Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:13

Διότι αφαίρεσε ο Κύριος τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος. Υπάρχει, λοιπόν, και σε εμάς κάποια τροφή, η οποία μεν δεν παρέχει δύναμη, δεν επιτρέπει δε τον θάνατο, όπως αυτή που ετοιμάζει ο Παύλος για τους Κορινθίους, οι οποίοι είναι ακόμα νήπια εν Χριστώ. Υπάρχουν και τα λάχανα, τα οποία είναι τροφή για τους ασθενείς· υπάρχει όμως και η στερεά τροφή, η οποία είναι κατάλληλη για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήριά τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού. Και εάν ποτέ η Εκκλησία στερείται εκείνων που παραδίδουν δόγματα στερεά, εύρωστα και γεμάτα από τον θείο νου, αυτό είναι γνώρισμα του ότι της έχει αφαιρεθεί η δύναμη του άρτου. —Υπάρχει εξάλλου στο ύδωρ και δύναμη και αδυναμία, σύμφωνα με όσα λέει ο Κύριος: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο Εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Και όπως ακριβώς προσλαμβάνουμε κατά κύριο λόγο τη στερεά τροφή, ενώ την υγρή την προσλαμβάνουμε για να χρησιμεύσει ως όχημα στην ξηρά τροφή και να την καθοδηγήσει προς την απορρόφηση, έτσι θα πρέπει να συμβαίνει και με την τροφή της ψυχής: ο μεν νους αποτελεί την πρώτη και πλέον οικεία τροφή της ψυχής, ο δε λόγος, ανοίγοντας τον δρόμο για τα δόγματα μέσω της δικής του ενέργειας, απεργάζεται την πρόσληψη και αφομοίωσή τους.

Διότι άκουσε ότι προέκυψε πλήθος νεκρών, όχι μόνο από την πείνα, αλλά και από τη δίψα για νερό· επειδή έπιναν από εκείνο το νερό, από το οποίο ήπιε και η Σαμαρείτιδα· διότι όποιος πιει (λέγει) από το νερό εκείνο, θα διψάσει πάλι· δεν ήπιαν όμως από το ύδωρ που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. —Αυτό δε αποτελεί προτροπή προς τη γνώση. Διότι, εάν εξαιτίας του ότι δεν γνωρίζουν τον Κύριο γίνονται αιχμάλωτοι, εμείς πρέπει να επιζητούμε με ζήλο το χάρισμα της γνώσεως.

λ. Διότι έχουμε ενωθεί μεταξύ μας και έχουμε γίνει σύσσωμοι εν Χριστώ, αφού Εκείνος μας συνήγειρε και σχεδόν μας συνέδεσε μέσω του ενός και παρόντος σε όλους Αγίου Πνεύματος, το οποίο και έχουμε πιει ως ζωοποιό ποτό. Γι' αυτό και είπε ο Χριστός όταν απηύθυνε τον λόγο προς τη γυναίκα στην πηγή του Ιακώβ: «Εκείνος που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι, ενώ όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Είπε επίσης κάπου και προς τους Ιουδαίους: «Εκείνος που πιστεύει σε μένα, καθώς είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του· και αυτό το είπε, λέει, για το Πνεύμα που επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Και μην απορήσεις· διότι αν ο ίδιος είναι «ο ποταμός του Θεού», σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, που είναι γεμάτος νερά, ο χείμαρρος της τρυφής, με τον οποίο λέγεται ότι ποτίζει όσους τον αγαπούν ο Θεός και Πατέρας, πώς δεν έπρεπε το Πνεύμα του να νοείται ως ζωοποιό ποτό και νερό; Λοιπόν, αφού έχουμε κληθεί σε ενότητα μέσω του Πνεύματος και έχουμε γίνει σύσσωμοι με τον Χριστό, ας διατηρήσουμε άρρηκτο τον σύνδεσμο της αγάπης.

