Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:17

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΙΒΥΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΕΙΑΝΩΝ. Όλα όσα ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, όπως έγραψε ο Λουκάς, έπραξε και δίδαξε, τα πραγματοποίησε αφότου φανερώθηκε για τη δική μας σωτηρία· διότι ήλθε, όπως λέει ο Ιωάννης, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Μαζί με όλα τα άλλα, είναι άξιο θαυμασμού στην αγαθότητά Του και τούτο, ότι δηλαδή δεν αποσιώπησε τα σχετικά με εκείνους που μας πολεμούν, αλλά αντίθετα τα προείπε με σαφήνεια, ώστε, όταν εκείνα συμβούν, αμέσως να βρεθούμε έχοντας ασφαλισμένη τη διάνοιά μας από τη δική Του διδασκαλία, η οποία λέει: «Θα εγερθούν ψευδοπροφήτες και ψευδόχριστοι, και θα δώσουν μεγάλα σημεία και τέρατα, ώστε να πλανηθούν, εάν είναι δυνατόν, ακόμη και οι εκλεκτοί· ιδού, σας τα έχω προείπει».

Του ιδίου, εγκύκλια επιστολή προς τους επισκόπους της Αιγύπτου και της Λιβύης κατά των Αρειανών Όλα όσα «ο Κύριος και σωτήρας μας Ιησούς Χριστός», όπως έγραψε ο Λουκάς, «έπραξε και δίδαξε», αποβλέπουν στη δική μας σωτηρία· διότι «ήλθε», όπως λέει ο Ιωάννης, «όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Αξίζει δε, μεταξύ όλων των άλλων, να θαυμάσει κανείς και τούτο ως προς την αγαθότητά του, ότι δεν αποσιώπησε τα σχετικά με εκείνους που μας πολεμούν, αλλά τα προείπε ξεκάθαρα, ώστε, όταν εκείνα συμβούν, να βρεθούμε αμέσως να έχουμε εξασφαλισμένη τη διάνοιά μας από τη διδασκαλία του, καθώς λέει: «θα εγερθούν ψευδοπροφήτες και ψευδόχριστοι, και θα δώσουν μεγάλα σημεία και τέρατα, ώστε να πλανήσουν, εάν είναι δυνατόν, ακόμη και τους εκλεκτούς· ιδού, σας τα έχω προείπει». Διότι τα διδάγματα και τα χαρίσματα που εναποτέθηκαν σε εμάς από αυτόν είναι πολλά και υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση· διότι αποτελούν τύπο της ουράνιας πολιτείας, δύναμη κατά των δαιμόνων, υιοθεσία, καθώς και το υπέρτατο και εξαιρετικό χάρισμα, δηλαδή η γνώση του Πατρός και αυτού του ίδιου του Λόγου, και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος. «Η διάνοια όμως των ανθρώπων ρέπει σταθερά προς το κακό»· και μάλιστα «ο αντίδικός μας διάβολος», φθονώντας μας για τα τόσα αγαθά που έχουμε λάβει, «περιέρχεται ζητώντας να αρπάξει» τους σπόρους του Λόγου που έχουν σπαρθεί μέσα μας.

Και πάλι το λεγόμενο, «έγινε εγγυητής», σημαίνει την εγγύηση που δόθηκε από αυτόν υπέρ ημών. Διότι, όπως, ενώ ήταν Λόγος, έγινε σάρκα, και το «έγινε» το αποδίδουμε στη σάρκα (επειδή αυτή είναι γεννητή και τυγχάνει κτιστή)· έτσι και εδώ το «έγινε», για να το εκλάβουμε με μια δεύτερη σημασία, εξαιτίας του ότι έγινε άνθρωπος, και για να γνωρίσουν οι φιλόνεικοι ότι εκπίπτουν και από αυτή την κακόνοιά τους, ας ακούσουν ότι ο Παύλος, ο οποίος γνωρίζει ότι αυτός είναι ο Υιός και η Σοφία και το απαύγασμα και η εικόνα του Πατρός, δεν εννοεί ότι δημιουργήθηκε η ουσία του, αλλά το «έγινε» αποδίδεται και τώρα στη διακονία της Διαθήκης, σύμφωνα με την οποία καταργήθηκε ο θάνατος που άλλοτε βασίλευε. Διότι και ως προς αυτό η διακονία του έγινε ανώτερη, επειδή, ό,τι ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, απομακρύνοντας από αυτήν το παράπτωμα, στο οποίο ήταν πάντοτε αιχμαλωτισμένη, ώστε να μη δέχεται τον θείο νου. Καθιστώντας δε τη σάρκα δεκτική του Λόγου, μας έκανε να μην περιπατούμε πλέον κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, και να λέμε συχνά: «Εμείς δεν είμαστε εν σαρκί, αλλά εν πνεύματι»· και: «Ότι ήλθε ο Υιός του Θεού στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να λυτρώσει τους πάντες, και να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Επομένως, για να δώσει τη μαρτυρία του και να αναδεχθεί τον θάνατο για χάρη μας, καθώς και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να καταλύσει τα έργα του διαβόλου, ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί ο θάνατος· και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα υποκείμενο σε θάνατο; Μαθαίνοντας το αυτό από τον ίδιο, και ο Απόστολος έλεγε: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός με παρόμοιο τρόπο συμμετείχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που, εξαιτίας του φόβου του θανάτου, ήταν υποδουλωμένοι σε όλη τους τη ζωή»· και αλλού: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, έτσι και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών»· και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε όσοι δεν βλέπουν να δουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Έπειτα: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα που έχει ως μονογενής από τον Πατέρα. Ενώ ο Παύλος γράφει: Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και καθώς βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού. Διότι, με αφετηρία αυτά, εάν κάποιος διατρέξει ολόκληρη τη Γραφή με την ίδια σκέψη, θα δει πώς στην αρχή ο Πατέρας τού είπε: Γενηθήτω φως, και, Γενηθήτω στερέωμα, και, Ας ποιήσουμε άνθρωπο· ενώ κατά τη συντέλεια των αιώνων τον απέστειλε στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Και έχει γραφτεί: Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει, και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, Ο Θεός είναι μαζί μας.

