Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:12

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε; ΛΟΥΚΑΣ. Ο πιστός στο ελάχιστο είναι και στο πολύ πιστός· και ο άδικος στο ελάχιστο είναι και στο πολύ άδικος.

Ορίζεται ωφέλιμα και το πώς πρέπει να συγκροτείται από εμάς η πίστη, προκειμένου να είναι άμεμπτη ενώπιον του Θεού και να θεωρείται ότι έχει εφαρμοσθεί με τον καλύτερο τρόπο. Διότι το να αμφιβάλλει κανείς γενικώς και να κλονίζεται εύκολα, πέφτοντας σε αδρανή διψυχία, είναι παντελώς απορριπτέο. Περιττό δε ίσως και από τα πλέον σφαλερά είναι το να πρέπει να περιεργάζεται κανείς όσα βρίσκονται πέρα από κάθε λόγο και είναι ανώτερα από τον δικό μας νου. Διότι πώς θα μπορούσαν να είναι φανερά τα όσα άρρητα δημιουργούνται από τον Θεό; Και επιπλέον, ποιος οφθαλμός της καρδιάς θα ήταν τόσο ικανός ώστε να μπορέσει να ατενίσει τον Θεό; Ή μάλλον, ποιος θα κατανοήσει, ακόμη κι αν κάποιος επέλεγε να τα πει και να διηγηθεί όσα είναι πάρα πολύ ανώτερα από εμάς; Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εξέθετε κάποτε στον Νικόδημο τους λόγους περί της πνευματικής αναγέννησης και μάλιστα έλεγε: «Αμήν αμήν σας λέγω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού» [έπειτα πρόσθεσε σε αυτά και τα εξής]. Καθώς όμως εκείνος δεν κατανοούσε απολύτως τίποτα, τότε ακριβώς ο Χριστός, απομακρύνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο την παχύνοια της ανθρώπινης διάνοιας από την αδυναμία των εννοιών, λέει: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς εάν σας πω τα επουράνια θα πιστέψετε;» Και πρόσθετε σε αυτά: «Αμήν αμήν σας λέγω, ότι αυτό που γνωρίζουμε λαλούμε και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε, και τη μαρτυρία μας κανείς δεν τη δέχεται.»

Πολύ σωστά λοιπόν και απολύτως δίκαια έλεγε ο Σωτήρας ότι η Ιερουσαλήμ θα είναι αναπολόγητη, καθώς με δική της πρωτοβουλία επιφέρει στον εαυτό της τον όλεθρο: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ», λέει, «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι απεσταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται σε εσάς». <Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια; Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό.> Μία διδασκαλία, λέει, η οποία δεν ξεπερνά την ανθρώπινη σύνεση, δεν την αποδεχθήκατε εξαιτίας της απύθμενης αλογίας σας, και πώς λοιπόν να σας εξηγήσω τα θεϊκότερα πράγματα; Και αυτοί που στα δικά τους ζητήματα είναι εντελώς αμαθείς, πώς θα μπορούσαν να είναι σοφοί στα υπέρτερα; Και όσοι αποδείχθηκαν αδύναμοι στο μικρότερο, πώς δεν θα θεωρούσαν το μεγαλύτερο αβάσταχτο; Και εάν δεν πιστεύετε, λέει, μόνο σε εμένα που ομιλώ, αλλά για το καθετί ζητάτε πολλούς μάρτυρες, ποιον να σας φέρω ως αυτόπτη μάρτυρα των επουράνιων μυστηρίων; Διότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.

