Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 21:17

Έπειτα εμφανίστηκε πάλι στους μαθητές στη θάλασσα της Τιβεριάδας· εκείνοι αλίευσαν πλήθος ιχθύων και έφαγε μαζί τους. Στη συνέχεια προστάζει τον Πέτρο να ποιμαίνει τα πρόβατα, του προαναγγέλλει με ποιον θάνατο πρόκειται να πεθάνει και του δίνει εντολή να τον ακολουθήσει.

Κατά την οργή του θυμού σου δεν σε συμφέρει να τηρήσεις όσα ειπώθηκαν με όρκο και να παραβείς την εντολή του Θεού που λέει: «Ου φονεύσεις». Διότι είναι καλύτερο να μετανοήσεις ενώπιον του Θεού για κάτι που υποσχέθηκες με όρκο να πράξεις, και τελικά να μην το πράξεις, ώστε να μην πέσεις στην καταδίκη του Ηρώδη, ο οποίος, για να τηρήσει τον ασεβή όρκο του, απέκοψε το κεφάλι του Ιωάννη του Προδρόμου και εξέπεσε από την αιώνια ζωή και παραδόθηκε στην πικρή και ατελεύτητη κόλαση. Αντιθέτως, συμφέρει περισσότερο να μετανοήσεις και να ζητήσεις συγχώρεση από τον Θεό, ο Οποίος έχει τη δύναμη να την παράσχει. Διότι μακάριος θα ήταν και ο Ηρώδης, εάν είχε πράξει αυτό. Επειδή όμως δεν το έπραξε, έγινε τρισάθλιος και επικατάρατος εις τον αιώνα. Και ο Πέτρος εξάλλου, ο κορυφαίος των αποστόλων, ορκίστηκε τρεις φορές και αναθεμάτισε τον εαυτό του λέγοντας ότι δεν γνωρίζει τον Σωτήρα, αλλά, αφού μετανόησε με πικρότατο κλαυθμό και γνήσια μετάνοια, εξάλειψε την αμαρτία του και έγινε δεκτός από τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, Χριστό και Σωτήρα. Και όχι μόνο αξιώθηκε της χαράς, όταν ο άγγελος είπε στις γυναίκες: «Πείτε στους μαθητές του και στον Πέτρο...», αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τρεις φορές τον ρώτησε, λέγοντας: «Με αγαπάς Πέτρε;», δείχνοντάς του ότι, διά της καλής μετάνοιας, θεραπεύθηκε η αμαρτία των τριών αρνήσεών του. Μην ορκιστείς λοιπόν ποτέ ξανά, παραβαίνοντας την εντολή του Θεού. Εάν όμως αμαρτήσεις ως προς αυτό, μη διστάσεις να μετανοήσεις.

Κεφάλαιο ΙΘ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Ο καλός ποιμένας δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, γευμάτισαν, λέει στον Σίμωνα Πέτρο ο Ιησούς: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Βόσκε τα αρνία μου». Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Ποίμαινε τα πρόβατά μου». Του λέει για τρίτη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Λυπήθηκε ο Πέτρος, επειδή του είπε για τρίτη φορά το «Με αγαπάς;», και του απάντησε: «Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις όλα· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ». Του λέει ο Ιησούς: «Βόσκε τα πρόβατά μου». ΠΡΑΞΕΙΣ. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, όταν είχαν συγκεντρωθεί οι μαθητές για την κλάση του άρτου, ο Παύλος τους μιλούσε, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει την επόμενη ημέρα· και παρέτεινε τον λόγο του μέχρι τα μεσάνυχτα.

Και επειδή ανασύρθηκε το δίχτυ, είπε πάλι ο Κύριός μας στους αγίους μαθητές: Ελάτε να αριστήσετε, διδάσκοντας φυσικά και μέσω αυτού ότι, μετά τους κόπους και τους ιδρώτες για όσους έχουν κληθεί και σωθεί, θα καθίσουν πάλι μαζί Του στο τραπέζι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, και θα είναι μαζί Του για πάντα, έχοντας μπροστά τους την ανείπωτη τρυφή, η οποία είναι πνευματική βεβαίως, θεία και υπέρτερη του δικού μας νου. Ο Χριστός θέλει σχεδόν να επισημάνει αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: Τους καρπούς των κόπων σου θα φας. Και δεν παίρνουν από μόνοι τους για να φάνε, αλλά μάλλον ο Χριστός τους τα μοιράζει, ώστε πάλι να μάθουμε συμβολικά, ότι και κατά τον καιρό εκείνο πάλι ο ίδιος ο Χριστός θα είναι ο χορηγός των θείων χαρισμάτων σε εμάς και ο διανομέας αυτών που μας ωφελούν, ως Κύριος. Αφού λοιπόν αρίστησαν, λέει ο Ιησούς στον Σίμωνα Πέτρο: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Βόσκε τα αρνία μου. Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Ποίμαινε τα πρόβατά μου. Του λέει για τρίτη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;