Και πάλι, η έκφραση «έγινε έγγυος» σημαίνει την εγγύηση που ανέλαβε αυτός υπέρ ημών. Διότι, όπως ακριβώς, όντας Λόγος, «έγινε σάρκα» και το ρήμα «έγινε» το αποδίδουμε στη σάρκα —επειδή αυτή είναι γεννητή και τυγχάνει κτιστή—, έτσι και εδώ αναφέρεται το «έγινε», ώστε να το εκλάβουμε και αυτό με μια δεύτερη σημασία, λόγω του ότι αυτός έγινε άνθρωπος. Και ας γνωρίσουν όσοι φιλονικούν, ότι εκπίπτουν και από αυτή την κακοβουλία τους· ας ακούσουν ότι ο Παύλος, ο οποίος τον γνωρίζει ως Υιό και σοφία και απαύγασμα και εικόνα του Πατρός, δεν εννοεί ότι δημιουργήθηκε η ουσία του, αλλά ότι το «έγινε» λογίζεται και τώρα ως προς τη διακονία της διαθήκης, σύμφωνα με την οποία ο κάποτε «βασιλεύων θάνατος καταργήθηκε». Διότι και ως προς αυτό, η διακονία μέσω αυτού έγινε ανώτερη, επειδή «το αδύνατο του νόμου, στο οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», απομακρύνοντας από αυτήν το παράπτωμα στο οποίο ήταν διαρκώς αιχμάλωτη, ώστε να μη δέχεται τον θείο νου. Καθιστώντας δε τη σάρκα δεκτική του Λόγου, μας έκανε «να μην περιπατούμε πλέον σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το Πνεύμα» και να λέμε συχνά: «εμείς δεν είμαστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα», και ότι ο Υιός του Θεού ήλθε «στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να» λυτρώσει τους πάντες και «να σωθεί ο κόσμος δι’ αυτού».

Διότι, εκκινώντας από αυτά, εάν κάποιος διατρέξει ολόκληρη τη Γραφή με την ίδια διάνοια, θα διαπιστώσει πώς στην αρχή μεν ο Πατέρας τού είπε: «ας γίνει φως» και «ας γίνει στερέωμα» και «ας πλάσουμε άνθρωπο», ενώ «στη συντέλεια των αιώνων» «Τον απέστειλε στον κόσμο, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού». Και είναι γραμμένο: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό· και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται: μαζί μας είναι ο Θεός».

Επομένως, για να δώσει μαρτυρία και να υποστεί τον θάνατο για χάρη μας, και για να αναστήσει τους ανθρώπους και να «λύσει τα έργα του διαβόλου», ήλθε ο Σωτήρας, και αυτή είναι η αιτία της ένσαρκης παρουσίας του. Διότι διαφορετικά δεν θα γινόταν ανάσταση, εάν δεν είχε προηγηθεί θάνατος· και πώς θα επερχόταν ο θάνατος, εάν δεν είχε λάβει σώμα που υπόκειται στον θάνατο; Μαθαίνοντας αυτό από τον ίδιο, και ο Παύλος έλεγε: «Επειδή τα παιδιά συμμετέχουν στο αίμα και στη σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως έλαβε μέρος σε αυτά, ώστε μέσω του θανάτου να καταργήσει εκείνον που έχει την εξουσία του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που, από τον φόβο του θανάτου, ήταν καταδικασμένοι σε δουλεία σε όλη τους τη ζωή» και «επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου η ανάσταση» και πάλι: «Διότι αυτό που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έπραξε ο Θεός, αποστέλλοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και ως προσφορά για την αμαρτία, καταδικάζοντας την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και ο Ιωάννης επίσης αναφέρει: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού». Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε: «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο, ώστε εκείνοι που δεν βλέπουν να δουν, και εκείνοι που βλέπουν να γίνουν τυφλοί».

Ίσως, λοιπόν, να πουν με αναίδεια ότι αυτή η φράση δεν ανήκει στον Υιό, αλλά στον Λόγο. Όμως, από όσα ελέχθησαν προηγουμένως θα γίνει φανερό ότι αυτός που μιλάει είναι ο Υιός. Διότι εκείνος που λέει εδώ: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω», αποδεικνύεται ότι δεν είναι άλλος από τον μονογενή Υιό του Θεού. Διότι αναφέρει πρωτύτερα ο ίδιος ο Ιωάννης: «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού. Και αυτή είναι η κρίση: ότι το φως ήλθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως· διότι τα έργα τους ήταν πονηρά». Εάν αυτός που λέει «διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω», είναι ο ίδιος που λέει «εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε», και αυτός που ήλθε για να σώσει τον κόσμο και όχι για να τον κρίνει είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, καθίσταται φανερό ότι ο ίδιος ο Υιός είναι αυτός που λέει «εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε».

Διότι αναμφισβήτητα εκείνος που περιφρόνησε καταπατά, αλλά όχι θεωρώντας τον ως αληθινό Υιό, παρά ως ομόδουλο του Μωυσή, εάν βέβαια το κάθε δημιούργημα είναι εξάπαντος αδελφό προς το άλλο δημιούργημα, τουλάχιστον ως προς τον λόγο της δημιουργίας τους, έστω και αν πλεονεκτεί της δόξας του άλλου επειδή υπερέχει στο μεγαλύτερο ή στο ανώτερο. Όμως ο λόγος του Παύλου είναι αληθινός: θα υποστεί βαρύτερη τιμωρία εκείνος που καταπάτησε τον Υιό, και όχι ως κάποιος που αμάρτησε απέναντι σε ένα κτίσμα, ούτε απέναντι σε έναν από τους ομοδούλους του Μωυσή. Μεγάλη λοιπόν και υπερφυής είναι η αγάπη του Πατέρα, ο οποίος για τη ζωή του κόσμου παρέδωσε τον δικό Του Υιό που προέρχεται από Αυτόν. <Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό Του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού.> Αφού ονόμασε ρητά τον εαυτό Του Υιό του Θεού και Πατέρα, δεν θεωρεί σωστό να αφήσει τον λόγο χωρίς μαρτυρία, αλλά φέρνει την απόδειξη από την ποιότητα, για να το πω έτσι, των ίδιων των πραγμάτων, καθιστώντας τους ακροατές πιο ασφαλείς στην πίστη.