Έπειτα πώς εσείς, που είστε σαν πηλός στα χέρια του κεραμέα, και μη γνωρίζοντας διόλου με ποιον τρόπο θα συντελεστεί η πνευματική σας αναγέννηση, δεν φοβάστε να φιλονικείτε; Και δεν κρίνατε σωστότερο να παραχωρήσετε σε Αυτόν, ως δημιουργό και πατέρα, τον τρόπο με τον οποίο θα γίνουν αυτά; Διότι το ότι οι Ιουδαίοι φιλονικούσαν με τα λόγια του Σωτήρα, τα οποία τους είπε γι' αυτά τα ζητήματα, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το αντιληφθεί κανείς. Διότι είπε προς τον Νικόδημο: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και πνεύμα, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού». Εκείνος όμως, ορμώντας ασύνετα σε όσα ξεπερνούν τον νου, αντέλεγε λέγοντας: «Μήπως μπορεί ένας άνθρωπος, ενώ είναι γέροντας, να εισέλθει δεύτερη φορά στην κοιλιά της μητέρας του και να γεννηθεί;» Και προσέθετε σε αυτά και άλλη ερώτηση για το μυστήριο: Πώς μπορούν να γίνουν αυτά; Τι απάντησε λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;» Είναι αναγκαίο, επομένως, να υποτάσσεται κανείς σε όσα λέει ο Θεός. Αυτός γνωρίζει την οδό των δικών Του έργων, και τα δικά Του δημιουργήματα δεν πρέπει να ερευνώνται με περιέργεια, αλλά αρμόζει να τιμώνται από εμάς με ακλόνητη πίστη όσα ξεπερνούν τον ανθρώπινο νου.

Διότι δεν λέγει αυτά τα πράγματα επειδή παραβίασε αυθαίρετα τα δόγματα της ευσέβειας και τα προσάρμοσε απλώς σε ό,τι του φαινόταν σωστό, αλλά επειδή διδάχθηκε από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα. Διότι, αν θέλεις να μάθεις τι είπε προς τον Νικόδημο, μπορείς να το δεις ανατρέχοντας στα Ευαγγέλια. Θα το αναφέρω όμως και εγώ, επειδή είναι ωφέλιμο για όλους: «Εάν σας είπα τα επίγεια», λέγει, «και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;» και: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Κάποτε πάλι, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, επέμενε και αποδείκνυε σαφώς ότι θα παραμείνουν εντελώς αμέτοχοι της αιώνιας ζωής, εάν δεν γευθούν τη μυστική ευλογία. Επειδή δε εκείνοι δυσανασχέτησαν με αυτό και γύρισαν πίσω, όπως είναι γραμμένο, λέγει πάλι, προαναγγέλλοντας την από εδώ αναχώρησή του προς τους ουρανούς: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει λοιπόν εάν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Εντούτοις, για να συνοψίσω πάλι ολόκληρο το σκεπτικό, γεννήθηκε μεν πάνω στη γη μέσω της αγίας Παρθένου ως προς τη σάρκα, ο Θεός Λόγος όμως κατέβηκε από τον ουρανό.

Διότι το ότι επιθυμεί να αναγνωρίζεται έτσι από εμάς, θα το μάθεις και από το εξής. Αν και δηλαδή ήταν ορατός εν σαρκί και είχε ενταχθεί στα μέτρα της ανθρωπότητας, μαρτύρησε ο ίδιος για την προαιώνια ύπαρξή του, λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Και πάλι: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, αν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Και: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Διότι, ως πάντοτε υπάρχων και προαιώνιος Λόγος που κατήλθε από τους ουρανούς, και έπειτα φανερώθηκε ο ίδιος ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, παραμένοντας ένας Χριστός και Κύριος ακόμη και όταν έγινε σάρκα, λέει αυτά. Β— Έχει εφευρεθεί από αυτούς και κάποιος άλλος ισχυρισμός. Είναι δε ο εξής: λένε δηλαδή ότι πρέπει να νοείται ως Υιός του Θεού εκείνος που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, με τον ίδιο τρόπο που και ο ίδιος ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος θα μπορούσε να ονομαστεί υιός του Δαβίδ. Διότι εκ φύσεως δεν είναι κανένας από τους δύο. Α— Επομένως, ας εισέλθει ο τρόπος της αληθινής ενώσεως, ώστε να πιστεύεται έτσι ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, και γι' αυτό είναι υιός του Δαβίδ όχι ψευδώς, αλλά επειδή φανερώθηκε από αυτόν κατά σάρκα, ενώ παρέμεινε αυτό που ήταν, δηλαδή σαφώς Θεός εκ Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων, γνωρίζοντας τον ίδιο να είναι ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος, διατύπωσαν προς εμάς τους λόγους περί αυτού.

