Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:16

Διότι ο σταυρός κατέλυσε την έχθρα του Θεού προς τους ανθρώπους, έφερε τη συμφιλίωση, έκανε τη γη ουρανό, συνένωσε τους ανθρώπους με τους αγγέλους, κατέρριψε την ακρόπολη του θανάτου, παρέλυσε την ισχύ του διαβόλου, εξαφάνισε τη δύναμη της αμαρτίας, απάλλαξε τη γη από την πλάνη, επανέφερε την αλήθεια, εκδίωξε τους δαίμονες, κατεδάφισε ναούς, ανέτρεψε βωμούς, εξαφάνισε την κνίσα, φύτεψε βαθιά την αρετή, ρίζωσε τις Εκκλησίες. Ο σταυρός είναι το θέλημα του Πατρός, η δόξα του Υιού, το αγαλλίαμα του Αγίου Πνεύματος, το καύχημα του Παύλου· διότι λέει: «Σε εμένα ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Ο σταυρός είναι λαμπρότερος από τον ήλιο, φωτεινότερος από τις ακτίνες του· διότι, όταν εκείνος σκοτεινιάζει, τότε αυτός λάμπει· και σκοτεινιάζει τότε ο ήλιος, όχι επειδή εξαφανίζεται, αλλά επειδή νικιέται από τη λαμπρότητα του σταυρού. Ο σταυρός έσκισε το χειρόγραφο των αμαρτιών μας, κατέστησε άχρηστο το δεσμωτήριο του θανάτου, ο σταυρός είναι η απόδειξη της αγάπης του Θεού. Διότι, «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απολεστεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν». Και πάλι ο Παύλος λέει: «Διότι, αν και ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό διά του θανάτου του Υιού του».

Από πού λοιπόν εσύ μόνος, ω Άρειε, έμαθες να αντιλέγεις στην κτίση, στρεφόμενος κατά του Δημιουργού; Αλλά απορρίπτεις τη μαρτυρία των ουρανών και των αγγέλων. Σε ποιον λοιπόν εμμένεις, πες μου; Ποιον εγκρίνεις ως κριτή αυτού του δόγματος; Ποιον θέλεις να λάβουμε ως απροσωπόληπτο δικαστή; Τίνος δέχεσαι την τελική κρίση περί της ευσέβειας; Εμμένεις στον Πατέρα, ο οποίος γνωρίζει τον δικό Του Υιό καλύτερα από όλους; Ας Τον ακούσουμε λοιπόν να βροντοφωνάζει: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Εάν πει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αυτόν να ακούτε. Εάν πει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», αυτόν να ακούτε. Εάν πει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», αυτόν να ακούτε, διότι η αλήθεια δεν ψεύδεται. Εάν πει: «Ο Πατέρας που με έστειλε είναι μεγαλύτερός μου», να αποδώσετε το ότι είναι κατώτερος όχι στη θεότητα Εκείνου που ομιλεί, αλλά στην ανθρωπότητά Του. Άκουσες, Άρειε, την κρίση του Πατέρα· άκουσε και τον μονογενή Του Υιό να επικυρώνει τα παραπάνω με τούτα τα λόγια: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε Αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Αυτό, λοιπόν, θαυμάζοντας ο Ιωάννης έλεγε: «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή». Εάν, όμως, θέλεις να ακούσεις και τα δικά του λόγια και να μάθεις τον πόθο του, άκουσε τι λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη και αν η γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω». Και όπως ακριβώς εκείνος έλεγε: «Όπως το ελάφι αποζητά τις πηγές των υδάτων, έτσι αποζητά και η ψυχή μου εσένα, Θεέ»· έτσι και ο Χριστός λέει: «Όπως η όρνιθα συγκεντρώνει τους νεοσσούς της, έτσι θέλησα κι εγώ να συγκεντρώσω τα παιδιά σας, και δεν θελήσατε». Και πάλι: «Όπως ο πατέρας σπλαχνίζεται τους γιους του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται»· και πάλι: «Διότι, όσο είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο στερέωσε ο Κύριος το έλεός του επάνω σε εκείνους που τον φοβούνται».

Και πάλι: «Αποδεικνύει δε ο Θεός τη δική του αγάπη προς εμάς, με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και ο Ιωάννης κάπως έτσι λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο». Πώς; πες μου. Και αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, προέβαλε τον σταυρό. Διότι, αφού είπε, «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», πρόσθεσε, «ώστε έδωσε τον μονογενή του Υιό, για να σταυρωθεί, προκειμένου καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Εάν, λοιπόν, ο σταυρός αποτελεί υπόθεση αγάπης και καύχημα, ας μην λέμε ότι πενθούμε εξαιτίας του· διότι δεν πενθούμε εξαιτίας εκείνου, μη γένοιτο! αλλά εξαιτίας των δικών μας αμαρτημάτων. Γι' αυτόν τον λόγο νηστεύουμε.

