Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:35

Και μη σε παραξενεύει ότι ο Ιωσήφ έφερε την εικόνα του Χριστού. Διότι τα ίδια τα πράγματα θα σε διδάξουν. Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Ο δε Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του»· για τον Χριστό: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». Στον Ιωσήφ ο πατέρας έφτιαξε ποικιλόχρωμο χιτώνα· και ο Χριστός λέει: «Θα αγαλλιάσει η ψυχή μου για τον Κύριο· διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και μου φόρεσε χιτώνα ευφροσύνης, σαν να μου έβαλε μίτρα όπως στον νυμφίο». Για τον Ιωσήφ έχει γραφτεί: «Και ο Ιωσήφ ήταν ωραίος στη μορφή και πάρα πολύ όμορφος στην όψη»· και ο προφήτης είπε για τον Χριστό: «Είσαι ο πιο ωραίος σε κάλλος από τους γιους των ανθρώπων». Οι αδελφοί προσήψαν στον Ιωσήφ πονηρή κατηγορία, και οι Ιουδαίοι κατακρίνοντας τον Κύριο έλεγαν: «Εμείς δεν γεννηθήκαμε από πορνεία», αντί να πουν: Όπως εσύ, που είσαι γιος ανύμφευτης κόρης. Ο Ιωσήφ στάλθηκε προς τους αδελφούς του ως ιατρός για να τους επισκεφθεί και βρέθηκε να αντιμετωπίζεται ως εχθρός που επιβουλεύεται, και ο Χριστός στάλθηκε ως ποιμένας που σπλαγχνίζεται και φάνηκε ως ληστής που σταυρώνεται. Ο Ιωσήφ πουλήθηκε για είκοσι χρυσά νομίσματα, και ο Χριστός για τριάντα αργύρια. Τον Ιωσήφ τον πούλησε στους Ισμαηλίτες ένας από τους δώδεκα αδελφούς, αυτός που είπε: «Ελάτε να τον πουλήσουμε στους Ισμαηλίτες»· και τον Χριστό τον πούλησε στους Ισραηλίτες ένας από τους δώδεκα μαθητές, ή μάλλον αδελφούς.

Συμφωνεί δε με αυτό και το χωρίο του Ιωάννη: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». Διότι τα έδωσε, ώστε, όπως ακριβώς δι' αυτού δημιουργήθηκαν τα πάντα, έτσι και εν αυτώ να μπορέσουν να ανακαινιστούν τα πάντα. Διότι δεν του παραδόθηκαν για να γίνει από φτωχός πλούσιος, ούτε παρέλαβε τα πάντα για να αποκτήσει εξουσία, σαν να μην είχε, μη γένοιτο! Αλλά μάλλον, για να τα επανορθώσει όλα ως Σωτήρας. Διότι έπρεπε η μεν αρχή της δημιουργίας να γίνει δι' αυτού ώστε να έλθουν αυτά στην ύπαρξη, η δε επανόρθωσή τους εν αυτώ, καθώς οι λέξεις έχουν διαφορά μεταξύ τους. Στην αρχή, δηλαδή, δημιουργήθηκαν δι' αυτού για να υπάρξουν· αργότερα όμως, όταν έπεσαν τα πάντα, ο Λόγος έγινε σάρκα και την ενδύθηκε, ώστε να επανορθωθούν τα πάντα εν αυτώ. Διότι πάσχοντας ο ίδιος, εμάς ανέπαυσε, και πεινώντας ο ίδιος, εμάς έθρεψε, και κατεβαίνοντας στον άδη, εμάς ανέβασε.

Διότι ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειές τους, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, ακολουθώντας τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού, και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα, λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ του Πατρός κατά φύση και να είναι όμοιος με αυτόν κατ' ουσίαν, αυτός που λέει: "Μου δόθηκε κάθε εξουσία"· και, "Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό"· και, "Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια"· και πάλι: "Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει"· και πάλι: "Κάθε τι που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε μένα". Έπειτα προσθέτουν: "Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε την ανάγκη να λάβει, αλλά θα τα κατείχε κατά φύση ως υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί κατά φύση και αληθινά δύναμη του Πατρός, αυτός που κατά τον καιρό του πάθους λέει: 'Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη· αλλά γι' αυτό ήρθα σε τούτη την ώρα. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα'. Ήρθε τότε φωνή από τον ουρανό: 'Και το εδόξασα, και πάλι θα το δοξάσω'"».