Αυτή λοιπόν είναι η μία από τις προκείμενες ερμηνείες, και μάλιστα όχι άκομψη, όπως νομίζω· ένας δεύτερος λόγος όμως που ακολουθεί, ο οποίος κινείται στους ίδιους κύκλους και εισάγει μια θεώρηση κάπως συγγενική με τα προηγούμενα, θα διατυπωθεί χάριν φιλομάθειας. Ο Σωτήρας έβλεπε τον Νικόδημο να είναι ριζωμένος στους μωσαϊκούς νόμους και να κρατά σφιχτά την παλαιότερη εντολή, αλλά να δειλιάζει κάπως μπροστά στην αναγέννηση μέσω του Πνεύματος και να διστάζει μπροστά στη νέα και ευαγγελική πολιτεία, νομίζοντας, όπως ήταν φυσικό, ότι αυτή θα ήταν πιο φορτική από τα ήδη διατεταγμένα. Μην αγνοώντας λοιπόν, ως Θεός, τον φόβο που του επιτέθηκε εξαιτίας της άγνοιάς του, χρησιμοποιώντας ένα και μόνο κατηγορηματικό συλλογισμό, τον ελευθερώνει από αυτές τις ταραχές. Και αποδεικνύει αφενός ότι η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, επειδή κατακρίνει τον κόσμο, είναι πιο δυσβάσταχτη, αφετέρου δε παρουσιάζει τον εαυτό Του ως χορηγό πραότητας, λέγοντας: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. <Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται· εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού.>» Αφού τον βεβαίωσε μέσω των πραγμάτων ότι είναι Υιός του Θεού και Πατέρα, εισάγει στον κόσμο τη χάρη, η οποία είναι πολύ πιο αξιόλογη από τη διακονία του Μωυσή. Διότι, πώς να μην είναι καλύτερο το να δικαιώνεται κανείς με τη χάρη από το να κατακρίνεται από τον νόμο;

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός όμως ανέχεται αυτούς που τον δυσφημούν, και ενώ λοιδορείται ωφελεί, επιδένει τα τραύματα εκείνων που τον υβρίζουν· αλλά και από πού τους συνέβη να νοσούν από τα εγκλήματα της απιστίας προς αυτόν, το εξηγεί ολοκάθαρα. Εσείς, λέει, κρίνετε σύμφωνα με τη σάρκα, δηλαδή πλανάσθε, και πολύ εύλογα, επειδή βλέπετε μόνο προς αυτή τη σάρκα, αν και οφείλατε πολύ περισσότερο να προσέχετε τη μεγαλοπρέπεια των έργων· και επειδή πιστεύετε ότι είναι ένας από εσάς εξαιτίας του ότι ντύθηκε τη δική σας σάρκα, έχετε εξαπατηθεί δεινά, και μη εξετάζοντας το βαθύ μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, βγάζετε μια εντελώς απερίσκεπτη απόφαση για μένα, λέγοντας ότι η αλήθεια ψεύδεται. Εγώ όμως θα αναβάλω το να σας κρίνω για άλλον καιρό «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος». Νομίζω λοιπόν ότι έχει λυθεί με κομψό τρόπο το ζητούμενο στο προκείμενο χωρίο· αλλά θα είναι δυνατό να προχωρήσουμε πάλι και μέσω άλλων θεωρήσεων, αναλύοντας το νόημα γι' αυτό όσο το δυνατόν λεπτομερέστερα. Εσείς, λέει, κρίνετε σύμφωνα με τη σάρκα, εγώ δεν κρίνω κανέναν. Ενώ δεν έχετε απολύτως τίποτα να με κατηγορήσετε, λέει, αλλά ούτε και μπορείτε εύλογα να προσβάλετε τα θαύματά μας, με μειώνετε μόνο εξαιτίας της σάρκας, και επειδή φαίνομαι άνθρωπος σαν κι εσάς, με κατατάξατε ασεβώς στο μηδέν.

Πλην όμως μαρτυρείται ότι, αν και άκουσαν φωνή σαν από τον ουρανό, καθόλου λιγότερο δεν επέμειναν στη δική τους ασέβεια. <Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου· τώρα ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω.> Αυτός ο τριπόθητος καιρός της παρουσίας του Σωτήρος αποδείκνυε ότι η κρίση και η δίκη για τα έθνη ήταν ήδη παρούσα. Διότι επρόκειτο να απαλλαγούν από την πλεονεξία του διαβόλου, καθώς ο όσιος και δίκαιος Κριτής τους απένειμε δικαιότατο έλεος. Διότι δεν νομίζω ότι πρέπει να θεωρούμε πως τώρα κατακρίνεται ο κόσμος, όταν έφτασε ο καιρός της δικαίωσής του· αλλά για τον κόσμο θα υπάρξει κρίση, δηλαδή απόδοση δικαιοσύνης. Ενώ ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω· θα υπάρξει, λέει, κρίση εναντίον εκείνου που αδίκησε τον κόσμο, και όχι εναντίον του κόσμου που υπέμεινε την αδικία. Διότι, όπως είπε και ο ίδιος ο Χριστός, «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο». Επομένως, το αποτέλεσμα της παρούσας κρίσης, λέει, θα είναι να εκβληθεί έξω ο άρχοντας του κόσμου τούτου. Να εκβληθεί όμως από πού; Είναι προφανές ότι από την εξουσία που απέκτησε με τη βία και από τη βασιλεία που σε καμία περίπτωση δεν του ανήκε.

