Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 21:25

Διότι ο Θεός δεν θα μπορούσε ποτέ να συλληφθεί να ρέπει με άλογες κλίσεις προς εκείνους που δεν είναι άξιοι της δικής Του αγάπης, καθώς τέτοιου είδους πάθη προσιδιάζουν μάλλον στους ανθρώπους. Εκείνος όμως, ο οποίος είναι εντελώς ανεπηρέαστος από την έφοδο και την καταδρομή των παθών, και στηρίζεται σταθερότατα σε κάθε είδος αρετής, ή μάλλον είναι ο ίδιος κάθε είδος αρετής, πώς δεν θα ενεργούσε με ορθή κρίση και σε αυτό, και δεν θα καθιστούσε απολύτως άμεμπτη την κλίση Του, εννοώ δηλαδή το να αξιώνει της αγάπης Του εκείνον που οφείλει να την τύχει; Αφού λοιπόν τα εξήγησε αυτά πολύ καλά εκ των προτέρων και προείπε ότι αγαπήθηκε, δηλώνει ότι έδωσε τη μαρτυρία του για αυτά εντελώς χωρίς κομπασμό και χωρίς κενοδοξία, ζητώντας πλέον από τους ακροατές, ως κάτι το αναγκαίο, με αξιοθαύμαστο και καλό τρόπο, να συμφωνήσουν με όσα έχει γράψει και μαρτυρήσει. Διότι ο κήρυκας της αλήθειας δεν θα μπορούσε να πει ψέματα. Γι' αυτό και λέει: «Γνωρίζουμε ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή». Είναι λοιπόν επισφαλές και αληθινά φοβερό το να ψευδολογεί κανείς διόλου, πράγμα που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο που δεν γνωρίζει πώς να συγκρατεί τα λόγια του. Διότι η Αλήθεια δεν θα τον αγαπούσε, εάν εκείνος κατέλυε την αλήθεια. <Υπάρχουν δε και πολλά άλλα που έκανε ο Ιησούς, τα οποία, εάν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν. Αμήν.> Λέει δηλαδή ότι είναι πάρα πολύ μεγάλο το πλήθος των θεϊκών σημείων, και εντελώς αναρίθμητος θα φανεί ο κατάλογος των κατορθωμάτων, και ότι από τις αμέτρητες πράξεις επιλέχθηκαν αυτές εδώ, οι οποίες είναι απολύτως ικανές να προσφέρουν την πληρέστατη ωφέλεια στους ακροατές.

Και λοιπόν, ο πάνσοφος Ιωάννης, εκτός από τα θαύματα που ανέφερε, βρίσκεται να προσθέτει: «Υπάρχουν δε και πολλά άλλα, τα οποία έπραξε ο Ιησούς, τα οποία δεν είναι γραμμένα σε αυτό το βιβλίο· και μάλιστα αν γράφονταν, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν.» Επειδή γνωρίζουμε εν μέρει και προφητεύουμε εν μέρει· και δεν είμαστε ικανοί να διηγηθούμε πλήρως ούτε τα δόγματα σχετικά με τον Χριστό, ούτε τα θαύματα· αλλά, έστω κι αν είναι πολλά αυτά που έχουν ειπωθεί, αποδεικνύεται ότι αυτό που περισσεύει και δεν έχει ειπωθεί είναι περισσότερο. Διότι τα έργα του Χριστού ξεπερνούν κάθε αριθμό, είτε επειδή από τη φύση τους δεν μπορούν να αριθμηθούν, είτε επειδή λόγω του πλήθους τους υπερβαίνουν τη φύση του αριθμού. <Θυσία και προσφορά δεν θέλησας, αλλά μου ετοίμασες σώμα.> (A f. 220 b, B f. 146, I f. 202 b) Στεφανωμένος με προφητική χάρη, εκείνος που συνέθεσε τον προκείμενο ψαλμό, σαν από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του εκφέρει αγαθούς λόγους, οι οποίοι δεν θα ήταν αταίριαστοι στο πρόσωπο του μονογενούς Υιού του Θεού, ο οποίος ενδύθηκε την ομοιότητα με εμάς, σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, και έλαβε τη μορφή του δούλου.