Αλλά εκείνοι ας μάθουν, έστω και αργά κάποτε, ότι ο Λόγος έγινε σάρκα· εμείς όμως, διατηρώντας τον σκοπό της πίστεως, ας αναγνωρίσουμε ότι αυτά που εκείνοι ερμηνεύουν εσφαλμένα, έχουν ορθή έννοια. Διότι το «Ο Πατήρ αγαπά τον Υιό και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι του»· και το «Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου»· και το «Δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, αλλά κρίνω σύμφωνα με όσα ακούω»· και όσα παρόμοια ρητά υπάρχουν, δεν αποδεικνύουν ότι υπήρξε εποχή που ο Υιός δεν τα είχε αυτά. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτά που έχει ο Πατήρ να μην τα είχε αϊδίως ο μόνος κατ' ουσίαν Λόγος και Σοφία του Πατρός, ο οποίος μάλιστα λέει: «Όλα όσα έχει ο Πατήρ, είναι δικά μου»· και «τα δικά μου είναι του Πατρός»; Διότι, αν αυτά που είναι του Πατρός είναι και του Υιού, και ο Πατήρ τα έχει αυτά πάντοτε, είναι φανερό ότι αυτά που έχει ο Υιός, επειδή είναι του Πατρός, υπάρχουν πάντοτε σε αυτόν. Δεν τα έλεγε, λοιπόν, αυτά επειδή δήθεν κάποτε δεν τα είχε· αλλά διότι αυτά που έχει αϊδίως ο Υιός, τα έχει από τον Πατέρα.

Διότι, ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειες, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, σύμφωνα με τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ φύσεως από τον Πατέρα και να είναι όμοιος με αυτόν κατ’ ουσίαν, Εκείνος που λέει: ‹Μου δόθηκε εξουσία›, και ‹ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό› και ‹ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του· και όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια› και πάλι: ‹τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει› και πάλι: ‹καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε εμένα›;». Έπειτα προσθέτουν: «Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε ανάγκη να λάβει, αλλά θα κατείχε τα πάντα ως Υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί φυσική και αληθινή δύναμη του Πατέρα, Εκείνος που κατά τον καιρό του πάθους λέει: ‹Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή; Αλλά γι’ αυτό ήρθα στην ώρα αυτή. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα. Ήλθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό: και το δόξασα και πάλι θα το δοξάσω›;»

Διότι το «ο Πατήρ αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του» και το «τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου» και το «δεν δύναμαι να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, αλλά κρίνω καθώς ακούω» και όσα παρόμοια ρητά υπάρχουν, δεν αποδεικνύουν ότι ο Υιός δεν τα κατείχε ποτέ. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτά που έχει ο Πατήρ να μην τα είχε αιωνίως ο μόνος κατά την ουσία του Πατρός Λόγος και Σοφία, αυτός που λέει: «όλα όσα έχει ο Πατήρ είναι δικά μου» και «τα δικά μου είναι του Πατρός»; Διότι, εάν τα του Πατρός ανήκουν στον Υιό, και αυτά τα έχει πάντοτε ο Πατήρ, είναι φανερό ότι όσα έχει ο Υιός, όντας του Πατρός, υπάρχουν πάντοτε σε αυτόν. Δεν τα έλεγε, λοιπόν, αυτά επειδή δήθεν κάποτε δεν τα κατείχε, αλλά επειδή ο Υιός, αν και τα κατέχει αιωνίως, όσα έχει τα έχει από τον Πατέρα.

Διότι είναι αναγκαίο να πούμε τι ακριβώς νοούν, τι λέγουν και τι επιχειρούν να διδάξουν στους άλλους: Ενώ ο άγιος Ευαγγελιστής λέγει ότι ο Υιός βρίσκεται στον κόλπο του Θεού και Πατρός, και έπειτα τα τέκνα της Εκκλησίας το κατανοούν ορθώς, και διαβεβαιώνουν εξαιτίας αυτού ότι Εκείνος υπάρχει εκ του Πατρός και εν τω Πατρί, και ότι πρέπει να διατηρείται το γνήσιο της γέννησης, και πολύ δικαιολογημένα αγωνίζονται για αυτά, αμέσως εκείνοι που είναι μεθυσμένοι από κάθε είδους αμάθεια χλευάζουν, και μάλιστα αποτολμούν να πουν: «Ανοησίες είναι αυτά που λέτε εσείς· διότι δεν δοξάζετε με ορθό τρόπο τα περί του Θεού, επειδή από το γεγονός ότι λέγεται πως ο Υιός βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός νομίζετε πως προέρχεται από Αυτόν, θεωρώντας Τον οπωσδήποτε ως όντα της ουσίας Του, και υπολαμβάνοντας ανόητα ότι είναι καρπός της αγέννητης φύσης. Ή μήπως δεν ακούσατε, λένε, στις ευαγγελικές παραβολές, όταν ο ίδιος ο Χριστός διηγούνταν τα περί του πλουσίου και του Λαζάρου, ότι συνέβη να πεθάνει ο Λάζαρος, “και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ;” Θα παραδεχθείτε, λοιπόν, εξαιτίας του ότι ο Λάζαρος βρέθηκε στον κόλπο του Αβραάμ, ότι προέρχεται από αυτόν και υπάρχει εν αυτώ κατά φύση, ή μήπως ορθά θα παραιτηθείτε από το να το λέτε αυτό, και θα συμφωνήσετε και εσείς μαζί μας ότι με τον κόλπο νοείται η αγάπη; Επομένως, λέμε ότι ο Υιός βρίσκεται στον κόλπο του Θεού και Πατρός, αντί του “μέσα στην αγάπη Του”, καθώς και ο Ίδιος κάπου λέγει: “Ο Πατήρ αγαπά τον Υιό”».

