Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:11

Ορίζεται ωφέλιμα και το πώς πρέπει να συγκροτείται από εμάς η πίστη, προκειμένου να είναι άμεμπτη ενώπιον του Θεού και να θεωρείται ότι έχει εφαρμοσθεί με τον καλύτερο τρόπο. Διότι το να αμφιβάλλει κανείς γενικώς και να κλονίζεται εύκολα, πέφτοντας σε αδρανή διψυχία, είναι παντελώς απορριπτέο. Περιττό δε ίσως και από τα πλέον σφαλερά είναι το να πρέπει να περιεργάζεται κανείς όσα βρίσκονται πέρα από κάθε λόγο και είναι ανώτερα από τον δικό μας νου. Διότι πώς θα μπορούσαν να είναι φανερά τα όσα άρρητα δημιουργούνται από τον Θεό; Και επιπλέον, ποιος οφθαλμός της καρδιάς θα ήταν τόσο ικανός ώστε να μπορέσει να ατενίσει τον Θεό; Ή μάλλον, ποιος θα κατανοήσει, ακόμη κι αν κάποιος επέλεγε να τα πει και να διηγηθεί όσα είναι πάρα πολύ ανώτερα από εμάς; Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εξέθετε κάποτε στον Νικόδημο τους λόγους περί της πνευματικής αναγέννησης και μάλιστα έλεγε: «Αμήν αμήν σας λέγω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού» [έπειτα πρόσθεσε σε αυτά και τα εξής]. Καθώς όμως εκείνος δεν κατανοούσε απολύτως τίποτα, τότε ακριβώς ο Χριστός, απομακρύνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο την παχύνοια της ανθρώπινης διάνοιας από την αδυναμία των εννοιών, λέει: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς εάν σας πω τα επουράνια θα πιστέψετε;» Και πρόσθετε σε αυτά: «Αμήν αμήν σας λέγω, ότι αυτό που γνωρίζουμε λαλούμε και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας κανείς δεν τη δέχεται.»

Και επειδή ήταν τόσο αμαθείς, ο Χριστός δεν θα διαψευστεί παρομοιάζοντάς τους με τάφους ασβεστωμένους· και πολύ εύστοχα ο Παύλος θα πει στον ηγέτη των Ιουδαίων: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε». <Αλήθεια, αλήθεια σου λέω ότι αυτό που ξέρουμε μιλάμε και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε.> Βρίσκει τον άνθρωπο αφιλομαθή και λίαν απαίδευτο, και εξαιτίας της μεγάλης αμβλύτητας του νου, να μην μπορεί πλέον με κανέναν τρόπο να καθοδηγηθεί προς την κατανόηση των θείων δογμάτων, αν και δαπανήθηκε μακρύς λόγος μέσω ποικίλων παραδειγμάτων. Γι' αυτό, εύλογα εγκαταλείποντας την λεπτομερή εξήγηση, τον συμβουλεύει λοιπόν ότι πρέπει να δεχθεί με απλή πίστη, χωρίς περιέργεια, αυτό που δεν μπορεί να κατανοήσει· και μαρτυρεί ότι ο Ίδιος γνωρίζει σαφώς αυτό που λέει, αποδεικνύοντας με το μεγαλείο του προσώπου Του ότι το να αντιλέγει κανείς πλέον είναι πάρα πολύ επικίνδυνο. Διότι δεν ήταν φυσικό να έχει ξεχάσει ο Νικόδημος, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι γνωρίζει για τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, ότι έχει έλθει από τον Θεό ως διδάσκαλος· το να αντιτίθεται όμως κανείς σε Αυτόν που προέρχεται από τον Θεό και είναι Θεός, πώς δεν θα ήταν γεμάτο κίνδυνο; Διότι το πράγμα φαίνεται ήδη ως θεομαχία. Εξάλλου, πρέπει να γνωρίζουμε από αυτό εμείς, που έχουμε την εξουσία να διδάσκουμε, ότι για εκείνους που μόλις τώρα προσέρχονται στην πίστη είναι καλύτερη η πίστη με απλούς συλλογισμούς, παρά κάποιος βαθύς λόγος και μάλλον πιο περίπλοκη εξήγηση.

