Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:14

Όπως όλοι οι προφήτες, συγκεντρωμένοι μαζί, εκπλήρωσαν την ανάμνηση της θείας οικονομίας. Ο Μωυσής σχημάτισε τον τύπο του σταυρού, και το μαρτυρεί ο Σωτήρας, λέγοντας: «Και καθώς ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου». Ομοίως και ο Ιωνάς πραγματοποίησε την ανάμνηση του θανάτου. Διότι κατήλθε στο κήτος, και ύστερα από τρεις ημέρες αποδόθηκε, και έγινε τύπος της αναστάσεως.

Αφού, λοιπόν, χάρισε την ειρήνη σε εκείνους που έως τότε ταράσσονταν από τους πολεμίους, τότε λέει: «Απαλλαγείτε από τους εχθρούς που σας περισπούν, ώστε με ησυχία να θεωρήσετε τους λόγους περί της αλήθειας». Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Πρέπει, λοιπόν, να απέχουμε από τα συζυγικά έργα, για να αφοσιωθούμε στην προσευχή· να απέχουμε από τις μέριμνες για τον πλούτο, από την επιθυμία για τούτη την ασήμαντη δόξα, από τις ηδονές της απόλαυσης, από τον φθόνο και από κάθε πονηρία προς τον πλησίον μας, ώστε, αφού γαληνεύσει η ψυχή μας και δεν ταράσσεται από κανένα πάθος, να γίνει η έλλαμψη του Θεού καθαρή και ανεπισκίαστη σαν μέσα σε κάποιο κάτοπτρο. «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Με σαφήνεια τα λέει αυτά ο Κύριος για το δικό Του πάθος, όπως ακριβώς έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Κι εγώ, όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». Και ότι, «όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου πάνω στη γη». Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί στον σταυρό υπέρ των εθνών και να καταδεχθεί την ύψωση υπέρ όλης της γης, γι' αυτό λέει: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός και υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Διότι τώρα λέει ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει κατέβει από τον ουρανό· από την άλλη όμως, φοβάται, πτοείται και αγωνιά κατά τον καιρό του πάθους, και έχει καταγραφεί ότι ο ίδιος υπέστη τα πάθη που αρμόζουν μόνο στην ανθρώπινη φύση. <Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.> Αφού του εξήγησε επαρκώς και του παρέθεσε την αιτία για την οποία ο λόγος της διδασκαλίας προς αυτόν δεν ανέρχεται σε κάτι το άμετρο και υπερφυές, κατεβαίνει και πάλι στα όσα έγιναν από παλιά τυπικώς μέσω του Μωυσή, γνωρίζοντας καλά ότι αυτός μόλις και μετά βίας μπορούσε να φτάσει στην επίγνωση της αλήθειας με καθοδηγήσεις μέσω συμβόλων παρά με πνευματικές ακριβολογίες. Λέει λοιπόν ότι οπωσδήποτε πρέπει να υψωθεί, όπως το φίδι από τον Μωυσή, αποδεικνύοντας ως απολύτως αναγκαία την έρευνα της ιστορίας και λέγοντας σχεδόν ξανά προς αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα: "Ερευνάτε τις γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα." Διότι φίδια επιτίθονταν στους Ισραηλίτες μέσα στην έρημο, και εκείνοι, πέφτοντας σαν τα στάχυα και θρηνώντας υπερβολικά για τον απροσδόκητο κίνδυνο που τους βρήκε, βγάζοντας οικτρότατες φωνές, επικαλούνταν την άνωθεν σωτηρία από τον Θεό.

