Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:7

Σχετικά δε με το ρητό «Σάρκα και αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά την αφθαρσία», ονομάζει «σάρκα και αίμα» την ακαθαρσία και την πορνεία και τα σαρκικά θελήματα. Και θέλεις να μάθεις ότι οι άνθρωποι, ενώ βρίσκονται μέσα στο σώμα, γίνονται πνευματικοί; Άκουσε τον Κύριο που λέει στον Νικόδημο: «Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν», και ύστερα είπε: «Από νερό και Πνεύμα». Και εφόσον γεννιούνται από το Πνεύμα, είναι πνευματικοί. Και πάλι λέει: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό», και «Ο Θεός είναι πνεύμα». Εφόσον, λοιπόν, βρίσκονται εν Πνεύματι, έγιναν πνευματικοί, αφού γεννήθηκαν από τον Θεό· μήπως, άραγε, και εκεί αδυνατεί να τους κάνει πνευματικούς;

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει.

Διότι έτσι νομίζω ότι θα κατανοήσεις ορθά και αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο προς κάποιους: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» <Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.> Είναι αρετή του δασκάλου να μπορεί με ποικίλους τρόπους να μεθοδεύει τον νου των ακροατών, και να προχωρά μέσα από πολλά νοήματα, συσσωρεύοντας τις αποδείξεις για όσα ο λόγος φαίνεται δυσχερής. Δέχεται λοιπόν τον τύπο του μυστηρίου μέσα από παραδείγματα, και λέει: Αυτό το εγκόσμιο και εναέριο πνεύμα πνέει σε όλη την οικουμένη, και διατρέχοντας όπου ακριβώς θέλει, φανερώνει την παρουσία του μόνο με τον ήχο, και διαφεύγει μεν από τα μάτια όλων, αλλά ερχόμενο σε επαφή με τα σώματα μέσω λεπτότατων πνοών, μεταδίδει κάποια αίσθηση της φυσικής ενέργειας που ενυπάρχει σε αυτό. Έτσι να κατανοήσεις, λέει, και την αναγέννηση διά του Πνεύματος, καθοδηγούμενος από τα μικρά παραδείγματα προς τα μεγαλύτερα, και συλλαμβάνοντας με τον νου αυτά που υπερβαίνουν τις αισθήσεις, σαν σε εικόνα, μέσω του λόγου που παρατέθηκε. <Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς μπορούν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε.> Σε τίποτα δεν ωφέλησε ο μακροσκελής λόγος αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα.

Ενώ, λοιπόν, αυτή η έρευνα βρίσκεται μπροστά μας, ο νέος θεολόγος προσθέτει στον λόγο του ρευστότητα και πάθος και υλική αιτία και κάποια ενέργεια που δεν είναι καθαρή από ρύπο και εξωτερικά εισρέουσα χορηγία και όλα τα παρόμοια. Δεν γνωρίζω τι έπαθε αυτός, ο οποίος ισχυρίζεται ότι, λόγω της υπερβολικής του σοφίας, τίποτε από τα ακατάληπτα δεν παραμένει έξω από τη γνώση του, και ο οποίος υπόσχεται να ερμηνεύσει την άρρητη γέννηση του Υιού, και αφού απομακρύνθηκε από τα προκείμενα ζητήματα, καταδύεται σαν χέλι στον ιλυώδη βούρκο των λογισμών. Πράττει όπως ακριβώς εκείνος ο νυκτερινός Νικόδημος, ο οποίος, όταν ο Κύριος δίδασκε για τη γέννηση άνωθεν, παρασυρόταν από τους λογισμούς του προς τον κόπο της μήτρας, και απορούσε πώς θα μπορούσε κανείς να βρεθεί για δεύτερη φορά μέσα στην κοιλιά, λέγοντας: «Πώς είναι δυνατόν να γίνει αυτό;», νομίζοντας ότι, επειδή ένας γέροντας δεν μπορεί να κυοφορηθεί ξανά σε μητρικά σπλάχνα, θα απέδειχνε την πνευματική γέννηση ως ανυπόστατη. Όπως όμως ο Κύριος διόρθωσε την πεπλανημένη αντίληψη εκείνου, λέγοντας ότι τα ιδιώματα της σάρκας και του πνεύματος είναι ασύμμεικτα, έτσι ας διορθώσει και αυτός τον εαυτό του στα ίδια ζητήματα, αν το επιθυμεί. Διότι φρονώ πως ο ερευνητής της αλήθειας οφείλει να εξετάζει το προκείμενο ζήτημα με βάση τη δική του φύση, και όχι να διαβάλλει το άυλο αποδίδοντάς του ιδιότητες των υλικών πραγμάτων. Διότι, αν ο άνθρωπος ή το βόδι ή οποιοδήποτε άλλο από τα όντα που γεννιούνται σαρκικά δεν παραμένει καθαρό από πάθος όταν γεννά ή όταν γεννιέται, τι σχέση έχει αυτό με την απαθή και αμόλυντη φύση;

