Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:20

Και τώρα, οίκε του Ιακώβ, ελάτε να πορευθούμε στο φως του Κυρίου. Αυτή είναι μια δεύτερη κλήση, η οποία προσκαλεί τους ευεργετούμενους προς τα τελειότερα. Διότι, μετά την άνοδο στο όρος του Κυρίου και την εξύψωση πάνω από τα γήινα, σαν να έχει μεταλάβει κανείς μια καθαρότερη λάμψη, είναι δυνατόν να συναντήσει το θείο φως, το οποίο φωτίζει τους οφθαλμούς της ψυχής για την κατανόηση των μακάριων και νοητών θεαμάτων και των θείων θεωρημάτων. Παρόμοιο με αυτό είναι και εκείνο που αναφέρει ο Ψαλμωδός: Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να καταισχυνθούν. Διότι δεν καταισχύνονται εκείνοι επί των οποίων έχει αποτυπωθεί το φως του προσώπου του Κυρίου. Εκείνος όμως που πράττει τα φαύλα, μισεί το φως.

Διότι, όπως ακριβώς τα καυστικά και επώδυνα φάρμακα καθαρίζουν τα έλκη και τη δυσοσμία από τα πύα και καθιστούν τα διεφθαρμένα τραύματα και σώματα πιο κατάλληλα για την τοπική τους επούλωση, τέτοιο νόημα μου φαίνεται ότι έχει το «Λυπάστε για τους εαυτούς σας», το οποίο λέγεται προς εκείνους που υπερηφανεύονται για κάποια σοφία τους, όπως είναι οι ηγέτες των αιρέσεων, οι οποίοι χάνονται μέσα στη νύχτα, διότι «καθένας που πράττει τα φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Και επειδή, ευρισκόμενοι μέσα στη νύχτα, χάνονται μέσα στη νύχτα, μέσα στη νύχτα πίπτει και το τείχος τους· δηλαδή τα σοφιστικά τους οχυρώματα, πίσω από τα οποία οχυρώνονταν, θεωρώντας ότι είχαν εξασφαλίσει μέσω αυτών επαρκή προστασία.

Διότι, όπως ακριβώς αυτό το αισθητό φως δεν ανατέλλει σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά σε εκείνους που έχουν οφθαλμούς, που βρίσκονται σε εγρήγορση και που μπορούν χωρίς κανένα εμπόδιο να απολαύσουν την έλευση του ήλιου· έτσι και ο ήλιος της δικαιοσύνης, το αληθινό φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ο οποίος έρχεται στον κόσμο, δεν χαρίζει τη λαμπρότητά του σε όλους, παρά μόνο σε εκείνους που πολιτεύονται επάξιά του. Διότι «φως», λέει η Γραφή, «ανέτειλε», όχι για τον αμαρτωλό, αλλά για τον δίκαιο. Όπως, δηλαδή, ο ήλιος ανέτειλε μεν, αλλά όχι για τις νυχτερίδες ούτε για τα άλλα νυκτόβια ζώα· έτσι και το φως από τη φύση του είναι λαμπρό και φωτιστικό, όμως δεν μετέχουν όλοι στη λαμπρότητά του. Έτσι και «κάθε άνθρωπος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μη φανερωθούν τα έργα του». «Προσέλθετε, λοιπόν, προς Αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν». Μακάριος είναι εκείνος που, κατά την ημέρα της δικαιοκρισίας του Θεού – όταν θα έλθει ο Κύριος να φωτίσει τα κρυφά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών – θα τολμήσει να βρεθεί κάτω από εκείνο το ελεγκτικό φως, και θα αποχωρήσει ακαταίσχυντος, επειδή διατήρησε τη συνείδησή του αμόλυντη από πονηρά έργα. Διότι όσοι έπραξαν τα φαύλα θα αναστηθούν για ονειδισμό και αισχύνη, βλέποντας στον ίδιο τους τον εαυτό το αίσχος και τα αποτυπώματα των αμαρτημάτων τους.

Γι' αυτό εις τον αιώνα δεν θα δει φως. Διότι εκείνοι που εμπιστεύθηκαν την καθοδήγησή τους σε τυφλούς δασκάλους, στέρησαν από τους εαυτούς τους την απόλαυση του φωτός. Έχει δε και ένα παρόμοιο νόημα το χωρίο: «Θα εισέλθει μέχρι τη γενεά των πατέρων του». Δηλαδή, για εκείνους που έχουν κυριευθεί από πονηρό βίο και από δόγματα που μεν είναι πατροπαράδοτα, αλλά εντελώς ξένα προς την ευσέβεια, δεν τιμωρείς μόνο αυτούς, αλλά αναζητάς ευθύνες και από τους αρχηγούς των πονηρών διδαγμάτων. Και αυτό ακριβώς σημαίνει το λεγόμενο: «Θα εισέλθει μέχρι τη γενεά των πατέρων του». Διότι ένοχος δεν είναι μόνο αυτός που έχει πονηρές αντιλήψεις για τον Θεό, αλλά και εκείνος που τον καθοδήγησε προς αυτήν την απώλεια. Τέτοιοι είναι και αυτοί που κληρονόμησαν την κακία των προγόνων τους, και είναι δύσκολο να την αποβάλουν, επειδή έχει εδραιωθεί λόγω της μακροχρόνιας συνήθειας. «Εις τον αιώνα δεν θα δει φως». Διότι αποστέλλονται «στο σκότος το εξώτερο· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων»· και αυτό το υπομένουν σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού, επειδή σε αυτήν τη ζωή, με το να πράττουν τα φαύλα, μίσησαν το φως. «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν κατενόησε· παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Η φωνή αυτή εκφράζει θλίψη και οδύνη.

Επομένως, δεν είμαστε ομοφυείς με τον Λόγο, ο οποίος υπάρχει κατά φύση τόσο πολύ ανώτερος από εμάς. Άλλο επιχείρημα, με διηγηματικό τρόπο. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός στα Ευαγγέλια αναφέρεται να λέει: «Αυτή δε είναι η κρίση, ότι το φως έχει έρθει στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν μάλλον το σκοτάδι παρά το φως· διότι τα έργα τους ήταν πονηρά. Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Αλλά εάν βέβαια το αληθινό φως είναι ο Μονογενής, και ομοίως μπορεί να είναι αληθινό φως και η κτίση, πώς Εκείνος μεν έρχεται για να τη φωτίσει, ενώ εκείνη αγάπησε το σκοτάδι; Και πώς γενικά δεν έρχεται προς το φως, εάν αυτή η ίδια είναι το αληθινό φως; Διότι τα ιδιώματα που υπάρχουν εκ φύσεως σε ορισμένους έχουν σταθερά ριζωμένη την κτήση τους, ενώ εκείνα που επιλέγονται κατά βούληση δεν έχουν τέτοια σταθερότητα, όπως για παράδειγμα: κανείς δεν αποκτά το να είναι λογικός άνθρωπος από δική του βούληση· διότι το έχει αυτό από τη φύση του. Θα έχει όμως σύμφωνα με τη θέλησή του το να είναι πονηρός ή αγαθός, και θα αγαπήσει ομοίως, έχοντας την εξουσία της επιλογής, το δίκαιο ή το αντίθετο. Εάν λοιπόν η κτίση είναι φως κατά φύση (διότι αυτό σημαίνει το αληθινό), πώς δεν έρχεται προς το φως; Ή πώς αγαπά το σκοτάδι, εφόσον προφανώς δεν έχει το να είναι αληθινό φως εκ φύσεως, αλλά μάλλον καθιστά προαιρετική την κλίση της προς τα βελτίω ή προς τα χείρω;