Ο Πέτρος εξάλλου, πάνω στον οποίο οικοδομείται η Εκκλησία του Χριστού, την οποία πύλες άδη δεν θα κατισχύσουν, έχει αφήσει μία ομολογουμένως γνήσια επιστολή, έστω όμως και δεύτερη· διότι αυτή αμφισβητείται. Τι πρέπει να πούμε για εκείνον που ανέπεσε στο στήθος του Ιησού, τον Ιωάννη, ο οποίος άφησε ένα ευαγγέλιο, ομολογώντας ότι θα μπορούσε να συντάξει τόσα όσα ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει, και έγραψε επίσης την Αποκάλυψη, αφού έλαβε την εντολή να σιωπήσει και να μη γράψει τις φωνές των επτά βροντών; Άφησε επίσης και μία επιστολή από ελάχιστους στίχους, έστω δε και δεύτερη και τρίτη· διότι δεν παραδέχονται όλοι ότι αυτές είναι γνήσιες· πάντως και οι δύο μαζί δεν ξεπερνούν τους εκατό στίχους». Επιπροσθέτως, σχετικά με την Προς Εβραίους επιστολή, στις Ομιλίες του σε αυτήν, αναφέρει τα εξής: «Το ότι ο λεκτικός χαρακτήρας της επιστολής που επιγράφεται Προς Εβραίους δεν διαθέτει την εκφραστική απλοϊκότητα του αποστόλου, ο οποίος ομολόγησε για τον εαυτό του ότι είναι ιδιώτης (απλοϊκός) στον λόγο, δηλαδή στην έκφραση, αλλά η επιστολή είναι, ως προς τη σύνταξη του κειμένου, πολύ πιο δόκιμη ελληνικά, αυτό θα μπορούσε να το ομολογήσει καθένας που γνωρίζει να διακρίνει διαφορές στο ύφος. Από την άλλη πάλι, το ότι τα νοήματα της επιστολής είναι θαυμάσια και διόλου υποδεέστερα από τα αναγνωρισμένα αποστολικά γράμματα, και αυτό θα συμφωνούσε ότι είναι αληθές καθένας που μελετά με προσοχή τα αποστολικά κείμενα».

Επειδή, λοιπόν, είχαν λάβει την εντολή να συναντηθούν όλοι μαζί στη Γαλιλαία, οι έντεκα έπρατταν αυτό που τους παραγγέλθηκε μαζί με τους υπολοίπους, και ο καθένας τους προσήλθε για να συγκεντρωθούν· ενώ όμως δεν είχαν συγκεντρωθεί ακόμη οι έντεκα, αλλά επρόκειτο να το πράξουν, εμφανίζεται για τρίτη φορά δίπλα στη θάλασσα της Γαλιλαίας όχι στους έντεκα, αλλά μόνο στους επτά που αναφέρονται από τον Ιωάννη· αυτοί ήταν ο Πέτρος, ο Θωμάς και ο Ναθαναήλ, και οι δύο γιοι του Ζεβεδαίου, και άλλοι δύο από τους μαθητές του. Αυτήν λοιπόν την τρίτη φορά εμφανίστηκε πραγματικά σε αυτούς, ενώ δεν είχαν ακόμη συναχθεί οι έντεκα. Γι' αυτό ακριβώς, ο Ιωάννης, χωρίς να αποκλείει και τους υπολοίπους από την εμφάνιση του Σωτήρα, επισήμανε ότι, μετά την πρώτη και τη δεύτερη εμφάνιση, την τρίτη την πραγματοποίησε μόνο σε αυτούς που κατονομάστηκαν στη θάλασσα της Γαλιλαίας. Δεν είναι απίθανο, μετά από αυτά, να εμφανίστηκε και τέταρτη και πέμπτη φορά, και άλλοτε και πολλάκις· γι' αυτό και ο Ιωάννης δεν περιγράφει όλες τις πράξεις του Σωτήρα, αλλά προχωρώντας παρακάτω λέει: «Και άλλα πολλά έκανε ο Ιησούς»· μετά, λοιπόν, από αυτή την τρίτη εμφάνισή του στους προαναφερθέντες επτά, δεν θα έκανες λάθος εάν υποστήριζες ότι η τέταρτη εμφάνιση είναι αυτή στον Ματθαίο, την οποία κατέγραψε ότι έγινε στους έντεκα πάνω στο όρος.

Γι' αυτόν τον λόγο, θεωρώντας περιττή και ανώφελη τη φλυαρία γύρω από την ουσία των δημιουργημάτων, η Γραφή την παρέλειψε. Και μου φαίνεται ότι ο γιος της βροντής, ο Ιωάννης, ο οποίος με τη μεγαλοφωνία των δογμάτων του αντήχησε δυνατότερα από τα προηγούμενα κηρύγματα, έχοντας κατανοήσει ακριβώς αυτό, είπε στο τέλος της ευαγγελικής ιστορίας ότι είναι πολλά τα έργα που έχουν γίνει από τον Κύριο, «τα οποία», αναφέρει, «εάν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω πως ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν»· χωρίς βέβαια να εννοεί με αυτά τα λόγια τα θαύματα των θεραπειών. Διότι από αυτά η ιστορική αφήγηση δεν άφησε κανένα αμνημόνευτο, έστω και αν δεν έκανε μνεία όλων των θεραπευμένων ονομαστικά. Επειδή, όταν λέει ότι νεκροί ανασταίνονται, τυφλοί αναβλέπουν, κωφοί ακούν, χωλοί περπατούν, και επιπλέον ότι θεραπεύεται κάθε ασθένεια, δεν άφησε μέσω αυτών κανένα από τα θαύματα αδιήγητο, συμπεριλαμβάνοντας τα επιμέρους μέσα στις γενικές έννοιες. Αντιθέτως, μάλλον εκείνο εννοεί ο ευαγγελιστής, μιλώντας με το βάθος της γνώσης του: ότι δηλαδή το μεγαλείο του Υιού του Θεού δεν πρέπει να το γνωρίζουμε μόνο από τα θαύματα που επιτέλεσε μέσω της σάρκας. Διότι αυτά είναι μικρά, όταν εξετάζονται σε σύγκριση με την υπόλοιπη μεγαλουργία Του.