Λυπήθηκε ο Πέτρος επειδή του είπε για τρίτη φορά: Με αγαπάς; Και του είπε: Εσύ, Κύριε, γνωρίζεις τα πάντα· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ. Του λέει ο Ιησούς: Βόσκε τα πρόβατά μου.> Προηγήθηκε των άλλων ο Πέτρος και, όπως ήταν φυσικό, υποτίμησε την άφιξη με το πλοιάριο, εξαιτίας της ασύγκριτα θερμής και αξιοζήλευτης αγάπης του για τον Χριστό. Γι' αυτό και πρώτος ανεβαίνει και τραβάει το δίχτυ. Διότι ήταν πάντοτε άνθρωπος αρκετά ευκίνητος, παρακινούμενος υπερβολικά από την προθυμία του να ενεργήσει και να μιλήσει. Γι' αυτό μάλιστα πρώτος ομολόγησε την πίστη, όταν ο Σωτήρας τους απηύθυνε το ερώτημα στα «μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου», λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;». Ενώ δηλαδή οι άλλοι είπαν, άλλοι μεν τον Ηλία, άλλοι δε «τον Ιερεμία ή έναν από τους προφήτες», όταν ρώτησε ξανά ο Χριστός και είπε: «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;», προβάλλει πάλι πριν από τους άλλους ο κορυφαίος και επικεφαλής των άλλων, και λέει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού». Ακόμη και όταν το τάγμα των στρατιωτών βρισκόταν εκεί μαζί με τους υπηρέτες των Ιουδαίων για να μεταφέρουν τον Ιησού στους άρχοντες, οι μεν άλλοι «αφού τον εγκατέλειψαν όλοι, έφυγαν», σύμφωνα με το γραμμένο, ο Πέτρος όμως έκοψε με το μαχαίρι το αυτί του Μάλχου. Διότι πίστευε ότι έπρεπε με κάθε τρόπο να υπερασπιστεί τον Δάσκαλό του, έστω κι αν επιχειρούσε κάτι που δεν ταίριαζε καθόλου σε Εκείνον.

Σε αυτόν, λοιπόν, που έφτασε γρηγορότερα από τους άλλους, του απευθύνει την ερώτηση αν τον αγαπά περισσότερο από αυτούς, και αυτό έγινε τρεις φορές. Ο Πέτρος συγκατανεύει και ομολογεί την αγάπη του, λέγοντας ότι Εκείνος είναι μάρτυρας της διάθεσης που υπάρχει μέσα του· και σε καθεμία από τις ομολογίες ακούει να αναλάβει με διαφορετικό τρόπο τη φροντίδα των λογικών προβάτων.

Διότι αυτός που επιβουλεύτηκε εξολοκλήρου τη δόξα του Χριστού και τόλμησε να αδιαφορήσει για τα ποίμνια που του εμπιστεύθηκαν, με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από εκείνους που δεν Τον γνωρίζουν. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάποτε ο Χριστός προς τον μακάριο Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου, βόσκε τα αρνιά μου». Αν λοιπόν αυτός που ποιμαίνει, αγαπά, τότε οπωσδήποτε μισεί εκείνος που το καταφρονεί. Και αν μισεί, τότε και τιμωρείται, και υποβάλλεται στην καταδίκη των απίστων· όπως ακριβώς συνέβη με εκείνον που έλαβε το τάλαντο για να το εμπορευτεί πνευματικά, και έπειτα δεν έπραξε αυτό, αλλά μάλλον παρουσίασε το δοθέν χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει. Όμως εκείνοι που έλαβαν τα πέντε ή και ακόμη περισσότερα, αφού κόπιασαν και εργάστηκαν φιλότιμα, τιμήθηκαν με τα πιο λαμπρά αξιώματα. Διότι ο ένας άκουσε: «Γίνε άρχοντας πάνω σε δέκα πόλεις»· και ο άλλος σε πέντε. Ενώ ο υβριστής και οκνηρός δούλος, υπέμεινε την έσχατη καταδίκη. Είναι λοιπόν πάντοτε επικίνδυνη η ραθυμία, όσον αφορά τη μυσταγωγία· γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος γράφει σε κάποιους: «Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που είναι ανάμεσά σας, ώστε όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας των πάντων, να λάβετε τον μισθό». Γνωρίζοντας δε ότι η ραθυμία είναι πύλη της απώλειας, είπε ο Παύλος: «Αλίμονό μου, αν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και ότι σε αυτούς που οκνούν στη μυσταγωγία επικρέμαται πικρή, οδυνηρή και δυσδιάφευκτη κόλαση, το αποδεικνύει αμέσως ο Σωτήρας, προσθέτοντας στα πρώτα άλλα δύο παραδείγματα στη σειρά.

