Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:26

Και εξαιτίας αυτού του γεγονότος, λέγω, ότι διαχωρίστηκαν κατά κάποιον τρόπο οι πηγές των υδάτων, καταδεικνύοντας τη διαφορά στο βάπτισμα και υποδηλώνοντας, σαν μέσα από αίνιγμα, ότι το βάπτισμα του Ιωάννη δεν είναι το ίδιο με εκείνο του Σωτήρος ημών Χριστού. Ωστόσο είναι κοντά, και περιστρέφεται γύρω από αυτό, εισάγοντας μια προμελέτη και προετοιμασία για το τελειότερο. Όπως λοιπόν και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή λέγεται ότι έχει «σκιάν των μελλόντων αγαθών, ουχ αυτήν την εικόνα των πραγμάτων»· διότι το μωσαϊκό γράμμα είναι ένα προγύμνασμα και μια προκατήχηση της πνευματικής λατρείας, το οποίο κυοφορεί κρυμμένη μέσα του την αλήθεια· έτσι πρέπει να εννοήσεις και το βάπτισμα της μετανοίας. <Έγινε λοιπόν συζήτηση από τους μαθητές του Ιωάννη με έναν Ιουδαίο περί καθαρισμού· και ήλθαν προς τον Ιωάννη και του είπαν.> Οι Ιουδαίοι, αδυνατώντας να υπερασπιστούν τους ραντισμούς κατά τον νόμο και μην έχοντας επιχειρήματα να συνηγορήσουν υπέρ του καθαρισμού μέσω της στάχτης της δαμάλεως, στήνουν μια πλεκτάνη στους μαθητές του Ιωάννη, με την οποία νόμιζαν ότι θα τους προκαλούσαν μεγάλη λύπη, παρόλο που και οι ίδιοι ηττώνταν πάρα πολύ εύκολα στα δικά τους ζητήματα.

Και πραγματικά λυπούν εκείνους, προς τους οποίους απευθυνόταν ο λόγος· και με δυσκολία απαλλάσσονται από αυτούς, και αναχωρούν από τους μαθητές του Ιωάννη, υφιστάμενοι πολύ μεγαλύτερη ήττα από αυτή την απερίσκεπτη λογομαχία. Διότι, έστω και από ανάγκη και χωρίς τη θέλησή τους, στεφανώνουν τον Κύριο με επαίνους. <Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έδωσες μαρτυρία, δες, αυτός βαπτίζει, και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν. Αποκρίθηκε ο Ιωάννης και είπε:> Οι μαθητές, ενοχλημένοι έντονα από τα λόγια των Φαρισαίων, και αποβλέποντας στην ίδια τη φύση του πράγματος, δεν ήταν σε θέση να τους ελέγξουν ως ψευδόμενους, αλλά απορούν δικαιολογημένα, και, καθώς δεν γνώριζαν το μεγάλο αξίωμα του Σωτήρος ημών, πτοούνται πάρα πολύ για τη μειονεκτική θέση του Ιωάννη, και, αναμειγνύοντας τον λόγο της αγάπης με σεβασμό και θαυμασμό, ζητούν πλέον να μάθουν για ποιον λόγο εκείνος, για τον οποίο δόθηκε μαρτυρία από τα δικά του (του Ιωάννη) λόγια, τον ξεπερνά σε δόξα, προπορεύεται στη χάρη, και ελκύει βαπτίζοντας όχι μόνο ένα μέρος από όλο το ιουδαϊκό πλήθος, αλλά πλέον τους πάντες. Αλλά, όπως ήταν φυσικό, έκαναν αυτή την αναζήτηση όχι χωρίς τη θεία οικονομία· διότι εξαιτίας αυτού ο Βαπτιστής προχωρά σε μια ακριβή και εκτενή εξήγηση περί του Σωτήρος, και παρουσιάζει την πλέον ξεκάθαρη διαφορά των βαπτισμάτων. <Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό.> Λέει ότι δεν υπάρχει κανένα αγαθό στους ανθρώπους, που να μην πρέπει οπωσδήποτε να είναι και θεόσδοτο. «Διότι τι έχεις που να μην το έλαβες;»