Κυρίλλου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, Εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, Βιβλίο Α'. Κεφάλαια στο Δεύτερο Βιβλίο. α. Ότι το Άγιο Πνεύμα δεν βρίσκεται στον Υιό κατά μετοχή, ούτε ως κάτι το επίκτητο, αλλά ενυπάρχει σε αυτόν ουσιωδώς και κατά φύση, με βάση το ρητό: «Και μαρτύρησε ο Ιωάννης, ότι έχω δει το Πνεύμα να κατεβαίνει σαν περιστέρι από τον ουρανό και έμεινε πάνω του». β. Ότι ο Υιός δεν ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά βρίσκεται πάνω από όλα, ως Θεός και εκ Θεού, με βάση το ρητό: «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι πάνω από όλους». γ. Ότι ο Υιός είναι κατά φύση Θεός και εκ Θεού, με βάση το ρητό: «Εκείνος που λαμβάνει τη μαρτυρία του επισφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός». δ. Ότι τα ιδιώματα του Θεού και Πατέρα δεν βρίσκονται στον Υιό κατά μετοχή, αλλά ουσιωδώς και κατά φύση, με βάση το ρητό: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του». ε. Ότι ο Υιός δεν συγκαταλέγεται σε αυτούς που προσκυνούν, καθόσον είναι Λόγος και Θεός, αλλά μάλλον προσκυνείται μαζί με τον Πατέρα, με βάση το ρητό: «Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνούμε αυτό που γνωρίζουμε».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Ότι τα ίδια του Θεού και Πατέρα δεν υπάρχουν στον Υιό κατά μετοχή, αλλά ουσιωδώς και κατά φύση. «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του». Διότι, επειδή είπε ότι ο Υιός, ως Θεός που φανερώθηκε από τον Θεό, δεν μπορεί να χρησιμοποιεί άλλα λόγια παρά εκείνα που θα χρησιμοποιούσε και αυτός που τον γέννησε, δηλαδή αληθινά· «Διότι αυτόν», λέει, «που απέστειλε ο Θεός, τα λόγια του Θεού λαλεί»· αναγκαία μέσω των προκειμένων το αναλύει περαιτέρω και λέει: Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό· δεν θα λυπήσουμε, λέει, τον Θεό και Πατέρα αποδίδοντας ίση τιμή σε αυτόν που γεννήθηκε από αυτόν, ούτε θα προσκρούσουμε στη θεοπρέπεια στεφανώνοντας με δόξα τον ουσιώδη κληρονόμο των αγαθών του Πατέρα. Διότι «αγαπά», λέει, «τον Υιό». Επομένως, αφενός θα χαρεί όταν αυτός δοξάζεται από εμάς, και αφετέρου θα δυσαρεστηθεί με το αντίθετο. Και ας μην νομίσει κανείς, λέει, ότι έχει τον δικό του Υιό κληρονόμο μόνο αυτού του ενός θεοπρεπούς αξιώματος· διότι έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του, δηλαδή καθετί που είναι ουσιωδώς αγαθό στον Πατέρα, αυτό βρίσκεται οπωσδήποτε στη δύναμη του Υιού.

Θα κατανοήσεις, λοιπόν, με ευσέβεια είτε με αυτόν τον τρόπο το ότι τα πάντα έχουν δοθεί από τον Πατέρα στον Υιό, είτε θα αποδεχθείς πάλι τον λόγο της ένσαρκης οικονομίας, ο οποίος δεν αναφέρεται πλέον στο «δίνω» και το «λαμβάνω» στα φυσικά ιδιώματα, αλλά τοποθετεί τον Υιό στην εξουσία πάνω σε όλα τα δημιουργήματα, ώστε πάλι να κατανοήσεις κάτι τέτοιο: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα πάντα έχει δώσει στο χέρι του». Ας μην αυθαδιάζει, λέει, ο ανυπάκουος, βλέποντας τον Κύριο των πάντων ως άνθρωπο, ούτε ας νομίζει ότι η αλήθεια ψεύδεται, αρνούμενος να πιστέψει σε αυτόν ως Θεό εξαιτίας της σάρκας. Ας δεχθεί τη μαρτυρία του, και ας επισφραγίσει πρόθυμα ότι ο Θεός είναι αληθινός, για να μη λυπεί τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς. Διότι αγαπά τον δικό του Υιό, και απόδειξη της αγάπης προς αυτόν είναι το ότι του έχει δοθεί η εξουσία των πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου». Και πάλι: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη». Και ασφαλώς όχι επειδή φάνηκε να λαμβάνει ο Υιός θα μπορούσε ευλόγως να κατηγορηθεί από κάποιον ως κατώτερος· και γιατί; Διότι λαμβάνει όταν έγινε άνθρωπος, όταν ταπείνωσε τον εαυτό του για εμάς, όταν ο Δεσπότης πήρε τη μορφή δούλου, όταν ο ελεύθερος Υιός βρέθηκε ανάμεσα σε υπηρέτες. Διαφορετικά, με ποιον τρόπο ταπείνωσε τον εαυτό του, ή πώς λέγεται ότι κατέβηκε από την ισότητα προς τον Θεό και Πατέρα;