Και εμείς οι ίδιοι υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μία μετάνοια και ότι αυτή η σωτηρία συντελείται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά δεν αναιρούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, εφόσον γνωρίζουμε το κήρυγμα της αλήθειας και το έλεος του Δεσπότη, καθώς και το ότι η φύση είναι επιδεκτική συγχωρήσεως, το ευμετάβολο της ψυχής, την ασθένεια της σαρκός, και το πώς η αίσθηση όλων των ανθρώπων αναβλύζει πληθώρα παραπτωμάτων, διότι «κανείς δεν είναι αναμάρτητος και καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα». Και η μεν τέλεια μετάνοια λαμβάνει χώρα στο λουτρό· αν όμως κάποιος περιπέσει σε αμάρτημα, η αγία Εκκλησία του Θεού δεν τον αφήνει να απολεστεί. Διότι του παρέχει τη δυνατότητα της επανόδου, και μετά τη μετάνοια, τη μεταμέλεια. Επειδή στον Κάιν είπε ο Θεός: «Αμάρτησες, ησύχασε», και στον παραλυτικό: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τον Πέτρο ο Κύριος τον ανακαλεί μετά την άρνηση και, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τον προκαλεί τρεις φορές σε ομολογία: «Με αγαπάς, Πέτρε; Με αγαπάς;».

Δεν αποδέχεσαι ούτε τον Δαβίδ που μετανόησε, στον οποίο η μετάνοια διαφύλαξε και το προφητικό χάρισμα; Ούτε τον μέγα Πέτρο, που υπέπεσε σε κάτι ανθρώπινο κατά το σωτήριο πάθος; Ο Ιησούς όμως τον αποδέχθηκε, και με την τριπλή ερώτηση και ομολογία θεράπευσε την τριπλή άρνηση. Ή δεν τον αποδέχεσαι ούτε όταν τελειώθηκε διά του αίματος; Διότι και αυτό είναι ίδιον της δικής σου αλαζονείας.

Ας ποθήσουμε λοιπόν και εμείς τη σωτηρία μας και ας υπακούσουμε σε εκείνους που με έργα και με λόγια μας παρακινούν προς αυτήν. Διότι αρκεί μόνο να θελήσει ο καθένας μας να ακολουθήσει την οδό που οδηγεί στη σωτηρία, και ο καθοδηγητής παρίσταται έτοιμος από τον κοινό Σωτήρα, και ο χορηγός της σωτηρίας είναι πανέτοιμος λόγω της υπερβολικής του φιλανθρωπίας, σαν να είναι αυτόκλητος, ή μάλλον παρακινούμενος από τον ίδιο του τον εαυτό. Ερωτά δε τρεις φορές, ώστε, απαντώντας επίσης τρεις φορές, να ομολογήσει την καλή ομολογία και μέσω της τριπλής ομολογίας να θεραπεύσει την τριπλή άρνηση. Και τρεις φορές τον εγκαθιστά επιστάτη στα δικά του αρνία και πρόβατα, υποδεικνύοντας στον Πέτρο και τις τρεις τάξεις των σωζομένων: τη δουλεία, τη μισθαρνία και την υιοθεσία, ή την παρθενία, τη σώφρονα χηρεία και τον τίμιο γάμο. Αλλά ο Πέτρος, επειδή ρωτήθηκε ξανά και ξανά αν αγαπά τον Χριστό, λυπήθηκε, όπως λέει, από το γεγονός ότι ρωτήθηκε πολλές φορές, νομίζοντας ότι δεν τον πιστεύουν. Επειδή όμως γνώριζε ο ίδιος ότι αγαπά και δεν αγνοούσε ότι αυτό είναι γνωστό σε Εκείνον που τον ρωτούσε, περισσότερο από ό,τι το γνώριζε ο ίδιος ο εαυτός του, σαν να ήταν περισφιγμένος από παντού, δεν ομολογεί μόνο ότι τον αγαπά, αλλά και κηρύσσει ότι αυτός που αγαπιέται από εκείνον είναι ο Θεός των πάντων, λέγοντας: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις τα πάντα, εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ». Διότι η γνώση των πάντων ανήκει μόνο στον Θεό των πάντων.

ΡΓʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Γιατί μετά την ανάσταση ο Κύριος ρώτησε τρεις φορές τον Πέτρο περί αγάπης. Η τριπλή ερώτηση του Κυρίου προς τον Πέτρο περί αγάπης δεν αποτελεί υπόνοια άγνοιας του Δεσπότη· ας μην παραλογίζονται μερικοί με αυτόν τον τρόπο· αλλά το τριπλό της άρνησης, με το τριπλό της συγκατάθεσης, ο αγαθός Ιατρός το εξοστράκισε.