Με γάλα πότιζε και ο Παύλος κάποιους, οι οποίοι δεν μπορούσαν ακόμη να μετάσχουν σε πιο στερεές τροφές. Και «Να γνωρίσεις καλά τις ψυχές του ποιμνίου σου», λέει κάπου προς εμάς ο σοφότατος Σολομών. Θέλοντας να πει ότι ο διδακτικός λόγος δεν πρέπει να προσφέρεται χωρίς διάκριση σε όσους προσέρχονται, αλλά προσαρμοσμένος ανάλογα με τα μέτρα του καθενός. <Και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεστε.> Επειδή έχει μέσα Του τον Πατέρα και το Πνεύμα φυσικώς, ο Σωτήρας επέκτεινε το πρόσωπο αυτών που μαρτυρούν σε πληθυντικό αριθμό, ώστε κατά κάποιον τρόπο, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, «Επί στόματος δύο και τριών μαρτύρων» να εδραιώνεται αυτό που λέγεται. Αποδεικνύει δε ότι οι Ιουδαίοι δεν ήθελαν με κανέναν τρόπο να διασωθούν, αλλά απλώς φέρονταν με αχαλίνωτες και απερίσκεπτες ορμές προς το βαθύ βάραθρο της απώλειας. Διότι, εάν ούτε να κατανοήσουν μπορούν το κήρυγμα εξαιτίας της πολλής τους αμάθειας, ούτε με την πίστη το κάνουν αποδεκτό, ποιος άλλος τρόπος σωτηρίας θα μπορούσε να επινοηθεί γι' αυτούς;

Και πράγματι, πιστεύουμε ότι η πνευματική αναγέννηση μέσω ύδατος και πνεύματος έχει δοθεί σε όσους έχουν επιγνώσει την εμφάνιση του Χριστού. Επειδή ο Χριστός ήθελε να καταστήσει σαφή τη χάρη στον Νικόδημο, του εξηγούσε τον τρόπο του πράγματος. Εκείνος όμως, μην κατανοώντας τίποτα από όσα λέγονταν, θεώρησε τα λόγια του Σωτήρα ως αδύνατα να πραγματοποιηθούν. Και ενώ είχε αυτή τη γνώμη, τον προέτρεψε να αποδεχθεί το θαύμα με πίστη, λέγοντας: «Αυτό που γνωρίζουμε λέμε, και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε». Επομένως, εάν δεν κατανοούμε τον τρόπο των θείων έργων, ας απαλλάξουμε τον νου μας από κάθε ενδοιασμό και ας πούμε στον Θεό: Γνωρίζω ότι τα πάντα μπορείς, και τίποτα δεν είναι αδύνατο σε εσένα. Ας μην τον ρωτάμε για τις θυγατέρες και τους γιους του. Ούτε πάλι να του δίνουμε εντολές, δηλαδή να του υπαγορεύουμε για τα έργα των χεριών του. Αντιθέτως, όπως ο πηλός στον κεραμέα, ας του παραχωρούμε το δικαίωμα να τα πλάθει όπως Εκείνος κρίνει καλό. Διότι μεταβάλλει άκοπα τα δικά μας προς ό,τι Εκείνος επιθυμεί, και μεταπλάθει τον νου από τα αισχρότερα προς το καλύτερο, και μας εμφυτεύει νέα καρδιά, ξεριζώνοντας την παλαιά. Και πράγματι, είπε κάτι τέτοιο μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ, ότι: «Θα αποσπάσω την πέτρινη καρδιά τους από τη σάρκα τους, και θα τους δώσω καρδιά σάρκινη, δηλαδή τρυφερή και υποχωρητική, για να γνωρίσουν εμένα, ότι εγώ είμαι ο Κύριος».