Αφού λοιπόν έχουμε ήδη μιλήσει εκτενώς γι' αυτό, αποδεικνύοντας στο μέτρο των δυνατοτήτων μας ότι ο Υιός ενυπάρχει κατά φύση στον Πατέρα και έχει ουσιώδη ένωση μαζί Του, θα παραλείψουμε προς το παρόν να συνεχίσουμε να επεκτεινόμαστε περαιτέρω. Εντούτοις, δεν θα επιτρέψουμε εντελώς στους αντιπάλους μας να καταφερθούν εναντίον του δόγματος σαν να είναι ανυπεράσπιστο, αλλά θα παραταχθούμε εναντίον τους με λίγα λόγια, αποδεικνύοντας όσο είναι δυνατόν ως δόλιο και συνάμα αμαθές το βδελυρό τεχνούργημα της πονηρίας τους, και συγκεκριμένα θα πούμε: Αν ο Υιός ενυπάρχει στον Πατέρα μόνο επειδή αγαπιέται και αγαπά, σύμφωνα με αυτή την ίδια λογική και εμείς ενυπάρχουμε σε Αυτόν και Αυτός σε εμάς, και δεν φαίνεται να υπάρχει κανένας άλλος ενωτικός δεσμός ούτε μεταξύ του Πατέρα και του Υιού, ούτε μεταξύ ημών και Αυτού και Αυτού και ημών· πώς λοιπόν και με ποιον τρόπο, πες μου, λέει, ότι σε εκείνη την ημέρα θα γνωρίσουμε το μυστήριο για αυτό το θέμα; Διότι, όπως φαίνεται, δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει ότι ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και ότι ο Ίδιος αγαπά τον Πατέρα· αλλά ίσως ούτε τα δικά μας γνωρίζουμε ακόμη, και κάποιος κενός λογισμός μάς εμπαίζει όταν νομίζουμε ότι ο Υιός μάς αγάπησε, και γι' αυτό μας έκανε κτήμα του Πατέρα, και ότι κι εμείς Τον αγαπήσαμε. Διότι, λέγοντας το «Εκείνη την ημέρα θα γνωρίσετε», δείχνει ότι ο χρόνος της γνώσης δεν έχει έρθει ακόμη· τότε γιατί μάταια μας επαναλάμβανε ο Κύριος λέγοντας «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό»; Διότι το ότι και ο Ίδιος αγαπά τον Πατέρα, ποιος δεν θα το ομολογήσει;

Εμείς όμως προς αυτό απαντούμε: Βεβαίως η αντίθεσή σας είναι εντελώς φλύαρη και ασύνετη και προχωρά μέσα από σαθρά επιχειρήματα. Όμως, ω γενναίοι, σκεφτείτε πάλι ότι αυτό που γνωρίσαμε αληθινά πριν από την εκ νεκρών ανάσταση, δεν ήταν ανάγκη να το μάθουμε μετά την ανάσταση. Διότι, εάν πιστεύαμε ατελώς ότι ο Υιός αγαπάται από τον ίδιο Του τον Πατέρα, και ότι αγαπά και ο ίδιος τον Πατέρα, θα έπρεπε όντως να περιμένουμε την ανάσταση, για να λάβουμε από εκεί την τελειότητα της γνώσης. Εάν όμως ο Πατέρας είναι αξιόπιστος λέγοντας και πριν από την ανάσταση «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», και αληθεύει και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό», και η έννοια της αγάπης νοείται προσηκόντως ως κατά πάντα τέλεια, γιατί μας πλήττετε με φλύαρους λόγους; Και γιατί, παραμερίζοντας την ομορφιά της αλήθειας, πλάθετε για εμάς το δύσμορφο ψεύδος, αποκόπτοντας από την ουσία του Πατέρα τον προερχόμενο από Αυτόν και δι' Αυτού Υιό, επινοώντας πολύ σαθρά επιχειρήματα και μηχανευόμενοι στρεψοδικίες άτοπων συλλογισμών; Διότι το ότι μας αγάπησε ο Μονογενής, και ότι αγαπήσαμε και εμείς Αυτόν, θα είναι πολύ εύκολο να το δει ο καθένας, εφόσον θέλει να εξετάσει προσεκτικά την ίδια τη φύση της αλήθειας. Επειδή, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και Πατέρα, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου». Έπειτα, πες μου, ποια είναι η αιτία όλων αυτών; Άραγε δεν είναι η προς εμάς αγάπη;

Λόγος ΚΓ΄. Στο χωρίο, «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα πάντα έχει δώσει στο χέρι του»· και στο, «Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου»· και στο, «Δεν μπορώ εγώ από τον εαυτό μου να κάνω τίποτα, αλλά καθώς ακούω κρίνω»· και σε όσα ρητά είναι παρόμοια με αυτά.