Διατήρησε πάλι ελεύθερη από τα δεσμά της ανάγκης τη βούληση του ανθρώπου, ώστε να πορεύεται με τις δικές της κλίσεις και προς τα δύο, προκειμένου να δέχεται δίκαια και τον έπαινο για τα αγαθά και την τιμωρία για τα αντίθετα· όπως βέβαια και σε άλλες περιπτώσεις το έχει αποδείξει αυτό λέγοντας: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θελήσετε ούτε με εισακούσετε, θα σας καταφάει η μάχαιρα.» <Διότι καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του.> Επεξεργάζεται επωφελώς το ρηθέν, και ελέγχει την οκνηρία απέναντι σε όσα είναι ωφέλιμα, η οποία προέρχεται από την αγάπη προς το φαύλο, και έχει ως ρίζα το να μην επιθυμεί κανείς να μάθει εκείνα μέσω των οποίων θα γινόταν σοφός και αγαθός. Διότι αποφεύγει και αρνείται, λέγει, ο εργάτης των πονηρών το να βρεθεί στο θείο φως, όχι επειδή καλύπτεται από ντροπή για τις φαύλες πράξεις του· διότι θα είχε σωθεί εάν το πάθαινε αυτό· αλλά επειδή αγαπά να παραμένει στην άγνοια του πρέποντος, ώστε να μην πλήττεται όταν αμαρτάνει, αντιμετωπίζοντας πλέον τους πιο πικρούς ελέγχους από τη συνείδησή του, και επειδή, γνωρίζοντας στο εξής απόλυτα το αγαθό, θα υφίστατο βαρύτερη την τιμωρία από τον Κριτή, εάν δεν ήθελε να πράττει όσα αρέσουν στον Θεό.

Έπεσα, λοιπόν, σε ένα βιβλιάριο των αντιπάλων· έπειτα, διερευνώντας τα όσα αναφέρονται στο προκείμενο χωρίο, τον βρήκα να λέει αυτολεξεί τα εξής, μετά από κάποια άλλα: «Ο Υιός, λοιπόν, περιεχόμενος ουσιωδώς από τον Πατέρα, έχει μέσα Του τον Πατέρα, ο Οποίος φθέγγεται τα λόγια και επιτελεί τα σημεία· πράγμα που το ερμηνεύει λέγοντας: Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα». Αυτά είναι τα λόγια της δικής του σοφιστείας. Επειδή όμως πρέπει και εμείς να πούμε αυτό που αντιτίθεται στα όσα ειπώθηκαν και που μπορεί να ελέγξει τον αδόκιμο νου του, λέω το εξής: Το να λέγεται, λοιπόν, ότι ο Υιός περιέχεται ουσιωδώς από τον Πατέρα, ό,τι κι αν είναι αυτό ή ό,τι κι αν σημαίνει, δεν το καταλαβαίνω καθόλου· διότι νομίζω πως πρέπει να πω την αλήθεια: τόση ασάφεια έχει. Διότι το θεώρημα αυτό σαν να ερυθριά και να συστέλλεται κάπως προς το πιο αφανές, επειδή δεν έχει παρρησία. Διότι, όπως ακριβώς «εκείνος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθεί», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα, έτσι και κάθε λόγος που δηλώνει φαύλα πράγματα αγαπά να προβάλλει μέσα από σκοτεινές έννοιες και δεν θα έρθει προς το φως της σαφήνειας, για να μην ελεγχθεί η ευτέλεια της σαθρότητας που υπάρχει μέσα του. Τι σημαίνει, λοιπόν, το να περιέχεται ουσιωδώς ο Υιός από τον Πατέρα;

Διότι έργο γι' αυτόν ήταν και μόνο το να θελήσει. Οι προερχόμενοι όμως από τον Ισραήλ αποκαλύπτονταν να έχουν σκληρή και άκαρπη διάνοια. Διότι αντιστρατεύονταν τα δικά του θεσπίσματα, θεωρώντας εντελώς ανάξιες λόγου τις θεοσημείες, αγριεύοντας με ακράτητες οργές σαν ταύροι και εκστομίζοντας βλάσφημες φωνές. Επειδή εκείνον που καλούσε στη ζωή και εξέπεμπε σε όλους αστραποβόλα τη γνώση της αρετής, τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη, τον ονόμαζαν φαγά και οινοπότη, γεννημένο από πορνεία και γιο ξυλουργού. Και για ποια αιτία; Επειδή δεν ήθελαν να έχουν ορθές τις πορείες της ζωής τους. Όντας, λοιπόν, σφιχτοδεμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους παθών, διατηρώντας αναπόβλητο τον ρύπο της φιλοσαρκίας και νικημένοι από ανόσια κέρδη, δεν αποδέχονταν τους λόγους που μπορούσαν να τους οδηγήσουν στην ηθική κοσμιότητα. Γι' αυτό ελέγχονταν ρητώς, όταν ο Σωτήρας όλων μας Χριστός έλεγε: «Καθένας που πράττει τα φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του.» Τι έπραξαν, λοιπόν, αυτοί που δεν ανέχτηκαν να έχουν το θείο φως στον νου τους; Λοιδορούσαν, όπως είπα, αυτόν που τους καλούσε στη ζωή, λιθοβολούσαν αυτόν που πρέσβευε την αλήθεια, και τελικά τον σταύρωσαν, επινοώντας ψευδή λόγια και υπάγοντας στον νόμο και σε κατηγορία εκείνον που ήταν ελεύθερος από κάθε αμαρτία.

Ομοίως. Και αυτή είναι η κρίση, ότι το φως ήρθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως. Διότι τα έργα τους ήταν πονηρά. Ομοίως. Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα, μισεί το φως, και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του.