Η αγάπη δεν γνωρίζει πόλεμο, δεν έχει εχθρό, εξασφαλίζει την ειρήνη· η αγάπη καταπραΰνει τους φονικούς θυμούς, λαμπρύνει τους λογικούς λαούς· η αγάπη, η οποία δεν χωρά στον κόσμο, και όμως κατοικεί στην ταπεινή καρδιά· η αγάπη, που είναι γλυκύτερη από το μέλι και το γάλα, η οποία δεν έχει τη γλυκύτητα μόνο στο στόμα, αλλά αποκτάται και στο βάθος της καρδιάς· η αγάπη συναρμόζει τα πάντα, δι' αυτής συγκροτήθηκαν τα επίγεια και αυξάνονται τα επουράνια· η αγάπη, εξαιτίας της οποίας ο Θεός απέστειλε τον δικό Του Υιό στον κόσμο· διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό στον κόσμο για χάρη μας· η αγάπη δίδαξε να υπομένουμε τους κινδύνους και στην ξηρά και στη θάλασσα· η αγάπη τελειοποιεί τους μάρτυρες, τους καθιστά μακάριους, τους στεφανώνει· η αγάπη βλέπει τον πλησίον όπως τον εαυτό της, και θεωρεί τα δικά της ως κοινά για όλους· η αγάπη θεωρεί τη στέρηση του πλησίον δική της υπόθεση· η αγάπη στήνει κοινό τραπέζι για όλους, και στον πλούσιο και στον φτωχό, και στον σοφό και στον απλοϊκό· η αγάπη γλυκαίνει την πικραμένη ψυχή, θεραπεύει τη θλιμμένη, αναζωογονεί την ταπεινωμένη· η αγάπη περιφέρει άσβεστη τη λαμπάδα της παρθενίας, και αναζητά με ενδιαφέρον τους δικούς της· η αγάπη ανοίγει τις θύρες της βασιλείας, και εισάγει στεφανηφόρο την παρθενία, και δεν εμποδίζει να εισέλθουν εκείνοι που ζουν με σεμνό γάμο· η αγάπη αγαπά την ελεημοσύνη, και ετοιμάζει χρυσαυγείς στεφάνους σε εκείνον που την καλλιεργεί· η αγάπη δεν γνωρίζει υπερηφάνεια, αλλά δοξάζει τους ταπεινούς· η αγάπη αποφεύγει την κακολογία, και αγαπά τον καλό λόγο· η αγάπη συμβουλεύει τους άνδρες και τις γυναίκες που έχουν ενωθεί με τον γάμο να ομονοούν, και δεν θέλει ποτέ να χωρίζονται μεταξύ τους· η αγάπη προτρέπει τους πατέρες να αγαπούν τα παιδιά τους, και τα παιδιά να υπηρετούν τους γονείς τους σαν να ήταν κύριοι τους· η αγάπη παρακαλεί τους κυρίους να είναι σπλαχνικοί προς τους υπηρέτες, και συμβουλεύει τους υπηρέτες να υπηρετούν τους κυρίους τους χωρίς δόλο· η αγάπη αποβάλλει τον φόβο έξω, και ενστερνίζεται την παρρησία προς τον Θεό· διότι «η τέλεια αγάπη», λέγει, «διώχνει τον φόβο»· η αγάπη έπλεξε για εμάς αυτόν τον στέφανο των πατέρων, και φύτεψε για εμάς τον κορμό της ελπίδας γλυκύ και καρποφόρο, η αγάπη εισάγει το ποίμνιο στη μάνδρα της Εκκλησίας, και απολαμβάνει τη χλοερή τρυφή του παραδείσου· η αγάπη δέχθηκε και εναρμόνισε την ακοή όλων μας σε μία κοινή προθυμία ακρόασης, και πλάτυνε τη δική σας γλώσσα· η αγάπη παιδαγωγεί το σώμα, θερμαίνει το πνεύμα, εξαγνίζει την ψυχή· η αγάπη τιμά τους κόπους των ασκητών, και ανοίγει ολόχαρους για αυτούς τους κόλπους του Υιού· στους οποίους είθε να μας αξιώσει και εμάς ο Δεσπότης των πάντων, στους αιώνας των αιώνων.

Και σου φαίνονται αυτά πιο αξιόπιστα, και δεν κατανοείς τη διαφορά μεταξύ εκείνων που συμβουλεύουν, ότι δηλαδή ο ένας είναι ο Θεός και ο άλλος ο δαίμονας· δεν εξετάζεις τη διαφορά της συμβουλής, ότι η μεν πρώτη είναι σωτήρια και καλεί στην αρετή, ενώ η δεύτερη είναι όντως δαιμονική και καλεί στην κακία και την πονηρία. Δεν παρατηρείς όσα έχει πράξει για σένα ο Θεός και όσα ο δαίμονας, ότι δηλαδή ο Ένας σε αγάπησε τόσο πολύ, ώστε να παραδώσει υπέρ εσού και τον Μονογενή, από τον Οποίο τίποτα δεν ήταν πιο πολύτιμο στον Πατέρα, και ακόμη σε αγαπά, σε σημείο που να σε παρακαλεί μέσω των αποστόλων για τη δική σου σωτηρία, και να κάνει τα πάντα. Ο άλλος, όμως, σε μίσησε και σε μισεί τόσο πολύ, ώστε να σε πολεμά με όλα τα μέσα και όχι μόνο να μη σου προσφέρει τίποτα καλό, αλλά να προσπαθεί να σε στερήσει ακόμη και από όσα έλαβες από τον Θεό. Ο Ένας φρόντισε να σε κάνει ίσο με τους αγγέλους, ενώ ο άλλος σε κατέστησε πιο άτιμο και από τα ζώα που σέρνονται στο χώμα, και μάλιστα σε έπεισε να τα προσκυνάς. Ο Ένας σε ελκύει προς τη βασιλεία των ουρανών και τις άλλες τιμές, ενώ ο άλλος φθόνησε ακόμη και την τιμή που σου δόθηκε εδώ, και δεν ησύχασε μέχρι που σε εκδίωξε. Διότι, αν και δεν μπορείτε να κατανοήσετε πλήρως τα δόγματά Του, παρότι είναι πιο ξεκάθαρα και από τον ήλιο για όσους δεν έχουν οκνηρό νου· έτσι και αυτά που προέρχονται από τον Θεό έχουν ολοφάνερη την αρετή και τη σωτηρία, ενώ τα άλλα την κακία. Αλλά, εντούτοις, αν δεν μπορείτε να τα διακρίνετε από μόνα τους, μάθετε έστω από τα πρόσωπα που σας συμβουλεύουν ποιο είναι το σωτήριο και ποιο το βλαβερό.