Ότι δε εμείς είμαστε πονηροί, χωρίς να έχουμε πλαστεί έτσι από τον Θεό, αλλά έχοντας ξεπέσει σε αυτή τη φαυλότητα εξαιτίας της αμαρτίας που μας τυράννησε, το διατρανώνει λέγοντας και ο ίδιος ο Χριστός: «Αν, λοιπόν, εσείς, όντας πονηροί, ξέρετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν;» Ο Χριστός, λοιπόν, είναι ο όφις, ο οποίος εμφανίστηκε με ομοίωμα πονηρίας, διότι έγινε άνθρωπος. Αλλά, αν κάποιος τον ατενίσει νοερά, θα γίνει ανώτερος της φθοράς, θα υπερβεί τον θάνατο, δεν θα υπολογίσει τα δαγκώματα και δεν θα νοιαστεί για το πλήθος των ιοβόλων. Θα δούμε δε τον Χριστό κατανοώντας ορθά το μυστήριο γύρω από αυτόν. Και πιστεύοντας σταθερά ότι, αν και είναι Θεός κατά φύση, έγινε άνθρωπος· και αν και βρέθηκε σε ομοίωμα πονηρίας, παρέμεινε εξίσου αγαθός. Διότι έγινε όμοιος με εμάς, όχι για να φανεί πονηρός μαζί με εμάς, αλλά για να κάνει εμάς αγαθούς, μεταστοιχειώνοντάς μας με το Άγιο Πνεύμα προς κάθε είδος αρετής. Το φίδι, βέβαια, υψώθηκε ως σημείο. Διότι ο Χριστός υψώθηκε πάνω στον τίμιο σταυρό, και αυτό ο ίδιος το έλεγε στους Ιουδαίους: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι». Το ότι αποτελούσε τύπο που αποβλέπει στο δικό του μυστήριο, μπορείς να το μάθεις από τον ίδιο που το λέει ξεκάθαρα: «Διότι, όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί και ο Υιός του ανθρώπου.»

Διπλό είναι το μυστήριο στον σταυρό· και όλο είναι σωτήριο· περιέχει την άφεση των αμαρτιών και την αναίρεση της κακίας· δηλώνει την καταλλαγή Θεού και ανθρώπου, και την κατάργηση του θανάτου· σημαίνει τη σωτηρία για την απόκτηση της βασιλείας, και τον θάνατο του Δράκοντα. Γι' αυτό λέει ο Χριστός: όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου από τους Ιουδαίους. Ύψωση ονομάζει τον σταυρό, υποδηλώνοντας τη μετέπειτα ανάστασή του στους ουρανούς. Πρόσεξε δε ότι ο Θεός δεν είπε στους υπηκόους να κατεβάσουν το φίδι από το ξύλο· διότι η ματαιότητα παραδίδει τα πάντα από φθορά σε φθορά.

Αυτό όμως που υψώθηκε τότε από τον Μωυσή παρείχε την ίαση μέσω της θέασής του, όχι εξαιτίας της φύσης του φιδιού, αλλά λόγω της ευδοκίας του Θεού, ο οποίος δρούσε μέσω του φιδιού σαν αντίδοτο σε όσους είχαν τότε δαγκωθεί. Και δεν είναι καθόλου θαυμαστό αν, μέσω εκείνων από τα οποία βλάφτηκε κάποιος, μέσω αυτών βρήκε και τη θεραπεία· και ας μην κατηγορεί κανείς την κτίση του Θεού, όπως πάλι ισχυρίζονται άλλοι πλανώμενοι. Προτυπωνόταν δε αυτό σε εκείνους στην έρημο για την αιτία που αναφέρει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο όταν ήλθε, λέγοντας ότι «καθώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου», πράγμα που και έγινε. Διότι, αφού ατίμασαν τον Σωτήρα σαν να ήταν φίδι, υφίσταντο βλάβη από την επιβουλή του φιδιού, εννοώ του διαβόλου. Και όπως ακριβώς κατά την ύψωση του φιδιού ερχόταν ίαση στους δαγκωμένους, έτσι και με τη σταύρωση του Χριστού υπήρξε λύτρωση για τις ψυχές μας από τα δαγκώματα της αμαρτίας που έγιναν μέσα μας. Φέρνουν δε και αυτό το ίδιο το ρητό ως μαρτυρία οι ίδιοι λέγοντας: «δεν βλέπεις πώς είπε ο Σωτήρας: με τον τρόπο που ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου;». Και για τον λόγο αυτόν, λένε, αναφέρει και σε άλλο σημείο: «να γίνεστε φρόνιμοι όπως το φίδι και ακέραιοι όπως το περιστέρι». Και αυτά που έχουν οριστεί ορθά από τον Θεό για εμάς ως σύμβολα διδασκαλίας, αυτοί τα προσαρμόζουν στη δική τους απατηλή επινόηση. 8.