Διότι αυτός που προέρχεται από τη γη θα μιλήσει σαν άνθρωπος, και θα περιοριστεί αποκλειστικά στη θέση του συμβούλου, αφήνοντας εξ ολοκλήρου τα ηνία της βούλησης για πίστη σε όσους διδάσκονται. Αντίθετα, εκείνος που έρχεται από άνω, ως Θεός, έχοντας περιβάλει τον λόγο με κάποια θεία και άρρητη χάρη, τον ενσταλάζει στις ακοές εκείνων που τον προσεγγίζουν. Και όσο ανώτερος είναι κατά φύση, τόσο πιο δραστικά θα ενεργήσει εξάπαντος. Πολύ ωφέλιμα, εξάλλου, ο μακάριος Βαπτιστής λέει τέτοια λόγια στους μαθητές του. Διότι, επειδή έβλεπαν ότι αυτός υστερούσε έναντι της δόξας του Σωτήρα, και εξαιτίας αυτού σκανδαλίζονταν σε μεγάλο βαθμό, γι' αυτό ακριβώς τον πλησίασαν λέγοντας: «Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις μαρτυρήσει, δες, αυτός βαπτίζει, και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν». Αναγκαστικά, ο πνευματοφόρος, ανακόπτοντας το πάθος του σκανδαλισμού και εμφυτεύοντας στους μαθητές του υγιή αντίληψη για τα πιο αναγκαία ζητήματα, εξηγεί αφενός την υπεροχή του Σωτήρα έναντι όλων, διδάσκει δε εξίσου και την αιτία για την οποία ήδη όλοι κατευθύνονταν σε εκείνον, και, προσπερνώντας το βάπτισμα που γινόταν μόνο με νερό, προσέρχονταν στο θειότερο και τελειότερο, δηλαδή στο βάπτισμα διά του Αγίου Πνεύματος. <Εκείνος που έρχεται από τον ουρανό είναι πάνω από όλους.> Αυτό μαρτυρεί, λέγει, ότι είναι τεράστια και ασύγκριτη η διαφορά μεταξύ αυτών που προέρχονται από τη γη και του Θεού Λόγου που κατεβαίνει από άνω και από τον ουρανό.

Όταν λοιπόν προέκυψε ζήτημα «μεταξύ των μαθητών του Ιωάννη και ενός Ιουδαίου περί καθαρισμού», έγινε πολλή συζήτηση και από τις δύο πλευρές. Διότι οι μεν, υπερασπιζόμενοι τον δάσκαλό τους, ισχυρίζονταν ότι το βάπτισμα που γινόταν από αυτόν βρισκόταν ήδη σε ανώτερο επίπεδο από τους νομικούς ραντισμούς και τους τυπικούς καθαρισμούς που ίσχυαν σε εκείνους. Και μάλιστα, όπως ήταν φυσικό, έφερναν ως απόδειξη για το ζήτημα αυτό το γεγονός ότι πολλοί πήγαιναν σε αυτόν, και πολύ ευχαρίστως απομακρύνονταν από τα αρχαιότερα και παλαιότατα έθιμα. Οι άλλοι όμως πάλι, επειδή ο λόγος κινούνταν με ορμή εναντίον τους, και η δύναμη της αλήθειας, σαν ορμητικά νερά, καταπόντιζε τον αδύναμο νου των αντιφρονούντων, προχώρησαν σε αυτό που ήταν αντίθετο με τη γνώμη τους, και μάλιστα ακούσια, λέγοντας ότι το βάπτισμα που χορηγούνταν μέσω του Χριστού είναι πολύ καλύτερο. Και ήδη επικρατούσαν, χρησιμοποιώντας τους ίδιους ακριβώς συλλογισμούς ως απόδειξη, και αντεπιτιθέμενοι στους νικητές με τα ίδια επιχειρήματα. Διότι διατείνονταν ότι φαίνονταν να είναι πολύ περισσότεροι αυτοί που προσέγγιζαν τον Χριστό, και ότι όλοι έτρεχαν σε Εκείνον μάλλον παρά στον Ιωάννη. Γι' αυτό νομίζω ότι οι μαθητές του Ιωάννη, φλεγόμενοι από λύπη, προσήλθαν στον δάσκαλό τους λέγοντας: «Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις μαρτυρήσει, δες, αυτός βαπτίζει και όλοι έρχονται προς αυτόν». Διότι προβάλλουν ως ερώτηση τις προτάσεις, δηλαδή τα αποδεικτικά επιχειρήματα, που προέκυψαν από την έριδα με τους Ιουδαίους.