Εσύ όμως στρέψε το βλέμμα σου ψηλά στον ουρανό, δες τα κάλλη που υπάρχουν σε αυτόν, μετάφερε τη σκέψη σου στο πλάτος της γης, στα βάθη του νερού· αφού συλλάβεις με τη διάνοια ολόκληρο τον κόσμο και κατανοήσεις με τον λογισμό την υπερκόσμια φύση, γνώρισε ότι αυτά είναι τα αληθινά έργα Εκείνου που επιδήμησε σε σένα μέσω της σάρκας, τα οποία, όπως λέει, εάν καταγραφεί για το καθένα ξεχωριστά το τι και πώς και από πού και πόσο είναι, το πλήθος της διδασκαλίας για αυτόν τον ίδιο τον κόσμο θα υπερβεί τη χωρητικότητα του κόσμου. Διότι, επειδή ο Θεός εποίησε τα πάντα με σοφία, και η σοφία του Θεού δεν έχει όριο («η σύνεσή Του», λέει, «δεν μπορεί να μετρηθεί»), ο κόσμος που είναι πεπερασμένος στα δικά του μέτρα δεν θα χωρέσει μέσα του τον λόγο της απεριόριστης σοφίας. Εάν λοιπόν ολόκληρος ο κόσμος υπολείπεται ώστε να μπορέσει να χωρέσει τη διδασκαλία των έργων του Κυρίου, πόσοι κόσμοι θα χωρέσουν τη διήγηση για τον Θεό των όλων; Διότι ίσως ούτε και η βλάσφημη γλώσσα δεν θα αρνηθεί ότι ο Ποιητής είναι απειροπλάσια μεγαλύτερος από όλα όσα παρήχθησαν στη γένεση μόνο με το θέλημά Του. Εάν λοιπόν ολόκληρη η κτίση αδυνατεί να χωρέσει τον λόγο για τον ίδιο της τον εαυτό (διότι αυτό μαρτυρεί ο μέγας Ιωάννης, σύμφωνα τουλάχιστον με τη δική μας ερμηνεία), πώς θα μπορούσε η ανθρώπινη μικρότητα να χωρέσει ολόκληρο τον λόγο για τον Δεσπότη της κτίσεως; Ας πουν αυτοί που ξεστομίζουν μεγάλα λόγια, τι είναι ο άνθρωπος όταν εξετάζεται σε σύγκριση με το σύμπαν;

Είπε δε ότι τα χείλη της πνευματικής νύμφης στάζουν, αλλά δεν αναβλύζουν άφθονα, αποβλέποντας στον απερίληπτο βυθό της σοφίας και της δύναμης εκείνου του Νυμφίου, και στο πλήθος όσων έγιναν από τέτοια σοφία και δύναμη· «διότι όσα έκανε ο Ιησούς, αν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω πως ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα γραφόμενα βιβλία», αναφέρει ο θεολογικότατος των ευαγγελιστών.

Επειδή, λοιπόν, όσα παρέχονται σε εμάς από τον ήλιο μεταβάλλονται γρήγορα, έχουμε ανάγκη από πολλές και συνεχείς περιστροφές του. Επειδή όμως οι δωρεές της Αειπαρθένου είναι άφθαρτες, χρειάστηκε μόνο μία περίοδος, και μέσω αυτής καταυγάζει ακατάπαυστα τους πάντες, έχοντας ανατείλει ανέκφραστα για εμάς εκείνον τον Ήλιο, «στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής». Επομένως, ακόμη και αν αφήσουμε τη μετάθεση του Ενώχ από τον Θεό και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας προς την αρπαγή του Ηλία, ο οποίος έπραξε κάτι ανώτερο από τον προηγούμενο, αφήνοντας στον μαθητή του ως μεγάλο δώρο τη μηλωτή, μέσω της οποίας αυτός επιτέλεσε τα διπλάσια θαύματα. Αλλά και από αυτό το γεγονός, τα έργα της Μητροπαρθένου υπερέχουν πάρα πολύ προς το τελειότερο· διότι και η ίδια αποτέλεσε θαύμα θαυμάτων επί της γης και κοινωφελές σημείο, το μεγαλύτερο απ' όλα τα απ' αιώνος, και έδωσε στον ίδιο τον Υιό του Θεού από την κοιλιά της το αδαμιαίο περίβλημα, μέσω του οποίου προσκυνητού περιβλήματος όλα όσα έγιναν για εμάς, «εάν γράφονταν το καθένα χωριστά, ούτε ο ίδιος ολόκληρος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν», όπως λέει ο πιο θεολογικός από τους Ευαγγελιστές.