Διότι στο νοητό σκοτάδι, και όχι στο θείο φως, συνηθίζει να βρίσκεται πάντα το υποδουλωμένο στην αμαρτία. «Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα. Και εξάγεται το ζυμάρι άζυμο, και φεύγουν χωρίς εφόδια τροφής. «Διότι, λέει, οι Αιγύπτιοι πίεζαν τον λαό για να τους διώξουν γρήγορα από τη γη. Διότι είπαν ότι όλοι εμείς θα πεθάνουμε. Και πήρε ο λαός το ζυμάρι του πριν ζυμωθούν τα φυράματά τους, τα οποία ήταν δεμένα μέσα στα ιμάτιά τους πάνω στους ώμους.» Διότι δεν θεωρώ ότι πρέπει, εκείνοι που πρόκειται να προσκολληθούν στον Θεό και έχουν επιλέξει την οικειότητα προς αυτόν, να φέρουν μαζί τους υπόλειμμα κοσμικής κακίας, ούτε βέβαια να εφοδιάζονται με ξένες και ανίερες τροφές, προφανώς τις νοητές· αλλά το να αγαπούν να είναι άζυμοι άρτοι σημαίνει το να επιθυμούν στο εξής εκείνον που ζωογονεί τον κόσμο· διότι τέτοιοι άνθρωποι θα εόρταζαν καθαρά, και επιτελώντας την αποδεκτή στον Θεό λατρεία, παραμένουν διαπαντός υπό την εξουσία του. ΠΑΛΛ. Είναι λοιπόν βέβαιο, ότι σαν σε κάποια αγία και ιερή γη, πρέπει να φθάσουν εκείνοι που είναι φιλόθεοι και αγαθοί, στη ζωή που βρίσκεται υπό τον Χριστό και είναι απαλλαγμένη από τυραννία· και να σπεύδουν να προσφέρουν θυσία όχι στη γη των εχθρών, δηλαδή, όχι ευρισκόμενοι σε φιλαμαρτήμονα και διόλου άμεμπτη έξη, αλλά μάλλον μέσα σε προθυμία για την αρετή, και σε μια κατάσταση ηθών που έχει απομακρυνθεί από την τυραννία του διαβόλου. ΚΥΡ.

Διότι είναι αλήθεια αυτό που είπε ο Χριστός, ότι «Καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως, και δεν έρχεται στο φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του· ενώ εκείνος που πράττει την αλήθεια, έρχεται στο φως, για να φανερωθούν τα έργα του, επειδή είναι καμωμένα εν τω Θεώ». Ακάθαρτα είναι δε και τα ερπετά από τα πετεινά, «τα οποία πορεύονται», λέει, «με τα τέσσερα», όπως για παράδειγμα οι μύγες και όσα μοιάζουν με αυτές. Είναι δε μύρια αυτά τα μικρά και απεχθή, τα οποία δεν έχουν την ικανότητα να πετούν ψηλά. Ποιος είναι, λοιπόν, ο λόγος που ο νόμος αναφέρθηκε και σε αυτά, είναι αναγκαίο να το εξετάσουμε προσεκτικά. Διότι, όπως ακριβώς όταν έκανε μνεία των κτηνών, κατονομάζοντας την καμήλα πρόσθεσε τον λαγό, αποδεικνύοντας οπωσδήποτε εξίσου ακάθαρτους όσους κατηγορούνται για φαυλότητα, είτε είναι κανείς μεγάλος είτε μικρός (διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα)· έτσι και εδώ κάνει μεν μνεία του αετού, και αφού κατονόμασε τον βασιλικότερο των πτηνών, κατέρχεται πάλι έως και στο πιο μικρό από όσα συνηθίζουν να φέρουν πτερά, θέτοντας στην ίδια μοίρα μικρό και μεγάλο, εφόσον είναι δημιουργός άτοπων έργων και φέρει ανεξίτηλη την κατάκριση. Εξαιρεί βεβαίως από ένα τέτοιο γένος την ακρίδα και τον βρούχο και τα παρόμοια με αυτά, εξαιτίας της ευρωστίας τους να μπορούν να αναπηδούν, και ελάχιστα μεν να παραμένουν στα χαμηλά, αλλά αντίθετα να υψώνονται συχνά ψηλά και να πηδούν με ευκολία.

Ογδόντα δε παλλακίδες, οι οποίες βρίσκονταν ανάμεσα στις βασίλισσες και πριν από την ένσαρκη βασιλεία, δηλαδή της πίστεως και αυτής της ίδιας της νύμφης και παρθένου, της άσπιλης και «περιστεράς», της «μοναδικής για τη μητέρα της και για εκείνην που τη γέννησε». 6. Διότι η Εκκλησία είναι γεννημένη από μία πίστη, γεννηθείσα διά του Αγίου Πνεύματος, μία για τη μοναδική και μία για εκείνη που τη γέννησε. Και όσες ήλθαν μετά από αυτήν και πριν από αυτήν, έχουν ονομαστεί παλλακίδες, οι οποίες δεν έγιναν διόλου ξένες προς τη διαθήκη και την κληρονομία, χωρίς όμως να έχουν προικιστεί από τον Λόγο και χωρίς να έχουν γίνει υποδοχές του Αγίου Πνεύματος, έχοντας αποκτήσει μόνο μία σχέση κατά συνείδηση προς τον Λόγο. Διότι ορθά η εβραϊκή γλώσσα εξέφρασε την παλλακίδα, ονομάζοντάς την «φελεγέσθα»· «φελέγ», που ερμηνεύεται μισό, και «έσθα», γυναίκα, για να πει «μισή γυναίκα». Διότι, όσον αφορά τον Κύριο, έχει καλέσει τους πάντες στο φως της ελευθερίας, λέγοντας: «όσο έχετε το φως μαζί σας, να περπατάτε στο φως», και ο άγιος Απόστολος λέγοντας: «εσείς δε είστε τέκνα της ημέρας και τέκνα του φωτός», και πάλι στη Θεία Γραφή λέγεται: «εκείνος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως».

Αν όμως υποστεί κάποια εκτροπή εξαιτίας πονηρής προαίρεσης, τότε γεννιέται μέσα της η επιθυμία για τα αλλότρια, των οποίων η απόλαυση δεν τέρπει τη φύση αλλά το πάθος της φύσης. Όταν όμως αποχωρήσει το πάθος, τότε αποχωρεί μαζί του και η παρά φύση επιθυμία, και γίνεται πάλι γι' αυτήν ποθητό και κατάλληλο το οικείο της. Αυτό δε είναι το καθαρό, το άυλο και το ασώματο, το οποίο αν πει κανείς ότι αποτελεί ίδιον της θεότητας που υπερίκειται των πάντων, δεν θα σφάλει. Διότι, όπως στα σωματικά μάτια, όταν κάποιο δριμύτερο ρεύμα θολώσει το οπτικό πνεύμα, ο ζόφος γίνεται ίδιο γνώρισμά τους εξαιτίας της συγγένειας της παχύτητας προς το σκότος, αν όμως εξαλειφθεί με κάποια θεραπεία αυτό που ενόχλησε το πνεύμα, πάλι το φως γίνεται οικείο και κατάλληλο, καθώς αναμειγνύεται με το καθαρό και φωτεινό τμήμα της κόρης, με τον ίδιο τρόπο, επειδή η κακία εισέρρευσε στο οπτικό της ψυχής δίκην ρεύματος μέσω της απάτης του αντικειμένου, ο λογισμός έκλινε εκουσίως προς τον σκοτεινό βίο, έχοντας εξοικειωθεί με τον ζόφο μέσω του πάθους («Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως», όπως λέει η θεία φωνή). Όταν όμως το κακό εξαλειφθεί από τα όντα και επιστρέψει πάλι στο μη ον, η φύση αναβλέπει πάλι με πνευματική ηδονή προς το φως, αφού αποχώρησε εκείνο που θόλωνε το καθαρό της ψυχής.