Το να επιθυμεί να πεθάνει μαζί με τον Διδάσκαλο, και να μην αποχωρίζεται από Αυτόν ούτε όταν Εκείνος πέθανε; Αλλά, ω, εκείνη η τριπλή ερώτηση μετά την Ανάσταση, διά της οποίας όχι μόνον διατράνωσε τον εγκάρδιο έρωτα εκείνου προς Αυτόν, αλλά και υπαινίχθηκε τα του τέλους του μέσω της νεότητας, του γήρατος και του αλλότριου περιζώματος, υποδηλώνοντας το σχήμα της αντίστροφης σταύρωσης.

Διότι, επειδή άκουσε τον Χριστό να λέει: «Πέτρε, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου», και να θέτει αυτόν ως τον μέγιστο όρο της αγάπης, τον επέδειξε σε υπερθετικό βαθμό. Μιμούμενοι, λοιπόν, και εμείς αυτόν, έστω και αν δεν αναλαμβάνουμε την οικουμένη, ούτε ολόκληρες πόλεις και έθνη, ας ρυθμίζει τουλάχιστον ο καθένας τη δική του οικία, τη γυναίκα, τα παιδιά, τους φίλους, τους γείτονες.

Διότι Εκείνος μεν πέθανε μία φορά για αυτόν, αυτός όμως πεθαίνει αμέτρητες φορές για το ποίμνιο, εφόσον βέβαια είναι τέτοιος ποιμένας, όπως ακριβώς πρέπει να είναι· διότι ένας τέτοιος ποιμένας μπορεί να πεθαίνει κάθε μέρα. Γι' αυτό και εσείς, γνωρίζοντας τον κόπο του, να συμπράττετε με τις προσευχές, με τον ζήλο, με την προθυμία, με την αγάπη, ώστε και εμείς να γίνουμε δικό σας καύχημα, και εσείς δικό μας. Γι' αυτό άλλωστε και στον κορυφαίο των αποστόλων, ο οποίος τον αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους, αυτό το έργο εμπιστεύθηκε, αφού προηγουμένως τον ρώτησε αν αγαπιέται από εκείνον, για να μάθεις ότι αυτό τίθεται πριν από όλα τα άλλα ως τεκμήριο της αγάπης προς Αυτόν· διότι αυτό το έργο απαιτεί γενναία ψυχή.

Γι' αυτό αναφέρω αυτά τα εγκώμια, για να μάθετε ότι όντως αγαπά τον Χριστό· διότι η μέριμνα για τους δούλους αποτελεί τη μέγιστη απόδειξη της αγάπης προς τον Δεσπότη. Και αυτά δεν τα λέω εγώ, αλλά ο ίδιος ο αγαπώμενος Δεσπότης: «Εάν με αγαπάς», λέει, «ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ας εξετάσουμε λοιπόν αν πράγματι παρέχει προστασία ποιμένα, αν πράγματι δείχνει φροντίδα, αν πράγματι αγαπά τα πρόβατα, αν είναι πράγματι φιλόστοργος προς το ποίμνιο, ώστε να κατανοήσουμε ότι αγαπά και τον Ποιμένα· διότι αυτό, είπε, πως αποτελεί το σημάδι εκείνης της αγάπης. Αυτός λοιπόν ο Πέτρος, εγκατέλειψε όλα όσα είχε, το δίχτυ, όλα τα πράγματα στο πλοίο, και άφησε πίσω του τη θάλασσα, την τέχνη του, την οικία του. Διότι ας μην προσέξουμε αυτό, ότι δηλαδή αυτά ήταν λίγα, αλλά το ότι αποτελούσαν όλα του τα υπάρχοντα· και ας επαινέσουμε την προθυμία του. Επειδή και εκείνη που προσέφερε τα δύο δηνάρια δεν κατέθεσε μεγάλο όγκο χρημάτων, αλλά επέδειξε μεγάλο πλούτο αγαθής προαιρέσεως, όπως ακριβώς και αυτός, μέσα σε πολλή φτώχεια, προσέφερε μεγάλη αφθονία προθυμίας. Διότι ό,τι αποτελούν για κάποιον άλλον τα κτήματα, οι δούλοι, τα οικήματα και το χρυσάφι, αυτό ήταν για εκείνον το δίχτυ, η θάλασσα, η τέχνη και το πλοίο. Ας μην εξετάσουμε, επομένως, το αν άφησε λίγα, αλλά το αν τα εγκατέλειψε όλα.