Όταν, λοιπόν, επιτελώντας παράδοξα έργα και θεϊκές δυνάμεις, υψώθηκε, και, αφού υψώθηκε μέσω του πάθους, ταπεινώθηκε. Γι' αυτό έλεγε: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου»· και πάλι: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· και στο προκείμενο χωρίο: «Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και βρέθηκα σε αμηχανία». Το δε «Μέσα από εμένα πέρασαν οι οργές σου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ή σύμφωνα με τον Ακύλα «Επάνω μου παρήλθαν οι οργές σου», ή σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου», καταδεικνύει σαφώς ότι δεν ενέσκηψαν επάνω του μόνιμα, αλλά παρήλθαν μέσω αυτού· και ότι δεν στάθηκαν, αλλά διήλθαν. Το δε «με συντάραξαν», σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και, «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και τα υπόλοιπα εκπληρώθηκαν σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν οι απόστολοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, και ο Πέτρος τον αρνήθηκε και τρίτη φορά. Αλλά και με άλλον τρόπο έλεγε όλα τα προκείμενα, οικειοποιούμενος τα κακά των άλλων· εννοώ δηλαδή την απώλεια του προδότη Ιούδα, και την έκπτωση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους· για τα οποία, εξαιτίας της υπερβολικής του ευσπλαχνίας και φιλανθρωπίας, θρηνούσε σαν για πονηρούς γιους, οι οποίοι χάνονται εξαιτίας των δικών τους κακιών, αναλαμβάνοντάς τα στο δικό του πρόσωπο.

Επειδή, λοιπόν, και ο Σωτήρας ήλθε με ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και έγινε κατάρα για χάρη μας· και αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας· πρόσεξε μήπως εξαιτίας αυτών, σύμφωνα με κάποιο βαθύτερο νόημα, η προφητεία διακηρύσσει ότι κατά τον καιρό του πάθους δεν έγινε ούτε λέοντας ούτε σκύμνος, αλλά παρουσιάστηκε ως λέοντας και σκύμνος· επειδή και ο ίδιος παραβάλλει το δικό του πάθος με εκείνο του όφεως, λέγοντας, όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου. Επιπλέον αυτών, σιωπηρώς υπαινίσσεται το μυστήριο της ανάστασής του μέσω της φράσης: «ποιος θα τον εγείρει;». Σε εμάς, όμως, έχει γίνει σαφές από το συμπέρασμα ποιος ανέστησε τον Κύριό μας Ιησού από τους νεκρούς· διότι είναι φανερό ότι είναι ο Θεός και Πατέρας του.

Η μεταβολή όμως της ράβδου σε όφι ας μην ταράσσει τους φιλοχρίστους, με τη σκέψη ότι προσαρμόζουμε το νόημα του μυστηρίου σε ένα αταίριαστο ζώο. Διότι η ίδια η αλήθεια, διά της φωνής του Ευαγγελίου, δεν απορρίπτει μια τέτοια εικόνα, λέγοντας τα εξής: «όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί και ο Υιός του ανθρώπου».

Διότι, πράγματι, και στους πιστούς συχνά ενεργούν τα δαγκώματα της επιθυμίας. Αλλά εκείνος που προσηλώνει το βλέμμα του σε Αυτόν που υψώθηκε πάνω στο ξύλο απωθεί το πάθος, διαλύοντας το δηλητήριο με τον φόβο της εντολής σαν με κάποιο φάρμακο. Το ότι δε ο όφις που υψώθηκε στην έρημο αποτελεί σύμβολο του μυστηρίου του σταυρού, το διδάσκει φανερά η φωνή του Κυρίου μέσα από τα λόγια Του: «καθώς ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου».

Γι' αυτό, λέγοντας «Υποπόδιο», δεν αρκέστηκε, αλλά προσθέτει: «Στο υποπόδιο των ποδών του». Και βέβαια σε όλους είναι φανερό ότι το υποπόδιο είναι υποπόδιο των ποδών. Αλλά εδώ ονομάζει «πόδια» του Χριστού την ανθρωπότητα, επειδή «κεφαλή» είναι η θεότητα. Ο Γολγοθάς, λοιπόν, βρέθηκε κάτω από τα πόδια της ανθρωπότητας, όπου αυτός που προσκυνά υψώνει τον Χριστό. Διότι ο ίδιος θεωρεί ύψος του τα πάθη, επειδή δι' αυτών πραγματοποίησε τη δική μας σωτηρία. Γι' αυτό έλεγε προς τον Νικόδημο: «Όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου». Αυτός δικαίως ονομάζεται άγιος, έχοντας τόση παρουσία αγιοσύνης, ώστε να καθιστά και τους αμαρτωλούς αγίους μέσω της μετοχής σε αυτόν. Ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του. Επικαλούνταν τον Κύριο και αυτός τους εισάκουσε. Επειδή λοιπόν ονομάζονταν άγιοι τόσο οι ιερείς όσο και οι προφήτες, αλλά δεν πρέπει να προσκυνούμε το υποπόδιο αυτών των αγίων που ανέφερε, θέλει να δείξει πόση διαφορά είχε αυτός από τους υπόλοιπους αγίους. Διότι αυτός ήταν ο Άγιος των αγίων. Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε τον Μωυσή ως νομοθέτη, τον Ααρών ως αρχιερέα, και τον Σαμουήλ ως έξαρχο των προφητών, οι οποίοι και υπήρξαν άγιοι.