«Όπως με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, και εγώ ζω δια του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και αυτός δι' εμέ.» Αν και πώς να μην είναι ακριβές το να πούμε ότι η σάρκα δεν κατήλθε από τους ουρανούς, αλλά προήλθε από την Παρθένο, σύμφωνα με τις Γραφές; Ο Λόγος όμως <δεν τρώγεται>, αλλά συνενώνει και τα δύο σε ένα, και σαν να αναμειγνύει μεταξύ τους τα ιδιώματα των φύσεων, όπως μας καθίσταται φανερό μέσα από αναρίθμητα λόγια. Διότι προς τον Νικόδημο, που δεν κατανοούσε το μυστήριο και αναφώνησε από άγνοια: «Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά;», λέει: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;»

Όσο λοιπόν μπορούμε να χωρέσουμε, κατανοούμε περί του Θεού, και όσο έχουμε τη δύναμη, λαμβάνουμε από αυτόν. Κανείς δεν κατέχει το πλήρωμα της γνώσεώς Του, παρά μόνον ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Διότι εάν ακούσουμε περισσότερα, δεν θα πιστέψουμε· και εάν λάβουμε περισσότερα, θα υπερηφανευθούμε. Εύλογα λοιπόν, ούτε λέγει ούτε δίδει περισσότερα. Γι' αυτό τον λόγο εξέτασα τα προηγούμενα, ώστε να καταδείξω και στην παροχή της γνώσεώς Του τη θεία πρόνοια. Διότι λέγει και ο ίδιος ο Χριστός: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, τι θα γίνει εάν σας πω τα επουράνια;». Εγώ όμως υψώνω τον λόγο και λέγω: εάν δεν μπορούμε να ακούσουμε τα επουράνια, τι πρόκειται να πάθουμε ακούγοντας τα περί της θείας φύσεως; Εάν οι Ιουδαίοι που έσφαλλαν ως προς τις πρόσκαιρες εντολές πέθαιναν, πόσο μάλλον θα απολεστούν εκείνοι που δεν τηρούν όσα άκουσαν περί του Θεού; Και μακάρι αυτός ο θάνατος να ήταν παρόμοιος με εκείνον· αλλά, όπως νομίζω, αυτός είναι ο φρικτός θάνατος της ψυχής. Το μαρτυρεί δε και ο Απόστολος: πόσο χειρότερο είναι να αθετήσει κανείς τον Υιό του Θεού;

Διότι στο έργο που ονομάζεται Μεγάλες Ερωτήσεις της Μαρίας (επειδή έχουν επινοήσει και Μικρές), ισχυρίζονται ότι αυτός της τα αποκάλυψε, αφού την παρέλαβε στο όρος, προσευχήθηκε, έβγαλε από την πλευρά του μια γυναίκα και άρχισε να συνουσιάζεται μαζί της, και έτσι τάχα, αφού έλαβε την ίδια του την απόρροια, της έδειξε ότι «έτσι πρέπει να κάνουμε, για να ζήσουμε». Και όταν η Μαρία ταράχθηκε και έπεσε χάμω, αυτός, αφού την σήκωσε πάλι, της είπε: «Γιατί δίστασας, ολιγόπιστη;». Και ισχυρίζονται ότι αυτό είναι το αναφερόμενο στο Ευαγγέλιο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε τα επουράνια;». Καθώς και το: «Όταν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρότερα», δηλαδή την απόρροια να λαμβάνεται πίσω εκεί από όπου και βγήκε. Και σχετικά με το χωρίο «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου», οπότε οι μαθητές ταράχθηκαν και είπαν «Ποιος μπορεί να το ακούει αυτό;», ισχυρίζονται ότι ο λόγος γινόταν για την αισχρότητα. Γι' αυτό και ταράχθηκαν και έκαναν πίσω· διότι, λέει, δεν ήταν ακόμη στερεωμένοι στο πλήρωμα. Και το χωρίο όπου ο Δαβίδ λέει «Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο παρά τις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του», λέει πως αναφέρεται στην αισχρότητα του άνδρα. «

Λύση. Θέλοντας ο Κύριος να αναγάγει τον Νικόδημο από την ιουδαϊκή ταπεινότητα στο ύψος των δογμάτων και να τον μυσταγωγήσει περί της πνευματικής αναγεννήσεως, καθώς τον είδε να ιλίγγια μπροστά στο ύψος, λέει: Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε. Γι' αυτό αναφέρει ότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, εννοώντας τον εαυτό Του, και με την ανάβαση και με την κατάβαση, επειδή ο Θεός Λόγος δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ανθρώπινη φύση, στην οποία λέει ότι έχει κατέβει.