Είναι βέβαια δυνατόν, σε όσα έχουν λεχθεί, να προσθέσουμε σωρευτικά και άλλες μαρτυρίες από τη Θεία Γραφή, μέσω των οποίων θα ήταν πάρα πολύ εύκολο να αποδείξουμε ότι το Θείο Πνεύμα έχει πολλές φορές ονομαστεί με την προσωνυμία του ύδατος. Αλλά δεν είναι η κατάλληλη ώρα να ενδιατρίψουμε σε αυτά· γι' αυτό θα προχωρήσουμε σε άλλα, βιαζόμενοι προς το μεγάλο και πλατύ πέλαγος των θείων θεωρημάτων. <Κύριε, ούτε άντλημα έχεις και το πηγάδι είναι βαθύ· από πού λοιπόν έχεις το ζωντανό νερό;> Η γυναίκα δεν φαντάζεται τίποτα περισσότερο από τα συνηθισμένα, και δεν κατανοεί καθόλου τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν, αλλά νομίζει ότι όπως κάποιοι από αυτούς που συνηθίζουν να θαυματουργούν μέσω επωδών και δαιμονικής απάτης, χωρίς σχοινί και χωρίς κάποιο άλλο μηχάνημα, θα της ανεβάσει αυτόματα το νερό από τον πυθμένα του πηγαδιού. Και ζωντανό νερό, σύμφωνα με τον δικό της σκοπό, ονομάζει αυτό που μόλις αναβλύζει από τους μαστούς των πηγών. <Μήπως εσύ είσαι μεγαλύτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ, ο οποίος μας έδωσε αυτό το πηγάδι, και ο ίδιος ήπιε από αυτό και οι γιοι του και τα θρέμματά του; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και της είπε.> Η γυναίκα συγκρατεί τον εαυτό της πάρα πολύ γρήγορα, αλλά δεν αντιλαμβάνεται οσίως, ούτε έλαβε εντελώς αληθινές υποψίες για αυτόν· διότι δεν ήταν δυνατόν να μην ωφεληθεί προς νήψη, εφόσον απολάμβανε εντελώς τους θείους λόγους.

Οι Σαμαρείτες, λοιπόν, ήταν αλλογενείς· διότι ήταν άποικοι των Βαβυλωνίων. Αναγνώριζαν όμως και οι ίδιοι ως πατέρα τους τον Ιακώβ με δύο τρόπους: διότι, καθώς κατοικούσαν σε όμορη και γειτονική προς τους Ιουδαίους χώρα, αφομοίωσαν λίγα στοιχεία από τη δική τους λατρεία, και συνήθισαν να καυχώνται για τους πατέρες των Ιουδαίων. Άλλωστε, ήταν όντως αληθές ότι οι περισσότεροι από εκείνους που κατοικούσαν στη Σαμάρεια προέρχονταν από τη ρίζα του Ιακώβ. Διότι ο Ιεροβοάμ, ο γιος του Ναβάτ, αφού συγκέντρωσε δέκα φυλές του Ισραήλ και τη μισή φυλή του Εφραίμ, αναχώρησε από την Ιερουσαλήμ κατά την περίοδο της βασιλείας του Ροβοάμ, του γιου του Σολομώντα, και αφού κατέλαβε τη Σαμάρεια, έχτισε σε αυτήν οίκους και πόλεις. <«Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Λέει προς αυτόν η γυναίκα:> «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ;». Καθώς η Σαμαρείτιδα προέβαλε αυτό το επιχείρημα σαν κάποιο μεγάλο και ακαταμάχητο πρόβλημα, ο Σωτήρας πάλι, ευφυέστατα, αποφεύγει τον κόμπο των λόγων, μη λέγοντας ξεκάθαρα ότι είναι ανώτερος, αλλά την παρακινεί να διαπιστώσει ποιος υπερέχει από την ποιότητα των ίδιων των πραγμάτων.

Γι' αυτόν τον λόγο, καταδεικνύει την ασύγκριτη διαφορά των νοητών υδάτων προς τα αισθητά και πιο γήινα, λέγοντας: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει και πάλι· ενώ εκείνος», λέει, «που θα γεμίσει από τα δικά μου ύδατα, όχι μόνο θα αποδειχθεί ανώτερος από το να διψάσει ξανά, αλλά θα αποκτήσει μέσα του μια πηγή ικανή να τον τρέφει για την αιώνια ζωή». Συνεπώς, εκείνος που δωρίζει τα μεγαλύτερα θα βρίσκεται σε ανώτερη θέση, λέει, από εκείνον που κατέχει το μικρότερο, και το κατώτερο δεν θα αποκομίσει την ίδια δόξα με εκείνο που υπερισχύει.