Και ο καθολικός όφις, λέει, αυτός είναι ο σοφός λόγος της Εύας. Αυτό, λέει, είναι το μυστήριο της Εδέμ, αυτός είναι ο ποταμός που εκπορεύεται από την Εδέμ, αυτό είναι το σημείο που τέθηκε στον Κάιν, ώστε καθένας που τον βρίσκει να μην τον σκοτώσει. Αυτός, λέει, είναι ο Κάιν του οποίου τη θυσία δεν δέχθηκε ο θεός αυτού του κόσμου, αλλά προσδέχθηκε την αιματοβαμμένη του Άβελ· διότι στα αίματα, λέει, χαίρεται ο δεσπότης αυτού του κόσμου. Αυτός είναι, λέει, εκείνος που στις έσχατες ημέρες φάνηκε με ανθρώπινη μορφή στα χρόνια του Ηρώδη, ο οποίος έγινε κατά την εικόνα του Ιωσήφ που πουλήθηκε από τα χέρια των αδελφών του, του οποίου και μόνο το ένδυμα ήταν ποικιλόχρωμο. Αυτός είναι, λέει, ο οποίος έγινε κατά την εικόνα του Ησαύ, του οποίου η στολή ευλογήθηκε ακόμη και όταν ο ίδιος ήταν απών· ο οποίος δεν δέχθηκε, λέει, την τυφλή ευλογία, αλλά πλούτισε από έξω, χωρίς να λάβει τίποτα από αυτόν που μειωνόταν η όρασή του· του οποίου το πρόσωπο είδε ο Ιακώβ «όπως θα έβλεπε άνθρωπος πρόσωπο Θεού». Γι' αυτόν, λέει, έχει γραφτεί: «όπως ο Νεβρώδ, γίγαντας κυνηγός ενώπιον του Κυρίου». Υπάρχουν δε, λέει, πολλοί που τον μιμούνται αντιθέτως, τόσοι όσοι ήταν οι όφεις στην έρημο που δάγκωναν τους υιούς του Ισραήλ, από τους οποίους έσωσε αυτούς που δαγκώνονταν εκείνος ο τέλειος όφις, τον οποίο έστησε ο Μωυσής. Αυτό είναι, λέει, εκείνο που έχει ειπωθεί: «και όπως ακριβώς ύψωσε ο Μωυσής τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί και ο Υιός του ανθρώπου».

Είδες πώς ακόμη και αυτό που φαίνεται να είναι πάρα πολύ υψηλό, είναι εντελώς ανάξιο της μεγαλωσύνης Του; Διότι δεν βρίσκεται μόνο στον ουρανό, αλλά παντού, και γεμίζει τα πάντα. Απευθύνεται, όμως, ακόμη στην αδυναμία του ακροατή, θέλοντας να τον ανυψώσει σταδιακά. Και ως «Υιό ανθρώπου» εδώ δεν ονόμασε τη σάρκα, αλλά με βάση την κατώτερη ουσία ονόμασε τώρα ολόκληρο τον εαυτό Του, για να το πω έτσι. Διότι αυτή είναι η συνήθειά Του, πολλές φορές δηλαδή να ονομάζει το όλον από τη θεότητα, και πολλές φορές από την ανθρωπότητα. Και όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, λέει, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου. Και πάλι, τούτο φαίνεται να είναι αποκομμένο από τα προηγούμενα, όμως έχει και αυτό πολύ στενή συνάφεια. Διότι, αφού ανέφερε τη μέγιστη ευεργεσία που έγινε στους ανθρώπους μέσω του βαπτίσματος, προσθέτει και την αιτία της, η οποία δεν είναι μικρότερη από εκείνην, δηλαδή την ευεργεσία μέσω του σταυρού. Όπως ακριβώς και ο Παύλος, όταν απευθύνεται στους Κορινθίους, παραθέτει μαζί αυτές τις ευεργεσίες, λέγοντας τα εξής: «Μήπως ο Παύλος σταυρώθηκε για εσάς, ή στο όνομα του Παύλου βαπτιστήκατε;»