Ο δε Ακίνδυνος, ω της τόλμης, λέγει ότι ο ίδιος ο γνήσιος Υιός του Πατρός είναι αυτός που έχει γεννηθεί εκ του Πνεύματος. Και η δικαιολογία του για να υποστηρίζει, να δοξάζει και να διδάσκει ότι ο προαιώνιος Λόγος του Θεού γεννήθηκε εκ του Πνεύματος, είναι για να μην περιπέσει σε πολυθεΐα, αποδεχόμενος ότι υπάρχουν άλλοι, εκτός από αυτόν, που έχουν γεννηθεί θεϊκά μέσω της θείας χάριτος του θείου Πνεύματος, προερχόμενοι όχι δημιουργικώς. Άραγε δεν αποτελεί γνώρισμα αμύητης και διεφθαρμένης διάνοιας να προβάλλει κανείς τέτοιες αφορμές για τόσο μεγάλη αφροσύνη; Και ποιος από αυτούς που είναι μυημένοι στα δόγματα των Χριστιανών και τείνουν συνετή ακοή στα ευαγγελικά θεσπίσματα δεν γνωρίζει ότι το «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» ειπώθηκε από τον Κύριο προς τον Νικόδημο, και ότι ειπώθηκε για εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν και έχουν γεννηθεί εκ του Πνεύματος κατά χάριν μέσω του βαπτίσματος σε αυτόν και έχουν γίνει πνεύμα, δηλαδή πνευματικοί, διά της υιοθεσίας εκ του Αγίου Πνεύματος; Γι' αυτό και σε συμφωνία με όσα ειπώθηκαν λίγο πιο πάνω, συνεχίζοντας λέει στον ίδιο τον Νικόδημο: «Μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν».

Αφού λοιπόν είπε ο Χριστός ότι εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα, επειδή τον είδε πάλι να ταράζεται, κατευθύνει τον λόγο σε ένα αισθητό παράδειγμα. Διότι μη θαυμάζεις, λέει, που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει. Διότι, με το να πει «Μη θαυμάζεις», φανερώνει την ταραχή της ψυχής του και τον οδηγεί στο πιο λεπτό από τα σώματα. Από τα σαρκικά, βέβαια, τον απομάκρυνε λέγοντας: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Επειδή όμως δεν κατανοούσε τι τέλος πάντων σήμαινε αυτό που λέει, ότι «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», στη συνέχεια τον μεταφέρει σε άλλη εικόνα, χωρίς ούτε να τον οδηγεί στην παχύτητα των υλικών σωμάτων, ούτε να του μιλάει καθαρά για ασώματα πράγματα (διότι εκείνος που τα άκουγε δεν μπορούσε να τα χωρέσει στον νου του), αλλά, βρίσκοντας κάτι το ενδιάμεσο μεταξύ σώματος και ασώματου, δηλαδή την ορμή του ανέμου, από εκεί τον αναβιβάζει. Διότι για αυτόν τον λόγο λέει ότι: «Ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Και αν λέει «Πνέει όπου θέλει», δεν το λέει με την έννοια ότι ο άνεμος έχει κάποια ελεύθερη προαίρεση, αλλά για να δηλώσει τη φυσική του ορμή που είναι ανεμπόδιστη και εκδηλώνεται με εξουσία. Διότι η Γραφή γνωρίζει να μιλάει με αυτόν τον τρόπο και για τα άψυχα, όπως όταν λέει: «Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα όχι με τη θέλησή της».

Πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να πραγματευτούμε περί του Αγίου Πνεύματος, όσο είναι δυνατόν επιλεκτικά και συνοπτικά, ώστε να βεβαιωθούμε και από ολόκληρη τη θεία Γραφή, ότι παρόλο που το όνομα του Αγίου Πνεύματος αναφέρεται σε αυτήν άπειρες φορές, πουθενά δεν βρίσκεται να λέγεται ότι το Πνεύμα έχει λάβει την ύπαρξη εκ του Υιού. Διότι αμέσως ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει, «εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού· εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι Πνεύμα· μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν· το Πνεύμα πνέει όπου θέλει και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα»· και πάλι, «το Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· και επίσης, «τα λόγια που εγώ σας λαλώ, είναι Πνεύμα και ζωή»· και προσέτι, «αλλά έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά αυτούς που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Ακόμη, «αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του».

«Μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Έτσι συμβαίνει με καθέναν που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.» Απομακρύνοντας ο Κύριος τον Νικόδημο από τη σαρκική γέννηση, λέει: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, ενώ εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα»· δηλαδή, πνευματικός είναι ο άνθρωπος που έχει γεννηθεί διά του βαπτίσματος. Διότι τη λέξη «πνεύμα» οφείλεις να την κατανοήσεις αντί της λέξεως «πνευματικός». Επειδή βεβαίως αυτός που βαπτίζεται δεν γίνεται θείο Πνεύμα, αλλά, αφού λάβει εν Πνεύματι την υιοθεσία και τη χάρη και την τιμή, αξιώνεται να είναι πνευματικός.