τις αμαρτίες τους», σαν να αμάρταναν επειδή είχαν χρέος να αμαρτάνουν. Διότι, αν σκότωσαν τον Κύριο από άγνοια, τους προφήτες γιατί τους σκότωσαν; Για τους οποίους υπερηφανεύονται. Εμάς γιατί μας διώκουν; Εσάς γιατί σας κακοποιούν; Τα έθνη γιατί τα εμποδίζουν να σωθούν; Διότι, αν είναι καλό το να προσέλθουν τα έθνη στην πίστη του Χριστού, γιατί δεν προστρέχουν και οι ίδιοι, αλλά επιχειρούν να εμποδίσουν και αυτούς που προστρέχουν; Και αν δεν το θεωρούν καλό, γιατί φθονούν αυτούς που προσέρχονται; Και τι τους νοιάζει αυτούς για τα έθνη; Βλέπεις πώς εκούσια αμαρτάνουν και τα κάνουν όλα «για να αναπληρώνουν πάντοτε τις αμαρτίες τους», δηλαδή για να μην απομακρυνθούν ποτέ από την αμαρτία. Γι' αυτό λέει: «και έφθασε πάνω τους η οργή μέχρι τέλους». Διότι, ενώ αμάρταναν διαρκώς, η οργή τους ακολουθούσε, αλλά αναβαλλόταν δίνοντας χώρο στη μετάνοια, τώρα όμως τους κατέλαβε. 1 Θεσ 4,11 «Να φιλοτιμείσθε». Σε τι;

Τέτοια είναι τα έργα της πατρικής σου αγιωσύνης, τα οποία και τους ορθοδόξους χαροποίησαν και τους πολεμίους έπληξαν, οι οποίοι δέχθηκαν το τραύμα από όπλο που θεωρούσαν δικό τους· διότι δεν πληγώνει τόσο εκείνος που αντιστέκεται εξ αρχής, όσο εκείνος που μετά την πτώση του αγωνίζεται και πάλι εν Κυρίω. Τα δικά μου όμως δεν είναι έτσι όπως τα εγκωμιάζει η αγάπη σου, από την οποία συνηθίζει να κλέβεται, όπως λένε, η αλήθεια· διότι εγώ ο ταπεινός απέχω πολύ από κάθε καλό. Ας είναι έργο της δικής σου θεοπειθούς προσευχής το να φανώ κι εγώ χρήσιμος σε κάτι και να μην εκπέσω από την μερίδα εσάς των αγίων, σε αυτόν τον αγώνα που τώρα βρισκόμαστε. Ο αγώνας βέβαια είναι γνωστός στη θεοσέβειά σου, ότι δηλαδή το να αθλείται κανείς για την εικόνα του Χριστού, είναι αγώνας υπέρ του ίδιου του Χριστού· διότι και τα δύο είναι αχώριστα μεταξύ τους, και όταν ομολογούνται και όταν απαρνούνται. Και οι τωρινοί ομολογητές έχουν αξιωθεί περισσότερο από τους παλαιούς να ακούσουν από τον Κύριο: μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.

ΑΙΡ. Με καθαρμένους οφθαλμούς έχουν δει οι απόστολοι τον Κύριο, με τους οποίους σε εμάς δεν είναι εφικτό να προσβλέπουμε. ΜΣΤ΄. ΟΡΘ. Αλλά τι λέει ο Κύριος προς τον Θωμά; «Επειδή με είδες, πίστεψες. Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Επομένως, όπως είδαν οι απόστολοι και παρέδωσαν, τόσο πριν από το πάθος όσο και μετά την ανάσταση, έτσι παραλάβαμε και εμείς, και έτσι περιγράφουμε τον Χριστό. Διότι δεν μας είπαν ότι με τους οφθαλμούς που έβλεπαν εκείνοι, δεν είναι εφικτό να Τον δούμε και εμείς· αφού και πριν από το πάθος, όταν κινδύνευαν να καταποντιστούν στο πλοίο, ξαφνικά εμφανίστηκε ο Κύριος περπατώντας πάνω στη θάλασσα· πράγμα το οποίο δεν ανήκε στην ανθρώπινη φύση, το να αντέχει δηλαδή το άστατο νερό, όπως λέει ο θείος Διονύσιος, το βάρος υλικών και γήινων ποδιών, και να μην υποχωρεί, αλλά με υπερφυή δύναμη να παραμένει αδιάχυτο. Αλλά όμως, πριν από το πάθος, τα υπερφυσικά τα επεδείκνυε με τη θέλησή Του. Διότι τι υπάρχει που να το θελήσει Εκείνος και να μην είναι στη δύναμή Του; Έτσι λοιπόν, και μετά την ανάσταση, αν και βρισκόταν εκτός υλικής παχύτητας, όποτε το ήθελε επεδείκνυε τα γνωρίσματα της παχύτητας, και τον έβλεπαν, και τον ψηλαφούσαν, και συνέτρωγε μαζί τους· τα οποία αποτελούν ιδιώματα εναργούς περιγραφής.

Άλλο. ΙΣΤ'. Αυτά με τα οποία ορώνται τα καθόλου, είναι ο νους και η διάνοια· ενώ αυτά με τα οποία ορώνται τα καθ' έκαστον, είναι οι οφθαλμοί, οι οποίοι βλέπουν τα αισθητά. Εάν λοιπόν ο Χριστός ανέλαβε την καθόλου φύση μας, και όχι όπως αυτή θεωρείται στο μεμονωμένο άτομο, τότε θα ήταν ορατός μόνο με τον νου και ψηλαφητός με τη διάνοια. Όμως λέει προς τον Θωμά: «Επειδή με έχεις δει, έχεις πιστέψει· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Και πάλι λέει: «Φέρε το δάχτυλό σου εδώ και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου και βάλε το στην πλευρά μου»· φέρνοντας σε επαφή τα αισθητά με τα αισθητά.

«Και μετά από οκτώ ημέρες ήταν πάλι μέσα οι μαθητές του, και ο Θωμάς βρισκόταν μαζί τους. Έρχεται ο Ιησούς, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και στάθηκε στο μέσο, και είπε: Ειρήνη υμίν. Έπειτα λέγει στον Θωμά: Φέρε τον δάκτυλό σου εδώ, και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου, και βάλε το στην πλευρά μου, και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός. Αποκρίθηκε ο Θωμάς και είπε: Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου. Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς: Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Ο Θωμάς δεν ήταν μαζί με τους μαθητές· διότι ήταν επόμενο, λόγω της διασποράς τους, να μην έχει ακόμη συγκεντρωθεί μαζί τους.

Δεν είπε αυτό για να στερήσει τον Θωμά από τον μακαρισμό, αλλά για να παρηγορήσει όσους δεν είδαν. Επειδή, καθώς πολλοί λένε ότι μακάρια είναι τα μάτια που είδαν τον Κύριο, τους παρηγορεί λέγοντας ότι τούτο είναι μάλλον πιο μακάριο, το να πιστέψει κανείς χωρίς να έχει δει. Πώς, όμως, ένα άφθαρτο σώμα φανερώθηκε έχοντας τα σημάδια, και έγινε ψηλαφητό από ανθρώπινο χέρι;