Αλλά και τότε ήταν εορτή και σήμερα είναι εορτή. Διότι όπου υπάρχει αγάπη, είναι εορτή. Όπου λάβατε και πάλι τον πατέρα σας, τέκνα, είναι εορτή. Διότι και εκείνη η εορτή είναι εορτή αγάπης. «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό Του τον μονογενή για χάρη μας».

Και γιατί πρέπει να μιλάμε για τα μικρά, αποσιωπώντας τα μεγάλα; Από αγάπη κατήλθε προς εμάς ο αγαπητός Υιός του Θεού, και έγινε ομόσκηνος και ομοδίαιτος με τους ανθρώπους, ώστε, αφού καταλύσει την πολυθεϊκή πλάνη και κηρύξει την αληθινή θεογνωσία, να διδάξει στους ανθρώπους την μεταξύ τους αγάπη, καθώς μαρτυρεί ο Ιωάννης λέγοντας: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Φλεγόμενος από αυτήν, ο Παύλος ύψωσε την ουράνια εκείνη φωνή: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;» λέγοντας: «Μήπως θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;». Αφού δε τα περιφρόνησε αυτά ως ευτελή, παρέθεσε και άλλα πολύ μεγαλύτερα από αυτά· διότι λέει: «Ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού που υπάρχει στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας». Επομένως, τίποτα δεν μπορούσε να χωρίσει εκείνον τον μακάριο, ο οποίος πυρπολούνταν από την αγάπη· ούτε ουρανός, ούτε γη, ούτε θάλασσα, ούτε τα βασίλεια των ουρανών, ούτε τα κολαστήρια του άδη· διότι τα παραθεωρούσε όλα για χάρη του Χριστού. Εάν δε εξετάσουμε και τους άλλους αγίους, θα διαπιστώσουμε ότι όλοι ευαρέστησαν στον Θεό δια της αγάπης.

Διότι τόσο πολύ μας αγάπησε ο Θεός και Πατέρας, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό ως λύτρο για εμάς. Ω της ανυπέρβλητης αγάπης!

Η αγάπη είναι ο συνδετικός αρμός των πάντων, μέσω της οποίας έχουν συγκροτηθεί τα επίγεια και αυξάνονται τα επουράνια. Η αγάπη, εξαιτίας της οποίας ο Θεός απέστειλε τον δικό Του Υιό στον κόσμο για χάρη μας· έτσι ώστε παρέδωσε τον μονογενή Του Υιό στον κόσμο για εμάς. Η αγάπη έζευξε τα ζεύγη των αρότρων με ομοφροσύνη στο ξύλο του σταυρού, και δίδαξε την υπομονή στους κινδύνους στη στεριά και στη θάλασσα. Η αγάπη οδηγεί τους μάρτυρες στην τελείωση, στεφανώνει τους αποστόλους. Η αγάπη βλέπει τον άλλον σαν τον εαυτό της, και θεωρεί τα δικά της ως κοινά σε όλους. Η αγάπη καθιστά την ανάγκη του πλησίον δική της μέριμνα. Η αγάπη στήνει κοινή τράπεζα για όλους, και για τον πλούσιο και για τον πένητα, και για τον σοφό και για τον απλό άνθρωπο. Η αγάπη γλυκαίνει την πικραμένη ψυχή, θεραπεύει την τεθλιμμένη, κάνει την ταπεινωμένη να αναθάλλει. Η αγάπη περιφέρει την άσβεστη λαμπάδα της παρθενίας, και αναζητά με ενδιαφέρον τους δικούς της. Η αγάπη ανοίγει τις θύρες της βασιλείας, και δεν εμποδίζει να εισέλθουν όσους ζουν μέσα σε σεμνό γάμο.

«Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του.» «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Αυτός που πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· αυτός όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού», και τα εξής. «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής. Εκείνος που έρχεται σε εμένα δεν πρόκειται να πεινάσει· και εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ.» «Εάν κάποιος διψά, ας έρχεται προς εμένα και ας πίνει.»

Είναι γεγραμμένο: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να έχει αιώνια ζωή καθένας που πιστεύει σε αυτόν». Ποια θα ήταν η υπερβολή της αγάπης, εάν έδινε υπέρ ημών έναν κοινό άνθρωπο που είχε υιοθετηθεί κατά χάριν; Και πώς είναι μονογενής αυτός που έχει τιμηθεί με υιοθεσία και δεν είναι εκ φύσεως Υιός, όταν η Γραφή λέει: «Εγώ είπα: Είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου», και «σε όσους όμως τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»; Αλλά όπως, ενώ υπάρχουν πολλοί θεοί κατά θέσιν και κατά χάριν, ένας είναι ο εκ φύσεως Θεός, έτσι και, ενώ υπάρχουν πολλοί που έχουν τιμηθεί δια της υιοθεσίας, ένας είναι ο εκ φύσεως Υιός του Θεού, ο Μονογενής, τον οποίο έδωσε υπέρ ημών.