ΛΟΓΟΣ ΚΓ'. Στο χωρίο: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα πάντα έχει δώσει στο χέρι του.» Και στο: «Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου.» Και στο: «Δεν δύναμαι εγώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· αλλά κρίνω σύμφωνα με ό,τι ακούω»· και σε όσα ρητά είναι παρόμοια με αυτά. Αντίθεση από τους αιρετικούς. Και πώς θα μπορούσε, λένε, να είναι όμοιος κατά την ουσία με τον Πατέρα ο Υιός, ο οποίος λέει ότι έχει λάβει τα πάντα από τον Πατέρα; Διότι, αν τα είχε, δεν θα τα δεχόταν. Επειδή όμως φαίνεται ότι τα έλαβε, όπως ο ίδιος λέει, είναι φανερό ότι δεν έχει τίποτα από τον εαυτό του.

Αν όμως θέλετε να δεχθείτε και μαρτυρία, ακούστε, λέει: «Αλλά αυτό είναι εκείνο που έχει ειπωθεί μέσω του προφήτη Ιωήλ: Και θα συμβεί μετά από αυτά, λέει ο Θεός, να εκχέω από το Πνεύμα μου.» Το δε «εκχέω» υπονόησε την πλούσια δωρεά. Διότι ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με μέτρο. Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του. Έχει δώσει δε σε αυτόν την εξουσία να χαρίζει τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος σε όποιους θέλει. «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι γιοι σας και οι θυγατέρες σας.» Και στη συνέχεια: «Και μάλιστα πάνω στους δούλους μου και πάνω στις δούλες μου εκείνες τις ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου και θα προφητεύσουν.» Το Άγιο Πνεύμα είναι απροσωπόληπτο. Διότι δεν ζητά αξίωμα, αλλά την ευλάβεια της ψυχής. Ούτε οι πλούσιοι ας υπερηφανεύονται, ούτε οι φτωχοί ας ταπεινώνονται (απελπίζονται). Μόνο ο καθένας ας ετοιμάζει τον εαυτό του για την υποδοχή της επουράνιας χάρης.

Διότι, όταν κάποιοι του ανέφεραν ότι ο Ιησούς βαπτίζει, εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα από μόνος του, εάν δεν του έχει δοθεί άνωθεν, από τον ουρανό. Εσείς οι ίδιοι είστε μάρτυρές μου ότι είπα: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά είμαι απεσταλμένος πριν από Εκείνον· και πάλι: Αυτός που έρχεται άνωθεν είναι υπεράνω όλων· και ξανά: Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι Του. Όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια. Επομένως, από τη μαρτυρία του Ιωάννη για Αυτόν ήταν φανερό με ποια εξουσία έπραττε αυτά ο Σωτήρας, και ποιος Του είχε δώσει μια τέτοια εξουσία.

Και αν κάποιος ρωτούσε από πού έχει έλθει, θα απαντήσει εκείνος που είπε: «αυτός που έρχεται από άνω είναι υπεράνω όλων» και «αυτός που έρχεται από τον ουρανό μαρτυρεί αυτό που έχει δει και έχει ακούσει». Ποιος όμως ήταν «αυτός που έρχεται από τον ουρανό»; Μήπως η σάρκα την οποία ανέλαβε ο Σωτήρας; Σε καμία περίπτωση. Αλλά αυτός ο ίδιος, δηλαδή το Φως και ο Λόγος και ο Θεός και ο Μονογενής και ο Υιός, επειδή ο ίδιος είναι όλα αυτά, «αυτά που έχει δει», λέει, «και αυτά που έχει ακούσει, μαρτυρεί». Επομένως, και έβλεπε και άκουγε πριν έλθει στη γη. Και ποιον έβλεπε, παρά τον Πατέρα; Και ποιον άκουγε, παρά τον Πατέρα; Με αυτόν τον τρόπο δίδασκε ότι ο ίδιος δεν είναι ένας απλώς σημαίνων λόγος, αλλά Υιός που αληθινά ζει και υφίσταται, λέγοντας: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια». Ας πιστέψουμε, λοιπόν, ότι «ο Πατέρας», επειδή αγαπά «τον Υιό», «έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του». Πρέπει δε να προσέξουμε επιμελώς το «πάντα», το οποίο περιλαμβάνει την ύπαρξη όλων των γενητών πραγμάτων, μέσω του οποίου θα μπορούσε κανείς να δει το μέγεθος της δύναμης του Υιού του Θεού, αναλογιζόμενος σε πόσο και σε τι είδους χέρι υποδέχθηκε από τον Πατέρα την ύπαρξη όλων των όντων.