ΣΝΘ'. Προς τον Γιγάντιο. Εσύ μεν να αποφεύγεις κάθε βλασφημία· για τα ζητήματα της Θείας Γραφής, να ζητάς από εμάς μεθοδικά την εξήγησή τους. «Δεν νομίζω ότι ο κόσμος θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν για τα θαύματα του Κυρίου», αποφάνθηκε ο ευαγγελιστής. Επειδή ο άνθρωπος είναι ένας μικρόκοσμος, συμμετέχοντας σε όλα τα στοιχεία που συμπληρώνουν τον κόσμο. Εκείνα λοιπόν τα θαύματα που ο άνθρωπος, όντας δύσπιστος ως επί το πλείστον, δεν μπορούσε να κατανοήσει, επειδή ήταν υπερφυσικά και θεία, ανώτερα και μεγαλοπρεπέστερα από όσα είχαν ποτέ συμβεί, γι' αυτά ακριβώς εννοούσε ότι δεν θα τα χωρούσε ο κόσμος.

ϟΘʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Επειδή, όπως έγραψες, κάποιος Ιουδαίος, γεμάτος αμάθεια, κατακρίνοντας ως υπερβολή τα λόγια του θείου ευαγγελιστή: «Ούτε ο ίδιος ο κόσμος νομίζω ότι θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν», σου προκάλεσε προβλήματα· είναι αναγκαίο να φέρουμε στο προσκήνιο από την Παλαιά Διαθήκη, την οποία και ο ίδιος αποδέχεται και θεωρεί θεία, όσα έχουν ειπωθεί με υπερβολή, ώστε να καταλάβει εκείνος ότι και ο ευαγγελιστής, ακολουθώντας εκείνη την Παλαιά Γραφή, έγραψε αυτά που έγραψε. Ας μάθουμε λοιπόν τι έχει γραφτεί.

Πολλά είναι τα θεία σημεία αυτού του αποστόλου [f. 158 vo], το πλήθος των θαυμάτων του και όλα τα άλλα όσα η χάρη του Πνεύματος που κατοικούσε μέσα του ενέργησε και έπραξε μέσω αυτού, τα οποία, εάν γράφονταν ένα προς ένα (διότι είναι καλό να χρησιμοποιήσουμε για αυτόν τα θεολογικά λόγια), νομίζω πως ούτε η δική μας δύναμη του λόγου θα επαρκούσε, ακόμη και αν επιστράτευε τη μέγιστη δυνατή τόλμη και ορμή για τον σκοπό αυτό. Αυτός, μετά την υπερφυή και άρρητη εγκαθίδρυση του Μονογενούς Υιού του Θεού στον πατρικό θρόνο, συναναστρεφόταν και συζούσε με τη λοιπή χορεία των αποστόλων, και από κοινού με αυτούς επιτελούσε το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Και άλλοτε μεν παρίστατο μαζί τους ενώπιον βημάτων και δικαστηρίων, άλλοτε πάλι συνέπασχε με τους άλλους στις ατιμώσεις και τις μαστιγώσεις εκ μέρους των Ιουδαίων, και δεν υπήρχε περίσταση όπου να μην είναι στενά συνδεδεμένος με τους αποστόλους και να μη συμμετέχει στα δικά τους παθήματα.

Αν και ο Απόστολος τον τιμά γι' αυτό, λέγοντας: «Του οποίου ο έπαινος βρίσκεται στο Ευαγγέλιο», εντούτοις ο ίδιος εκφράζεται με μετριοφροσύνη και λέει: «Το πρώτο σύγγραμμα συνέταξα για όλα, ω Θεόφιλε, όσα άρχισε ο Ιησούς να κάνει και να διδάσκει»· και όχι απλώς για όλα, αλλά από την αρχή μέχρι το τέλος. «Μέχρι την ημέρα», λέει, «που αναλήφθηκε». Και όμως ο Ιωάννης αποδεικνύει ότι δεν ήταν δυνατό να γραφτούν όλα. Διότι, θέλοντας να το δηλώσει αυτό, λέγοντας: «τα οποία αν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε», προσθέτει: «τα βιβλία που θα γράφονταν». Πώς λοιπόν, θα πει κανείς, αυτός μιλάει «για όλα»; Αλλά δεν είπε «όλα», αλλά «για όλα»· όπως θα έλεγε κανείς, σε γενικές γραμμές και περιληπτικά· ή λέει «για όλα», εννοώντας τα ουσιώδη και τα πλέον αναγκαία.