Διότι δεν παρέδωσε για χάρη μας ο Πατέρας έναν κοινό άνθρωπο, τιμημένο με σχετική συνάφεια και υιοθεσία· διότι γράφει τα εξής: «Έτσι αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να έχει αιώνια ζωή καθένας που πιστεύει σε αυτόν». Επειδή λοιπόν ήθελε, για τη σωτηρία του κόσμου, να πάθει, πράγμα όμως αδύνατο χωρίς σάρκα, εξαιτίας του ότι ήταν από τη φύση του απαθής ως Θεός, προσέλαβε σάρκα δεκτική του πάθους και, όντας Θεός, έγινε και άνθρωπος, ώστε να μπορεί να πάθει. Ώστε υπήρχαν και τα δύο σε αυτόν· ως προς τη σάρκα μεν το να πάσχει, ως προς τη θεότητα δε το να μην πάσχει· διότι ο ίδιος ήταν ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος. Αδύναμη βέβαια είναι κάθε επινόηση παραδειγμάτων για τη σαφή απεικόνιση του μυστηρίου, όμως, για μια αμυδρή παράσταση, λέμε το εξής: Όπως ακριβώς ο σίδηρος ή κάποια άλλη τέτοια ύλη, όταν έρθει σε επαφή με την επενέργεια του πυρός, το δέχεται μέσα της και κυοφορεί τη φλόγα, αν όμως τυχόν χτυπηθεί από εκείνον που την κτυπά, η μεν ύλη δέχεται τη βλάβη, η δε φύση του πυρός δεν βλάπτεται καθόλου από εκείνον που κτυπά, έτσι θα κατανοήσεις και το να λέγεται ότι ο Υιός έπαθε ως προς τη σάρκα, αλλά δεν έπαθε ως προς τη θεότητα.

Αλλά ποια είναι η δήθεν αντίρρηση αυτών που ομιλούν από τη γη απέναντι σε αυτά; Όπως, λένε, η λέξη «Θεός» δεν δηλώνει πρόσωπο, ούτε «αυτός που πέμπει», έτσι ούτε και ο «προβολεύς»· γι' αυτό και η προβολή δεν είναι προσωπική (ιδιότητα)· αν όμως δεν είναι προσωπική, ταιριάζει σε δύο πρόσωπα. Ότι όμως αυτά είναι ψεύδος, είναι φανερό· διότι λέει ο Κύριος για τον Θεό: «τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Και πάλι, «διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον μονογενή στον κόσμο, για να κρίνει τον κόσμο» κ.λπ. Και ξανά, «αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και ήρθα».

Αυτά μεν σχετικά με τα δόγματα ας ειπωθούν έτσι από εμένα. Είναι καιρός πλέον να σας οδηγήσω και στη συνήθη παραίνεση. Πρέπει να γνωρίζετε, λοιπόν, ότι εκείνο είναι μεγάλο σημείο της αγαθότητας και της φιλανθρωπίας του Θεού προς τους ανθρώπους, το οποίο ο ίδιος ο Χριστός λέει στα Ευαγγέλια: «διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει αιώνια ζωή»· αυτό, βεβαίως, είναι ένα μέγιστο δείγμα της ειλικρινούς και ανυπέρβλητης αγάπης του προς τον άνθρωπο.

Το ότι, όμως, συγκατέβηκε σε εμάς τόσο πολύ, και ο υπερούσιος καταδέχθηκε να γίνει θνητός και να περιβληθεί μορφή δούλου Αυτός που κρατά τα σύμπαντα υποταγμένα, και να Τον βλέπουν οι άνθρωποι και να συναναστρέφεται μαζί τους ως ένας από τους ανθρώπους, ενώ είναι βασιλιάς των άνω δυνάμεων, και ο απαθής να υπομείνει σταυρό και ο από τη φύση Του αθάνατος να υποστεί θάνατο, αυτό αποτελεί δείγμα της άκρας αγαθότητας, αυτό ξεπερνά κάθε νόηση, αυτό το μυστήριο καμία θνητή γλώσσα δεν μπορεί να το εκφράσει όπως ακριβώς είναι, αυτό είναι αδύνατον να το χωρέσει νους ανθρώπου, ή μάλλον ούτε καν αγγέλου, αυτό είναι το πιο καθαρό γνώρισμα της αγάπης του Θεού προς τον κόσμο Του. Και αυτό μας το διασαφήνισε περίτρανα ένας θεολόγος λέγοντας: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό Του τον μονογενή, για να μην χαθεί κανείς που πιστεύει σε Αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Και όχι μόνο τον ανέστησε από εκείνη τη φοβερή πτώση, αλλά και τον αξίωσε με τη βασιλεία και με τα μέγιστα αγαθά. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Όταν, λέει, εμφανίστηκε η χρηστότητα και η φιλανθρωπία του Σωτήρα μας Θεού», σαν να φανερώθηκε τότε για πρώτη φορά πόσο μεγάλη είναι. Και ο Κύριος λέει: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», φανερώνοντας την υπερβολή της αγάπης του με αυτόν τον λόγο.

Διότι, εκτός από τα πολλά και μεγάλα έργα που επέδειξε, τα οποία απέδωσαν στον Πατέρα τη μέγιστη τιμή, αφενός παρουσιάζοντας τον βίο του καθαρό από κάθε αμαρτία, και αφετέρου διατηρώντας με απόλυτη ακρίβεια και τελειότητα τους θείους νόμους, όχι μόνο με όσα έπραξε ο ίδιος, αφού λέει «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου», αλλά και με όσα νομοθέτησε για τον βίο των ανθρώπων, φανερώνοντας και φυτεύοντας στη γη μόνος αυτός την ουράνια φιλοσοφία, καθώς και με τα ίδια τα θαύματα, για τα οποία διακήρυττε ως αίτιο τον Γεννήτορά του· πέρα λοιπόν από όλα αυτά, ποιος δεν γνωρίζει ότι αυτό και μόνο το γεγονός, το να βρεθεί δηλαδή ανάμεσα στους ανθρώπους και να ενωθεί τόσο στενά με τη σάρκα, φανερώνοντας με τον πιο ακριβή και ξεκάθαρο τρόπο τη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία Εκείνου που τον έστειλε, ενέπνευσε την πρέπουσα δόξα γι' Αυτόν; Διότι, αν η αγαθότητα πρέπει να μετριέται με βάση την ευεργεσία, και ο Θεός ευεργέτησε με την οικονομία Του το ανθρώπινο γένος τόσο πολύ ώστε δεν φείσθηκε τίποτα από όσα συνέβαλαν σε αυτό, αλλά εναπέθεσε στη φύση μας όλο τον δικό Του πλούτο, επειδή «σε αυτόν», όπως λέει, «κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος», είναι ολοφάνερο ότι στο πρόσωπο του Σωτήρος γνωρίσαμε το ύψιστο όριο της θείας φιλανθρωπίας· και μέσα από τα έργα Του, μόνος Αυτός δίδαξε στους ανθρώπους πώς «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», και πόσο μεγάλη είναι η πρόνοιά Του για το γένος.

