Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:15

Διότι τώρα λέει ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει κατέβει από τον ουρανό· από την άλλη όμως, φοβάται, πτοείται και αγωνιά κατά τον καιρό του πάθους, και έχει καταγραφεί ότι ο ίδιος υπέστη τα πάθη που αρμόζουν μόνο στην ανθρώπινη φύση. <Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.> Αφού του εξήγησε επαρκώς και του παρέθεσε την αιτία για την οποία ο λόγος της διδασκαλίας προς αυτόν δεν ανέρχεται σε κάτι το άμετρο και υπερφυές, κατεβαίνει και πάλι στα όσα έγιναν από παλιά τυπικώς μέσω του Μωυσή, γνωρίζοντας καλά ότι αυτός μόλις και μετά βίας μπορούσε να φτάσει στην επίγνωση της αλήθειας με καθοδηγήσεις μέσω συμβόλων παρά με πνευματικές ακριβολογίες. Λέει λοιπόν ότι οπωσδήποτε πρέπει να υψωθεί, όπως το φίδι από τον Μωυσή, αποδεικνύοντας ως απολύτως αναγκαία την έρευνα της ιστορίας και λέγοντας σχεδόν ξανά προς αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα: "Ερευνάτε τις γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα." Διότι φίδια επιτίθονταν στους Ισραηλίτες μέσα στην έρημο, και εκείνοι, πέφτοντας σαν τα στάχυα και θρηνώντας υπερβολικά για τον απροσδόκητο κίνδυνο που τους βρήκε, βγάζοντας οικτρότατες φωνές, επικαλούνταν την άνωθεν σωτηρία από τον Θεό.

Διότι, περισσότερο από όλα, αυτά τα δύο καταδεικνύουν την ανέκφραστη αγάπη του: το ότι έπαθε υπέρ των εχθρών του, και το ότι, αφού πέθανε υπέρ των εχθρών του, δώρισε μέσω του βαπτίσματος την πλήρη συγχώρηση των αμαρτιών. Για ποιον λόγο, όμως, δεν είπε με σαφήνεια «πρόκειται να σταυρωθώ», αλλά παρέπεμψε τους ακροατές στον παλαιό τύπο; Πρώτον μεν, για να μάθουν ότι τα παλαιά είναι συγγενικά με τα νέα, και ότι δεν είναι ξένα τα μεν προς τα δε· έπειτα, για να γνωρίσεις ότι δεν προσήλθε στο πάθος ακούσια· και επιπλέον, για να μάθεις ότι ούτε ο ίδιος υφίσταται κάποια βλάβη από το γεγονός αυτό, και εξαιτίας του γεννιέται η σωτηρία για πολλούς. Διότι, για να μην πει κάποιος: «Και πώς είναι δυνατόν να σωθούν όσοι πίστεψαν στον εσταυρωμένο, όταν και ο ίδιος κρατείται από τον θάνατο;», μας οδηγεί στην παλαιά ιστορία. Εάν δηλαδή οι Ιουδαίοι που ατένισαν τη χάλκινη εικόνα του φιδιού διέφυγαν τον θάνατο, πολύ περισσότερο εκείνοι που πιστεύουν στον Εσταυρωμένο, ευλόγως, θα απολαύσουν πολύ μεγαλύτερη ευεργεσία. Διότι αυτό δεν συμβαίνει εξαιτίας της αδυναμίας του σταυρουμένου, ούτε επειδή υπερίσχυσαν οι Ιουδαίοι, αλλά επειδή αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, γι' αυτό σταυρώνεται ο έμψυχος ναός Του. Ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Βλέπεις την αιτία του σταυρού και τη σωτηρία που προέρχεται από αυτόν; Βλέπεις τη συγγένεια του τύπου προς την αλήθεια;

Και όπως ακριβώς έστησα τη σκηνή και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν, και άπλωσα τα χερουβίμ στα Άγια ως ομοίωμα των αοράτων, ως τύπο και σκιά των μελλοντικών, έτσι έστησα σε στύλο και το φίδι για τη σωτηρία του λαού, ώστε μέσω της εμπειρίας αυτών να προετοιμαστούν για την εικόνα του σημείου του σταυρού και για τον Σωτήρα και Λυτρωτή πάνω σε αυτόν. Και για το ότι ο λόγος αυτός είναι απολύτως αληθινός, αγαπητέ, άκου τον Κύριο που τον επιβεβαιώνει λέγοντας: «Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μη χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.» (Σχόλιο) Κατανόησε, λοιπόν, πως νομοθέτησε να μην κατασκευάζουν κανένα ομοίωμα, προκειμένου, όπως είπε, να απομακρύνει τον λαό από την ειδωλολατρία, επειδή ήταν επιρρεπής και έτοιμος προς αυτό, και ότι το φίδι που υψώθηκε αποτελούσε εικόνα του πάθους του Κυρίου.