Εάν όμως δεν αρκείσαι σε αυτά, αλλά αναζητάς λογικούς συλλογισμούς, θα σου πω αυτό που είπε ο Χριστός στον Νικόδημο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Σου μίλησα για τη γέννηση από Παρθένο και δεν τη γνωρίζεις, ούτε τολμάς να ανοίξεις το στόμα σου, και περιεργάζεσαι τον ουρανό; Μακάρι, λοιπόν, να περιεργαζόσουν τον ουρανό, και όχι να πολυπραγμονείς για τον Δεσπότη των ουρανών.

Εάν σας είπα τα επίγεια, και δεν πιστεύετε. Δεν είπε, «δεν πείθεστε», αλλά, «δεν πιστεύετε», δείχνοντάς μας ότι και τα επίγεια χρειάζονται πίστη. Εάν δε τα επίγεια χρειάζονται πίστη, πολύ περισσότερο τα επουράνια. Αν και τότε συνομιλούσε με τον Νικόδημο για μία γέννηση πολύ κατώτερη· διότι ο λόγος αφορούσε το βάπτισμα και την πνευματική αναγέννηση· εντούτοις έλεγε ότι και αυτά γίνονται κατανοητά με την πίστη. Τα ονόμασε δε επίγεια, όχι επειδή είναι όντως επίγεια, αλλά επειδή τελούνται επί της γης, και σε σύγκριση με την άνω γέννηση, η οποία είναι άρρητη και υπερβαίνει κάθε νου, αυτά είναι επίγεια. Εάν, λοιπόν, το πώς αναγεννώμαι από τα ύδατα δεν είναι δυνατόν να το γνωρίζω, αλλά πρέπει να αποδέχομαι αυτό που τελείται μόνο με την πίστη και να μην περιεργάζομαι τον τρόπο· πόσης μανίας θα ήταν δείγμα το να επιστρατεύουμε ανθρώπινους λογισμούς για την άνω γέννηση του μονογενούς Υιού, και να απαιτούμε εξηγήσεις για τον τρόπο της γεννήσεώς Του;

ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ΄. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε; Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό.

Και υπονοώντας αυτήν πρόσθεσε λέγοντας: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Επομένως, όπου τυχόν πει κάτι το μέτριο και ταπεινό, πρέπει να το αποδώσουμε στην αδυναμία των ακροατών. Κάποιοι, βέβαια, λένε ότι τα «επίγεια» εδώ αναφέρονται στον άνεμο· δηλαδή, αν και σας έδωσα παράδειγμα από τα επίγεια, και ούτε έτσι πειστήκατε, πώς θα μπορέσετε να μάθετε τα υψηλότερα; Εάν πάλι ονομάζει εδώ το βάπτισμα «επίγειο», μην απορήσεις. Διότι το αποκαλεί έτσι, είτε επειδή τελείται στη γη, είτε ονομάζοντάς το έτσι σε σύγκριση με τη δική του εκείνη τη φρικτότατη γέννηση. Διότι, έστω και αν είναι επουράνια αυτή η γέννηση, εντούτοις, όταν παραβάλλεται με εκείνη την αληθινή, η οποία προέρχεται από την ουσία του Πατρός, είναι επίγεια. Και πολύ σωστά δεν είπε, «Δεν κατανοείτε», αλλά, «Δεν πιστεύετε». Διότι, όταν κάποιος δυσκολεύεται σε εκείνα τα οποία είναι δυνατόν να τα συλλάβει με τον νου, και δεν τα αποδέχεται εύκολα, εύλογα θα μπορούσε να κατηγορηθεί για ανοησία· όταν όμως δεν αποδέχεται αυτά τα οποία δεν είναι δυνατόν να συλλάβει με τον λογισμό, αλλά μόνο με την πίστη, το παράπτωμα δεν είναι πλέον η ανοησία, αλλά η απιστία. Αποτρέποντάς τον, λοιπόν, από το να ερευνά με λογισμούς τα λεγόμενα, τον επιπλήττει σφοδρότερα, κατηγορώντας τον για απιστία. Εάν, όμως, τη δική μας γέννηση πρέπει να την αποδεχόμαστε με την πίστη, τι θα άξιζαν άραγε αυτοί που περιεργάζονται με λογισμούς τη γέννηση του Μονογενούς;