Εκείνο, όμως, οφείλουμε να αναλογιστούμε. Διότι το να περιεργαζόμαστε όσα ξεπερνούν τα μέτρα μας δεν είναι αζήμιο, ενώ είναι εντελώς ανόητο να υποβάλλουμε σε λογικό έλεγχο όσα υπερβαίνουν τον νου, και να προσπαθούμε να κατανοήσουμε όσα είναι αδύνατον να κατανοηθούν. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι αυτό το τόσο βαθύ μυστήριο, το οποίο υπερβαίνει τον νου μας, τιμάται με απεριέργαστη πίστη; Το δε να λέει κανείς ασύνετα, «πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά;», αφήνοντάς το στον Νικόδημο εκείνο και στους ομοίους του, εμείς θα αποδεχθούμε ανεπιφύλακτα όσα αποκαλύπτονται μέσω του θείου Πνεύματος, και θα πιστέψουμε στον ίδιο τον Χριστό που λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα γνωρίζουμε μιλάμε, και όσα έχουμε δει μαρτυρούμε». Β— Σωστά μιλάς. Α— Ας εξαλειφθεί, λοιπόν, κάθε φλυαρία, και αδρανής μύθος, και ψευδής δοξασία και η απάτη των περίτεχνων λέξεων.

Ότι όσα του παρέδωσαν εκείνοι οι οποίοι έγιναν από την αρχή αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, προέρχονταν από το Πνεύμα. Και γιατί δεν είπε: «Καθώς μας παρέδωσαν αυτοί που αξιώθηκαν το Άγιο Πνεύμα», αλλά: «Αυτοί που έγιναν από την αρχή αυτόπτες μάρτυρες»; Διότι αυτό κυρίως είναι αξιόπιστο για την πίστη, το να μαθαίνει κανείς από αυτόπτες μάρτυρες· το άλλο, αντίθετα, θα φαινόταν στους ανόητους ως αλαζονεία και έπαρση. Γι' αυτό και ο Ιωάννης έλεγε έτσι: «Εγώ έχω δει και έχω μαρτυρήσει ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού». Και ο Χριστός κατ' αυτόν τον τρόπο συνομιλεί με τον Νικόδημο, ο οποίος διέθετε πιο υλική αντίληψη: «Εκείνο που γνωρίζουμε μιλάμε, και εκείνο που έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας κανείς δεν τη δέχεται». Και πάλι, δείχνοντας ότι είναι δυνατόν να μαρτυρεί κανείς πολλά από όσα έχει δει, έλεγε στους μαθητές: «Και εσείς μαρτυρείτε για εμένα, διότι από την αρχή είστε μαζί μου». Και οι ίδιοι οι απόστολοι σε πολλά σημεία λένε τα εξής: «Μάρτυρες είμαστε εμείς και το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο έδωσε ο Θεός σε όσους τον υπακούν». Και μετά από αυτά, βεβαιώνοντας την ανάσταση, ο Πέτρος έλεγε: «Εμείς οι οποίοι φάγαμε και ήπιαμε μαζί του». Διότι δέχονταν ευκολότερα τη μαρτυρία από ανθρώπους που τον είχαν συναναστραφεί, επειδή έως εκείνη τη στιγμή υπολείπονταν πάρα πολύ στην κατανόηση της έννοιας του Πνεύματος.

Έτσι, αυτός ο τρόπος βρισκόταν στο μέσο αυτής και εκείνης της γέννησης: εκείνης μεν, επειδή προήλθε από συνουσία, αυτής δε, επειδή δεν γεννήθηκε από αίματα. Εγώ όμως αποδεικνύω ότι αυτοί οι τρόποι προανήγγειλαν όχι μόνο αυτή τη γέννηση, αλλά και εκείνην από την παρθένο. Διότι, επειδή δεν θα πίστευε κανείς εύκολα ότι παρθένος γεννά, προηγήθηκαν οι στείρες, και μάλιστα όχι μόνο στείρες, αλλά και ηλικιωμένες. Αν και σε σχέση με τη στείρα πολύ πιο θαυμαστό είναι το να δημιουργηθεί γυναίκα από πλευρό. Αλλά, επειδή εκείνο ήταν αρχαίο και παλαιό, εμφανίζεται πάλι ένας άλλος τρόπος, νέος και πρόσφατος, αυτός των στείρων, ο οποίος προετοιμάζει τον δρόμο για την πίστη στην παρθενική γέννα. Υπενθυμίζοντάς του λοιπόν αυτά, έλεγε: «Εσύ είσαι ο διδάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Εκείνο που γνωρίζουμε λαλούμε, και εκείνο που έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεται κανείς». Αυτά τα πρόσθεσε, καθιστώντας πάλι από άλλη πλευρά αξιόπιστο τον λόγο του, και συγκαταβαίνοντας με τη διατύπωσή του προς την αδυναμία εκείνου.