Επομένως, εξηγώντας μας με διάφορους τρόπους τον χαρακτήρα της δικής του αποστολής, άλλοτε μεν έλεγε «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», και πάλι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και επιπλέον αυτών, άλλοτε μεν «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», άλλοτε δε πάλι «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Συνοψίζοντας λοιπόν σε λίγα λόγια τα έργα της αποστολής, λέγει ότι έτσι αποστέλλει αυτούς, όπως ακριβώς ο Πατέρας απέστειλε τον ίδιο, για να γνωρίζουν εξ αυτού ότι οφείλουν να καλούν αμαρτωλούς σε μετάνοια και να θεραπεύουν τους ασθενείς, σωματικά και πνευματικά, και κατά την οικονόμηση των πραγμάτων να μην επιζητούν καθόλου το δικό τους θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τους απέστειλε, και να σώζουν τον κόσμο με τις διδασκαλίες τους όσο είναι δυνατόν. Και βέβαια, θα βρούμε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές προσπάθησαν να διαπρέψουν σε όλα αυτά, και ο κόπος για την επιβεβαίωσή τους δεν είναι μεγάλος για εκείνον που θα ενσκύψει έστω και μία φορά στη συγγραφή των Πράξεων και στα λόγια του αγίου Παύλου. <Και αφού είπε αυτό, εμφύσησε και τους λέγει: Λάβετε Πνεύμα Άγιον.>

Ο καιρός λοιπόν της παρουσίας του Χριστού απεδείκνυε ήδη παρούσα την κρίση και τη δίκη για τα έθνη. Διότι επρόκειτο να απαλλαγούν από την πλεονεξία του διαβόλου, καθώς ο Χριστός, ο δίκαιος κριτής, τους σπλαχνίστηκε δίκαια. Και αυτό σημαίνει ο λόγος: «διότι δεν» κατακρίνεται τώρα ο κόσμος, όταν έχει φτάσει ο καιρός της δικαιώσεως. Διότι, κατανοώντας το έτσι, δεν ερχόμαστε σε αντίθεση ούτε με εκείνο το χωρίο που λέει: «διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό εις τον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Ούτε, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ονομάζει εδώ «κόσμο» τους Ιουδαίους που σταύρωσαν τον Κύριο, οι οποίοι τιμωρήθηκαν για τα τολμήματά τους εναντίον του Χριστού. Διότι ο θάνατος του Χριστού δικαιώνει ολόκληρη την ανθρωπότητα. Γι' αυτό, είναι πιο λογικό να το κατανοήσουμε με αυτόν τον τρόπο. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την κατανόηση, η <κρίση> θα στραφεί εναντίον εκείνου που αδίκησε τον κόσμο, και όχι εναντίον του κόσμου που υπέμεινε την αδικία. Και Εκείνος που ήρθε για να μας σώσει, το εκπλήρωσε αυτό με τον πλέον κατάλληλο τρόπο, τιμωρώντας αυτόν που αδίκησε και ελεώντας αυτόν που αδικήθηκε. Γνώρισμα αυτής της παρούσας κρίσης είναι το να εκβληθεί <έξω> ο άρχοντας <αυτού του κόσμου>. Τον ονομάζει δε άρχοντα, όχι επειδή είναι πραγματικά τέτοιος (διότι ο Θεός είναι ο μόνος Βασιλιάς των πάντων), αλλά επειδή οι άνθρωποι, από ασυνεσία, τον αναγνώρισαν ως δικό τους άρχοντα.

Και εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Αν και λέει ξεκάθαρα: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο, για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Πώς λοιπόν άραγε λέει, ότι πρόκειται για κρίση αυτού του κόσμου;

Διότι, αφού βεβαίως, όπως ακριβώς σπλαχνίζεται ένας πατέρας τα παιδιά του, σπλαχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που τον φοβούνται, και όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας· πώς δεν θα έπρεπε, μαζί με τα παλαιά σφάλματα, να αποβάλουμε και τον φόβο γι' αυτά, εφόσον ο Θεός μας δικαιώνει με αμνησίκακη χάρη και δεν ζητεί να τιμωρήσει τον αμαρτωλό; Γι' αυτό εξάλλου είπε ο Χριστός, αναδεικνύοντας τον καιρό της παρουσίας Του ως καιρό ηπιότητας: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό Του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Επομένως, έχοντας απαλλαγεί από την καταδίκη και μη προσδοκώντας τιμωρία για τα σφάλματά μας, διατηρούμε πλέον τη διάνοιά μας ελεύθερη από φόβους και δεν θυμόμαστε τους παλαιούς ονειδισμούς. Διότι νικά η χάρη, η οποία δικαιώνει τον ασεβή και απαλλάσσει από κάθε ψεγάδι αυτούς που έχουν ελεηθεί.

Αλλά αγνόησες παντελώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι, αν και ήταν Θεός Λόγος, έγινε ένα με εμάς, δηλαδή σαρκώθηκε για εμάς, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού· χαρακτηριστικό εκείνου που κατακρίνει θα ήταν το να μη θέλει να συναναστρέφεται με όσους ζουν μέσα στις αμαρτίες· ενώ εκείνου που θέλει να σώσει, το να συναναστρέφεται και να νουθετεί, και να τους πείθει να απομακρύνονται από τα αισχρά έργα· και αντί του δρόμου που οδηγεί στο κακό, να προτιμούν την οδό προς την αιώνια ζωή· δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Ο ήλιος δεν μολύνεται φωτίζοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό, αν και έρχεται σε επαφή με πολλά ακάθαρτα σώματα· ούτε ο ήλιος της δικαιοσύνης θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να υποστεί βλάβη, συναναστρεφόμενος με πονηρούς ανθρώπους. Κανείς όμως ας μην επιδιώκει να συγκρίνει το δικό του μέτρο με τα Δεσποτικά αξιώματα· αλλά ο καθένας, αναλογιζόμενος τη δική του αδυναμία, ας αποφεύγει τη συναναστροφή με τέτοιους ανθρώπους· διότι «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη». Τίποτα όμως δεν εμποδίζει το να νουθετεί κανείς τέτοιους ανθρώπους. <Τον παρακαλούσε δε κάποιος από τους Φαρισαίους να φάει μαζί του.> (A f. 119 b). Ο Κύριος λοιπόν προσκλήθηκε από έναν από τους Φαρισαίους· και επειδή είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, συγκατένευσε σε αυτόν που ζητούσε τη χάρη, και αφού εισήλθε, κάθισε στο τραπέζι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄. <«Και τον πλησίαζαν όλοι οι τελώνες και οι αμαρτωλοί για να τον ακούσουν.»> (A f. 206) «Έστειλε από τον ουρανό τον Υιό ο Θεός και Πατέρας, όχι για να κρίνει τον κόσμο, όπως λέει ο ίδιος, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Έπειτα, πώς έπρεπε να σωθεί ο κόσμος, ο οποίος είχε πιαστεί στις παγίδες της αμαρτίας; Άραγε με το να του ζητηθεί να δώσει λόγο, ή μάλλον με το να ευεργετηθεί, δείχνοντας ο Θεός ανεξικακία, και παραδίδοντας τρόπον τινά στη λήθη τα παρελθόντα, και αναπλάθοντας σε μια άγια ζωή όσους δεν γνώριζαν να ζουν σωστά; Γιατί λοιπόν, πες μου, γογγύζεις, ω Φαρισαίε, επειδή ο Χριστός δεν απαξίωσε να συναναστραφεί με τελώνες και αμαρτωλούς, και με αυτόν τον τρόπο άνοιξε για αυτούς τον δρόμο της σωτηρίας στο πλαίσιο της θείας οικονομίας; Για αυτήν την αιτία υποβλήθηκε σε κένωση και έγινε όμοιος με εμάς. Μήπως λοιπόν επικρίνεις την ένσαρκη οικονομία του Μονογενούς; Αν και οι μακάριοι προφήτες θαύμασαν την έντεχνη σοφία αυτού του μυστηρίου. Διότι ψάλλει ο προφήτης Δαβίδ και λέει: «Ψάλτε με σύνεση, εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών.» Ο δε Αββακούμ λέει ότι άκουσε το άγγελμα, κατανόησε τα έργα, και περιήλθε σε έκσταση· πώς λοιπόν δεν ντρέπεσαι να κατακρίνεις αυτά που έπρεπε να θαυμάζεις;