Λοιπόν, μετά την Ανάληψη του Σωτήρος, οι μακάριοι απόστολοι, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, παρέμειναν στην πόλη της Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθούν δύναμη εξ ύψους. Ο δε μακάριος Πέτρος, έχοντας λάβει εντολή από τον Σωτήρα, στήριζε τους αδελφούς του και έλεγε τα δέοντα προς τα πλήθη. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ο Κύριος του είπε: «Σίμων, Σίμων, ιδού ο σατανάς ζήτησε επίμονα να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου». Ώ ταπείνωση του Δεσπότου, ώ θεία κηδεμονία! Εσύ, ω Δέσποτα, που έθεσες τέρμα σε κάθε πειρασμό στην έρημο, απέδειξες ανίσχυρα όλα τα τεχνάσματά του· τότε τον επιτίμησε λέγοντας: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Εκείνος που εξέδιωξε αυτόν και τους ακολούθους του από τους τυφλούς και τους δαιμονιζομένους, από τη θυγατέρα της Χαναναίας, από τον υιό του άρχοντα των Ιουδαίων και από πολλούς άλλους. Ακόμη, για να μην τα αναφέρω όλα —διότι δεν είναι δυνατόν σε άνθρωπο να καταγράψει όσα Εσύ, Κύριε, έπραξες, όπως μαρτυρεί και ο αγαπημένος σου μαθητής Ιωάννης, ότι «αν γραφτούν ένα προς ένα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος θεωρώ ότι θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν»— και Εσύ που ματαίωσες παντού και για τον καθένα τις βουλές του, ω Δέσποτα, δεν λες στον Σίμωνα ότι «εγώ σε βοήθησα», αλλά λες ότι «εγώ δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου· και εσύ, όταν κάποτε επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου».

Τρίτον, για ποιο λόγο λέει: «Περί πάντων όσων έπραξε ο Ιησούς»; Διότι, αν ο Ιωάννης, ο αγαπημένος του Χριστού, ο οποίος απόλαυσε τόση παρρησία, που αξιώθηκε να ανακλιθεί σε εκείνο το άγιο στήθος, που άντλησε από εκεί τις πηγές του Πνεύματος, δεν τόλμησε να πει κάτι τέτοιο, αλλά χρησιμοποίησε τόση προφύλαξη, ώστε να πει ότι: «Αν γράφονταν ένα προς ένα όλα όσα έπραξε ο Χριστός, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν»· πώς αυτός τόλμησε να πει ότι: «Τον μεν πρώτο λόγο συνέγραψα για όλα, ω Θεόφιλε, όσα έπραξε ο Ιησούς»; Άραγε μας φαίνεται μικρό το ζήτημα τούτο; Και εκεί μεν αναφέρει «Κράτιστε Θεόφιλε», συνοδεύοντας το όνομα με εγκώμιο· διότι ούτε αυτό έχει λεχθεί τυχαία από τους αγίους. Και ίσως και αυτό το δείξαμε εν μέρει, ότι ούτε ένα ιώτα, ούτε μία κεραία δεν μπορεί κανείς να δει να έχει τεθεί τυχαία στις Γραφές. Αν λοιπόν στο προοίμιο ανακύπτουν τόσα ζητήματα, πόσο χρόνο θα έπρεπε να καταναλώσουμε εξετάζοντας όλα τα επόμενα; Για αυτούς τους λόγους αναγκάστηκα να προσπεράσω τα ενδιάμεσα και να προχωρήσω στον Παύλο. Για ποιο λόγο, λοιπόν, ενώ διατυπώσαμε τα ζητήματα, δεν παραθέσαμε τη λύση τους; Για να σας συνηθίσουμε να μη δέχεστε πάντοτε την τροφή μασημένη, αλλά σε πολλές περιπτώσεις να βρίσκετε και εσείς οι ίδιοι τη λύση στα νοήματα, πράγμα το οποίο κάνουν τα περιστέρια.