Γʹ. Τι σημαίνει άραγε αυτό που λέει: «Αυτό που γνωρίζουμε, λαλούμε, και αυτό που έχουμε δει, μαρτυρούμε»; Επειδή και σε εμάς η όραση είναι πιο αξιόπιστη από τις άλλες αισθήσεις, και αν θελήσουμε να βεβαιώσουμε κάποιον, έτσι λέμε, ότι δηλαδή το έχουμε δει με τα μάτια μας, δεν το γνωρίζουμε από ακοή· για τον λόγο αυτό και ο Χριστός διαλέγεται μαζί του με πιο ανθρώπινο τρόπο, καθιστώντας και κατ' αυτόν τον τρόπο τον λόγο Του αξιόπιστο.

Και ότι περί αυτού πρόκειται, και δεν επιθυμεί να παραστήσει τίποτε άλλο, ούτε φανερώνει κάποια αισθητή όραση, γίνεται προφανές από το εξής. Διότι, αφού είπε, «Αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», πρόσθεσε: «Εκείνο που γνωρίζουμε λαλούμε, και εκείνο που έχουμε δει μαρτυρούμε». Αυτό όμως δεν είχε ακόμη γεννηθεί. Πώς λοιπόν λέει: «Εκείνο που έχουμε δει»;

βʹ. Έτσι και ο Ιωάννης διακηρύσσει πιο πάνω προκαταβολικά: Ό,τι γνωρίζει λαλεί, και ό,τι έχει δει μαρτυρεί, και τη μαρτυρία του κανείς δεν την αποδέχεται. Και πάλι ο Χριστός: Ό,τι γνωρίζουμε λαλούμε, και ό,τι έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας δεν την αποδέχεστε.

Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κάποτε ανέπτυσσε στον Νικόδημο τη διδασκαλία περί της πνευματικής αναγεννήσεως και μάλιστα έλεγε: Αμήν, αμήν σας λέω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. Έπειτα πρόσθετε σε αυτά τα εξής: επειδή όμως εκείνος δεν κατανοούσε απολύτως τίποτα, τότε ακριβώς ο Χριστός, διαχωρίζοντας την παχύτητα της ανθρώπινης διάνοιας από τη λεπτότητα των πνευματικών εννοιών, λέει: Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια; Και πρόσθετε σε αυτά: Αμήν, αμήν σας λέω, μιλάμε για αυτό που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε αυτό που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας κανείς δεν τη δέχεται.

Και πρόσεξε: δεν είπε ότι από εμένα θα λάβει και θα σας αναγγείλει, αλλά από το δικό μου. Ως δικό του δε, ποιον άλλον θα μπορούσε να εννοεί ο Υιός, αν όχι τον Πατέρα; Γι' αυτό και από κοινού, τόσο για τον εαυτό του όσο και για το Πνεύμα, είπε προς τον Νικόδημο: αλήθεια, αλήθεια σου λέω, ότι μιλάμε για ό,τι γνωρίζουμε και μαρτυρούμε ό,τι έχουμε δει· και δεν δέχεστε τη μαρτυρία μας. Διότι από εκεί που προέρχεται η ύπαρξή τους, από εκεί προέρχεται και η δύναμη και η ενέργειά τους. Επομένως, από εκεί που προέρχεται η ομιλία, η δύναμη και η ενέργεια, από εκεί προέρχεται και η ύπαρξή τους, με τον τρόπο ακριβώς που υπάρχουν· δηλαδή για τον μεν γεννητώς, για το δε εκπορευτώς. Αν δε και ο ίδιος ο Υιός λέει ότι στέλνει το Πνεύμα, ωστόσο δεν το στέλνει από τον εαυτό του, αλλά από τον Πατέρα, από τον οποίο και ο ίδιος στάλθηκε. Διότι έτσι διατύπωσε το όλο ζήτημα: όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα. «Όταν έλθει», είπε, για να δείξει το αυτεξούσιο· «εγώ θα στείλω», πρόσθεσε, λόγω της κοινής θέλησης ή της ταυτοβουλίας -ή όπως αλλιώς θέλεις να ονομάσεις τη συνευδοκία- έτσι ώστε, αυτό που έχει ειπωθεί από τον θεολόγο Γρηγόριο για τον Υιό, «να θεωρείς την ευδοκία του Πατέρα ως αποστολή του Υιού», αυτό να λεχθεί και για το Πνεύμα: «να θεωρείς την ευδοκία του Υιού ως αποστολή του Πνεύματος». Έπειτα πρόσθεσε «από τον Πατέρα», διακηρύσσοντας σαφώς από πού θα έλθει εκπορευόμενο το Πνεύμα. Και δεν αρκέστηκε να το πει αυτό μόνο μία φορά, αλλά και πάλι το επανέλαβε: «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα».