Διότι, όπως ο ίδιος είπε πάλι: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Και λέει ότι η κρίση είναι η ορθή και αψεγάδιαστη, σαν να λέμε, διαδικασία. Διότι, όπως είπα, έκρινε σωστά και θεοπρεπώς και για εμάς και για εκείνον. Και εμάς μας έσωσε, ελκύοντάς μας προς τον εαυτό του, ενώ απέβαλε από την τυραννία εναντίον μας εκείνον που μας εκμεταλλευόταν και μας κατέστρεφε με ποικίλους τρόπους. Σωθήκαμε, λοιπόν, επειδή ο Θεός μας ελέησε και μας σπλαγχνίστηκε. Διότι δικαιωθήκαμε «όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ του έλεος», όπως έχει γραφτεί. Και κληθήκαμε σε πνευματική οικειότητα μέσω της πίστης, και έχοντας κληθεί με αυτόν τον τρόπο, γνωρίσαμε τον κατά φύση Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου με πίστη, και θα επιγνώσεις τον Κύριο». Επομένως, προηγήθηκε η πίστη, και έτσι πλουτίσαμε και με τη γνώση του Χριστού. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε προς κάποιους: «Διότι εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε».

Διότι στέκεσαι ανάμεσα σε δύο ζώα, δηλαδή τα Χερουβείμ, και το όνομά σου είναι ιλαστήριο. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι όπως λέει ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν απέστειλε ο Πατέρας τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». <Καθώς πλησιάζουν τα έτη θα γίνεις γνωστός· όταν φτάσει ο καιρός θα αναδειχθείς.> Ο μεν νόμος προφήτευσε το μυστήριο του Χριστού, αλλά και ο χορός των αγίων προφητών το προανήγγειλε. Αντιπαραβάλλοντας δε ωφέλιμα τα όσα συνέβησαν και κατορθώθηκαν κατά τον καιρό της έλευσής Του με εκείνα που είχαν γραφτεί παλαιά γι' Αυτόν, οι μυσταγωγοί μας καθιστούν πιο σταθερούς στην πίστη σε Αυτόν με ποικίλους τρόπους, και θα διαπιστώσουμε ότι πολλές φορές και οι ίδιοι από εκεί εδραιώνουν τον δικό τους νου· όπως είναι εκείνο που λέγεται από τη φωνή των ευαγγελιστών. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εξέβαλε από τον ναό αυτούς που πουλούσαν τα πρόβατα και τα βόδια, και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών, «και αφού έφτιαξε φραγγέλιο από σχοινιά τους εξέβαλε όλους, λέγοντας: Μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου». Και τι συνέβη έπειτα; «Θυμήθηκαν», λέει, «οι μαθητές του ότι ήταν γραμμένο: Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατατρώει».

Αλλά ήταν αναγκαίο να προαναγγελθεί και το τέλος της θείας οικονομίας, δηλαδή ο υπέρ πάντων ημών θάνατος, τον οποίο εκούσια υπέμεινε, παραδίδοντας το ίδιο του το σώμα στον σταυρό, πάνω στον οποίο προσέκρουσε και το έθνος των Ιουδαίων, και έτσι αποβλήθηκε από την οικειότητα προς αυτόν. Επειδή, αφού οι άθλιοι δεν κατανόησαν το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, έγιναν κυριοκτόνοι, γι' αυτό ακριβώς και πολύ εύλογα ξέπεσαν από την ελπίδα, και κακοί όντες κακώς καταστράφηκαν, πέφτοντας σε δεινές και αναπόφευκτες συμφορές. Παρομοιάζει λοιπόν με λάκκο τον σταυρό του Σωτήρα. Διότι έπεσαν σαν σε λάκκο αυτοί που έχυσαν το δεσποτικό αίμα και τόλμησαν να παραδώσουν στον σταυρό τον αρχηγό της ζωής. Αν πάλι λέγεται ότι ο ίδιος ο Πατέρας έσκαψε τον λάκκο, ας μην σκανδαλίζεται κανείς, αλλά μάλλον ας κατανοήσει ότι ο λόγος είναι κατά κάποιον τρόπο γεμάτος από την έννοια της οικονομίας. Διότι αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που ειπώθηκε από τον Χριστό με σοφία και ακρίβεια: «Για κρίση ήρθα εγώ σε τούτον τον κόσμο, ώστε αυτοί που δεν βλέπουν να δουν, και αυτοί που βλέπουν να γίνουν τυφλοί.» Αν και πώς να μην είναι αληθές να πούμε ότι δεν ήρθε για αυτή την αιτία, δηλαδή για να γίνουν κάποιοι τυφλοί, αλλά η φαυλότητα εκείνων που δεν κατανοούσαν, σχεδόν διαστρέβλωσε τον τρόπο της άριστης οικονομίας. Διότι δεν ήθελαν να βλέπουν, αν και μπορούσαν να μετάσχουν στο θείο φως. Έτσι θα κατανοήσεις και εδώ. Διότι ο Πατέρας έστειλε τον Υιό, «για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Και πράγματι έλεγε με σαφήνεια: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου, τώρα ο άρχοντας του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω· και εγώ, εάν υψωθώ από τη γη, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου.» Αν και ο ίδιος λέει: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Πώς λοιπόν έγινε κρίση του κόσμου τούτου;