Διότι, ενώ το μακάριο σώμα ήταν ακόμη κρεμασμένο, ο ήλιος απέκρυπτε τις ακτίνες του, η γη συγκλονιζόταν και σκοτείνιαζε ολόκληρη, οι τάφοι άνοιγαν, το έδαφος σειόταν και άπειρο πλήθος νεκρών εγειρόταν και εισερχόταν στην πόλη. Και ενώ οι λίθοι του μνήματός Του ήταν εφαρμοσμένοι στον τάφο, και ενώ οι σφραγίδες ήταν ακόμη τοποθετημένες, αναστήθηκε ο νεκρός που σταυρώθηκε και προσηλώθηκε. Και αφού γέμισε τότε τους έντεκα μαθητές με τη μεγάλη Του δύναμη, τους έστελνε στους ανθρώπους όλης της οικουμένης, για να γίνουν κοινοί ιατροί ολόκληρης της φύσης, και να ανορθώσουν τον βίο, να διασπείρουν παντού στη γη τη γνώση των ουράνιων δογμάτων, να καταλύσουν την τυραννία των δαιμόνων, και να διδάξουν τα μεγάλα και απόρρητα αγαθά, και να ευαγγελιστούν σε εμάς την αθανασία της ψυχής και την αιώνια ζωή του σώματος, τα έπαθλα που υπερβαίνουν τον νου και δεν πρόκειται ποτέ να έχουν τέλος. Αυτά λοιπόν, και ακόμη περισσότερα από αυτά, έχοντας κατά νου αυτός ο μακάριος, τα οποία βέβαια τα γνώριζε ο ίδιος, αλλά δεν θέλησε να τα γράψει, επειδή δεν θα τα χωρούσε ο κόσμος· διότι, αν γράφονταν όλα ένα προς ένα, νομίζω πως ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν. Όλα αυτά, λοιπόν, αφού αναλογίστηκε, αναφώνησε: «Είδαμε τη δόξα Του, δόξα που έχει ως Μονογενής από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας».

Και γνωρίζω, λέγει, ότι είναι αληθινά αυτά που λέγει· εάν όμως δεν πιστεύουν οι πολλοί, μπορούν να πιστέψουν από το εξής. Από ποιο; Από αυτό που αναφέρεται στη συνέχεια: Διότι υπάρχουν, λέγει, και πολλά άλλα που έπραξε ο Ιησούς, τα οποία, εάν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν. Από αυτό είναι φανερό ότι δεν έγραψα χαριστικά. Διότι εκείνος που, ενώ υπήρχαν τόσα πολλά, δεν ανέφερε ούτε καν όσα οι υπόλοιποι, αλλά παρέλειψε τα περισσότερα από αυτά, και έφερε στο φως τις ιουδαϊκές επιβουλές, τους λιθοβολισμούς, το μίσος, τις ύβρεις και τις λοιδορίες, και φανέρωσε πώς τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο και απατεώνα, είναι ολοφάνερο ότι δεν θα του έκανε χάρη. Διότι αυτός που γράφει για να κάνει χάρη θα έπρεπε να πράξει το αντίθετο: τα μεν επαίσχυντα να τα αποκρύπτει, τα δε λαμπρά να τα προβάλλει. Επειδή, λοιπόν, έγραψε όσα έγραψε έχοντας πλήρη βεβαιότητα, δεν αποφεύγει να παρουσιάσει στο μέσο τη δική του μαρτυρία, προκαλώντας να εξεταστούν και να ερευνηθούν εξονυχιστικά όλα ανεξαιρέτως τα γεγονότα.

Όσους δε λέγουν ότι ο Υιός ή το Πνεύμα είναι τρεπτός ή αλλοιωτός, ή ότι προέρχεται από άλλη ουσία, ή ότι δημιουργήθηκε εκ του μη όντος, ή ότι υπήρξε καιρός κατά τον οποίο δεν υπήρχε, αυτούς ας τους αναθεματίζει η καθολική Εκκλησία. Είναι δε αρκετά αυτά για εκείνον που επιθυμεί να μάθει, έστω κι αν είναι λίγα· διότι είναι αδύνατον να τα αναπτύξω όλα διεξοδικά· καθώς δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να τα διηγηθώ. Διότι νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν. Εμείς δε οι ανάξιοι, οι οποίοι αξιωθήκαμε να ωφεληθούμε από τις θείες Γραφές, ας προσκυνούμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σχετικά με αυτά για τα οποία ρώτησες, πώς δηλαδή εμείς έχουμε ακούσει τα λόγια του σαρκωθέντος Θεού, μάθε ότι μέσω των ιερών Ευαγγελίων έχουμε διδαχθεί τα πάντα περί της θεανδρικής οικονομίας. Διότι έτσι έχει ονομαστεί το άγιο εκείνο βιβλίο, καθόσον ευαγγελίζεται σε εμάς τους θνητούς και φθαρτούς και επίγειους αθανασία και αφθαρσία και ζωή αιώνια και άφεση αμαρτιών και βασιλεία των ουρανών. Αυτό το έγραψαν οι αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, για τους οποίους ανέφερα παραπάνω ότι ο Σωτήρας μας Χριστός τους εξέλεξε ως μαθητές και αποστόλους· και μας παρέδωσαν γραπτώς, μετά την ένδοξη άνοδο του Δεσπότη στους ουρανούς, τις διδασκαλίες και τα θαύματα της επίγειας πολιτείας του, στο μέτρο που ήταν εφικτό να παραδοθούν εγγράφως. Διότι έτσι έχει πει, προς το τέλος του κειμένου του, ο έξοχος μεταξύ εκείνων των θείων ευαγγελιστών: «Υπάρχουν», λέει, «και άλλα πολλά που έπραξε ο Ιησούς, τα οποία, εάν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν».