Ότι, λοιπόν, και μερίζεται και προέρχεται από το Πνεύμα, ο Θεός το προανήγγειλε και μέσω του προφήτη Ιωήλ, χωρίς να πει, «στις έσχατες ημέρες θα εκχέω το Πνεύμα μου», αλλά «θα εκχέω από το Πνεύμα μου». Και ο Ησαΐας, όπως προηγουμένως αποδείξαμε με περισσότερα επιχειρήματα, απαρίθμησε πιο συνοπτικά τα πνεύματα που προέρχονται από το Πνεύμα, υποδεικνύοντας σαφώς τη διαίρεση των θείων ενεργειών. Ο δε Κύριος στα Ευαγγέλια, λέγοντας ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάχτυλο του Θεού, ταυτόχρονα δείχνει ότι αυτό το δάχτυλο είναι και Άγιο Πνεύμα, όπως δήλωσε και άλλος ευαγγελιστής, και ένα από τα πνεύματα που προέρχονται από το ίδιο το Πνεύμα, όπως λέει και ο Μέγας Βασίλειος, υπενθυμίζοντας και τα σημεία που τέλεσε ο Μωυσής στην Αίγυπτο. Επειδή όμως ο Κύριος δεν ενεργούσε μόνο με αυτό το ένα από τα διαιρεμένα χαρίσματα, λέει ο Ιωάννης, ο οποίος είναι και κάτι περισσότερο από προφήτης: «ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο· ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του».

Μαρτυρεί δε για αυτόν ότι υπήρχε και πριν συλληφθεί και γεννηθεί. «Διότι υπήρξε πριν από εμένα», λέει, «επειδή ήταν πρώτος από εμένα», αν και η σύλληψή του και η γέννησή του συνέβησαν αργότερα, μετά από εκείνη του Ιωάννη. Εάν λοιπόν ήταν πρώτος, και δεν ήταν κατά σάρκα, επομένως υπήρχε πριν από την σάρκα. Προχωρώντας δε, μαρτυρεί ότι αυτός είναι ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, προαναγγέλλοντας τη θυσία και τη σφαγή του για την άφεση των αμαρτιών μας. Αλλά μαρτυρεί επίσης ότι αυτός είναι ο Ύψιστος και ότι κατέβηκε από τον ουρανό και είναι απειροδύναμος, καθώς δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο από τον Πατέρα. Και σε όσους μεν πιστεύουν σε αυτόν υπόσχεται αιώνια ζωή, σε όσους δε απειθούν, τους απειλεί με την αναπόδραστη οργή του Θεού. Διότι απαντά για αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τους δικούς του μαθητές, ότι «εκείνος πρέπει να αυξάνεται, και εγώ να ελαττώνομαι», δείχνοντας για ποιον λόγο απέναντί του όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και τα πάντα είναι κατώτερα, όσο διαφέρει η γη από τον υπερουράνιο χώρο. «Αυτός που έρχεται από άνω», λέει, «είναι πάνω από όλους», εξαιρεμένος από όλα και διατηρώντας την πατρική υπεροχή ως Υιός αγαπητός. Και πάλι, «ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει παραδώσει όλα στο χέρι του. Όποιος πιστεύει στον Υιό έχει αιώνια ζωή, ενώ όποιος απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του».

Επειδή δε, όπως λέει ο ίδιος ο πρόδρομος του Κυρίου, «ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο, αλλά ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του», αποδεικνύεται ότι ο Χριστός έλαβε κατά σάρκα όλη την αμέτρητη και άπειρη δύναμη και ενέργεια του Πνεύματος. Οι ουρανοί έδειξαν έμπρακτα ότι όλη αυτή η δύναμη και η ενέργεια του θείου Πνεύματος είναι αχώρητη σε όλα τα κτιστά όντα· γι' αυτό, όταν αυτή φανερωνόταν και μεταβιβαζόταν τρόπον τινά προς τη θεοϋπόστατη εκείνη σάρκα, αυτοί, μην μπορώντας να τη χωρέσουν, σχίστηκαν. Ορθά, επομένως, είπε εκείνος που απευθύνθηκε στον Θεό λέγοντας ότι «ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν σου», εννοώντας ως «ουρανό» τους αγγέλους που βρίσκονται στον ουρανό, τους αρχαγγέλους, τα πολυόμματα Χερουβίμ, τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ και κάθε άλλη υπερκόσμια φύση.