Τι δεν κατάλαβαν; Τη σαθρότητα του παρόντος βίου, το άστατο της ανθρώπινης ζωής. Ότι προσθέτουν αγρούς σε αγρούς, και οικίες σε οικίες, πολλές φορές θησαυρίζοντας αυτά για τους εχθρούς τους. Και τι δεν κατανόησαν; Ότι, ασχολούμενοι με τα μικρά, στερούν από τον εαυτό τους τα μείζονα· γι' αυτό και πορεύονται μέσα στο σκοτάδι της κακίας, ντρεπόμενοι να έλθουν στο φως. Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως, όπως έλεγε ο Παύλος. Ίσως μάλιστα να κατακρίνει και τούτο, ότι πορευόμενοι στο σκοτάδι δεν γνώρισαν ούτε κατανόησαν το ακόλουθο. Ποιο είναι αυτό; Άκουσε: Ας κλονιστούν όλα τα θεμέλια της γης. Εάν δε τα θεμέλια της γης κλονίζονται, πώς θα μπορέσουν να παραμείνουν όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν;

Το «παρέδωκε» λοιπόν, αυτό σημαίνει: το επέτρεψε (το παραχώρησε). Βλέπεις ότι, όπου ο βίος δεν είναι καθαρός, υπάρχει έδαφος και για τέτοια δόγματα; «Κάθε ένας», λέγει, «που πράττει φαύλα, μισεί το φως, και δεν έρχεται προς το φως». Διότι πώς θα μπορούσε ένας μιαρός άνθρωπος, που ανακατεύεται στα σώματα τόσων γυναικών χειρότερα και από τους χοίρους που κυλιούνται στον βούρκο, που είναι φιλοχρήματος και δεν επιθυμεί καθόλου τη σωφροσύνη, πώς θα μπορούσε αυτός να αποδεχθεί αυτόν τον βίο; «Κατέστησαν το πράγμα (την αμαρτία) επάγγελμα», λέγει. Από αυτό προέρχεται η πώρωση, από αυτό και ο σκοτασμός της διάνοιας. Είναι δυνατόν, ακόμη και όταν το φως λάμπει, να βρίσκεται κανείς στο σκοτάδι, όταν τα μάτια είναι ασθενικά· και γίνονται ασθενικά είτε από τη συσσώρευση βλαβερών χυμών είτε από υπερχείλιση κάποιου ρεύματος (υγρού). Έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ: όταν η μεγάλη ορμή των βιοτικών πραγμάτων κατακλύσει τη διορατική δύναμη της διάνοιάς μας, τότε (ο νους) βρίσκεται σε σκοτάδι. Και όπως εάν βρισκόμασταν στον βυθό του νερού δεν θα μπορούσαμε να δούμε τον ήλιο, επειδή το πολύ νερό που βρίσκεται από πάνω μας παρεμβάλλεται σαν ένα διάφραγμα, έτσι ακριβώς και στα μάτια της διάνοιας προκαλείται πώρωση της καρδιάς, όταν κανένας φόβος δεν συγκλονίζει την ψυχή. «Δεν υπάρχει φόβος Θεού», λέγει, «μπροστά στα μάτια του». Και πάλι: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός». Και η πώρωση δεν προέρχεται από πουθενά αλλού παρά μόνο από την αναισθησία· αυτή είναι που φράζει τους πόρους (της ψυχής).

«Κοιμώμενο» και «νεκρό» ονομάζει αυτόν που ζει μέσα στις αμαρτίες· διότι και δυσωδία αναδίδει, όπως ο νεκρός, και είναι αδρανής, όπως αυτός που κοιμάται, και δεν βλέπει τίποτα, όπως εκείνος, παρά μόνο ονειρεύεται και φαντασιώνεται. Κάποιοι μεν λένε: «Θα αγγίξεις τον Χριστό»· άλλοι δε: «Θα σε φωτίσει ο Χριστός»· μάλλον όμως ισχύει το δεύτερο. Απομακρύνσου από την αμαρτία, και θα μπορέσεις να δεις τον Χριστό. Διότι αυτός που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως· αυτός λοιπόν που δεν τα πράττει, έρχεται.

Β΄. Βλέπεις ότι η αμαρτία δημιουργεί την απιστία; Διότι, όπως ακριβώς η απιστία γεννά πονηρό βίο, έτσι και η ψυχή, όταν φτάσει στα βάθη των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση· και εφόσον έχει πλέον καταφρονήσει τα πάντα, δεν ανέχεται ούτε να πιστεύει, ώστε να απαλλάξει τον εαυτό της από τον φόβο. Διότι είπαν, λέει η Γραφή: «Δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ»· και πάλι: «Τα χείλη μας είναι δικά μας· ποιος είναι ο Κύριός μας;» και πάλι: «Γιατί εξόργισε ο ασεβής τον Θεό;» και πάλι: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του, δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί στις πράξεις τους». Και πάλι: «Δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι από τα μάτια του»· και πάλι: «Επειδή ενήργησε δόλια ενώπιόν Του, ώστε να βρεθεί η ανομία του και να μισηθεί». Και ο Χριστός επίσης το ίδιο ακριβώς δηλώνει λέγοντας: «Καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Έπειτα προσθέτει: «Διότι έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Τι σημαίνει «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού»; Μετέχουμε σε Αυτόν, λέει· έχουμε γίνει ένα εμείς και Αυτός· εφόσον Αυτός μεν είναι η κεφαλή, εμείς δε το σώμα, συγκληρονόμοι και σύσσωμοι. Είμαστε ένα σώμα, από τη σάρκα Του, λέει, και από τα οστά Του. Εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Αν λοιπόν ο ζήλος καθιστά τους ανθρώπους σαρκικούς, είναι πλέον ώρα να θρηνήσουμε όλοι γοερά, να ντυθούμε με σάκκο και να καθίσουμε πάνω σε στάχτη. Διότι ποιος είναι καθαρός από αυτό το πάθος; Εκτός βέβαια και αν κρίνω την κατάσταση των άλλων με βάση τον εαυτό μου. Αν ο ζήλος καθιστά τους ανθρώπους σαρκικούς και δεν τους επιτρέπει να είναι πνευματικοί, μολονότι προφητεύουν και επιδεικνύουν άλλα θαυμαστά έργα· όταν δεν είναι παρούσα τόσο μεγάλη χάρη, πού θα κατατάξουμε τη δική μας κατάσταση, όταν συλλαμβανόμαστε ένοχοι όχι μόνο για το πάθος αυτό, αλλά και για άλλα μεγαλύτερα; Από αυτό μαθαίνουμε ότι δικαίως έλεγε ο Χριστός, πως όποιος πράττει τα φαύλα δεν έρχεται προς το φως, και ότι ο ακάθαρτος βίος στέκεται εμπόδιο στα υψηλά δόγματα, καθώς δεν επιτρέπει να φανεί η διορατικότητα της διάνοιας. Όπως λοιπόν δεν είναι δυνατόν κάποιος που βρίσκεται σε πλάνη, αλλά ζει με ορθό και ενάρετο τρόπο, να παραμείνει για πάντα στην πλάνη, έτσι δεν είναι εύκολο και εκείνος που ανατρέφεται με την πονηρία να υψώσει γρήγορα το βλέμμα του προς το ύψος των δικών μας δογμάτων, αλλά οφείλει να είναι καθαρός από όλα τα πάθη όποιος πρόκειται να αναζητήσει την αλήθεια. Διότι όποιος έχει απαλλαγεί από αυτά, θα απαλλαγεί και από την πλάνη, και θα φθάσει στην αλήθεια.