Την χτύπησε ο Μωυσής λέγοντας: «Μήπως από την πέτρα αυτή θα σας βγάλουμε νερό;» Και βγήκε νερό. Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ααρών: «Επειδή δεν με πιστέψατε, ώστε να με αγιάσετε ενώπιον των υιών του Ισραήλ, γι' αυτόν τον λόγο δεν θα εισαγάγετε εσείς τη συναγωγή αυτή στη γη που τους έδωσα». Αποστέλλει πρέσβεις ο Μωυσής προς τον βασιλιά του Εδώμ, για να τους επιτρέψει τη διέλευση· εκείνος όμως δεν το επέτρεψε, και οι υιοί του Ισραήλ απομακρύνθηκαν από αυτόν. Όταν δε ήλθαν στο όρος Ωρ, κατόπιν προσταγής του Θεού, ο Μωυσής, αφού πήρε τον Ααρών και τον Ελεάζαρ, τον γιο του, τους ανέβασε στο όρος· και έντυσε τον Ελεάζαρ με τα ενδύματά του [του Ααρών]. Ο δε Ααρών πέθανε στο όρος. Και τον έκλαψε ο λαός για τριάντα ημέρες. Κατέλαβαν τον Χαναναίο και τον αναθεμάτισαν. Όταν έφτασαν στην Ερυθρά Θάλασσα, περικύκλωναν τη γη του Εδώμ, και ολιγοψύχησαν και γόγγυζαν κατά του Μωυσή· και έστειλε ο Θεός εναντίον τους θανατηφόρους όφεις. Και προσευχήθηκε ο Μωυσής· και κατασκεύασε έναν χάλκινο όφι, καθώς είχε προσταχθεί από τον Θεό. Και όποιος δαγκωνόταν, όταν έστρεφε το βλέμμα του προς τον όφι, έμενε ζωντανός. Για τον όφι αυτόν έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου». Αποστέλλει πρέσβεις ο Μωυσής προς τον βασιλιά των Αμορραίων, τον Σηών. Αυτός δε ο Σηών, έχοντας πολεμήσει πρωτύτερα τον βασιλιά του Μωάβ, είχε πάρει τη γη του.

Γʹ. Για όσα αναφέρονται μετά την ένωση, οι τρόποι είναι τρεις. —Ο πρώτος είναι δηλωτικός της θείας φύσεως, όπως το «εγώ είμαι στον Πατέρα και ο Πατέρας σε εμένα», και το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και όλα όσα αποδίδονταν σε αυτόν πριν από την ενανθρώπηση, αυτά θα αποδίδονται σε αυτόν και μετά την ενανθρώπηση, εκτός από το ότι δεν είχε προσλάβει σάρκα και τα φυσικά της ιδιώματα. —Ο δεύτερος είναι δηλωτικός της ανθρώπινης φύσεως, όπως το «γιατί ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας είπα την αλήθεια;» και το «έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου» και τα παρόμοια.

Και όπως ακριβώς έστησα τη σκηνή και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν, και άπλωσα τα χερουβίμ στα Άγια ως ομοίωμα των αοράτων, ως τύπο και σκιά των μελλοντικών, έτσι έστησα σε στύλο και το φίδι για τη σωτηρία του λαού, ώστε μέσω της εμπειρίας αυτών να προετοιμαστούν για την εικόνα του σημείου του σταυρού και για τον Σωτήρα και Λυτρωτή πάνω σε αυτόν. Και για το ότι ο λόγος αυτός είναι απολύτως αληθινός, αγαπητέ, άκου τον Κύριο που τον επιβεβαιώνει λέγοντας: «Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μη χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.» (Σχόλιο) Κατανόησε, λοιπόν, πως νομοθέτησε να μην κατασκευάζουν κανένα ομοίωμα, προκειμένου, όπως είπε, να απομακρύνει τον λαό από την ειδωλολατρία, επειδή ήταν επιρρεπής και έτοιμος προς αυτό, και ότι το φίδι που υψώθηκε αποτελούσε εικόνα του πάθους του Κυρίου.