Έχοντας δε ακούσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή να λέγει περί του Χριστού, ότι δεν έλαβε το Πνεύμα από τον Πατέρα με το μέτρο, «διότι δεν δίδει», λέγει, «ο Πατέρας το Πνεύμα με το μέτρο», αλλά «τα έχει δώσει όλα στο χέρι του», ερμηνεύοντας ο ίδιος λέγει: «Με τη λέξη Πνεύμα εννοεί εδώ την ενέργεια, διότι αυτή είναι που μερίζεται. Επειδή όλοι εμείς λάβαμε την ενέργεια του Πνεύματος με μέτρο, ενώ Εκείνος έλαβε ολόκληρη, όλη την ενέργεια. Αν όμως η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία». Και αλλού πάλι, προτάσσοντας προς εξήγηση εκείνο το ψαλμικό, «ξεχύθηκε η χάρις στα χείλη σου», λέγει: «βλέπεις ότι ο λόγος αφορά την οικονομία;». Και λίγο μετά: «διότι με τη λέξη χάρη», λέγει, «εννοεί εδώ εκείνη που ήλθε πάνω στη σάρκα. Επειδή όλη η χάρις ξεχύθηκε σε εκείνον τον ναό. ‘Διότι ο Πατέρας δεν δίδει σε εκείνον το Πνεύμα με το μέτρο’. Εμείς όμως έχουμε κάτι το μικρό και μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη. ‘Διότι από το πλήρωμά του’, λέγει, ‘όλοι εμείς λάβαμε’, σαν να έλεγε κανείς, από αυτό που ξεχειλίζει, από αυτό που περισσεύει. Και πάλι, δεν είπε ‘δίδω το Πνεύμα’, αλλά ‘θα εκχέω από το Πνεύμά μου πάνω σε κάθε σάρκα’. Και η χάρις που δίδεται σε τόσα πολλά μέρη του κόσμου είναι ένα μέρος της δωρεάς και αρραβώνας. ‘Διότι μας έδωσε’, λέγει, ‘τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας’».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑ΄. Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα πάντα έχει παραδώσει στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που δεν πιστεύει στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του. Α΄. Μεγάλο αποδεικνύεται το όφελος της συγκατάβασης σε όλα τα πράγματα. Έτσι επιτύχαμε στις τέχνες, μη μαθαίνοντας τα πάντα μεμιάς από τους δασκάλους· έτσι χτίσαμε πόλεις, συγκροτώντας τες ήρεμα και σταδιακά· έτσι διατηρούμε και τη ζωή μας. Και μην απορήσεις αν στα βιωτικά ζητήματα έχει τόση ισχύ αυτή η πρακτική, εφόσον και στα πνευματικά θα διαπίστωνε κανείς πως η δύναμη αυτής της σοφίας είναι μεγάλη. Διότι έτσι ακριβώς μπόρεσαν να απαλλαγούν από την ειδωλολατρία οι Ιουδαίοι, καθοδηγούμενοι ήρεμα και σταδιακά, χωρίς να ακούσουν εξαρχής τίποτα το υψηλό, ούτε ως προς τα δόγματα ούτε ως προς τον τρόπο ζωής. Έτσι και μετά την παρουσία του Χριστού, όταν πλέον ήταν ο καιρός για υψηλότερα δόγματα, οι απόστολοι προσέλκυαν τους πάντες χωρίς να διδάσκουν τίποτα το υψηλό από την πρώτη στιγμή.

Έτσι και ο Χριστός μιλούσε στους περισσότερους στην αρχή. Έτσι έπραξε τώρα και ο Ιωάννης, μιλώντας σαν να επρόκειτο για κάποιον θαυμαστό άνθρωπο, και παρεμβάλλοντας τα υψηλά νοήματα με τρόπο συγκαλυμμένο. Αρχίζοντας, λοιπόν, έλεγε τα εξής: «Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα από μόνος του». Έπειτα, προσθέτοντας κάτι υψηλό και λέγοντας, «Εκείνος που έρχεται από τον ουρανό είναι πάνω από όλους», κατεβάζει πάλι τον λόγο σε ταπεινότερα νοήματα, λέγοντας, μεταξύ πολλών άλλων, και ότι «Διότι ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο»· έπειτα συμπληρώνει λέγοντας: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του».

«Όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· ενώ όποιος δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού.» Και πάλι ο Ιωάννης: «Εκείνος που έρχεται από ψηλά είναι υπεράνω όλων· εκείνος που προέρχεται από τη γη, μιλάει σύμφωνα με τη γη. Εκείνος που έρχεται από τον ουρανό είναι υπεράνω όλων.» Και μετά από λίγο: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· ενώ εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του.» Όλα αυτά έχουν λεχθεί για τον Χριστό.