Ποιος λοιπόν είναι αυτός; Η αγάπη. Όπως λοιπόν όταν λέει: «Το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», δηλαδή το πλήρωμα, και αυτό εξαρτάται από εκείνα, έτσι και αυτή η παραγγελία εμπεριέχεται στην αγάπη. Σκοπός της ιατρικής είναι η υγεία· ώστε, όταν υπάρχει υγεία, δεν χρειάζεται πολλή προετοιμασία· και όταν υπάρχει αγάπη, δεν χρειάζεται πολλή παραγγελία. Και για ποια αγάπη μιλάει; Την ειλικρινή, όχι αυτήν που περιορίζεται στα λόγια, αλλά αυτήν που προέρχεται από την εσωτερική διάθεση, τη γνώμη και τη συμπόνια. «Από καθαρή καρδιά», λέει· δηλαδή, μιλάει είτε για τον ορθό τρόπο ζωής, είτε για τη γνήσια φιλία. Διότι και ο ακάθαρτος βίος δημιουργεί σχίσματα· επειδή «καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως». Διότι υπάρχει φιλία και μεταξύ των φαύλων, όπως ακριβώς και οι ληστές αγαπούν τους ληστές, και οι δολοφόνοι τους δολοφόνους· αλλά αυτό δεν προέρχεται από αγαθή συνείδηση, αλλά από φαύλη, ούτε από καθαρή καρδιά, αλλά από ακάθαρτη, ούτε από ανυπόκριτη πίστη, αλλά από επίπλαστη και υποκριτική. Διότι η πίστη φανερώνει την αλήθεια· και από την ειλικρινή πίστη γεννιέται η αγάπη· επειδή εκείνος που πραγματικά πιστεύει στον Θεό, δεν ανέχεται ποτέ να την εγκαταλείψει. «Από τα οποία κάποιοι», λέει, «επειδή αστόχησαν, εξέκλιναν σε ματαιολογίες». Πολύ σωστά είπε: «Επειδή αστόχησαν»· διότι απαιτείται τέχνη, ώστε να στοχεύει κανείς στην ευθεία και όχι έξω από τον σκοπό. Ώστε να κατευθύνεται από το Πνεύμα· διότι είναι πολλά εκείνα που παρεκτρέπουν από την ευθεία οδό, και πρέπει να προσηλώνει κανείς το βλέμμα του σε ένα μόνο σημείο. «Θέλοντας», λέει, «να είναι νομοδιδάσκαλοι».

Πώς όμως γίνεται αυτό; Όταν καθαρίσουμε την ψυχή από όλα τα πάθη. Διότι η αμαρτία είναι σκοτάδι, και μάλιστα σκοτάδι βαθύ· και αυτό είναι φανερό από το ότι την διαπράττει κανείς ασυνείδητα και στα κρυφά. Επειδή καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως· και, «όσα γίνονται στα κρυφά, είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς». Όπως ακριβώς λοιπόν στο σκοτάδι κανείς δεν αναγνωρίζει ούτε τον φίλο ούτε τον εχθρό, αλλά αγνοεί πλήρως τη φύση όλων των πραγμάτων, το ίδιο συμβαίνει και στην αμαρτία.

Διότι τα έργα τους, λέει, ήταν πονηρά. Και καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του. Και όμως, δεν ήλθε για να κρίνει ούτε για να εξετάσει, αλλά για να συγχωρήσει και να αφήσει τα σφάλματα, παρέχοντας τη σωτηρία μέσω της πίστεως. Πώς λοιπόν τον απέφυγαν; Διότι, εάν ερχόταν και καθόταν σε δικαστήριο, θα είχε κάποια λογική αυτό που ελέχθη· επειδή εκείνος που γνωρίζει μέσα του ότι έχει πράξει πονηρά, συνηθίζει να αποφεύγει αυτόν που δικάζει. Σε αυτόν όμως που συγχωρεί, προστρέχουν και εκείνοι που έχουν σφάλει. Εάν λοιπόν ήλθε για να συγχωρήσει, ήταν επόμενο να προστρέξουν σε Αυτόν κυρίως αυτοί, εκείνοι δηλαδή που αναγνώριζαν στον εαυτό τους πολλά αμαρτήματα· πράγμα το οποίο άλλωστε συνέβη σε πολλούς. Διότι και τελώνες και αμαρτωλοί προσήλθαν και παρακάθονταν στο τραπέζι μαζί με τον Ιησού. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Τα λέει αυτά για εκείνους που επιλέγουν να παραμένουν παντοτινά στην κακία. Διότι Αυτός γι' αυτό ήλθε, για να συγχωρήσει μεν τα προηγούμενα αμαρτήματα και να τους ασφαλίσει από τα μελλοντικά. Επειδή όμως υπάρχουν μερικοί που είναι τόσο ράθυμοι και παραλυμένοι απέναντι στους κόπους της αρετής, ώστε να θέλουν μέχρι τις τελευταίες τους αναπνοές να παραμένουν προσκολλημένοι στην πονηρία, και να μην απομακρύνονται ποτέ από αυτήν, αυτούς εννοεί εδώ επικρίνοντάς τους. Διότι, επειδή ο Χριστιανισμός απαιτεί, μαζί με την ορθότητα των δογμάτων, και υγιή τρόπο ζωής, φοβούνται, λέει, να μεταστραφούν σε εμάς, επειδή δεν θέλουν να επιδείξουν ορθό βίο. Διότι εκείνον που ζει μέσα στην ειδωλολατρία δεν πρόκειται να τον ελέγξει κανείς.