Γι' αυτό και τον Νικόδημο, προκειμένου να γνωρίσει τη φιλανθρωπία του Πατέρα, τον καθοδηγεί μέσω αυτού, και το καθιστά επαρκές σημάδι της άπειρης αγαθότητας· και λέει: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απωλεσθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

Είτε έτσι λοιπόν είτε αλλιώς, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο Χριστός κατάργησε τον νόμο των εντολών, ο οποίος αποτελούσε και ο ίδιος μεσότοιχο φραγμού που διαχώριζε τους δύο μεταξύ τους, ώστε να δημιουργήσει στον εαυτό Του τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο σε ένα σώμα με τον Θεό. Σε όλα αυτά, τι έλαβε ο ένας από τον άλλον μεταξύ εκείνων που συμφιλιώνονται; Τι έλαβαν από εμάς, που προερχόμαστε από τα έθνη, οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ; Τι λάβαμε εμείς από εκείνους, για να συμφιλιωθούμε και να συνενωθούμε σε ένα σώμα εν Χριστώ; Τι έλαβε ο Θεός από τους δυο μας, για να μας ανταποδώσει την υιοθεσία, Εκείνος που για κανέναν άλλο λόγο παρά από πολλή αγαθότητα, ακατάληπτα σπλάχνα οικτιρμών και αμέτρητη φιλανθρωπία μάς αγάπησε τόσο πολύ, και μάλιστα πριν από τη θυσία του αίματος του Υιού, ώστε να παραδώσει για εμάς τον ίδιο τον μονογενή Του Υιό; Όχι διότι Αυτός έλαβε πρώτος από εμάς, εκ μέρους της ανθρωπότητας —σύμφωνα με τη φλυαρία εκείνου που το ισχυρίστηκε— το αίμα του Υιού, προκειμένου να ανταποδώσει την υιοθεσία ως αντάλλαγμα για αυτό, αλλά μάλλον διότι ο ίδιος ευδόκησε να μας δώσει τον Υιό σε κοινωνία σάρκας και αίματος, ώστε με αυτόν τον τρόπο, γινόμενος υπήκοος σε Αυτόν μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, να καταλύσει το κατάκριμα της δικής μας παρακοής, και στη συνέχεια να μας οικειωθεί όπως εξ αρχής και να μας υιοθετήσει μέσω της πίστης σε Αυτόν, ώστε, όπως λέγει, καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην απολεστεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.

Διότι τώρα ο λόγος δεν γίνεται περί εκείνων, αλλά περί των θείων θελημάτων και ενεργημάτων του Χριστού, των οποίων την καταλλαγή και τον αγιασμό απέδειξε ο λόγος. «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», λέει ο Χριστός πριν από το πάθος, «ώστε έδωσε τον Υιό του, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Εάν πριν λάβει το αίμα ο Πατέρας δεν είχε καταλλαγεί, πώς αγάπησε τον κόσμο πριν από την καταλλαγή; Και τον αγάπησε τόσο πολύ, ώστε να δώσει υπέρ αυτού τον μονογενή, τον αγαπητό Υιό· πώς καταλλάγηκε πριν λάβει το αίμα που αποτελεί την αιτία της καταλλαγής; Ή μήπως πρώτα καταλλάγηκε, όπως ο ίδιος γνωρίζει, καθώς μας εδικαίωσε φιλανθρώπως δια της αφέσεως των αμαρτιών μας, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του μεγάλου Ζαχαρία, «από τα σπλάχνα του ελέους του»· και έπειτα, αφού μας αγάπησε έτσι, έδωσε τον Υιό υπέρ ημών, και μέσω αυτού οικονόμησε τη σωτηρία μας; Επομένως, το σωτήριο αίμα δεν είναι η αιτία της καταλλαγής του Πατέρα μαζί μας, αλλά μάλλον η καταλλαγή είναι η αιτία του αίματος. Το δε λύτρο έχει δοθεί για την αιχμαλωσία μας και ως μέσο καθαρμού της αμαρτίας. Όπως ακριβώς και εμείς αποτελούμε αντάλλαγμα του Χριστού, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Μνήσθητι, Κύριε, τον ονειδισμό σου, με τον οποίο ονείδισαν το αντάλλαγμα του Χριστού σου». Επομένως, πρέπει να λέγεται ότι το θείο αίμα είναι μάλλον αιτία της ανταλλαγής, και η μεσιτεία του Χριστού αιτία της καταλλαγής· και προπάντων ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος ανακεφαλαιώνει τα πάντα, (είναι) και καταλλαγή, όπως και ειρήνη.

Στο δε ένατο, σχετικά με το «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», και σχετικά με το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σας», και σχετικά με το «Η πύλη αυτή θα είναι κλειστή», όλα αυτά ερμηνεύονται με ασέβεια. Στο δε δέκατο, σχετικά με το «Σε εσάς εστάλη ο λόγος της σωτηρίας», και σχετικά με το «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», και σχετικά με το «Τα χέρια μας ψηλάφησαν, περί του Λόγου της ζωής», και σχετικά με το «Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε τον Υιό Του τον μονογενή» και τα εξής.

