Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:10

Διότι έτσι νομίζω ότι θα κατανοήσεις ορθά και αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο προς κάποιους: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» <Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.> Είναι αρετή του δασκάλου να μπορεί με ποικίλους τρόπους να μεθοδεύει τον νου των ακροατών, και να προχωρά μέσα από πολλά νοήματα, συσσωρεύοντας τις αποδείξεις για όσα ο λόγος φαίνεται δυσχερής. Δέχεται λοιπόν τον τύπο του μυστηρίου μέσα από παραδείγματα, και λέει: Αυτό το εγκόσμιο και εναέριο πνεύμα πνέει σε όλη την οικουμένη, και διατρέχοντας όπου ακριβώς θέλει, φανερώνει την παρουσία του μόνο με τον ήχο, και διαφεύγει μεν από τα μάτια όλων, αλλά ερχόμενο σε επαφή με τα σώματα μέσω λεπτότατων πνοών, μεταδίδει κάποια αίσθηση της φυσικής ενέργειας που ενυπάρχει σε αυτό. Έτσι να κατανοήσεις, λέει, και την αναγέννηση διά του Πνεύματος, καθοδηγούμενος από τα μικρά παραδείγματα προς τα μεγαλύτερα, και συλλαμβάνοντας με τον νου αυτά που υπερβαίνουν τις αισθήσεις, σαν σε εικόνα, μέσω του λόγου που παρατέθηκε. <Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς μπορούν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε.> Σε τίποτα δεν ωφέλησε ο μακροσκελής λόγος αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα.

Είναι σοφό, λοιπόν, αυτό που έχει ειπωθεί στο βιβλίο των Παροιμιών: «Σε αυτιά που ακούνε να μιλάς». Και ότι αυτό είναι αληθινό στην πράξη το έδειξε ο Σωτήρας, δίνοντας σε εμάς τον εαυτό Του ως πρότυπο και σε αυτό. Βεβαίως, ο δάσκαλος απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη για την αδυναμία του να πείσει, όταν ο ίδιος λέει αυτά που θεωρεί ότι είναι σωστά, αλλά δεν ωφελεί σε τίποτα εξαιτίας της δυσμάθειας των ακροατών. Εξάλλου, και μέσα από αυτό μαθαίνουμε «ότι έχει επέλθει μερική πώρωση στον Ισραήλ». Διότι ακούνε με τα αυτιά τους, αλλά δεν καταλαβαίνουν. «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά;» Στο πρόσωπο του ενός ο Χριστός ελέγχει τους πάντες, οι οποίοι είναι στολισμένοι με τον τίτλο του δασκάλου και έχουν ενδυθεί την κενή υπόληψη της γνώσης του νόμου, αλλά φέρουν τον νου τους γεμάτο από απαιδευσία, και δεν μπορούν να κατανοήσουν τίποτα από όσα όχι μόνο όφειλαν να γνωρίζουν τέλεια, αλλά να είναι σε θέση ήδη να τα διδάξουν και σε άλλους. Αν, λοιπόν, ο δάσκαλος βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση, σε τι κατάσταση θα βρίσκεται ο μαθητευόμενος, εφόσον ο μαθητής δεν ξεπερνά το μέτρο του δασκάλου, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα; Διότι «δεν υπάρχει», λέει, «μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του».

Πρέπει, λοιπόν, να ωφελούμαστε από αυτό, και διορθώνοντας τον δικό μας βίο από τα σφάλματα των άλλων, κατά την παραλαβή των θείων μυστηρίων να έχουμε πίστη αδιαμφισβήτητη, και σε κανένα από όσα λέγονται να μην προβάλλουμε το «Πώς». Διότι αυτός ο λόγος είναι ιουδαϊκός, και γι' αυτό αποτελεί αιτία της έσχατης κόλασης. Επειδή και ο άρχοντας της ιουδαϊκής συναγωγής, που ήταν ο Νικόδημος, λέγοντας το «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;», όταν άκουγε τους θείους λόγους, δικαίως ελέγχθηκε ακούγοντας: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και αυτά δεν τα γνωρίζεις;». Αποβαίνοντας, λοιπόν, πιο επιδέξιοι στην αναζήτηση του συμφέροντος, έστω και μέσα από την ατοπία των άλλων, ας αποφεύγουμε να λέμε το «Πώς» σε όσα ενεργεί ο Θεός, και μάλλον ας φροντίσουμε να αναθέτουμε σε Αυτόν την πλήρη γνώση του τρόπου των δικών Του έργων. Διότι όπως ακριβώς κανείς δεν θα μάθει τι είναι ο Θεός κατά τη φύση Του, αλλά δικαιώνεται πιστεύοντας «ότι υπάρχει, και ανταμείβει όσους Τον αναζητούν», έτσι και πάλι, αν και θα αγνοεί τον τρόπο με τον οποίο επιτελείται το κάθε Του έργο, αναθέτοντας όμως την έκβαση στην πίστη και συνομολογώντας πως ο Θεός, που είναι πάνω από όλους, τα μπορεί όλα, θα λάβει για αυτήν την καλή του πεποίθηση έναν διόλου ευκαταφρόνητο μισθό.