Τότε πώς λοιπόν εξακολουθεί να λέει την αλήθεια, όταν διακηρύσσει ο ίδιος για τον εαυτό του: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού;» Καίτοι, νομίζω, κάθε ορθά σκεπτόμενος θα ομολογούσε ότι, σε όσους έχουν αμαρτήσει, το να τιμωρήσει κάποιο από τα δεινά τους και να επιβάλει καταδικαστική ποινή, δεν είναι έργο αυτού που σώζει, αλλά μάλλον εκείνου που επιθυμεί να τιμωρήσει, και εκείνου που ζητάει λόγο για τα προηγούμενα παραπτώματα χωρίς καμία απολύτως συγχώρεση. Πώς λοιπόν δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο, εάν εξέδωσε μια πικρή απόφαση εναντίον του;

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Γ΄. Περί του Αβραάμ, και της επαγγελίας σχετικά με τον Ισαάκ, και ότι δι' αυτών προτυπωνόταν το μυστήριο της πίστεως. 1. Ότι ο Χριστός έγινε αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· και βεβαίως διαβεβαίωσε σαφώς ότι, εισάγοντας σε εμάς την εντολή που είναι ασυγκρίτως καλύτερη και ανώτερη από την αρχαία και δοσμένη μέσω του Μωυσή (εννοώ δηλαδή την ευαγγελική), έγινε εγγυητής μιας καλύτερης διαθήκης. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι εάν βέβαια ο νόμος κατεργάζεται οργή και καταδεικνύει την αμαρτία, μας δικαιώνει όμως η χάρη που διακονείται μέσω της πραότητας του Σωτήρα μας. Διότι, όπως ο Ίδιος λέει κάπου, δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού. Ότι λοιπόν, ακόμη και αν δεν προήλθε κατά σάρκα από τη φυλή του Λευί, ονομάστηκε και είναι αρχιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη της ιεροσύνης του Μελχισεδέκ, το έχει ήδη καταδείξει επαρκώς σε εμάς ο λόγος. Επίσης, ότι το μυστήριο της δικαιοσύνης διά της πίστεως έχει προαναγγελθεί νωρίτερα από την περιτομή του νόμου, και ότι προδιαγραφόταν στους απογόνους του Ισραήλ ο τύπος, ότι δηλαδή δεν θα ήταν δυνατόν ποτέ να σωθούν με άλλον τρόπο, παρά μόνο διά του Χριστού, ο οποίος δικαιώνει τον ασεβή και συγχωρεί τα εγκλήματα.

Η φωτιά, λοιπόν, σεβάστηκε το αγκάθι, και η φλόγα έγινε ανεκτή από ένα μικρό και αδύναμο ξύλο. Διότι χώρεσε, όπως είπα, η θεότητα μέσα στην ανθρωπότητα. Και αυτό το μυστήριο συντελέστηκε στον Χριστό. Κατοίκησε δε και μέσα μας ο Λόγος του Θεού, όχι ζητώντας τιμωρίες, ούτε απαιτώντας καταδίκες, αλλά περιαστράπτοντάς μας με αγαθές και ηπιότατες προσεγγίσεις. Διότι, όπως λέει και ο ίδιος κάπου: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο, για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Δεν κατακαιγόταν, λοιπόν, η βάτος, ενώ περιείχε μέσα της τη φλόγα. Διότι δεν μας ζητήθηκε τιμωρία για τα αμαρτήματά μας, όπως μόλις είπα· αντίθετα, μας περιλάμπει ο Χριστός διά του Αγίου Πνεύματος, και υπάρχει μέσα μας μέσω αυτού, και εν αυτώ θα κράξουμε: «Αββά ο Πατήρ.» Έκπληκτος δε από το θέαμα ο μακάριος Μωυσής, πρόσθεσε λοιπόν τούτο, λέγοντας: «Θα πλησιάσω να δω αυτό το μέγα όραμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος.» Αλλά τον εμποδίζει αμέσως ο μακάριος άγγελος μιλώντας εκ προσώπου του Θεού: «Μην πλησιάσεις εδώ· λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου. Διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη άγια.» Την έρημο την άνυδρη, που βγάζει αγκάθια, στην οποία βρισκόταν και η βάτος, την αποκαλεί γη άγια. Διότι κάθε τόπος είναι άγιος, όπου βρίσκεται ο Χριστός.

«Εγώ είμαι το φως. Εγώ είμαι η αλήθεια. Ο οποίος όντας απαύγασμα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· όλα αυτά, που δηλώνουν την ουσία του Υιού, δεν έχουν κάποια αιτία για την οποία υπάρχουν. Στην περίπτωση όμως της ένσαρκης γεννήσεως, η Γραφή παραθέτει τις αιτίες συνυφασμένες μαζί της. Λέει, λοιπόν, ο ίδιος ο Σωτήρας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα, να μη μείνει στο σκοτάδι». Και πάλι: «Εγώ για τούτο έχω γεννηθεί και για τούτο έχω έρθει στον κόσμο, για να μαρτυρήσω την αλήθεια». Και ο μακάριος Παύλος, αναφέροντας με απόλυτη σαφήνεια την αιτία της ελεύσεώς του σε εμάς, γράφει στις επιστολές του: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε σε αυτά». Και πάλι: «Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου ήρθε η ανάσταση των νεκρών». Και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δίκαιο του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, οι οποίοι δεν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα». Και πάλι: «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού».