Αλλά τι; Την ένσαρκη παρουσία του Υιού του, δια του οποίου συντελέστηκε η αναδημιουργία μας· «Διότι τόσο πολύ», λέγει, «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή» υπέρ της ζωής του κόσμου. Διότι ποιας αγάπης δεν θα ήταν δείγμα, δεν λέω απλώς το να παραδώσει τον μονογενή στον θάνατο για εμάς, αλλά και αυτό ακόμη, το να ευδοκήσει ο Υιός, ο οποίος είναι Δεσπότης των πάντων, να αναλάβει μορφή δούλου, επειδή δεν ήταν δυνατό με γυμνή τη θεότητα ούτε να εμφανιστεί ενώπιον των ανθρώπων, ούτε δια των σωματικών έργων και πράξεων να υποδειχθεί ο τρόπος ζωής που κήρυττε, μέσω του οποίου προέρχεται η σωτηρία μας, και να μας καταστήσει οικείους προς τη διδασκαλία.

Ο Θεός λοιπόν και οι άγγελοι ήλθαν για τη δική σου σωτηρία. Διότι ο Βασιλεύς, ο Υιός του Βασιλέως, έκανε συμβούλιο με τον Πατέρα του, και απεστάλη ο Λόγος και, αφού ενδύθηκε σάρκα και απέκρυψε τη δική του θεότητα, ώστε μέσω του ομοίου να σώσει το όμοιο, παρέδωσε τη ζωή του επάνω στον σταυρό. Τόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο· επέλεξε ο αθάνατος να σταυρωθεί για εσένα. Βλέπε λοιπόν πώς «ο Θεός αγάπησε τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή του Υιό υπέρ αυτών»· «πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Και πάλι αλλού λέγει: «αλήθεια σας λέγω, θα τον καταστήσει κύριο επί πάντων των υπαρχόντων του». Δείχνει δε και αλλού ότι οι άγγελοι είναι λειτουργοί των αγίων. Διότι και ο Ηλίας, όταν ήταν στο όρος και ήλθαν εναντίον του οι αλλόφυλοι, ο υπηρέτης έλεγε: «πολλοί έρχονται εναντίον μας και εμείς είμαστε μόνοι»· τότε αποκρίνεται ο Ηλίας: «δεν βλέπεις στρατόπεδα και πλήθη αγγέλων μαζί μας ολόγυρα να μας βοηθούν;» Βλέπεις ότι ο Δεσπότης και τα πλήθη των αγγέλων συμπαρίστανται στους δούλους του. Πόση αξία λοιπόν έχει η ψυχή και πώς έχει τιμηθεί από τον Θεό, αφού ο Θεός και οι άγγελοι την επιζητούν για τη δική τους κοινωνία και για τη βασιλεία. Ο δε σατανάς και οι δυνάμεις του την επιζητούν για το δικό τους μέρος.

Ο Θεός λοιπόν και οι άγγελοι ήλθαν για τη δική σου λύτρωση και σωτηρία. Ο Βασιλιάς, ο Υιός του Βασιλιά, έκανε συμβούλιο και, αφού ήλθε, παρέδωσε την ψυχή Του πάνω στον σταυρό. Και τόσο μεγάλη είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο, ώστε ο Αθάνατος σταυρώνεται για εσένα. «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον μονογενή Του Υιό» υπέρ αυτού· «Πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με Αυτόν;» Και αλλού πάλι λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω ότι θα τον καταστήσει κύριο σε όλα τα υπάρχοντά του». Διότι και ο Ελισσαίος, όταν βρισκόταν στο όρος και ήλθαν εναντίον του οι αλλόφυλοι, ο υπηρέτης του έλεγε: «Πολλοί έρχονται εναντίον μας, και εμείς είμαστε μόνοι». Ο Ελισσαίος απάντησε: «Δεν βλέπεις τα στρατόπεδα και τα πλήθη των αγγέλων γύρω μας που μας βοηθούν;» Βλέπεις ότι τα πάντα και πλήθη αγγέλων συμπαρίστανται στους δούλους του Θεού. Πόσο σπουδαία είναι, λοιπόν, η ψυχή, ώστε ο Θεός και οι άγγελοι να την επιζητούν για τη δική τους κοινωνία και για τη βασιλεία, και ο σατανάς και οι δυνάμεις του να την επιζητούν για το δικό τους μέρος.

Διότι «τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός» την ψυχή που κτίστηκε κατ' εικόνα Του, ώστε να χαρίσει τον εαυτό Του σε αυτήν, στολιζόμενος ποικιλοτρόπως μέσα της και καθιστώντας την κοινωνό της δικής Του φύσεως, και έτσι, αφού αναμειχθεί μαζί Του, ενώνεται με τον Κύριο, γινόμενη και η ίδια πνεύμα. Από τώρα κιόλας η ψυχή ανασταίνεται από την πτώση και τη νέκρωση των παθών μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος, και από τώρα εισέρχεται με το φρόνημα και την υπόσταση του νου στον κόσμο της θεότητας και στην άρρητη δόξα και συνδέεται με τον Χριστό, γινόμενη ένα πνεύμα μαζί Του. Διότι γι' αυτό έγινε η έλευσή Του, για να επιτελέσει αυτά τα μυστήρια και τα θαυμαστά και παράδοξα μαζί με την ψυχή που Τον αγαπά τέλεια, ενώ αυτή βρίσκεται ακόμη στον κόσμο. Κατά δε την ανάσταση και το ίδιο το σώμα θα αξιωθεί αυτά τα χαρίσματα, και τότε θα συνδοξαστεί με την ψυχή που από τώρα έχει δοξαστεί μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος. Αλίμονο, εάν κάποιος δεν αναζήτησε και δεν έλαβε από τώρα με απόλυτη βεβαιότητα τη ζωή της κοινωνίας του Πνεύματος και δεν έγινε μέτοχος εκείνης της δόξας και δεν αξιώθηκε να αναστηθεί από τη νέκρωση των παθών από το Πνεύμα, διότι, μένοντας γυμνός και έρημος από την κοινωνία του Θεού, θα αποκλειστεί έξω από τις πύλες της Βασιλείας.