Δεν αγνοούσε βέβαια ο μακάριος Βαπτιστής τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Πατρός· μη νομίσεις κάτι τέτοιο· διότι γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι αυτός είναι ο ερχόμενος· αλλά ενήργησε με κάποιο τρόπο σοφό και επιδέξιο, το οποίο ήταν φυσικό να ωφελήσει σημαντικά τους μαθητές του· διότι εκείνοι, μην έχοντας δει ακόμη τον Χριστό, δηλαδή τη δύναμή του και την υπεροχή του έναντι πάντων, ενοχλούνταν κάπως, βλέποντάς τον να θαυματουργεί και με το μεγαλείο των έργων του να ξεπερνά τον Βαπτιστή. Και μάλιστα τον πλησίασαν κάποτε, κυριευμένοι από φθόνο και λύπη, και έχοντας την καρδιά τους όχι απαλλαγμένη από τις ιουδαϊκές ασθένειες· και έλεγαν στον μακάριο Βαπτιστή: Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έδωσες μαρτυρία, δες, αυτός βαπτίζει, και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν· διότι δεν ήθελαν καθόλου να βαπτίζει κάποιος άλλος και να υψώνεται πάνω από την τιμή του Ιωάννη· διδάσκονταν όμως από εκείνον την ανωτερότητα της δόξας του Χριστού και το ασύγκριτο μεγαλείο του. Διότι τον άκουγαν να λέει: «Εσείς οι ίδιοι μου είστε μάρτυρες ότι είπα: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά ότι είμαι απεσταλμένος πριν από εκείνον».

Αν και είχε βέβαια και άλλους μαθητές, εκείνοι όχι μόνο δεν τον ακολούθησαν, αλλά και διατέθηκαν με ζηλοτυπία απέναντί του. Διότι έλεγαν: «Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έδωσες μαρτυρία, δες, αυτός βαπτίζει και όλοι πηγαίνουν σε αυτόν». Και πάλι οι ίδιοι φαίνονται να εγκαλούν λέγοντας: «Γιατί εμείς νηστεύουμε, ενώ οι μαθητές σου δεν νηστεύουν;» Αλλά όσοι ήταν ανώτεροι από τους υπόλοιπους δεν έπαθαν τίποτε τέτοιο, παρά μόλις άκουσαν, αμέσως τον ακολούθησαν.

βʹ. Παρατήρησέ μου όμως και τη διακριτικότητα του Ευαγγελιστή. Διότι δεν χρησιμοποίησε τον λόγο με τρόπο επικριτικό· αλλά, όσο του είναι δυνατόν, μετριάζει το σφάλμα, λέγοντας απλώς ότι έγινε μια συζήτηση· επειδή, το ότι βέβαια τα λεγόμενα ελέγοντο από ζηλοτυπία, το φανερώνουν τα όσα ακολουθούν, τα οποία και αυτά τα έχει διατυπώσει χωρίς εμπάθεια. Διότι ήλθαν, λέγει, προς τον Ιωάννη και του είπαν: «Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις δώσει μαρτυρία, δες, αυτός βαπτίζει, και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν»· δηλαδή, αυτός που εσύ βάπτισες. Διότι αυτό υπονοούν λέγοντας, «για τον οποίο εσύ έχεις δώσει μαρτυρία»· σαν να έλεγαν, εκείνος που εσύ ανέδειξες λαμπρό και τον έκανες περίβλεπτο, τολμά να κάνει τα ίδια με εσένα. Αλλά δεν είπαν: «αυτόν που εσύ βάπτισες»· διότι διαφορετικά θα αναγκάζονταν να υπενθυμίσουν και τη φωνή που κατήλθε από τον ουρανό, και την επιφοίτηση του Πνεύματος· αλλά τι λένε; «Εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις δώσει μαρτυρία»· δηλαδή, αυτός που κατείχε θέση μαθητή, αυτός που δεν υπερείχε σε τίποτε από εμάς, αυτός, αφού αποσχίσθηκε, βαπτίζει. Και πίστευαν ότι όχι μόνο με αυτό τον ερεθίζουν, αλλά και με το γεγονός ότι τα δικά τους πλέον επισκιάζονταν· διότι, λέγει, «όλοι πηγαίνουν προς αυτόν». Από αυτό γίνεται φανερό ότι δεν υπερίσχυσαν ούτε καν του Ιουδαίου, με τον οποίο είχαν τη φιλονικία.