Διότι, όπως βεβαίως είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς, παρόλο που ο Σωτήρας μας Χριστός με πολλούς λόγους τους απομακρύνει από τις σωματικές αντιλήψεις και τους ανυψώνει μέσω της πάνσοφης διδασκαλίας σε πνευματική θεωρία, αυτοί δεν υψώνονται πάνω από τα ωφέλιμα για τη σάρκα, και ενώ ακούνε για τον άρτο που δίνει ζωή στον κόσμο, φαντάζονται ακόμη τον επίγειο, έχοντας ως θεό την κοιλιά, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, και όντας κυριευμένοι από τα πάθη της γαστέρας, ώστε δίκαια να ακούσουν ότι «η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Θα διαπιστώσεις βεβαίως ότι αυτός ο λόγος μοιάζει πάρα πολύ με τα όσα συνέβησαν με εκείνη τη γυναίκα, τη Σαμαρείτιδα. Διότι, ενώ ο Σωτήρας μας Χριστός αφιέρωσε μακρύ λόγο σε αυτήν και την εκπαίδευε για τα νοητά ύδατα, λέγοντάς της σαφώς: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι, όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ, αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», εκείνη παρασύρθηκε εξαιτίας της δυσμάθειας που την κατείχε. Και αφού εγκατέλειψε τη νοητή πηγή, χωρίς να κατανοήσει απολύτως τίποτα για αυτήν, καταλήγοντας στην παροχή των αισθητών υδάτων, λέει: «Κύριε, δώσε μου αυτό το νερό, για να μη διψώ ούτε να έρχομαι εδώ να αντλώ».

Όπως, για παράδειγμα, συνομιλούσε κάποτε με τη Σαμαρείτιδα, στην οποία υποσχέθηκε να δώσει το ζωντανό νερό. Επειδή όμως η γυναίκα δεν κατανόησε τίποτα από όσα λέχθηκαν, είπε: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ, ο οποίος μας έδωσε το πηγάδι;» Επειδή λοιπόν ο Σωτήρας ήθελε να την μεταπείσει ότι είναι ανώτερός του, και μάλιστα κατά πολύ πιο αξιόπιστος, προχωρά στη διαφορά των υδάτων, λέγοντας: «Καθένας που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι, όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Και τι συνάγεται από αυτό; Ασφαλώς την πείθει να κατανοήσει το εξής, ότι κατ' ανάγκην αυτός που χορηγεί τα ανώτερα βρίσκεται οπωσδήποτε σε ανώτερη θέση από εκείνον με τον οποίο γίνεται η σύγκριση. Κάποιον τέτοιο τρόπο καθοδήγησης και διδασκαλίας μετέρχεται και τώρα.

Διότι εκεί λέει: «Καθένας που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω δεν θα διψάσει ποτέ, αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει στην αιώνια ζωή». Εδώ δε πάλι, ανάγοντας τον σκοπό του λόγου του στην ίδια ακριβώς έννοια, λέει ότι ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.

Διότι ποιος λόγος υπάρχει πλέον σε αυτούς για την επίτευξη της αρετής; Ή ποιος είναι ο δοκιμασμένος και εκείνος που έχει ασκηθεί στο να αντιστέκεται στα πάθη της σάρκας, δηλαδή στις επιθέσεις των άτοπων ηδονών; Διότι ο νους όλων τους βρίσκεται εκτεθειμένος σαν μισοβρασμένο τεύτλο, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη. Επειδή δεν μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Έχει δε αφαιρεθεί από αυτούς η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος· άρτου όμως πάλι όχι του αισθητού, αλλά ούτε και υδάτων από αυτά που βρίσκονται σε κοινή χρήση, αλλά μάλλον εκείνου για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: «Άρτο του ουρανού τους έδωσε· άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Και για τα ύδατα λέμε ότι εννοεί τα νοητά, για τα οποία κάπου λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα αντλήσετε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του Σωτήρος». Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Κατανόησε δε με ακρίβεια τα λόγια του προφήτη. Διότι δεν είπε απλώς ότι θα αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους ο άρτος και το ύδωρ, αλλά η ισχύς του άρτου και η ισχύς του ύδατος. Και πρέπει εμείς να θεωρήσουμε ότι κάτι τέτοιο θέλει να διδάξει. Διότι εμείς, όταν μελετούμε τους ιερούς λόγους και διαβάζουμε τις θείες Γραφές και έπειτα τις κατανοούμε, δεχόμαστε την ισχύ του νοητού άρτου. «