Διότι εκείνος που έχει τέτοιους θεούς, και εορτές το ίδιο αισχρές και καταγέλαστες με τους θεούς του, επιδεικνύει και έργα αντάξια των δογμάτων του. Εκείνοι όμως που ανήκουν στον Θεό, εάν ζουν με ραθυμία, έχουν τους πάντες ως ελεγκτές και κατηγόρους· τόσο μεγάλος είναι ο θαυμασμός για την αλήθεια ακόμη και ανάμεσα στους εχθρούς της. Πρόσεξε λοιπόν πώς διατυπώνει με ακρίβεια αυτό που λέει. Διότι δεν είπε: «εκείνος που έπραξε τα φαύλα δεν έρχεται προς το φως»· αλλά «εκείνος που τα πράττει (συνεχώς)», δηλαδή εκείνος που θέλει να κυλιέται διαρκώς στον βόρβορο της αμαρτίας, δεν θέλει να υποτάξει τον εαυτό του στους δικούς μου νόμους, αλλά, μένοντας έξω από αυτούς, πορνεύει ανενόχλητα και πράττει όλα τα άλλα που είναι απαγορευμένα. Διότι, εάν έρθει εδώ, γίνεται ολοφάνερος, σαν τον κλέφτη μέσα στο φως. Γι' αυτόν τον λόγο αποφεύγει εξαρχής τη δική μου εξουσία. Και σήμερα λοιπόν μπορεί κανείς να ακούσει πολλούς από τους Έλληνες (ειδωλολάτρες) να λένε ότι γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορούν να προσέλθουν στη δική μας πίστη, επειδή δεν μπορούν να απομακρυνθούν από τη μέθη, την πορνεία και τα παρόμοια αμαρτήματα. Τι λοιπόν; θα πει κάποιος· δεν υπάρχουν και Χριστιανοί που πράττουν τα φαύλα, και Έλληνες που ζουν με φιλοσοφία (ενάρετα); Ότι βέβαια υπάρχουν Χριστιανοί που πράττουν τα φαύλα, το γνωρίζω και εγώ· το αν όμως υπάρχουν και Έλληνες που ζουν ορθά, αυτό δεν το γνωρίζω πλέον με βεβαιότητα. Διότι μη μου αναφέρεις αυτούς που από τη φύση τους είναι επιεικείς και κόσμιοι· διότι αυτό δεν αποτελεί αρετή. Αλλά πες μου για εκείνον που υφίσταται πολλή βία από τα πάθη του και παρ' όλα αυτά ζει ενάρετα. Αλλά δεν θα έχεις να μου υποδείξεις κανέναν.

Ήθελαν, λοιπόν, να ανατρέψουν και αυτό· καίτοι τούτο είναι πολύ σπουδαιότερο από το να πει: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι», κάνοντας λόγο για φως και σκοτάδι με πνευματική έννοια· δηλαδή, δεν παραμένει στην πλάνη. Εδώ προσελκύει τον Νικόδημο και τον παρακινεί, ως άνθρωπο που εκφράστηκε με μεγάλη παρρησία, και επαινεί τους υπηρέτες που έπραξαν το ίδιο. Διότι το να φωνάξει δυνατά, αυτό δείχνει την πρόθεση να ενεργήσει έτσι ώστε να ακούσουν και εκείνοι· και ταυτόχρονα υπαινίσσεται αυτούς που στα κρυφά εξυφαίνουν τους δόλους τους, μέσα στο σκοτάδι και στην πλάνη· οι οποίοι, ωστόσο, δεν θα κατισχύσουν του φωτός. Και υπενθυμίζει στον Νικόδημο εκείνα τα λόγια που του έλεγε παλαιότερα: «Καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην αποκαλυφθούν τα έργα του».

Επειδή, δηλαδή, έλεγαν ότι κανένας από τους άρχοντες δεν πίστεψε σε αυτόν, για τον λόγο αυτόν λέει: «Εκείνος που πράττει τα φαύλα δεν έρχεται προς το φως», αποδεικνύοντας ότι η μη προσέλευσή τους δεν οφείλεται σε αδυναμία του φωτός, αλλά στη δική τους διεστραμμένη προαίρεση. Αποκρίθηκαν και του είπαν: «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου;». Τι απαντά, λοιπόν, Εκείνος;

Έπειτα αναφέρει την αιτία όλων των αγαθών, ότι δηλαδή σεβόταν τον Θεό· διότι από εκείνα (τα έργα του) γνώρισε τον Θεό. Διότι ο καλός βίος οδηγεί στην επίγνωση του Θεού, όπως ακριβώς και ο φαύλος βίος προκαλεί το αντίθετο. Διότι η γνώση του Θεού βρίσκεται μέσω του βίου και γίνεται προστασία του βίου, ώστε από πουθενά αλλού δεν προκύπτει ο ελληνισμός (η ειδωλολατρία), παρά μόνο από τον ακάθαρτο βίο. Διότι «καθένας», λέγει, «που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». «Απέχοντας», λέγει, «από κάθε πονηρό πράγμα». Δεν είπε: «μη κάνοντας», αλλά προσέθεσε και το: «όντας μακριά από κάθε πονηρό πράγμα», και έτσι δεν μπορείς να ισχυριστείς ότι αυτό συνέβαινε λόγω αδυναμίας. Διότι, για να μην πει κανείς: «Ήταν μεν δίκαιος, ειδάλλως τι;», λέγει και: «Ήταν αληθινός, ειδάλλως τι;». Άκουσε τι λέγει κάποιος αλλού: «Για να μην τυχόν, αφού χορτάσω, γίνω ψεύστης και ορκιστώ στο όνομα του Κυρίου». Βλέπεις ότι για εκείνους που δεν νήφουν, ο πλούτος γίνεται αφορμή ψεύδους; Αλλά αυτός δεν ήταν τέτοιος. Διότι ήταν μεν πλούσιος, για να μάθεις ότι, καίτοι είχε τον πλούτο ως ροπή προς την κακία, εντούτοις δεν είναι ο πλούτος η αιτία της κακίας, αλλά η προαίρεση (η γνώμη). Δες τον και στην πενία, για να μη νομίσεις πάλι ότι η πενία είναι αιτία αγνωμοσύνης. Δες τον και στον πλούτο και στην πενία, και στις δύο καταστάσεις να είναι μεγάλος αθλητής. Διότι ήταν θεοσεβής. Το από πού όμως έγινε τέτοιος δεν το λέγει, αλλά αργότερα θα τον ακούσεις να το εξηγεί ο ίδιος, και είναι φανερό ότι αυτό προερχόταν οίκοθεν (από την ίδια του την προαίρεση). «Γεννήθηκαν δε σε αυτόν επτά υιοί και τρεις θυγατέρες». Δες πώς πρώτα αναφέρει την αρετή, και κατόπιν αναφέρει όσα προέρχονται από τον Θεό.