Γι' αυτό, λοιπόν, χρειαζόμαστε πολλή επιμέλεια, πολλή αγρυπνία, πολλές προσευχές, ώστε να μην πέσουμε σε πλάνο, απατεώνα, ψευδάδελφο και ψευδόχριστο, αλλά να συναντήσουμε δάσκαλο αληθινό και φιλόθεο, που να φέρει τον Χριστό μέσα του, ο οποίος να γνωρίζει ακριβώς και να κατανοεί βαθιά το κήρυγμα των αποστόλων, τους κανόνες και τις διατάξεις τους, τα δόγματα των πατέρων, ή μάλλον τα θελήματα και τα μυστήρια του ίδιου του Δεσπότη και δασκάλου των αποστόλων. Τέτοιον δάσκαλο, λοιπόν, πρέπει να αναζητούμε και να βρίσκουμε, εκείνον που πρώτα άκουσε και διδάχθηκε αυτά μέσω του λόγου, και έπειτα στην πράξη και με την εμπειρία μυσταγωγήθηκε μυστικά εν αληθεία από το ίδιο το Παράκλητο Πνεύμα, ώστε να αξιωθεί και ο ίδιος να ακούσει από Εκείνον που μυσταγώγησε τους αποστόλους: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου», και το: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών». Διότι οπωσδήποτε, αναζητώντας θα βρούμε, «γιατί ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε χαίρεται για την απώλεια των ζωντανών», αλλά καθώς είναι γραμμένο: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια».

ΛΟΓΟΣ Η΄ Περί της αγάπης του Θεού και της πίστεως και πώς κυοφορεί κανείς την αγάπη του Θεού. Και περί ελλάμψεως και θεωρίας του φωτός και της μυστικής ομιλίας του Πνεύματος. Εάν σας φαίνεται σωστό, λοιπόν, ας ακούσουμε τον σωτήρα μας Θεό να διακηρύσσει ρητά και να μας λέει: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' εμού». Και θέλοντας να δείξει τον τρόπο της σωτηρίας, λέει: «Έστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Όποιος, λοιπόν, πιστεύει αυτά από καρδιάς και έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι ο Χριστός δεν ήλθε για να τον κρίνει αλλά για να τον σώσει, και αυτό όχι εξαιτίας έργων ή κόπων και ιδρώτων, αλλά μόνο διά της πίστεως σε αυτόν, πώς, πες μου, είναι δυνατόν να μην τον αγαπήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του τη διάνοια; Και μάλιστα όταν ακούσει όσα εκείνος έπαθε, θέλοντας να σώσει τον ίδιο και όλους, όπως την από τους ουρανούς κάθοδό του, την είσοδο και τη σύλληψή του στη μήτρα της Παρθένου και Θεοτόκου, και το πώς έγινε άνθρωπος ατρέπτως αυτός που βρίσκεται υπεράνω όλων των ουρανών, ο ισότιμος και ομοούσιος με τον Πατέρα, που συγκρατεί ολόκληρη την κτίση με το χέρι της δυνάμεώς του, αυτός που, ενώ ήταν επάνω μαζί με τον Πατέρα, καταδέχθηκε κάτω να γίνει βρέφος, σύμφωνα με τη δική μας ανθρώπινη φύση.

Με τέτοια αγάπη, λοιπόν, αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, και έτσι αγαπήθηκε από τους αγίους σφοδρά και ακατάσχετα. Εμείς όμως, επειδή τον αγαπούμε χλιαρά, γι' αυτό κυριευόμαστε από τους πονηρούς λογισμούς και τις επιθυμίες της σάρκας, αποδεχόμενοι την οδύνη αντί της ηδονής, την πίκρα αντί της γλυκύτητας, και την ταραχή αντί της ειρήνης. Αλλά πρέπει να ανανήψουμε, αδελφοί, και να καθαρίσουμε την ψυχή από τέτοιες ολέθριες επιθυμίες, ώστε να έχουμε ένοικο τον Χριστό. Διότι όπου υπάρχει καθαρότητα, εκεί βρίσκεται ο Χριστός· και αυτή είναι η μακάρια και αξιαγάπητη ζωή· και ζώντας κατ' αυτόν τον τρόπο θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 40η. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΑΣΤΕ ΜΕ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΖΩΗ, ΟΠΩΣ ΥΠΟΣΧΕΘΗΚΑΜΕ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ Αδελφοί και πατέρες, με τον ίδιο τρόπο που όταν πεινάμε επιθυμούμε να φάμε και όταν διψάμε να πιούμε, έτσι οφείλουμε να έχουμε την επιθυμία να ακούμε τον λόγο του Θεού. Διότι από το να ακούμε θα αποκομίσουμε τα μέγιστα οφέλη· διότι, αν είμαστε ράθυμοι, αποβάλλουμε τη ραθυμία· αν πάλι είμαστε πρόθυμοι, γινόμαστε προθυμότεροι· και από τις δύο πλευρές το πράγμα είναι ωφέλιμο. Ποιος είναι λοιπόν ο παρών λόγος; «Τόσο πολύ», λέει, «αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.» Και δεν τον έδωσε απλώς, αλλά «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.» Πώς; Ήμασταν υποδουλωμένοι στον διάβολο εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, βρισκόμασταν υπό την κυριαρχία του θανάτου, πουλημένοι στην αμαρτία, όντας υπόδικοι και αιχμάλωτοι στη φθορά. Ήλθε λοιπόν ο μονογενής Υιός του Θεού και έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για όλους, ο οποίος όχι μόνο μας λύτρωσε από την κυριαρχία του θανάτου, αλλά αφού μας έπλυνε «από τις αμαρτίες μας με το αίμα του, μας έκανε βασιλεία [ουρανών] και ιερείς στον Θεό και Πατέρα του», καθώς έχει γραφεί. Είδες την κραταιά αγάπη της δύναμής του; Είδες το υπέρμετρο έλεος της φιλανθρωπίας του;