Διότι, όταν προοδεύουν τα δικά του, εμείς είμαστε εκείνοι που δοξαζόμαστε· επειδή αυτό που επιθυμούσαμε έχει γίνει, και η νύμφη αναγνωρίζει τον νυμφίο. Και εσείς οι ίδιοι το μαρτυρείτε λέγοντας ότι όλοι πηγαίνουν προς αυτόν. Διότι αυτό ακριβώς επιδίωκα, και για τον λόγο αυτόν έπραξα τα πάντα. Επομένως, βλέποντας τώρα ότι αυτό έχει εκπληρωθεί, χαίρομαι, αγάλλομαι και σκιρτώ.

Πώς δεν ντράπηκε τον ιουδαϊκό λαό, ενώπιον του οποίου κήρυξε τόσα πολλά; Και τι περισσότερο θα κέρδιζε από αυτό για την απαλλαγή του από τα δεσμά; Διότι δεν είχε φυλακιστεί εξαιτίας του Χριστού, ούτε επειδή διακήρυξε τη δύναμή Του, αλλά εξαιτίας του ελέγχου που άσκησε για τον παράνομο γάμο. Και ποιου ανόητου παιδιού, και ποιου παράφρονα ανθρώπου τη φήμη δεν θα προσέδιδε στον εαυτό του; Τι είναι λοιπόν αυτό που επιδιώκεται; Το ότι βέβαια δεν ταιριάζει στον Ιωάννη να τα αμφισβητεί αυτά, ούτε καν στον οποιονδήποτε τυχαίο, ούτε στον εντελώς ανόητο και παράφρονα, είναι φανερό από όσα ειπώθηκαν· πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να δώσουμε τη λύση. Για ποιον λόγο λοιπόν έστειλε να Τον ρωτήσουν; Οι μαθητές του Ιωάννη απομακρύνονταν από τον Ιησού· και αυτό βεβαίως είναι φανερό σε όλους· και έτρεφαν πάντοτε αισθήματα ζηλοτυπίας προς Αυτόν. Και αυτό είναι φανερό από όσα έλεγαν προς τον Δάσκαλό τους: «Αυτός», έλεγαν, «που ήταν μαζί σου πέραν του Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις μαρτυρήσει, ιδού, αυτός βαπτίζει και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν»· και πάλι: «Έγινε φιλονικία μεταξύ των μαθητών του Ιωάννη και των Ιουδαίων σχετικά με τον καθαρισμό»· και αφού Τον πλησίασαν πάλι, έλεγαν: «Γιατί εμείς και οι Φαρισαίοι νηστεύουμε πολύ, ενώ οι μαθητές σου δεν νηστεύουν;»

Όταν δε επέστρεψε από τη βαρβαρική χώρα και μεγάλωσε, αναζωπυρωνόταν εναντίον του πόλεμος από παντού. Και πρώτα μεν οι μαθητές του Ιωάννη τον φθονούσαν και δυσανασχετούσαν, αν και εκείνος υπηρετούσε το δικό Του έργο, και έλεγαν: «Εκείνος που ήταν μαζί σου πέραν του Ιορδάνη, δες, αυτός βαπτίζει και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν». Διότι αυτά ήταν πλέον λόγια ανθρώπων που ενοχλούνταν, κυριεύονταν από φθόνο και κατατήκονταν από το πάθος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ένας από τους μαθητές που είχαν πει αυτά τα λόγια φιλονικούσε και διαπληκτιζόταν με κάποιον Ιουδαίο, εγείροντας τη συζήτηση περί καθαρμών και συγκρίνοντας το ένα βάπτισμα με το άλλο, αυτό του Ιωάννη δηλαδή με εκείνο των μαθητών του Χριστού. «Διότι προέκυψε», λέει, «εκ μέρους των μαθητών του Ιωάννη με κάποιον Ιουδαίο συζήτηση περί καθαρισμού». Όταν δε άρχισε να επιτελεί και τα σημεία, πόσες συκοφαντίες δεν εγέρθηκαν;