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

Και εκείνοι βέβαια για τους οποίους είχε οριστεί να πεθάνουν, θα πέθαιναν οπωσδήποτε, έστω και αν ατένιζαν το χάλκινο φίδι, ακόμη και αν δεν είχαν δαγκωθεί από τα ερπετά· και εκείνοι για τους οποίους δεν είχε οριστεί να πέσουν νεκροί αμέσως, δεν θα έπεφταν, ακόμη και αν δαγκώνονταν, έστω και αν δεν έστρεφαν το βλέμμα τους προς το χάλκινο κατασκεύασμα. Ποια είναι, λοιπόν, η ευεργεσία από εκείνο το παράδοξο θέαμα; Και ποια η χρησιμότητα αυτού του επινοήματος για εκείνους που επρόκειτο οπωσδήποτε να πεθάνουν ή να μην πεθάνουν; Και ποιος δεν γνωρίζει, θα λέγαμε σε αυτόν που εκφράζει αυτές τις απορίες, την αναγκαιότητα της χρησιμότητας του χάλκινου φιδιού, παρά μόνο εκείνος που απορρίπτει το μυστήριο του Χριστού; Διότι μαζί με το αρχέτυπο, είναι επόμενο να απορρίπτει κανείς και τον τύπο· ας ονομαστεί, βέβαια, τύπος, αν και είναι αντίτυπο, όπως ακριβώς υπάρχει και η ανόμοια ομοιότητα, σύμφωνα με την ορολογία που έχει παραληφθεί από τους αρχαίους σοφούς. Αλλά εκείνος που δεν έχει φράξει τα αυτιά του στη θεία φωνή, σαν την ασπίδα που κωφεύει στις επωδούς, αλλά δίνοντας ευγνώμονα ακοή στον λόγο τον άκουσε, και ακούγοντάς τον κατανόησε τη δύναμη του μυστηρίου: ότι δηλαδή, όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι, έτσι κρίθηκε αναγκαίο να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου, ώστε εκείνοι που Τον ατενίζουν μέσω της πίστεως να λάβουν την εξουσία, την οποία παρέχει ο ίδιος ο Χριστός, να πατούν αβλαβώς επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του νοητού εχθρού, και να διαφύγουν τον θάνατο από τα δαγκώματα της αμαρτίας, εκείνοι για τους οποίους είχε προοριστεί η σωτηρία με αυτόν και με κανέναν άλλον τρόπο.

Ερώτηση. Γιατί ο όφις που σταύρωσε ο Μωυσής στην έρημο τίθεται ως εικόνα και τύπος του Σωτήρα; Διότι λέει ο Κύριος: «όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου». Άραγε δεν ήταν δυνατό να τεθεί κάποιο άλλο ζώο ως εικόνα και τύπος του Κυρίου, παρά μόνο το ιοβόλο ερπετό, ο όφις;

Κανείς λοιπόν από τους προφήτες δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εγώ που πρόκειται να ανεβώ, όπως και κατέβηκα. Και ακούγοντας ότι ο Υιός του ανθρώπου κατέβηκε από τον ουρανό, μην νομίσεις ότι η σάρκα κατέβηκε από τον ουρανό, (διότι αυτό ανήκει στον Απολινάριο, ο οποίος δογμάτισε ότι ο Χριστός, έχοντας το σώμα από τον ουρανό, πέρασε διαμέσου της Παρθένου σαν μέσα από σωλήνα)· αλλά επειδή μία είναι η υπόσταση, δηλαδή ένα πρόσωπο ήταν ο Χριστός σύνθετος από δύο φύσεις, τα ονόματα του ανθρώπου λέγονται για τον Λόγο, και πάλι τα του Λόγου αποδίδονται στον άνθρωπο. Έτσι λοιπόν και εδώ ο Υιός του ανθρώπου λέγεται ότι κατέβηκε από τον ουρανό, επειδή το πρόσωπο είναι ένα, και μία η υπόσταση. Έπειτα, για να μην ακούσεις ότι κατέβηκε, και νομίσεις ότι αφού κατέβηκε δεν είναι πλέον στον ουρανό, λέει: «Ο ων εν τω ουρανώ». Διότι, επειδή άκουσες ότι κατέβηκα, μην νομίσεις ότι δεν είμαι και εκεί· αλλά και εδώ παρευρίσκομαι σωματικά, και εκεί συγκάθομαι με τον Πατέρα θεϊκά. «Και καθώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Έχοντας μιλήσει προηγουμένως για την αναγέννηση δια του βαπτίσματος, μιλάει πλέον και για την ευεργεσία που έγινε σε εμάς δια του σταυρού. Διότι ο σταυρός και ο θάνατος είναι η αιτία για εμάς της χάριτος δια του βαπτίσματος, εφόσον όταν βαπτιζόμαστε, εικονίζουμε τον θάνατο του Κυρίου.