Σε καμία περίπτωση λοιπόν, αδελφοί, σε καμία περίπτωση· μάλλον ας περιέλθουμε σε θεοπρεπή έκσταση υφιστάμενοι την καλή αλλοίωση, ας χύσουμε δάκρυα, ας θυσιάσουμε τα πάθη, ανταποδίδοντας με ύβρεις τις ύβρεις και ανταλλάσσοντας πληγές με πληγές· αυτό αφενός μέσω της υποταγής, αφετέρου και μέσω της ανυποχώρητης ομολογίας. Δεν βλέπουμε πόσα είναι τα εναύσματα της θείας αγάπης; Ποιος ποτέ έμεινε σε φυλακή για χάρη φίλου; Ποιος υπέμεινε σφαγή για χάρη αγαπημένου προσώπου; Αλλά όμως ο αγαθός μας Θεός δεν καταδέχθηκε μόνο ένα και δύο, αλλά μύρια παθήματα για εμάς τους καταδίκους. Εύλογα λοιπόν ο μακάριος Απόστολος, συλλογιζόμενος αυτά και αποκτώντας κραταιά αίσθηση της αγάπης του Θεού, έλεγε: «Είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού, τον Κύριό μας.» Διότι τέτοια αγάπη είχε ο Θεός για εμάς, ώστε: «Έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, όπως είναι γραμμένο, αλλά να έχει ζωή αιώνια.» Ως αντάλλαγμα για αυτή την αγάπη, επειδή οι άγιοι δεν είχαν τίποτα να προσφέρουν, προσέφεραν τα σώματά τους και τα αίματά τους ασκητικά και μαρτυρικά, ψάλλοντας την ωδή του μακαρίου Δαβίδ: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας ανταπέδωσε;»

Διότι δεν μπόρεσε η οδύνη του σταυρού να πείσει τον Κύριο να μισήσει αυτούς που τον σταύρωναν, αλλά εξακολουθούσε να τους αγαπά και να προσεύχεται θερμά υπέρ αυτών λέγοντας: «Μην τους καταλογίσεις, Πατέρα, αυτή την αμαρτία.» Βλέπεις πώς νίκησε εκεί όπου φαινόταν να ηττάται; Έτσι λοιπόν, ο σταυρός έγινε και ύψωσή του και δόξα του. «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί κανένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Μεγάλη είναι η ένταση της αγάπης του Θεού προς τον κόσμο, και τόσο ισχυρή, ώστε να μην παραδώσει κάποιον άγγελο, ούτε κάποιον προφήτη, αλλά τον ίδιο του τον Υιό, και μάλιστα τον μονογενή. Διότι ακόμη και αν έδινε έναν άγγελο, η πράξη δεν θα ήταν καθόλου μικρή. Γιατί; Διότι ο μεν άγγελος είναι πιστός διάκονος και υπηρέτης του, ενώ εμείς είμαστε εχθροί και αποστάτες. Τώρα όμως, παραδίδοντας τον Υιό, ποια υπερβολή αγάπης παρέλειψε να δείξει; Και πάλι, εάν έχοντας πολλούς υιούς, έδινε τον έναν, και αυτό θα ήταν εξαιρετικά μεγάλο. τώρα όμως έδωσε τον Μονογενή. Άραγε, λοιπόν, είναι δυνατόν να υμνήσει κανείς επάξια αυτή την αγαθότητα; Οι δε Αρειανοί ισχυρίζονται ότι ονομάζεται Μονογενής, επειδή αυτός μόνος δημιουργήθηκε και κτίστηκε από τον Θεό, ενώ όλα τα άλλα δημιουργήθηκαν από αυτόν.

Προς αυτούς η απάντηση είναι απλή, ότι, αν μεν ονομαζόταν Μονογενής χωρίς τη λέξη Υιός, θα είχε κάποια λογική η κομψή σας επινόηση. Τώρα όμως, επειδή μαζί με το Μονογενής λέγεται και το Υιός, δεν επιτρέπει να εννοούμε έτσι τον Μονογενή, αλλά ως τον μόνο που γεννήθηκε από τον Πατέρα. Πρόσεξε δε ότι, όπως ακριβώς ανέφερε παραπάνω πως ο Υιός του ανθρώπου κατέβηκε από τον ουρανό, καίτοι η σάρκα δεν κατέβηκε από τον ουρανό, αλλά παρόλα αυτά εξαιτίας του ενός προσώπου και της μίας υπόστασης απέδωσε τα του Θεού στον άνθρωπο, έτσι και εδώ, αντίστροφα, αποδίδει τα του ανθρώπου στον Θεό Λόγο. Διότι, λέει, παρέδωσε ο Θεός τον Υιό Του στον θάνατο, αν και ο Θεός παρέμεινε απαθής. Αλλά επειδή ένας και ο αυτός κατά την υπόσταση ήταν και ο Λόγος του Θεού και ο άνθρωπος που υφίστατο τα πάθη, λέγεται ότι παραδόθηκε ο Υιός, ο Οποίος και αληθώς έπασχε στη δική Του σάρκα. Ποιο είναι λοιπόν το κέρδος από το ότι παραδόθηκε ο Υιός; Είναι τόσο μεγάλο και υπερβαίνει την ανθρώπινη διάνοια, ώστε κάθε ένας που πιστεύει σε Αυτόν να κερδίσει αυτά τα δύο: πρώτον, να μην απολεστεί, και δεύτερον, να έχει ζωή, και μάλιστα αιώνια.