Παρατήρησε λοιπόν και εδώ πόσα λέει ο Ιωάννης στους μαθητές του που διακατέχονται από αυτό το πάθος, και με δυσκολία τους καταπραΰνει. Διότι, μετά από τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, τους κατακλύζει και με άλλους λόγους. Με ποιους δηλαδή; Λέγοντας: «Εκείνος που έρχεται από τον ουρανό είναι πάνω από όλους· εκείνος που προέρχεται από τη γη, ανήκει στη γη και μιλάει από τη γη». Επειδή, λέει, αναφέρετε διαρκώς τη δική μου μαρτυρία και εξαιτίας αυτής θεωρείτε ότι εγώ είμαι πιο αξιόπιστος, είναι ανάγκη να γνωρίζετε τούτο: ότι δεν είναι δυνατόν εκείνος που έρχεται από τους ουρανούς να αντλεί την αξιοπιστία του από εκείνον που κατοικεί στη γη. Όσο για τη φράση, «Πάνω από όλους», τι άραγε σημαίνει και τι θέλει να δηλώσει; Είναι το εξής: Αποδεικνύει μέσω αυτού ότι δεν έχει ανάγκη από κανέναν, αλλά είναι αυτάρκης, και ότι είναι ασυγκρίτως ανώτερος από όλους. Το ότι δε αποκαλεί τον εαυτό του προερχόμενο από τη γη και ότι μιλάει από τη γη, δεν το λέει επειδή εκφραζόταν από δική του διάνοια, αλλά όπως ακριβώς είπε ο Χριστός: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε»· ονομάζοντας έτσι το βάπτισμα, όχι επειδή ήταν επίγειο, αλλά επειδή αντιπαρέβαλλε το λεγόμενο με την απόρρητη γέννησή Του. Έτσι και εδώ ο Ιωάννης είπε ότι ο ίδιος μιλάει από τη γη, παραβάλλοντας τα δικά του λόγια με τη διδασκαλία του Χριστού.

Πες μου, πώς γεννήθηκε από την Παρθένο; Δεν απομακρύνομαι από εσένα, ούτε υποχωρώ. Αλλά δεν θα μπορούσε να μας εξηγήσει τον τρόπο, ακόμη κι αν φιλονικούσε αμέτρητες φορές. Διότι, όταν ο Θεός κλείσει κάτι, ποιος μπορεί πλέον να το ανοίξει; Μόνο με την πίστη γίνονται αποδεκτά τέτοια ζητήματα. Εάν όμως δεν διαθέτεις πίστη, αλλά αναζητάς λογικούς συλλογισμούς, θα σου πω αυτό που λέει ο Χριστός στον Νικόδημο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε, εάν σας πω τα επουράνια;» Σου μίλησα για τη γέννηση από την Παρθένο, και δεν τη γνωρίζεις, ούτε τολμάς να ανοίξεις το στόμα σου, και περιεργάζεσαι την επουράνια; Και μακάρι να περιεργαζόσουν μόνο τον ουρανό, αλλά εσύ πολυπραγμονείς και για τον ίδιο τον Δεσπότη των ουρανών.

«Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε». Δεν είπε «δεν πείθεστε», αλλά «δεν πιστεύετε», δείχνοντάς μας ότι, εάν και τα επίγεια έχουν ανάγκη από πίστη, πολύ περισσότερο την έχουν τα ουράνια. Αν και τότε συζητούσε με τον Νικόδημο για μια γέννηση πολύ κατώτερη· διότι ο λόγος αφορούσε το βάπτισμα και την πνευματική αναγέννηση· αλλά είναι προφανές ότι και αυτά κατανοούνται μέσω της πίστης. Τα ονόμασε δε επίγεια, όχι επειδή είναι πράγματι επίγεια, αλλά επειδή τελούνται πάνω στη γη, και σε σύγκριση με την άνω γέννηση, την άρρητη που υπερβαίνει κάθε νου, αυτά είναι επίγεια. Εάν λοιπόν δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε το πώς αναγεννιόμαστε από τα ύδατα, αλλά πρέπει να παραδεχόμαστε αυτό που τελείται μόνο με την πίστη και να μην περιεργαζόμαστε τον τρόπο, πόση παραφροσύνη θα ήταν, προκειμένου για την άνω γέννηση του μονογενούς Υιού, να κινούμε ανθρώπινους λογισμούς και να απαιτούμε λογοδοσία για τον τρόπο της γέννησης; Το πώς ο Υιός του Θεού είναι απάτωρ και αμήτωρ, έχει αποδειχθεί επαρκώς, όπως και το πώς είναι αγενεαλόγητος.

Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστέψατε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;», σχεδόν απολογούμενος και εξηγώντας για ποιον λόγο δεν τους μιλούσε συνεχώς για την άνωθεν γέννηση. Πάλι, κατά τον ίδιο τον καιρό του σταυρού, μετά τα αμέτρητα σημεία, μετά από εκείνη την τόσο μεγάλη απόδειξη της δύναμής του, μόλις είπε: «Θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες», ο αρχιερέας, μη μπορώντας να αντέξει τον λόγο του, έσκισε τα ιμάτιά του. Πώς, λοιπόν, έπρεπε να μιλά σε αυτούς, οι οποίοι δεν αντέχουν τίποτα από τα υψηλά; Διότι το ότι δεν είπε γενικά κάτι μεγάλο και υψηλό για τον εαυτό του, δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού απευθυνόταν σε ανθρώπους που σέρνονται χάμω και βρίσκονται σε τέτοια αδυναμία.

Διότι αυτός που ακούει πού παρομοιάζεται το ζευγάρι και το άροτρο και η γεωργία και η καλλιέργεια και η φυτεία, και δεν ωφελείται από αυτά, από τι άλλο λοιπόν που θα ακούσει θα ωφεληθεί, όπως ακριβώς και ο Κύριός μας έλεγε ότι «αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;». Διότι η θεία Γραφή χρησιμοποιεί εκτεταμένα και με θεόσοφο τρόπο τα παραδείγματα, θέλοντας μέσα από τα πράγματα που μας είναι γνώριμα να μας παραστήσει τη δύναμη των όσων λέγονται. Γι' αυτό και η χάρη του θείου Πνεύματος, εξηγώντας ότι ο Θεός και Πατέρας δέχεται αυτόν που επιστρέφει ειλικρινά από την αμαρτία στη μετάνοια, το παριστάνει αυτό με σαφήνεια μέσα από την πατρική ευσπλαχνία και την επιστροφή του ασώτου υιού, καθώς και το «πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών», αυτή που κάποτε ήταν «γεμάτη κρίση, στην οποία αναπαυόταν η δικαιοσύνη, ενώ τώρα υπάρχουν φονιάδες;».

Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κάποτε ανέπτυσσε στον Νικόδημο τη διδασκαλία περί της πνευματικής αναγεννήσεως και μάλιστα έλεγε: Αμήν, αμήν σας λέω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. Έπειτα πρόσθετε σε αυτά τα εξής: επειδή όμως εκείνος δεν κατανοούσε απολύτως τίποτα, τότε ακριβώς ο Χριστός, διαχωρίζοντας την παχύτητα της ανθρώπινης διάνοιας από τη λεπτότητα των πνευματικών εννοιών, λέει: Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια; Και πρόσθετε σε αυτά: Αμήν, αμήν σας λέω, μιλάμε για αυτό που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε αυτό που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας κανείς δεν τη δέχεται.