Και ο Χριστός διδάσκοντας έλεγε: «Όποιος πράττει τα φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως». Και πάλι: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε εσείς, που λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;». Και πάλι: «Αυτά τα είπαν οι γονείς του, επειδή φοβούνταν τους Ιουδαίους, για να μην γίνουν αποσυνάγωγοι». Και πάλι: «Πολλοί όμως πίστεψαν σε αυτόν, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν τον ομολογούσαν». Και παντού μπορεί να δει κανείς τον διεφθαρμένο βίο να γίνεται εμπόδιο στην ακρίβεια των δογμάτων. Διότι, όπως ακριβώς το θόλωμα που επικάθεται στη διαυγή κόρη των οφθαλμών σκοτεινιάζει και θολώνει την όραση, έτσι ακριβώς και ο λογισμός που έχει κυριευθεί από την πονηρία σκοτεινιάζει και τυφλώνει τη διάνοια.

Τα πτηνά καταλύουν κοντά στα όμοιά τους, και η αλήθεια θα επιστρέψει σε εκείνους που την πράττουν.» «Καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται στο φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του.

Ούτε αυτούς που αμαρτάνουν τιμωρεί αμέσως ο Θεός, αλλά τους δίδει χρόνο για τη θεραπεία και την επανόρθωση του σφάλματός τους. ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί των φυσικών. «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει προς την πονηρία από τα νιάτα του.» «Σαράκι των οστών είναι η ευαίσθητη καρδιά.» «Σε όλο τον χρόνο τα μάτια των ανθρώπων προσδοκούν τα κακά.» «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια μεταξύ τους, έτσι και οι καρδιές των ανθρώπων δεν είναι ίδιες.» «Κάθε καρδιά είναι επιρρεπής στη λύπη.» «Κάθε ζωντανό ον αγαπά το όμοιό του, και ο άνθρωπος προσκολλάται στον όμοιό του.» «Από την όψη του προσώπου αναγνωρίζεται ο συνετός.» «Η καρδιά του ανθρώπου αλλοιώνει το πρόσωπό του, είτε προς το καλό είτε προς το κακό.» «Καθένας που πράττει φαύλα έργα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του. Εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια, έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, διότι έχουν επιτελεστεί εν Θεώ.» «Από όποιον νικηθεί κάποιος, σε αυτόν και έχει υποδουλωθεί.» Εμείς οι άνθρωποι έχουμε από τη φύση μας την τάση να αποδεχόμαστε πρόθυμα αυτό που επιλέγουμε εκούσια, ακόμη και αν είναι επίπονο.

Ο ηγούμενος: Κανέναν δεν αποστέλλουμε, σε κανέναν δεν γράφουμε, ούτε μας ενδιαφέρει. Ο οικονόμος: Καλά τα λέει, διότι εάν αποκαλυφθούν οι άνθρωποι, θα πεθάνουν και πάλι, εάν πιάσουν τα γράμματα, κινδυνεύουμε όλοι. Ο Ιωσήφ: Εάν εδώ μεν αδυνατείτε να πράξετε τούτο φανερά, και εκεί δεν τολμάτε να στείλετε κάποιους, πώς εμείς να σας δεχθούμε κρυφά; Αλλά κρυφή ομολογία πίστεως δεν έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε, επειδή δεν αρμόζει καθόλου, διότι ο τύπος του θείου σταυρού και η ομολογία της πίστεως πρέπει ενώπιον όλων ο μεν να γίνεται, η δε να λέγεται. Διότι «με το στόμα», λέει, γίνεται η ομολογία, «και με την καρδιά πιστεύουμε προς δικαιοσύνη» και «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», για να μη φανερωθούν τα έργα του, «κάθε τι δε που φανερώνεται είναι φως». Και ο Κύριος επίσης αποφάνθηκε: «όποιος ντραπεί για εμένα και τους λόγους μου σε τούτη τη γενεά τη μοιχαλίδα και αμαρτωλή, και ο Υιός του ανθρώπου θα ντραπεί για αυτόν» και τα εξής. Και πώς θα μπορέσετε να συγκαλύψετε αυτό που σχεδόν όλη η οικουμένη γνώριζε ακόμη και πριν συμβεί;

Έχοντας ζηλέψει τον βίο των νυκτόβιων πτηνών, εγώ ο άθλιος διαβιώ στη νύχτα και το σκοτάδι και μισώ το φως επειδή πράττω τα φαύλα, αποφεύγοντας μεν τους ανθρώπους με το πρόσχημα της αρετής, θάλποντας δε την κακία σαν φίδι στον κόρφο μου, έχοντας καταδυθεί στη φωλιά της απόγνωσης.

Όποιος επιθυμεί να με ακολουθήσει, λέει, ας εγκαταλείψει πρώτα τα έργα του σκότους και ας δείξει καθαρά ότι αγαπά το φως και μισεί το σκοτάδι, επειδή «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του· εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια έρχεται στο φως, για να φανερωθούν τα έργα του, ότι έχουν επιτελεστεί σύμφωνα με το θέλημα του Θεού». Αυτός, λοιπόν, θα έχει το φως, εμένα, και θα γίνει φως και θα κληρονομήσει το ανέσπερο φως της αθάνατης ζωής. Εκείνος όμως που δεν επιθυμεί να με ακολουθήσει, είναι ολοφάνερο ότι «θα περπατήσει στο σκοτάδι» στερούμενος το φως· διότι όποιος είναι πάντοτε ενωμένος με το φως έχει απαλλαγεί εντελώς από το σκοτάδι, ενώ όποιος ζει στο σκοτάδι στερείται πραγματικά το φως, επειδή δεν υπάρχει καμία κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, όπως ακριβώς «δεν μπορεί κανείς να δουλεύει σε δύο κυρίους, δηλαδή στον Θεό και στον μαμωνά», ούτε μπορεί κανείς να βαδίσει ταυτόχρονα σε δύο οδούς, την ευρύχωρη και τη στενή, εκτός και αν εγκαταλείψει τη μία και στραφεί προς την άλλη. Το ότι αυτό είναι εύκολο για όσους το θέλουν, είναι απολύτως φανερό. Διότι ο άνθρωπος, έχοντας τιμηθεί εξ αρχής από τον Θεό με το αξίωμα του αυτεξουσίου, επιλέγει ελεύθερα είτε την οδό της ζωής είτε την οδό, ας πούμε, του θανάτου, και έχει την ευκολία να στραφεί από τη μία προς την άλλη, όπως προαναφέρθηκε.