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

Και εκείνοι βέβαια για τους οποίους είχε οριστεί να πεθάνουν, θα πέθαιναν οπωσδήποτε, έστω και αν ατένιζαν το χάλκινο φίδι, ακόμη και αν δεν είχαν δαγκωθεί από τα ερπετά· και εκείνοι για τους οποίους δεν είχε οριστεί να πέσουν νεκροί αμέσως, δεν θα έπεφταν, ακόμη και αν δαγκώνονταν, έστω και αν δεν έστρεφαν το βλέμμα τους προς το χάλκινο κατασκεύασμα. Ποια είναι, λοιπόν, η ευεργεσία από εκείνο το παράδοξο θέαμα; Και ποια η χρησιμότητα αυτού του επινοήματος για εκείνους που επρόκειτο οπωσδήποτε να πεθάνουν ή να μην πεθάνουν; Και ποιος δεν γνωρίζει, θα λέγαμε σε αυτόν που εκφράζει αυτές τις απορίες, την αναγκαιότητα της χρησιμότητας του χάλκινου φιδιού, παρά μόνο εκείνος που απορρίπτει το μυστήριο του Χριστού; Διότι μαζί με το αρχέτυπο, είναι επόμενο να απορρίπτει κανείς και τον τύπο· ας ονομαστεί, βέβαια, τύπος, αν και είναι αντίτυπο, όπως ακριβώς υπάρχει και η ανόμοια ομοιότητα, σύμφωνα με την ορολογία που έχει παραληφθεί από τους αρχαίους σοφούς. Αλλά εκείνος που δεν έχει φράξει τα αυτιά του στη θεία φωνή, σαν την ασπίδα που κωφεύει στις επωδούς, αλλά δίνοντας ευγνώμονα ακοή στον λόγο τον άκουσε, και ακούγοντάς τον κατανόησε τη δύναμη του μυστηρίου: ότι δηλαδή, όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι, έτσι κρίθηκε αναγκαίο να υψωθεί ο Υιός του Ανθρώπου, ώστε εκείνοι που Τον ατενίζουν μέσω της πίστεως να λάβουν την εξουσία, την οποία παρέχει ο ίδιος ο Χριστός, να πατούν αβλαβώς επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του νοητού εχθρού, και να διαφύγουν τον θάνατο από τα δαγκώματα της αμαρτίας, εκείνοι για τους οποίους είχε προοριστεί η σωτηρία με αυτόν και με κανέναν άλλον τρόπο.

Κανείς λοιπόν από τους προφήτες δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εγώ που πρόκειται να ανεβώ, όπως και κατέβηκα. Και ακούγοντας ότι ο Υιός του ανθρώπου κατέβηκε από τον ουρανό, μην νομίσεις ότι η σάρκα κατέβηκε από τον ουρανό, (διότι αυτό ανήκει στον Απολινάριο, ο οποίος δογμάτισε ότι ο Χριστός, έχοντας το σώμα από τον ουρανό, πέρασε διαμέσου της Παρθένου σαν μέσα από σωλήνα)· αλλά επειδή μία είναι η υπόσταση, δηλαδή ένα πρόσωπο ήταν ο Χριστός σύνθετος από δύο φύσεις, τα ονόματα του ανθρώπου λέγονται για τον Λόγο, και πάλι τα του Λόγου αποδίδονται στον άνθρωπο. Έτσι λοιπόν και εδώ ο Υιός του ανθρώπου λέγεται ότι κατέβηκε από τον ουρανό, επειδή το πρόσωπο είναι ένα, και μία η υπόσταση. Έπειτα, για να μην ακούσεις ότι κατέβηκε, και νομίσεις ότι αφού κατέβηκε δεν είναι πλέον στον ουρανό, λέει: «Ο ων εν τω ουρανώ». Διότι, επειδή άκουσες ότι κατέβηκα, μην νομίσεις ότι δεν είμαι και εκεί· αλλά και εδώ παρευρίσκομαι σωματικά, και εκεί συγκάθομαι με τον Πατέρα θεϊκά. «Και καθώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Έχοντας μιλήσει προηγουμένως για την αναγέννηση δια του βαπτίσματος, μιλάει πλέον και για την ευεργεσία που έγινε σε εμάς δια του σταυρού. Διότι ο σταυρός και ο θάνατος είναι η αιτία για εμάς της χάριτος δια του βαπτίσματος, εφόσον όταν βαπτιζόμαστε, εικονίζουμε τον θάνατο του Κυρίου.