Διότι ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Υπάρχουν δε και άλλα πολλά όσα έπραξε ο Ιησούς, τα οποία αν γράφονταν ένα προς ένα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος νομίζω ότι θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν», μας φανέρωσε μέσα από αυτά ότι όσα γράφτηκαν από αυτόν αποτελούν μια προετοιμασία του τελειότερου και προς το παρόν αχώρητου Λόγου. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την έννοια, αν κάποιος αποκαλέσει τον άγιο ευαγγελιστή Ιωάννη «πρόδρομο», με το Ευαγγέλιο που συνέταξε και το οποίο προετοιμάζει τον δρόμο στη διάνοια για την αποδοχή του τελειότερου Λόγου, δεν θα αστοχήσει ως προς την αλήθεια.

ΜΓ΄. Ιστορείται δε και τούτο, ότι, όταν γεννήθηκε στη Βηθλεέμ ο Σωτήρας όλων μας Χριστός, ο τότε ηγεμόνας του έθνους των Περσών έστειλε εκεί κάποιον ταλαντούχο ζωγράφο, ο οποίος, αφού φιλοτέχνησε την εικόνα του τεχθέντος και της τεκούσης, του την έφερε. Ας το δει αυτό η άπιστη καρδιά! Ούτε τους Πέρσες θα παραδεχθεί, οι οποίοι διήνυσαν τόσο μεγάλο δρόμο για να κομίσουν δώρα στον γεννηθέντα βασιλιά, όπως άρμοζε, καθοδηγούμενοι μάλιστα από άστρο, και, πράγμα το οποίο όντως προκαλούσε δέος και τους έθετε σε προφανή κίνδυνο, να κηρύττουν λαμπρά ως βασιλιά αυτόν που γεννήθηκε, ενώ βρίσκονταν σε ξένη χώρα. Αν πάλι δεν έχουν καταγραφεί όλα στην ευαγγελική ιστορία, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο όλα απίστευτα· διότι δεν πρέπει να αθετήσουμε και τα άλλα σημεία που έκανε ο Ιησούς, τα οποία είναι βέβαια πολλά, τόσα που ούτε ο κόσμος δεν θα χωρούσε να γραφτούν το καθένα ξεχωριστά, με τη δικαιολογία ότι δεν έχουν καταγραφεί, όπως λέει ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης. Σχετικά λοιπόν με την αόρατη, υπερούσια και ακατάληπτη φύση, για την οποία λέγεται ότι είναι αδύνατον να απεικονιστεί, ισχύει ότι «Ούτε τη φωνή Του έχετε ακούσει, ούτε τη μορφή Του έχετε δει»· και το «Κανένας δεν έχει δει ποτέ τον Θεό, ούτε κανένας από τους ανθρώπους Τον είδε, ούτε μπορεί να Τον δει»· ακριβώς επειδή τέτοια είναι η φύση Του, και δεν οράται ούτε ακούγεται, αλλά βρίσκεται υπεράνω κάθε μορφής και ήχου· και βέβαια ισχύει και το ότι «δεν θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει»· «Ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή Του».

Περί της θείας σαρκώσεως. Έτσι λοιπόν, από την αρχή, από παρθενική ρίζα, χωρίς σύλληψη και σπορά, ο θείος βλαστός, αφού ανεφύη υπερφυσικά, δεν άλλαξε τη φύση του, αλλά έγινε όμοιος με τη μητέρα που τον κυοφόρησε. Και σε αυτό το θαύμα γίνεται πραγματικό θαύμα: διότι ούτε η μητέρα που τον γέννησε έχασε την παρθενία της, ούτε βέβαια η γέννηση εμποδίστηκε από το γεγονός ότι η παρθενία διατηρήθηκε άφθορη. Έτσι, με το άγγιγμα του χεριού, ανασταίνει νεκρούς. Ο Χριστός περπατά πάνω στο πέλαγος με υλικά πόδια, και στέκεται ελαφρύς πάνω στα κύματα της αγριεμένης θάλασσας, και φτιάχνει πηλό για τον τυφλό, αποκαλυπτόμενος ως ο δημιουργός της φύσης, και του χαρίζει την όραση. Θα ήταν μακροσκελές, ή μάλλον δύσκολο και αδύνατο να αναφέρουμε, όσα θαυμαστά έργα επιτέλεσε έχοντας λάβει τη μορφή δούλου, και όσα υπέμεινε πάσχοντας σαρκικά για εμάς, τα οποία, όπως βροντοφωνάζει η θεολόγος σάλπιγγα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει εάν γράφονταν.