Και το ανεχόταν, αν και μπορούσε να το εμποδίσει, επιδεικνύοντας τόση μακροθυμία με κάποια απόρρητη σοφία. Όταν δε επέστρεψε από τη χώρα των βαρβάρων και μεγάλωσε, αναζωπυρωνόταν πόλεμος από παντού. Και πρώτα μεν οι μαθητές του Ιωάννη φθονούσαν και βάσκαιναν, παρόλο που εκείνος υπηρετούσε το έργο Του, και έλεγαν: «Εκείνος που ήταν μαζί σου πέρα από τον Ιορδάνη, δες, αυτός βαπτίζει και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν». Διότι αυτά ήταν πλέον λόγια ανθρώπων που ενοχλούνταν, βάλλονταν από τον φθόνο και κατατήκονταν από το πάθος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ένας από τους μαθητές που είπαν αυτά τα λόγια φιλονικούσε και διαπληκτιζόταν με κάποιον Ιουδαίο, εγείροντας το ζήτημα περί καθαρμών και παραβάλλοντας το ένα βάπτισμα με το άλλο, δηλαδή του Ιωάννη με εκείνο των μαθητών του Χριστού. Διότι, όπως λέει, «δημιουργήθηκε ζήτημα περί καθαρισμού από την πλευρά των μαθητών του Ιωάννη με κάποιον Ιουδαίο».

Διότι, αν και φώναζε αμέτρητες φορές, και παραχωρούσε πάντοτε τα πρωτεία στον Χριστό, δεν τους έπεισε να προστρέξουν σε Αυτόν· σε πόσο μεγάλο φθόνο δεν θα τους παρακινούσε, εάν σταματούσε να βαπτίζει; Γι' αυτό και ο Χριστός άρχισε να κηρύττει τότε κυρίως που ο Ιωάννης φυλακίστηκε, εξαιτίας του φθόνου των μαθητών του Βαπτιστή. Νομίζω δε ότι και ο θάνατος του Ιωάννη γι' αυτόν τον λόγο επιτράπηκε να συμβεί πολύ γρήγορα, ώστε όλη η προσοχή και η διάθεση του πλήθους να μεταφερθεί στον Χριστό, και να μη διχάζονται πλέον οι γνώμες γύρω από τους δύο, τον Ιωάννη και τον Χριστό. Βαπτίζουν, λοιπόν, οι μαθητές του Χριστού με ένα βάπτισμα που δεν έχει τίποτε περισσότερο από το βάπτισμα του Ιωάννη. Διότι και τα δύο ήταν ατελή, επειδή στερούνταν του Πνεύματος. Ωστόσο, η αιτία και για τα δύο ήταν μία: το να οδηγήσουν στον Χριστό αυτούς που βαπτίζονταν. «Έγινε, λοιπόν, συζήτηση μεταξύ των μαθητών του Ιωάννη και κάποιων Ιουδαίων περί καθαρισμού. Και ήλθαν προς τον Ιωάννη και του είπαν: Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου πέραν του Ιορδάνη, για τον οποίο εσύ έχεις δώσει μαρτυρία, δες, αυτός βαπτίζει, και όλοι πηγαίνουν προς αυτόν.»

«Αποκρίθηκε και είπε ο Ιωάννης: Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα, αν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό.» Έγινε, λοιπόν, συζήτηση περί του βαπτίσματος, καθώς οι μαθητές του Ιωάννη φιλονικούσαν με κάποιον Ιουδαίο. Διότι ο μεν Ιουδαίος προέκρινε το βάπτισμα των μαθητών του Χριστού, ενώ οι μαθητές του Ιωάννη αυτό του διδασκάλου τους. Αφού λοιπόν συζήτησαν περί του καθαρισμού, δηλαδή του βαπτίσματος, προσέρχονται στον διδάσκαλό τους και αρχίζουν να τον προκαλούν, λέγοντας: «Ραββί, εκείνος που ήταν μαζί σου», ο οποίος δηλαδή είχε θέση μαθητή, αφού αποσχίσθηκε, «βαπτίζει». —«Για τον οποίο εσύ έχεις δώσει μαρτυρία», αντί να πουν: Εκείνος που εσύ βάπτισας, τον οποίο εσύ ανέδειξες λαμπρό, τολμά τέτοια πράγματα απέναντί σου· αλλά και κάτι άλλο, το ότι δηλαδή σε εσένα δεν δίνουν προσοχή ορισμένοι, ενώ σε αυτόν όλοι. Διότι όλοι, λένε, έρχονται προς αυτόν, καταφρονώντας εσένα. Ο Ιωάννης όμως, θέλοντας να τους φοβίσει και να τους δείξει ότι πολεμούν τον Θεό, όταν εμποδίζουν τον Χριστό και τον αποτρέπουν από το να δοξάζεται, λέει: «Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λάβει τίποτα από τον εαυτό του», και τα εξής.