Το πόσο μεγάλο δείγμα αρετής είναι το να αξιωθεί κανείς από τη χάρη του Θεού μια τέτοια εξουσία, άκουσε τι λέει ο αναστημένος Χριστός στον Πέτρο. Διότι, όταν τον ρώτησε: «Πέτρε, με αγαπάς;» και εκείνος του απάντησε: «Εσύ, Κύριε, γνωρίζεις ότι σε αγαπώ», δεν του είπε ο Χριστός: «Πέταξε τα χρήματα, άσκησε νηστεία, σκληραγωγία, ανάστησε νεκρούς, δίωξε δαίμονες»· τίποτα ούτε από αυτά ούτε από τα άλλα σημεία ούτε από τα κατορθώματα δεν έφερε στο μέσον. Αλλά, προσπερνώντας τα όλα εκείνα, του λέει: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Και το έλεγε αυτό, όχι μόνο επειδή ήθελε να μας υποδείξει το μέγιστο σημείο της αγάπης προς τον Ίδιο, αλλά κατέστησε την αγάπη που επιδεικνύει κανείς για τα πρόβατα ως το πλέον μέγιστο δείγμα της αφοσίωσης προς Αυτόν, σαν να έλεγε: «Εκείνος που αγαπά τα πρόβατά μου, αγαπά εμένα». Δες, λοιπόν, πόσα υπέμεινε για αυτό το ποίμνιο ο Χριστός: έγινε άνθρωπος, έλαβε μορφή δούλου, φτύστηκε, ραπίσθηκε· και τέλος, δεν απέφυγε ούτε τον θάνατο, και μάλιστα τον πιο επονείδιστο θάνατο, διότι έχυσε το αίμα Του πάνω στον σταυρό.

Ανάγνωσε τον Ησαΐα, και σε αυτόν θα βρεις πώς ομιλεί το βέλος: «Και με έθεσε ως βέλος εκλεκτό», λέγει ο Θεός Λόγος, «και μέσα στη φαρέτρα του με έκρυψε». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Ιερεμίας έλεγε προς αυτόν: «Εγώ όμως δεν κοπίασα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα». Πληγωμένος στη διάνοια από αυτό το βέλος ο Δαβίδ έλεγε προς αυτόν: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Πέτρος έλεγε στον Χριστό: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Παύλος, και συνδεδεμένος με τον Χριστό, έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;». Πληγωμένη από αυτό το βέλος η πάνσεμνη Εκκλησία έλεγε: «Ωιμέ, είμαι πληγωμένη από αγάπη». Ω στεναγμός, που μέσα από τα βάθη της καρδιάς αναβλύζει φιλόχριστα νάματα· ω στεναγμός, με τον οποίο ελκύει προς τον εαυτό της τον ουράνιο νυμφίο Χριστό.

Ο Παύλος, λοιπόν, λέει ότι παρηγορείται στις θλίψεις με την παρουσία του Τίτου· όταν όμως εκείνος απουσιάζει, δεν βρίσκει ανάπαυση στο πνεύμα του. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τους αδελφούς είναι δύο πράγματα αχώριστα. Και αυτήν την εντολή, λέει ο Ιωάννης, έχουμε από τον Θεό: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του. Διότι το ίδιο είπε και στον Πέτρο: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Δηλαδή, δείξε την αγάπη σου προς τον Ποιμένα, προνοώντας με επιμέλεια για τα πρόβατα. Ποιο τείχος είναι τόσο αδιάρρηκτο, οχυρωμένο από την αρμονική σύνδεση ογκωδών λίθων και ικανό να αποτρέπει τις επιθέσεις των εχθρών, όσο μια κοινότητα αγίων που είναι συναρμοσμένη με τους δεσμούς της αγάπης και αποκρούει τις επιβουλές του διαβόλου; Και ποια ομορφιά φυτών φυτεμένων στη σειρά, ή ποια αρμονική παράταξη στρατού που προελαύνει με κοσμιότητα και ευπρεπή τάξη μπορεί να συγκριθεί μαζί της; Διότι, ενώ αυτά παρέχουν τέρψη, δεν είναι άραγε τερπνότερη και γλυκύτερη από όλα η ευπρέπεια της φυσικής αρμονίας εκείνων που είναι συναρμοσμένοι μεταξύ τους με την αγάπη; Επειδή αυτή προβάλλει σεμνή και πολύτιμη στα μάτια του Κυρίου. Άκουσε τον Δαβίδ, ή μάλλον τη χάρη του Αγίου Πνεύματος: «Ιδού», λέει, «τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό;». Τίποτα έτερο, τίποτα άλλο από τα επίγεια, παρά μόνο «το να κατοικούν οι αδελφοί ενωμένοι μαζί· σαν το μύρο που εκκενώνεται στο κεφάλι». Οι άγγελοι περιστοιχίζουν τις δικές μας χορείες και ευφραίνονται για εμάς, επειδή μιμούμαστε τον δικό τους τρόπο ζωής.