ΑΛΛΟ. «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος.» Παρουσιάζοντάς μας το μέγα πρόσωπο του Δεσπότη των πάντων, ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει εκτός από εμένα δίκαιος που να σώζει και Σωτήρας.» Εάν λοιπόν όλα αυτά είναι ο Υιός και διασώζει τον κόσμο, και για τον λόγο αυτόν λέγεται ότι έχει αποσταλεί από τον Πατέρα, αυτός επομένως είναι εκείνος που λέει μέσω του προφήτη: «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα.» Τότε πώς θα μπορούσε αυτός που έχει αυτή τη φύση να νοηθεί και ως γενητός;

Αλλά παρατήρησε επιπλέον σε αυτά πώς, αφού τον ονόμασε άπαξ Λόγο, και τον ανακήρυξε Θεό και τον αποκάλεσε φως και τον είπε μονογενή και τον ομολόγησε Υιό του Θεού, δεν τον ονομάζει πλέον Λόγο, αλλά στο εξής εξιστορεί ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας δεν αποκαλεί τον εαυτό του Λόγο, αλλά Υιό και μονογενή και φως και ζωή και αλήθεια και μύρια άλλα, όπως ακριβώς μπορεί να τον ακούσει κανείς να διδάσκει κάπως έτσι: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν», και πάλι: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο», και ξανά: «εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού». Και εδώ πάλι ο μεν Θεός έδινε και «απέστελλε τον Υιό ως σωτήρα του κόσμου», ενώ εκείνος απεστέλλετο, όντας δηλαδή έτερος σε σχέση με αυτόν που τον απέστελλε. Γι’ αυτό μου φαίνεται ότι στα παρακάτω, σαν να απευθύνεται στον ίδιο τον Μάρκελλο και σε όσους εχθρεύονται τη φύση του Υιού, έχει καταγραφεί ο ίδιος ο Σωτήρας μας να λέει: «Δεν είναι γραμμένο στον νόμο ότι εγώ είπα: είστε θεοί; Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, γι' αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημεί, επειδή είπα: είμαι Υιός του Θεού;»

Ομιλία ΚΗ΄. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. α΄. Πολλοί από τους πλέον ράθυμους, εκμεταλλευόμενοι τη φιλανθρωπία του Θεού ως πρόφαση για το μέγεθος των αμαρτημάτων τους και την υπερβολική τους ολιγωρία, προφέρουν τα εξής λόγια: Δεν υπάρχει γέεννα, δεν υπάρχει κόλαση, ο Θεός μας συγχωρεί όλα τα αμαρτήματα. Θέλοντας να τους αποστομώσει αυτούς κάποιος σοφός άνδρας, λέει: Μην πεις: «Η ευσπλαχνία του είναι μεγάλη, θα συγχωρήσει το πλήθος των αμαρτιών μου»· διότι σε αυτόν υπάρχει και έλεος και οργή, και πάνω στους αμαρτωλούς θα ξεσπάσει ο θυμός του· και πάλι: «Όσο μεγάλο είναι το έλεός του, τόσο μεγάλος είναι και ο έλεγχός του».

Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος θα είναι άξιος μεγαλύτερης κολάσεως. Εντούτοις, και σε αυτόν άνοιξε τις θύρες της μετανοίας και του έδωσε τη δυνατότητα με πολλούς τρόπους να αποπλύνει τα σφάλματά του, εάν το θελήσει. Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο μεγάλα είναι αυτά τα δείγματα της φιλανθρωπίας: και το να συγχωρεί κατά χάριν, αλλά και, μετά τη χάρη, αυτόν που αμάρτησε και είναι άξιος κολάσεως να μην τον τιμωρεί, αλλά να του δίνει καιρό και προθεσμία για να απολογηθεί. Για όλους αυτούς τους λόγους ο Χριστός έλεγε στον Νικόδημο: «Δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό Του για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο». Διότι δύο είναι οι παρουσίες του Χριστού: αυτή που έχει ήδη γίνει και η μέλλουσα. Δεν γίνονται όμως και οι δύο για τον ίδιο σκοπό, αλλά η μεν πρώτη έγινε όχι για να εξετάσει τα πεπραγμένα μας, αλλά για να τα συγχωρήσει· ενώ η δεύτερη, όχι για να συγχωρήσει, αλλά για να τα εξετάσει.

Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, λέγει, για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εάν λοιπόν για αυτόν τον σκοπό με απέστειλε, και είναι αληθινός, ευλόγως εγώ δεν κρίνω κανέναν τώρα. Αλλά αυτά τα λέω για τη σωτηρία, όχι για έλεγχο. Τα λέει δε αυτά, για να μη νομίσουν ότι, ενώ ακούει τόσα πολλά, από αδυναμία δεν επεμβαίνει τιμωρητικά, ή ότι δεν γνωρίζει τις σκέψεις και τους χλευασμούς τους. Δεν κατάλαβαν όμως ότι τους μιλούσε για τον Πατέρα. Ω, τι ανοησία! Δεν σταμάτησε να τους μιλά για εκείνον, κι όμως δεν το καταλάβαιναν.

«Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του.» «Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού. Αυτός που πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· αυτός όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, διότι δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού», και τα εξής. «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής. Εκείνος που έρχεται σε εμένα δεν πρόκειται να πεινάσει· και εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ.» «Εάν κάποιος διψά, ας έρχεται προς εμένα και ας πίνει.»

Και ο ίδιος ο Κύριος λέει στον Νικόδημο: «Κανένας δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου». Πώς κατέβηκε από τον ουρανό ο Υιός του Ανθρώπου, εάν όχι επειδή, όντας Υιός του Θεού και κατά φύσιν Θεός, έγινε Υιός Ανθρώπου και ταπείνωσε τον εαυτό του; Διότι αυτό ακριβώς συνιστά την κατάβαση· επειδή δεν ανήκει στη φύση του θείου να μετακινείται από τόπο σε τόπο, καθότι είναι απερίγραπτο. Και πάλι λέει ο Κύριος: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Αλλά ποια είναι η δήθεν αντίρρηση αυτών που ομιλούν από τη γη απέναντι σε αυτά; Όπως, λένε, η λέξη «Θεός» δεν δηλώνει πρόσωπο, ούτε «αυτός που πέμπει», έτσι ούτε και ο «προβολεύς»· γι' αυτό και η προβολή δεν είναι προσωπική (ιδιότητα)· αν όμως δεν είναι προσωπική, ταιριάζει σε δύο πρόσωπα. Ότι όμως αυτά είναι ψεύδος, είναι φανερό· διότι λέει ο Κύριος για τον Θεό: «τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Και πάλι, «διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον μονογενή στον κόσμο, για να κρίνει τον κόσμο» κ.λπ. Και ξανά, «αν ο Θεός ήταν Πατέρας σας, θα με αγαπούσατε· διότι εγώ από τον Θεό εξήλθα και ήρθα».