Αλήθεια σας λέγω: αυτό που γνωρίζουμε λέμε· και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε. Από πού, λοιπόν, γνωρίζουν και από ποιον βλέπουν και ακούν; Είναι προφανές, ότι από τον Πατέρα, από τον οποίο πηγάζει και η υπερούσια ύπαρξή τους· και Εκείνον λοιπόν που ο Ίδιος οικειοποιήθηκε ως γεννήτορα, λέγοντας: «από το δικό μου θα λάβει», Αυτόν πάλι Τον καθιστά οικείο και στο Πνεύμα, λέγοντας γι' αυτό: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Έτσι, λοιπόν, άρμοζε στον Υιό, αφενός να φανερώνει τη συμφυΐα του εαυτού Του και του Πνεύματος, και αφετέρου να διακρίνει τις ιδιότητες. Και αυτά μεν ας θεωρηθούν έτσι επιλυμένα.

Ας ντρέπεται ο Μακεδόνιος ο Πνευματομάχος, και πριν από αυτόν ο Ευνόμιος. Ο μεν επειδή καθιστά το Πνεύμα δούλο, αν και άκουσε εδώ ότι ο άνεμος πνέει όπου θέλει· πολύ περισσότερο, λοιπόν, το Πνεύμα θα έχει την κίνησή του πιο αυτεξούσια, και θα ενεργεί όπου θέλει και όπως θέλει. Ο δε Ευνόμιος, αφού πρώτος υπέπεσε σε αυτά τα σφάλματα και αποκάλεσε το Πνεύμα κτίσμα, αυθαδίασε επιπλέον ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τον Θεό όσο καλά γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Ας ακούσει λοιπόν ότι δεν γνωρίζει ούτε τη φορά και την ορμή του ανέμου· πώς λοιπόν αποτολμάς να καταπιάνεσαι με την ουσία του Θεού, αλιτήριε; «Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, ότι λέμε εκείνο που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε εκείνο που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεστε. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Ο Νικόδημος παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή ευτέλεια· γι' αυτό ρωτά πάλι: «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;» Γι' αυτό και ο Κύριος του το αποδεικνύει.

Επειδή από αφέλεια τα λέγει αυτά, λέγει: Εσύ που είσαι δάσκαλος του Ισραήλ, αν θυμηθείς τα παράδοξα θαύματα της Παλαιάς Διαθήκης, από την πλάση του ανθρώπου και τα εξής, πώς πλάστηκε, πώς από την πλευρά δημιουργήθηκε η γυναίκα, πώς έγιναν τα τεράστια σημεία στην Αίγυπτο, πώς στην Ερυθρά θάλασσα, πώς στείρες γυναίκες γέννησαν, και τα παρόμοια· αν τα αναλογιστείς αυτά, ως δάσκαλος του Ισραήλ, δεν θα απιστήσεις ούτε γι' αυτά που λέγω τώρα. Όμως εγώ ό,τι γνωρίζω λέγω, και ό,τι έχω δει, δηλαδή, έχω γνωρίσει με ακρίβεια. Διότι το «έχουμε δει» δεν δηλώνει βεβαίως σωματική όραση, αλλά την πιο ακριβή γνώση· αλλά εσείς τη μαρτυρία μας, δηλαδή τη δική μου, δεν την αποδέχεστε. Και αυτά τα λέγει ο Κύριος όχι προς τον Νικόδημο, αλλά απευθυνόμενος προς το γένος των Ιουδαίων που απίστησαν μέχρι τέλους.