Βεβαίως και ο κορυφαίος των μαθητών Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, κατά τον καιρό εκείνο του σωτηρίου πάθους, αφού αφέθηκε για λίγο σε κάποια κατ' οικονομίαν εγκατάλειψη, προκειμένου να γνωρίσει την ευτέλεια και την ταλαιπωρία της ανθρώπινης αδυναμίας, υπέπεσε στο παράπτωμα της αρνήσεως. Έπειτα, αμέσως, αφού θυμήθηκε τα λόγια του Κυρίου, βγήκε έξω και έκλαψε πικρά· και με τα θερμά εκείνα δάκρυα, ανατρέποντας την ήττα, κατήγαγε αποφασιστική νίκη. Διότι, όντας εμπειροπόλεμος, αν και έπεσε, δεν κατέρρευσε ούτε απελπίστηκε, αλλά αναπηδώντας προσέφερε πικρότατα δάκρυα από συντετριμμένη καρδιά. Και αμέσως ο εχθρός, όταν τα αντίκρισε, σαν να καίγονταν τα μάτια του από σφοδρότατη φλόγα, απομακρύνθηκε φεύγοντας μακριά και ουρλιάζοντας φοβερά. Ο δε κορυφαίος έγινε ξανά κορυφαίος, και όπως ακριβώς χειροτονήθηκε διδάσκαλος της οικουμένης, έτσι έγινε και υπόδειγμα μετανοίας. Μετά δε τη θεία Έγερση, ο Χριστός, απευθύνοντάς του τρεις φορές τον λόγο: «Πέτρε, με αγαπάς;», διόρθωσε την τριπλή άρνηση, με τον απόστολο να αποκρίνεται: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ».

Διότι αυτό δόθηκε από τον καλό ποιμένα ως το πρώτο έργο και τεκμήριο αγάπης, το να ποιμαίνει κανείς σωτηριωδώς τα λογικά του ποίμνια· και λέγει: «εάν με αγαπάς, Πέτρε, ποίμαινε τα πρόβατά μου», πράγμα που προφανώς σημαίνει ότι και οποιοσδήποτε άλλος με αγαπά μετά από εσένα, οφείλει να ποιμαίνει καλώς τα πρόβατά μου και τα αρνία μου.

Αλλά, αφού τους μετέδωσε την ειρήνη και το Άγιο Πνεύμα και τα όμοια χαρίσματα, έπειτα τους εμπιστεύεται την κηδεμονία όλης της οικουμένης, καθιστώντας τους άρχοντες επάνω σε όλη τη γη. Και αυτά τα έκανε προς όλον τον χορό των Αποστόλων από κοινού. Τον ίδιο όμως τον κορυφαίο, ο οποίος πολλές φορές είχε ήδη προδώσει και αρνηθεί τον προς Αυτόν πόθο και τη στοργή, πώς τον μεταχειρίσθηκε; Διότι όχι μόνο δεν έφερε στο μέσο την άρνηση, ούτε του υπενθύμισε τις συμφωνίες με τις οποίες είχε ορκισθεί ότι δεν θα αρνηθεί να συμμετάσχει στον θάνατο του Διδασκάλου — συμφωνίες των οποίων έγινε αμέσως παραβάτης, χωρίς να περάσει ούτε λίγος χρόνος — αλλά, αφού έστειλε εκείνους που θα ανήγγελλαν την Ανάσταση, τον τίμησε και με αυτόν τον τρόπο χωριστά από τους άλλους. Και όταν συναντήθηκε μαζί του, του μίλησε φιλικά, και τον ρωτά αν ο πόθος του προς Αυτόν είναι μέσα του μεγαλύτερος από ό,τι στους άλλους συντρόφους του. Και όταν ο Πέτρος είπε ότι Τον αγαπά, τον ρωτά πάλι το ίδιο· και αφού άκουσε ξανά το «Σε αγαπώ», τον ρωτά και πάλι αν αγαπάται από αυτόν. Και, όπως μου φαίνεται, δεν θα σταματούσε να τον ρωτά πολλές φορές, αν ο Πέτρος, στενοχωρημένος, δεν έλεγε ότι, για να μάθει Εκείνος πως αγαπάται, δεν έχει ανάγκη από πολλά λόγια, αφού γνωρίζει τα πάντα.

Όταν ο Κύριος ρωτούσε τον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;», δεν ρωτούσε επειδή ο ίδιος, που τα γνωρίζει όλα, ήθελε να μάθει· αλλά, επειδή επρόκειτο να του εμπιστευθεί το ποίμνιο, το κάνει αυτό για να δείξει πόση πρόνοια έχει για το ποίμνιο. Διότι αυτός που εγκαθιστά στο ποίμνιο εκείνον που φλέγεται από πολλή αγάπη προς τον Δεσπότη, παρουσιάζει αναμφίβολα πόση στοργή έχει για τα πρόβατα. Για την ίδια αιτία ρωτάει και τρίτη φορά, αποδεικνύοντας την πολλή του φροντίδα για τα λογικά πρόβατα. Συγχρόνως, όμως, διαγράφει και κάποιον βαθμό σε όσους ποιμαίνονται, παραγγέλλοντάς του να ποιμαίνει πρώτα τα αρνία, έπειτα τα προβατάκια, τα οποία, ενώ ήταν πρόβατα, εξαιτίας κάποιων σφαλμάτων που ελάττωσαν την αρετή και την τελειότητά τους, υποβιβάστηκαν σε προβατάκια· και, τέλος, την τρίτη φορά, προσθέτει τα τέλεια πρόβατα.