Ως προς τον συγγραφέα των Πράξεων, άλλοι μεν λένε ότι είναι ο Κλήμης της Ρώμης, άλλοι ο Βαρνάβας, και άλλοι ο Λουκάς ο Ευαγγελιστής. Αποδεικνύεται δε ότι είναι ο ίδιος ο Λουκάς, πρώτον μεν από όσα αναφέρει στο προοίμιο, καθώς έχει ήδη συντάξει και άλλη πραγματεία που περιέχει τις πράξεις του Δεσπότη· δεύτερον δε από το ότι διαφοροποιείται από τους άλλους ευαγγελιστές, επειδή κανείς από αυτούς δεν προχώρησε το σύγγραμμά του μέχρι την Ανάληψη, αλλά μόνο αυτός εξιστόρησε με ακρίβεια την Ανάληψη, και από αυτήν πάλι έθεσε την απαρχή των Πράξεων. Διότι το Ευαγγέλιο του Ματθαίου έχει ως τέλος το «οι ένδεκα μαθητές πορεύθηκαν», και τελειώνει με το «έως της συντελείας του αιώνος, αμήν», και δεν προσθέτει τίποτα για την Ανάληψη. Ο δε Μάρκος, αν και την μνημονεύει, το κάνει εν παρόδω, λέγοντας: «Ο μεν Κύριος, λοιπόν, αφού τους μίλησε, αναλήφθηκε στον ουρανό και κάθισε στα δεξιά του Θεού»· διότι δεν συμπεριέλαβε ούτε τον τρόπο ούτε τον τόπο ούτε κανένα άλλο από τα βασικά στοιχεία που συνδέονται με ένα τόσο μεγάλο γεγονός. Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη πάλι, στο τέλος δεν παρέδωσε την ιστορία της Αναλήψεως, αλλά σημείωσε ότι «έκανε και άλλα πολλά ο Ιησούς, τα οποία αν γράφονταν ένα προς ένα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος, νομίζω, δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν». Μόνο δε, όπως ειπώθηκε, ο Λουκάς και την Ανάληψη διηγήθηκε εκτενέστερα στο τέλος του Ευαγγελίου και από αυτήν εκκινεί την αρχή των Πράξεων.

Αναφέραμε δε όλες τις απόψεις, ώστε καμία να μην αγνοείται από τους φιλομαθείς· σε εμάς όμως το «να μένει, έως ότου έλθω», αρέσει να νοείται έτσι όπως θεωρεί ορθό και ο θείος και χρυσούς τη γλώσσα Ιωάννης, ότι δηλαδή δεν αναφέρεται στη ζωή του, αλλά στο να μην είναι πλέον συνδεδεμένος με τον Πέτρο. «Αυτός είναι ο μαθητής που μαρτυρεί για αυτά και που τα έγραψε· και γνωρίζουμε ότι η μαρτυρία του είναι αληθινή. Υπάρχουν δε και πολλά άλλα τα οποία έκανε ο Ιησούς, τα οποία αν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν.» Για ποιον λόγο, ενώ κανένας από τους άλλους ευαγγελιστές δεν έδωσε μαρτυρία για τον εαυτό του, αυτός μαρτυρεί για τον εαυτό του; Λέγεται ότι αργότερα προχώρησε στη συγγραφή, επειδή ο Χριστός τον παρακίνησε και τον διήγειρε. Γι' αυτό και μνημονεύει συνεχώς την αγάπη, δείχνοντας την αιτία για την οποία έφτασε στο σημείο να γράψει, και ότι ο Χριστός ανέθεσε αυτό το έργο κυρίως σε αυτόν που αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους. Και γνωρίζω, λέει, ότι λέει την αλήθεια· δηλαδή, έχοντας πλήρη βεβαιότητα έγραψα αυτά που έγραψα, εφόσον ήμουν παρών σε όλα, και στα έργα και στους λόγους, και στα πάθη, και στα γεγονότα μετά την ανάσταση. Διότι ήμουν αγαπητός και δεν απομακρυνόμουν από κοντά Του. Ώστε έχω το θάρρος και λέω για τον εαυτό μου ότι λέω την αλήθεια, προκαλώντας τον καθένα να εξετάσει τα όσα έγιναν και να τα ερευνήσει διεξοδικά ένα προς ένα.