Ιω. 3, 12-13 Είπε: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε»· αν και θα έπρεπε, αφού είστε επίγειοι, να καθοδηγηθείτε ευκολότερα μέσω των οικείων πραγμάτων, αλλά λοιπόν αν αυτά «σας τα είπα και δεν πιστεύετε, πώς, αν σας πω τα επουράνια» ενώ είστε επίγειοι, «θα πιστέψετε;» Διότι τα επουράνια απέχουν από τη διάνοιά σας περισσότερο από τα επίγεια. Πώς λοιπόν θα μάθετε τα επουράνια, αν δεν πιστεύετε σε όσα λέγονται από εμένα; Το να ανεβείτε εσείς στον ουρανό και να τα μάθετε δεν είναι δυνατόν· «διότι κανείς δεν έχει ανέβει στον ουρανό» ούτε μέχρι τώρα, ούτε από τους προφήτες, ούτε από εκείνους που έζησαν κατά τα άλλα ενάρετα, ούτε κανείς απολύτως, εκτός από εμένα που κατέβηκα από εκεί. Αν λοιπόν σε εσάς δεν είναι δυνατόν να ανεβείτε, και κανείς άλλος δεν έχει ανέβει, και σε εμένα που έχω ανέβει και έχω κατέβει και δεν έχω χωριστεί από εκεί – διότι αυτό δηλώνει το «αυτός που είναι στον ουρανό» – αν λοιπόν ούτε σε εμένα πιστεύετε που εξαγγέλλω και διδάσκω τα επουράνια και θεία και υψηλά δόγματα, πώς αλλιώς θα μπορέσετε να τα μάθετε αυτά; Αυτά δε τα έλεγε ωθώντας από παντού τον Νικόδημο στο να τον πιστέψει, ότι «αν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και πνεύμα, δεν» θα εισέλθει «στη βασιλεία» των ουρανών. Εκείνος μάλιστα πιο έντονα λέει, «ούτε θα δει τη βασιλεία» των ουρανών.

Ας ντρέπεται ο Μακεδόνιος ο Πνευματομάχος, και πριν από αυτόν ο Ευνόμιος. Ο μεν επειδή καθιστά το Πνεύμα δούλο, αν και άκουσε εδώ ότι ο άνεμος πνέει όπου θέλει· πολύ περισσότερο, λοιπόν, το Πνεύμα θα έχει την κίνησή του πιο αυτεξούσια, και θα ενεργεί όπου θέλει και όπως θέλει. Ο δε Ευνόμιος, αφού πρώτος υπέπεσε σε αυτά τα σφάλματα και αποκάλεσε το Πνεύμα κτίσμα, αυθαδίασε επιπλέον ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τον Θεό όσο καλά γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Ας ακούσει λοιπόν ότι δεν γνωρίζει ούτε τη φορά και την ορμή του ανέμου· πώς λοιπόν αποτολμάς να καταπιάνεσαι με την ουσία του Θεού, αλιτήριε; «Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, ότι λέμε εκείνο που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε εκείνο που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεστε. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Ο Νικόδημος παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή ευτέλεια· γι' αυτό ρωτά πάλι: «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;» Γι' αυτό και ο Κύριος του το αποδεικνύει.

Εάν λοιπόν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, δηλαδή, εάν σας μίλησα για την αναγέννηση που γίνεται κατά το βάπτισμα και δεν την αποδεχθήκατε, αλλά ρωτήσατε το, «Πώς;» (και ονομάζει αυτή τη γέννηση επίγεια, επειδή τελείται στη γη για την ευεργεσία των ανθρώπων της γης· διότι αν και είναι επουράνια ως προς τη χάρη και την τιμή, εντούτοις βρισκόμενοι στη γη βαπτιζόμαστε)· εάν λοιπόν μιλώντας σας για αυτήν την επίγεια γέννηση, σας βρήκα να απιστείτε· όταν ακούσετε για την επουράνια και άρρητη γέννηση, με την οποία γεννήθηκε ο μονογενής Υιός από τον Πατέρα, πώς θα πιστέψετε; Μερικοί όμως εξέλαβαν ως επίγειο το παράδειγμα του ανέμου· ώστε το νόημα των λεγομένων να είναι το εξής: Εάν σας έδωσα το παράδειγμα από τα επίγεια και ούτε έτσι δεν πεισθήκατε, πώς θα μπορέσετε να μάθετε τα ανώτερα; «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». Ούτε και αυτό φαίνεται να έχει κάποια σύνδεση με τα προηγούμενα. Εάν όμως κανείς εξετάσει με ακρίβεια το νόημα του Κυρίου, θα φανεί ότι συνδέεται στενά με τα προηγούμενα. Διότι, επειδή ο Νικόδημος ονόμαζε τον Κύριο διδάσκαλο και προφήτη, του λέει: Μη με θεωρείς ως προφήτη που προέρχεται από τη γη και έχει αποσταλεί από τον Θεό για να διδάξει· αλλά να θεωρείς ότι κατέβηκα από άνω, ως Υιός, και ότι δεν προέρχομαι από τη γη.