Αν όμως ομολογείς ότι δεν είσαι τέτοιος όπως σε περιέγραψε ο λόγος, αλλά μάλλον νομίζεις ότι ανεβαίνεις προς τα ύψη από τα χαμηλά, ω της τόλμης, ω της σκοτίσεως, ω της έσχατης άγνοιας! Διότι αυτές οι σκέψεις και τα φρονήματα δεν ανήκουν σε λογικούς ανθρώπους, αλλά σε ανόητους και ειδωλολάτρες, ή καλύτερα σε νεκρούς, που δεν βλέπουν, δεν αισθάνονται, δεν ζουν, που δεν γνωρίζουν καθόλου τον Θεό και ποιο είναι το κριτήριο του Θεού που πρόκειται να μας κρίνει. Το ότι, βέβαια, το να προΐσταται κανείς ενός ποιμνίου και να μεριμνά για τη σωτηρία των πλησίον μας είναι ωφέλιμο, ως κάτι που ολοκληρώνει την αγάπη η οποία αποτελεί το κεφάλαιο του νόμου και των προφητών, κανείς δεν θα το αρνηθεί. Άλλωστε και στον Πέτρο ο Χριστός, αφού τον ρώτησε τρεις φορές αν Τον αγαπά, και εκείνος απάντησε «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ», του ανταπάντησε: «Ποίμαινε, αν με αγαπάς, τα πρόβατά μου». Το ότι όμως δεν πρέπει κανείς να ορμά σε αυτή τη διακονία άσκοπα ούτε και ο οποιοσδήποτε τυχαίος, αλλά να το πράττει με προσεκτική περίσκεψη και φόβο, είναι απολύτως φανερό σε όσους δεν έχουν εντελώς σκοτισμένο τον οφθαλμό της ψυχής. Διότι πολλοί, χωρίς να γνωρίζουν καν τη σημασία αυτού του ίδιου του ρήματος, ούτε να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο ο Κύριος πρόσταξε τον Πέτρο να ποιμαίνει τα πρόβατά Του, αλίμονο, αναλαμβάνουν με τόλμη την εξουσία, και δεν ντρέπονται να προΐστανται με αναίδεια στο ποίμνιο του Χριστού.

Του λέγει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέγει: Βόσκε τα αρνία μου. Του λέγει πάλι για δεύτερη φορά: Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς; Του λέγει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέγει: Ποίμαινε τα πρόβατά μου. Του λέγει για τρίτη φορά:

«Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς; Λυπήθηκε ο Πέτρος, διότι του είπε για τρίτη φορά: Με αγαπάς; Και του είπε: Κύριε, εσύ τα ξέρεις όλα, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει ο Ιησούς: Βόσκε τα πρόβατά μου. Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, όταν ήσουν νεότερος, ζωνόσουν μόνος σου και περπατούσες όπου ήθελες. Όταν όμως γεράσεις, θα απλώσεις τα χέρια σου, και άλλος θα σε ζώσει, και θα σε πάει όπου δεν θέλεις. Αυτό δε το είπε, υποδηλώνοντας με ποιον θάνατο επρόκειτο να δοξάσει τον Θεό». Επειδή είχε τελειώσει το γεύμα, εγχειρίζει στον Πέτρο την προστασία των προβάτων της οικουμένης. Και δεν δίνει αυτή την εξουσία σε άλλον, αλλά σε αυτόν. Πρώτον μεν, διότι ήταν ο εκλεκτός όλων και το στόμα ολόκληρου του χορού των Αποστόλων. Έπειτα, για να του δείξει ότι πρέπει να έχει θάρρος, καθώς η άρνησή του έχει εξαλειφθεί. Και δεν αναφέρει την άρνηση, ούτε τον επιπλήττει, αλλά λέει: Αν με αγαπάς, να προΐστασαι των αδελφών, και τη θερμή αγάπη που έλεγες ότι έχεις για μένα, ώστε να πεθάνεις για χάρη μου, δείξε την τώρα. Τον ρωτά δε για τρίτη φορά, αφενός μεν για να δείξει πόση φροντίδα επιδεικνύει για εκείνους που πιστεύουν και ότι τόσο πολύ αγαπά τα πρόβατα, ώστε ως τεκμήριο της αγάπης προς Αυτόν καθορίζει αυτό ακριβώς, το να προΐσταται κανείς των προβάτων. Αφετέρου δε, με το τριπλό της ερώτησης και της ομολογίας, θεραπεύει το τριπλό της άρνησης, και με λόγια διορθώνει τα σφάλματα που έγιναν μέσω του λόγου.