Διότι, λέει, δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι» και πάλι: «Εγώ είμαι», λέει, «το φως του κόσμου» και «αυτός που με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής», δηλαδή αυτός που θέλει να ακολουθήσει εμένα, το φως, προς το φως της ζωής, οφείλει πρώτα να μισήσει τα έργα του σκότους. Διότι, αν κάποιος δεν μισήσει πρώτα τα έργα του σκότους, δεν μπορεί να αγαπήσει τα έργα του φωτός, επειδή «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», λέει ο Κύριος, «για να μην ελεγχθούν τα έργα του· εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, ότι έχουν εργαστεί εν τω Θεώ».

Η πορνεία είναι πώρωση της ψυχής και τύφλωση της διάνοιας· η πορνεία κάνει τους ανθρώπους να απομακρύνονται από τον Θεό· η πορνεία τυφλώνει τους αισθητούς και νοητούς οφθαλμούς· η πορνεία είναι σκοτάδι της ψυχής και μολυσμός της σάρκας· η πορνεία είναι πραγματικά εραστής του σκότους και μίσος για το φως, διότι «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως»· η πορνεία είναι εφεύρεση της δυσωδίας και αφανισμός της ευωδίας· η πορνεία είναι αιτία για να γίνει κανείς βορά του ακοίμητου σκώληκα και στέρηση της αιώνιας ζωής· η πορνεία είναι μητέρα της αναισθησίας, της κλοπής, του ψεύδους και της επιορκίας, καθώς και προμήτορας και πρόγονος της φιλαργυρίας, της ακηδίας, της οργής, της λύπης και πλείστων άλλων κακών. Και για να παραλείψω τα περισσότερα ηθελημένα, θα διατυπώσω με συντομία την αλήθεια. Διότι η αμετανόητη και ανεξομολόγητη πορνεία είναι χωρισμός από τον Θεό και πρόξενος καταδίκης, επειδή «πόρνους και μοιχούς», όπως λέει ο Παύλος, «θα κρίνει ο Θεός», απομάκρυνση από τη ζωή, θάνατος της ψυχής και εισαγωγή σε ατέλειωτη θλίψη. Αν λοιπόν η πορνεία είναι τέτοια και αυτά είναι τα γνωρίσματά της, τι θα μπορούσε να πει κανείς έπειτα για τους μοιχούς, καθώς και για τους αρρενοφθόρους ή τους ζωοφθόρους, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, υπόκεινται σε επιτίμια ίσα με τους φονείς για το έγκλημά τους; Εγώ όμως δεν επιθυμώ να μιλήσω εκτενέστερα περί αυτών, διότι δεν ανέχομαι να ρυπαίνεται το παρόν σύγγραμμα από τέτοιους λόγους.

Και το να λέει προς τους αποστόλους, οι οποίοι αποτελούσαν κανόνες αρετής: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, σε εκείνους όμως δεν έχει δοθεί», δηλαδή στους ανάξιους. Με όλα αυτά λοιπόν που έχουν ειπωθεί, πώς δεν συγκρούεται φανερά το «δεν ήλθα να καλέσω δικαίους αλλά αμαρτωλούς», εάν κάποιος, χωρίζοντας τους ανθρώπους σε τάξη αμαρτωλών και δικαίων, εκλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο το νόημα του ρητού; Επιπλέον, εάν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί δεν προσέρχονται («Διότι καθένας που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», και «ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και «πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε»), εάν λοιπόν τους μεν δικαίους δεν τους κάλεσε, οι δε αμαρτωλοί προτίμησαν, όπως έχει ειπωθεί, να απομακρυνθούν αντί να προσέλθουν, σε ποιους κηρύχθηκε το κήρυγμα;

Εκείνος λοιπόν που δεν εισήλθε στο φως δεν πέρασε σωστά τη θύρα της μετανοίας· διότι, αν την είχε περάσει, θα βρισκόταν στο φως. Και εκείνος που δεν μετανοεί αμαρτάνει, επειδή ακριβώς δεν μετανοεί· διότι «σε εκείνον που γνωρίζει να κάνει το καλό και δεν το κάνει», λέει, «αυτό του λογίζεται ως αμαρτία». Εκείνος δε που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας και μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μη φανερωθούν τα έργα του. Διότι τώρα, όταν με τη θέλησή μας και από δική μας προαίρεση εισερχόμαστε μέσω της μετανοίας στο φως, ελεγχόμαστε μεν και κρινόμαστε, αλλά αυτό το υφιστάμεθα μυστικά και κρυφά στο εσωτερικό ταμείο των ψυχών μας, για τον καθαρισμό και την άφεση των αμαρτημάτων μας, με το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού, όπου δηλαδή μόνο ο Θεός —και εμείς— γνωρίζει και βλέπει τα δικά μας· τότε όμως, δηλαδή κατά την παρουσία του Κυρίου, σε όσους δεν θέλουν τώρα να έλθουν στο φως αλλά το μισούν, το φως που τώρα κρύβεται θα αποκαλυφθεί και όλα τα κρυπτά τους θα γίνουν φανερά. Και το πώς είμαστε ο καθένας από εμάς τους ανθρώπους τώρα, που κρύβουμε τον εαυτό μας και δεν θέλουμε να φανερώσουμε τα δικά μας μέσω της μετανοίας, τότε από το φως θα γίνουμε ολοφάνεροι και γνωστοί στον Θεό και σε όλους.

Διότι, εάν είχε έρθει για αυτό, όλοι θα είχαν κατακριθεί· επειδή όλοι αμάρτησαν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος. Όμως πρωτίστως ήρθε για να σώσει τον κόσμο, και αυτός ήταν ο σκοπός του· κατά συμβεβηκός δε κρίνει αυτούς που δεν πίστεψαν. Ο Μωσαϊκός νόμος, αντίθετα, ήρθε πρωτίστως για τον έλεγχο της αμαρτίας και την κατάκριση των παραβατών. Διότι δεν συγχωρούσε κανέναν, αλλά ταυτόχρονα με το που έβρισκε κάποιον να αμαρτάνει, του επέβαλλε και την τιμωρία. Η πρώτη παρουσία, λοιπόν, δεν είχε σκοπό να κρίνει, ει μη μόνον κατά συμβεβηκός, αυτούς που απίστησαν· διότι αυτοί έχουν ήδη κριθεί. Η δεύτερη παρουσία, όμως, θα γίνει οπωσδήποτε για να κρίνει τους πάντες και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται· εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού. Και αυτή είναι η κρίση, ότι το φως ήρθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως· διότι τα έργα τους ήταν πονηρά. Διότι καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην ελεγχθούν τα έργα του· εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, ότι έχουν εργαστεί εν Θεώ.» Τι σημαίνει, «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται;» Άραγε, εάν έχει ακάθαρτο βίο, δεν κρίνεται; Μάλιστα, τέτοιους ανθρώπους ο Παύλος ούτε καν γνήσιους πιστούς τους θεωρεί. «