Εάν, λοιπόν, δεν δυσανασχετείς που δεν βλέπεις το σώμα, ούτε απιστείς εξαιτίας αυτού, γιατί άραγε, όταν ακούς για το Πνεύμα, ζαλίζεσαι και απαιτείς τόσες εξηγήσεις, ενώ δεν κάνεις κάτι τέτοιο για ένα σώμα; Τι κάνει λοιπόν ο Νικόδημος; Παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή πεζότητα, και μάλιστα παρόλο που του αναφέρθηκε ένα τόσο ξεκάθαρο παράδειγμα. Όταν δε εκείνος ρώτησε πάλι με απορία: «Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά;», τότε πλέον ο Χριστός του απευθύνεται πιο επιπληκτικά, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά;». Πρόσεξε πώς πουθενά δεν κατηγορεί τον άνδρα για πονηρία, αλλά μάλλον για αφέλεια και απλοϊκότητα. «Και τι κοινό έχει αυτή η γέννηση με τα ιουδαϊκά;» θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. Γιατί, πες μου, τι δεν έχει κοινό; Διότι και ο πρώτος άνθρωπος που δημιουργήθηκε, και η γυναίκα που πλάστηκε από την πλευρά του, και οι στείρες γυναίκες, και όσα επιτελέστηκαν μέσω των υδάτων — εννοώ τα σχετικά με την πηγή από την οποία ο Ελισσαίος έκανε το σίδερο να επιπλεύσει, τα σχετικά με την Ερυθρά Θάλασσα την οποία διέσχισαν οι Ιουδαίοι, τα σχετικά με την κολυμβήθρα που ανατάραζε ο άγγελος, τα σχετικά με τον Σύρο Νεεμάν που καθαρίστηκε στον Ιορδάνη — όλα αυτά προανήγγειλαν ως προτύπωση τη γέννηση και τον καθαρμό που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Έτσι, αυτός ο τρόπος βρισκόταν στο μέσο αυτής και εκείνης της γέννησης: εκείνης μεν, επειδή προήλθε από συνουσία, αυτής δε, επειδή δεν γεννήθηκε από αίματα. Εγώ όμως αποδεικνύω ότι αυτοί οι τρόποι προανήγγειλαν όχι μόνο αυτή τη γέννηση, αλλά και εκείνην από την παρθένο. Διότι, επειδή δεν θα πίστευε κανείς εύκολα ότι παρθένος γεννά, προηγήθηκαν οι στείρες, και μάλιστα όχι μόνο στείρες, αλλά και ηλικιωμένες. Αν και σε σχέση με τη στείρα πολύ πιο θαυμαστό είναι το να δημιουργηθεί γυναίκα από πλευρό. Αλλά, επειδή εκείνο ήταν αρχαίο και παλαιό, εμφανίζεται πάλι ένας άλλος τρόπος, νέος και πρόσφατος, αυτός των στείρων, ο οποίος προετοιμάζει τον δρόμο για την πίστη στην παρθενική γέννα. Υπενθυμίζοντάς του λοιπόν αυτά, έλεγε: «Εσύ είσαι ο διδάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Εκείνο που γνωρίζουμε λαλούμε, και εκείνο που έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεται κανείς». Αυτά τα πρόσθεσε, καθιστώντας πάλι από άλλη πλευρά αξιόπιστο τον λόγο του, και συγκαταβαίνοντας με τη διατύπωσή του προς την αδυναμία εκείνου.

Αλλά ας μην εξαπατούμε ούτε τους εαυτούς μας, και, ακολουθώντας τα θελήματα της σάρκας μας, εκπορνευτούμε στις πράξεις μας, καθιστώντας τους εαυτούς μας δασκάλους, και γινόμενοι ηγούμενοι και αρχιερείς και ιερείς, καταφρονώντας προφανώς τον Θεό και την ίδια μας τη σωτηρία. Διότι, εάν, όταν ο Ιησούς είπε στον Νικόδημο: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού» και ο Νικόδημος του αποκρίθηκε: «Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να γεννηθεί, όντας γέροντας; Μήπως μπορεί να εισέλθει για δεύτερη φορά στην κοιλιά της μητέρας του και να γεννηθεί;», ο Ιησούς τον έψεξε και είπε: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και αυτά δεν τα γνωρίζεις;», αν και εκείνος δεν είχε ακόμη πιστέψει καθόλου ούτε γνώριζε τα της χάριτος, πόσης καταδίκης άραγε είμαστε άξιοι εμείς, που είμαστε δάσκαλοι στην εποχή της χάριτος και δεν γνωρίζουμε τα μυστήρια της χάριτος, εμείς που απολαύσαμε τέτοια διδασκαλία και καθημερινά διδασκόμαστε και λαμβάνουμε μαρτυρία μέσω των αποστόλων, των προφητών, των δασκάλων και του ίδιου του Κυρίου;