Διότι είναι γνώρισμα του Δημιουργού να γνωρίζει τη φύση, και, εφόσον τη γνωρίζει, να θεσπίζει τους νόμους ανάλογα με αυτούς που τους δέχονται, και είναι γνώρισμα του νομοθέτη να έχει την εξουσία να κρίνει τόσο εκείνους που περιφρόνησαν τους νόμους όσο και όσους έζησαν σύμφωνα με αυτούς. Γι' αυτό και λέει: «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό», και πάλι «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι του». Αυτός, αναπλάθοντας το πλάσμα μέσω του εαυτού Του, και εκπληρώνοντας πρώτος τους νόμους, προβάλλει τον εαυτό Του σε εμάς ως πρότυπο πολιτείας, την οποία δεν είναι δύσκολο να κατορθώσουμε, όταν αποβλέπουμε στον αρχηγό και καθοδηγητή. Και άριστος νομοθέτης είναι εκείνος που δεν νομοθετεί το τι πρέπει να πράττουμε μόνο με τα λόγια, αλλά πολύ περισσότερο με τα έργα· γι' αυτό και λέει: «Αυτά που άρχισε ο Ιησούς να κάνει και να διδάσκει».

ΛΟΓΟΣ ΚΗ'. Ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, κάνοντας διήγηση μυστικών πραγμάτων, λέει: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στα χέρια του», και: «του δείχνει όλα όσα κάνει ο ίδιος, και θα του δείξει έργα μεγαλύτερα από αυτά, ώστε εσείς να πιστέψετε». Ποια είναι τα μεγαλύτερα έργα, τα οποία δίνει ο Πατέρας στον Υιό να κάνει; Διότι ανέστησε νεκρούς και έδωσε στους τυφλούς την όραση, στους χωλούς το να περπατούν, καθάρισε λεπρούς, θεράπευσε παραλυτικούς και γιάτρεψε κάθε νόσο. Ποια είναι λοιπόν τα «μεγαλύτερα από αυτά έργα»; Αλλά και τα έργα της κτίσης, που δημιούργησε ο Θεός, όλα υπήρχαν. Διότι υπήρχε ο ουρανός, ο ήλιος και η σελήνη, τα άστρα και όλος ο κόσμος τους, αλλά και η γη και κάθε φυτό υπήρχε, και κάθε σπόρος για σπορά, και οικοδομές πόλεων και σπιτιών, το νερό και όσα υπάρχουν σε αυτό, όρη και βουνά, ο αέρας και όλα τα πετεινά μέσα σε αυτόν υπήρχαν. Αλλά και ο νόμος υπήρχε και οι Γραφές υπήρχαν και όλη η δικαιοσύνη του νόμου ήταν γραμμένη στις Γραφές. Τι είναι λοιπόν αυτό που λείπει; Ιδού, τα πάντα υπήρχαν. Ποια είναι τα «μεγαλύτερα έργα», τα οποία υπόσχεται ο Κύριος να κάνει; Διότι και στα ορατά κανένα έργο δεν έκανε μεγαλύτερο από αυτά, όπως έχει καταγραφεί στο Ευαγγέλιο ότι έκανε. Ποια είναι λοιπόν τελικά τα «μεγαλύτερα έργα»;

Αλλά αυτά συνιστούν μεγάλη γελοιότητα. Διότι είναι φανερό ότι τότε δεν τους έδωσε το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, αλλά ένα από τα χαρίσματα του Πνεύματος, το να συγχωρούν τις αμαρτίες. Διότι αμέσως προσθέτει: «Αν κάποιων συγχωρήσετε τις αμαρτίες». Το δε Πνεύμα το κατέχει ο Υιός ουσιωδώς, ως ομοούσιος με αυτό, όχι ως ενεργούμενος από αυτό· διότι οι προφήτες είναι αυτοί που ενεργούνται από το Πνεύμα. Λέγεται δε ότι το Πνεύμα είναι του Υιού, καθόσον ο Υιός είναι αλήθεια και δύναμη και σοφία, ενώ το Άγιο Πνεύμα αναγράφεται από τον Ησαΐα ως Πνεύμα αληθείας και ισχύος και σοφίας. Και εξάλλου, επειδή χορηγείται στους ανθρώπους διά του Υιού, γι' αυτό λέγεται ότι είναι του Υιού. Εσύ να πιστεύεις ότι το Πνεύμα προέρχεται μεν από τον Πατέρα, χορηγείται δε στην κτίση διά του Υιού, και αυτός θα είναι για εσένα ο κανόνας της ορθοδοξίας. «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· ενώ εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμένει πάνω του.» Αφού είπε τα υψηλά περί του Χριστού, τώρα πάλι εκφράζει τα ταπεινά, καθιστώντας τον λόγο ευπρόσδεκτο στους ακροατές. Γι' αυτό, λέει, ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, ομιλώντας ωσάν για κάποιον θαυμαστό άνθρωπο, και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του Υιού, κατά την ανθρώπινη φύση του.