Από αυτό καθιερώθηκε η συνήθεια να απαιτούνται τρεις ομολογίες από όσους πρόκειται να βαπτιστούν. Αφού ρωτήθηκε, λοιπόν, μία και δεύτερη φορά, επικαλούνταν ως μάρτυρα Εκείνον που γνωρίζει τις καρδιές, χωρίς πλέον να συμπεριφέρεται με αυθάδεια ούτε να μιλάει με προπέτεια, αλλά προσθέτοντας παντού το «Εσύ γνωρίζεις».

Επειδή ρωτήθηκε και τρίτη φορά, ο Πέτρος ταράχθηκε, μήπως νομίζει μεν ότι αγαπά, αλλά δεν αγαπά· επειδή και προηγουμένως, ενώ νόμιζε και ισχυριζόταν πολλά, ελέγχθηκε αργότερα, αυτό ακριβώς φοβήθηκε και τώρα· γι' αυτό και απαντά με ευλάβεια: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις τα πάντα», και τα παρόντα και τα μέλλοντα, «εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ» τώρα, όπως τουλάχιστον φαίνεται σε εμένα. Αν δε η αγάπη παραμείνει και στο μέλλον, και αυτό εσύ το γνωρίζεις, εγώ δεν ισχυρίζομαι τίποτα για τον εαυτό μου. Αφού του μίλησε ο Κύριος για την αγάπη προς Αυτόν, του προαναγγέλλει και το μαρτύριο, το οποίο επρόκειτο να υπομείνει. Το λέει δε αυτό, δείχνοντας μέσω αυτού, ότι και αυτό που τον ρωτά για το αν τον αγαπά, δεν τον ρωτά επειδή δεν τον πιστεύει, αλλά επειδή γνωρίζει πάρα πολύ καλά ότι τον αγαπά· διότι πώς δεν αγαπά αυτός που πρόκειται και να μαρτυρήσει γι' Αυτόν; Αλλά για να δείξει μάλλον την αγάπη του ίδιου του Πέτρου, και να διδάξει όλους τους άλλους, ότι εάν θέλουμε να Τον αγαπούμε, έτσι ας φροντίζουμε να Τον αγαπούμε, με το να αναλαμβάνουμε τη φροντίδα των αδελφών. Και πώς του προαναγγέλλει το μαρτύριο, άκου: «Όταν ήσουν νεότερος, ζωνόσουν μόνος σου», και τα εξής. Διότι επειδή, λέγει, με αγαπάς, και πολλές φορές υποσχέθηκες να θυσιάσεις τη ζωή σου στους κινδύνους υπέρ Εμού, έχε θάρρος, λέγει. Διότι έτσι θα εκπληρώσω την επιθυμία σου· ώστε αυτά που δεν έπαθες όταν ήσουν νέος, αυτά να τα πάθεις τώρα που έχεις γεράσει.

Και αν ο πειραζόμενος δεν βρεθεί να διαθέτει άκρα διάκριση, πλανάται. Εκείνος όμως που δεν πλανάται είναι αυτός που σε όλα υπακούει στον Θεό και στους αγίους χωρίς αμφισβήτηση. Και εμείς, αδελφοί, έχοντας κατανοήσει αυτά, ας τηρήσει ο καθένας το δικό του μέτρο, και εκείνος που θεωρεί ότι είναι ποιμένας ψυχών και εκείνος που θεωρεί ότι είναι πρόβατο. Όμως, ας ευχόμαστε όλοι να είμαστε πρόβατα. Διότι κανείς δεν είναι ποιμένας, παρά μόνο αυτός που είπε: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Αλλά επειδή, όπως προείπε ο Δαβίδ, ο Θεός είναι Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, φανερώθηκε μέσω του σώματος ο αόρατος Λόγος και μας έσωσε, χαρίζοντάς μας τη γνώση της Αγίας Τριάδος. Και αφού ο ίδιος όρισε από πριν διαδόχους του τους αποστόλους, ανερχόμενος στον ουρανό είπε στον Πέτρο: «Βόσκε τα αρνία μου και τα πρόβατά μου». Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα υπάρχει ανάγκη από εκείνους που βόσκουν και κυβερνούν σε κάθε γενεά τις ψυχές εν Κυρίω, ο οποίος λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Γνωρίζουμε δε ότι μετά τους αποστόλους οι επίσκοποι είναι άγιοι πατέρες, αλλά και όλοι όσοι υπακούν στον Χριστό που βρίσκεται μέσα τους είναι τέκνα τους, έστω και αν δεν ανήκουν στον κλήρο και την εκκλησιαστική τάξη.