Και το μεγαλύτερο από όλα: διότι όχι μόνο στο παρόν, όταν εμφανίστηκε με την ανθρώπινη αδυναμία και ήλθε όχι «για να κρίνει τον κόσμο» και επεδείκνυε τα γνωρίσματα των δούλων ενώ απέκρυπτε όλα εκείνα του Δεσπότη, αλλά ακόμη και στο μέλλον, όταν θα έλθει με δύναμη και θα εμφανιστεί μέσα στην πατρική δόξα, κατά την ανάδειξή του, στην ίδια του τη βασιλεία: «Θα ζωστεί», λέει, «και θα τους βάλει να καθίσουν, και περνώντας θα τους διακονήσει», ευλόγως, δι' αυτού μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη.

ΛΟΓΟΣ Η΄ Περί της αγάπης του Θεού και της πίστεως και πώς κυοφορεί κανείς την αγάπη του Θεού. Και περί ελλάμψεως και θεωρίας του φωτός και της μυστικής ομιλίας του Πνεύματος. Εάν σας φαίνεται σωστό, λοιπόν, ας ακούσουμε τον σωτήρα μας Θεό να διακηρύσσει ρητά και να μας λέει: «Δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' εμού». Και θέλοντας να δείξει τον τρόπο της σωτηρίας, λέει: «Έστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Όποιος, λοιπόν, πιστεύει αυτά από καρδιάς και έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι ο Χριστός δεν ήλθε για να τον κρίνει αλλά για να τον σώσει, και αυτό όχι εξαιτίας έργων ή κόπων και ιδρώτων, αλλά μόνο διά της πίστεως σε αυτόν, πώς, πες μου, είναι δυνατόν να μην τον αγαπήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του τη διάνοια; Και μάλιστα όταν ακούσει όσα εκείνος έπαθε, θέλοντας να σώσει τον ίδιο και όλους, όπως την από τους ουρανούς κάθοδό του, την είσοδο και τη σύλληψή του στη μήτρα της Παρθένου και Θεοτόκου, και το πώς έγινε άνθρωπος ατρέπτως αυτός που βρίσκεται υπεράνω όλων των ουρανών, ο ισότιμος και ομοούσιος με τον Πατέρα, που συγκρατεί ολόκληρη την κτίση με το χέρι της δυνάμεώς του, αυτός που, ενώ ήταν επάνω μαζί με τον Πατέρα, καταδέχθηκε κάτω να γίνει βρέφος, σύμφωνα με τη δική μας ανθρώπινη φύση.

Διότι δεν μπόρεσε η οδύνη του σταυρού να πείσει τον Κύριο να μισήσει αυτούς που τον σταύρωναν, αλλά εξακολουθούσε να τους αγαπά και να προσεύχεται θερμά υπέρ αυτών λέγοντας: «Μην τους καταλογίσεις, Πατέρα, αυτή την αμαρτία.» Βλέπεις πώς νίκησε εκεί όπου φαινόταν να ηττάται; Έτσι λοιπόν, ο σταυρός έγινε και ύψωσή του και δόξα του. «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί κανένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού.» Μεγάλη είναι η ένταση της αγάπης του Θεού προς τον κόσμο, και τόσο ισχυρή, ώστε να μην παραδώσει κάποιον άγγελο, ούτε κάποιον προφήτη, αλλά τον ίδιο του τον Υιό, και μάλιστα τον μονογενή. Διότι ακόμη και αν έδινε έναν άγγελο, η πράξη δεν θα ήταν καθόλου μικρή. Γιατί; Διότι ο μεν άγγελος είναι πιστός διάκονος και υπηρέτης του, ενώ εμείς είμαστε εχθροί και αποστάτες. Τώρα όμως, παραδίδοντας τον Υιό, ποια υπερβολή αγάπης παρέλειψε να δείξει; Και πάλι, εάν έχοντας πολλούς υιούς, έδινε τον έναν, και αυτό θα ήταν εξαιρετικά μεγάλο. τώρα όμως έδωσε τον Μονογενή. Άραγε, λοιπόν, είναι δυνατόν να υμνήσει κανείς επάξια αυτή την αγαθότητα; Οι δε Αρειανοί ισχυρίζονται ότι ονομάζεται Μονογενής, επειδή αυτός μόνος δημιουργήθηκε και κτίστηκε από τον Θεό, ενώ όλα τα άλλα δημιουργήθηκαν από αυτόν.

Διότι αυτά τα δύο υπονοεί λέγοντας: «Πολλά έχω να σας πω και να κρίνω [για εσάς]»· με το «να πω», υποδηλώνει τον έλεγχο· με το «να κρίνω», την κατάκριση και την καταδίκη. «Αλλά Εκείνος που με έστειλε», λέει, «δεν με έστειλε γι' αυτό, για να κρίνω και να ελέγχω. Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο.» Επειδή λοιπόν ο Πατέρας μου με απέστειλε για να σώσω, και είναι αληθινός· εύλογα δεν κρίνω κανέναν τώρα, αλλά μόνο λέω όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, δηλαδή εκείνα που οδηγούν στη σωτηρία, όχι εκείνα που σκοπεύουν στον έλεγχο. Αυτά δε τα έλεγε, για να μην νομίσουν ότι δεν τους τιμωρεί επειδή τάχα είναι ανίσχυρος· δείχνει, λοιπόν, ότι δεν είναι ανίσχυρος, αλλά ότι δεν θέλει να τους τιμωρήσει, εφόσον βεβαίως δεν ήλθε για να τιμωρήσει, αλλά για να σώσει. Και ενώ ο ίδιος έλεγε αυτά, τόσο ανόητοι ήταν, ώστε «δεν κατάλαβαν», λέει το κείμενο, «ότι τους μιλούσε για τον Πατέρα του». Καίτοι, πόσα πράγματα τους είπε για τον Πατέρα; Αλλά όντως σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Μερικοί δε κατανοούν με αυτόν τον τρόπο το εξής: «Αλλά Εκείνος που με έστειλε, είναι αληθινός»: Θα μπορούσα, λέει, και τώρα να σας κρίνω, αλλά αυτό το κρατώ για τον μελλοντικό αιώνα. Εσείς όμως απιστείτε, και δεν υπολογίζετε τον καιρό της ανταπόδοσης.