Ας μην εξαπατούμε λοιπόν τους εαυτούς μας και, ακολουθώντας τα θελήματα της σάρκας μας, ας μην εκπορνευτούμε μέσα από τις πράξεις μας, καθιστώντας τους εαυτούς μας δασκάλους και γινόμενοι ηγούμενοι και ιερείς και αρχιερείς, δείχνοντας περιφρόνηση, όπως είναι φανερό, προς τον Θεό και προς την ίδια μας τη σωτηρία. Διότι, εάν όταν ο Ιησούς είπε στον Νικόδημο: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού», και ο Νικόδημος του αποκρίθηκε: «Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να γεννηθεί όντας γέροντας; Μήπως μπορεί να εισέλθει για δεύτερη φορά στην κοιλιά της μητέρας του και να γεννηθεί;», ο Ιησούς τον έψεξε και είπε: «Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά;», και μάλιστα ενώ εκείνος δεν είχε ακόμη πιστέψει ούτε γνώριζε τα της χάριτος, πόσης καταδίκης άραγε είμαστε άξιοι εμείς, που είμαστε δάσκαλοι μετά την έλευση της χάριτος και δεν γνωρίζουμε τα της χάριτος, εμείς που απολαύσαμε τέτοια διδασκαλία και κάθε μέρα διδασκόμαστε και λαμβάνουμε μαρτυρίες μέσω των αποστόλων και των δασκάλων και από τον ίδιο τον Κύριο;

Ας ντρέπεται ο Μακεδόνιος ο Πνευματομάχος, και πριν από αυτόν ο Ευνόμιος. Ο μεν επειδή καθιστά το Πνεύμα δούλο, αν και άκουσε εδώ ότι ο άνεμος πνέει όπου θέλει· πολύ περισσότερο, λοιπόν, το Πνεύμα θα έχει την κίνησή του πιο αυτεξούσια, και θα ενεργεί όπου θέλει και όπως θέλει. Ο δε Ευνόμιος, αφού πρώτος υπέπεσε σε αυτά τα σφάλματα και αποκάλεσε το Πνεύμα κτίσμα, αυθαδίασε επιπλέον ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τον Θεό όσο καλά γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Ας ακούσει λοιπόν ότι δεν γνωρίζει ούτε τη φορά και την ορμή του ανέμου· πώς λοιπόν αποτολμάς να καταπιάνεσαι με την ουσία του Θεού, αλιτήριε; «Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, ότι λέμε εκείνο που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε εκείνο που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεστε. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Ο Νικόδημος παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή ευτέλεια· γι' αυτό ρωτά πάλι: «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;» Γι' αυτό και ο Κύριος του το αποδεικνύει.

Επειδή από αφέλεια τα λέγει αυτά, λέγει: Εσύ που είσαι δάσκαλος του Ισραήλ, αν θυμηθείς τα παράδοξα θαύματα της Παλαιάς Διαθήκης, από την πλάση του ανθρώπου και τα εξής, πώς πλάστηκε, πώς από την πλευρά δημιουργήθηκε η γυναίκα, πώς έγιναν τα τεράστια σημεία στην Αίγυπτο, πώς στην Ερυθρά θάλασσα, πώς στείρες γυναίκες γέννησαν, και τα παρόμοια· αν τα αναλογιστείς αυτά, ως δάσκαλος του Ισραήλ, δεν θα απιστήσεις ούτε γι' αυτά που λέγω τώρα. Όμως εγώ ό,τι γνωρίζω λέγω, και ό,τι έχω δει, δηλαδή, έχω γνωρίσει με ακρίβεια. Διότι το «έχουμε δει» δεν δηλώνει βεβαίως σωματική όραση, αλλά την πιο ακριβή γνώση· αλλά εσείς τη μαρτυρία μας, δηλαδή τη δική μου, δεν την αποδέχεστε. Και αυτά τα λέγει ο Κύριος όχι προς τον Νικόδημο, αλλά απευθυνόμενος προς το γένος των Ιουδαίων που απίστησαν μέχρι τέλους.