Επειδή δε ελεήθηκαν από τον Θεό, η παροχή των πνευματικών αγαθών έγινε πλέον σε αυτούς αφθονότατη, αφού έλαβαν την ψυχωφελή τροφή. Διότι έφαγαν άρτο από τον ουρανό και ήπιαν ζωντανό νερό, για το οποίο μίλησε και ο ίδιος ο Χριστός απευθυνόμενος προς τη γυναίκα στη Σαμάρεια: «Καθένας που πίνει από το νερό τούτο θα διψάσει πάλι. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Ανέφερε δε κάπου και ο προφήτης Ησαΐας για εκείνους που δικαιώθηκαν μέσω της πίστης και υποτάσσουν τον αυχένα της διανοίας τους στα ευαγγελικά θεσπίσματα: «Αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου· άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι αστείρευτο.» Αλλά ούτε ο καύσωνας θα τους χτυπήσει, ούτε ο ήλιος. Διότι ο Χριστός έγινε προστάτης τους. Όπως ακριβώς και παλαιότερα στους υιούς του Ισραήλ είχε απλώσει από πάνω τους νεφέλη την ημέρα, και τους οδηγούσε με πύρινο στύλο τη νύχτα.

Γι' αυτό και ο ίδιος συνομιλούσε με τους Ιουδαίους, και μάλιστα τους καλούσε κοντά του λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.» Απευθύνοντας δε τον λόγο προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, πάλι λέει τα εξής: «Καθένας που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει ξανά. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Επομένως, εάν κάποιος διψά, λέει, ας προσέλθει στον Χριστό, και μάλιστα ας πιει λαμβάνοντας άφθονη την παρηγορία μέσω του Αγίου Πνεύματος, καθώς και τη χάρη και την πλέον καθαρή μυσταγωγία. Και θα τα λάβει όχι αγοράζοντάς τα με χρήματα, αλλά μάλλον απολαμβάνοντας την πλουσιότατη γενναιοδωρία εκείνου που τον καλεί. Προσερχόμενοι δε, λέει, δηλαδή βαδίζοντας και μεταπηδώντας σαν από έναν τόπο σε έναν άλλο, τουτέστιν από την πλάνη προς την επίγνωση της αλήθειας, αγοράστε και πιείτε χωρίς χρήματα και αντίτιμο. Πώς λοιπόν αγοράζουν, και τα λαμβάνουν δωρεάν και χωρίς χρήματα; Διότι δεχόμαστε τη χάρη από τον Χριστό ως αντάλλαγμα της πίστης, χωρίς να καταθέτουμε τίποτα από τα πρόσκαιρα και φθαρτά («Διότι είπα στον Κύριό μου», λέει, «Εσύ είσαι ο Κύριός μου, διότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου»), αλλά προσκομίζοντας στον Χριστό την ομολογία της πίστης σε αυτόν στη θέση δώρων και τιμημάτων.

Και πάλι: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για ζωή αιώνια». Τέτοιοι λέμε ότι είναι οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, και όσοι κηρύττουν τον θείο λόγο, αφενός διότι βρίσκονται σε καλή κατάσταση όσον αφορά τη δογματική ακρίβεια, και αφετέρου διότι αποκαλύπτουν τον δρόμο της λαμπρότητας στα έργα. Και τα οστά σου, λέει, θα βλαστήσουν σαν χορτάρι, και θα παχύνουν, και θα κληρονομήσουν γενεές γενεών. Φαίνεται ότι σε αυτά φανερώνει το μυστήριο της αναστάσεως· διότι τότε θα αναστηθεί το σώμα, όπως ακριβώς το χορτάρι στον αγρό, που κατά την εποχή του χειμώνα μαραίνεται και κλείνει, αλλά όταν γελάσει η ανοιξιάτικη καλοκαιρία, αναφύεται πάλι και κατά κάποιον τρόπο επιστρέφει στη φυσική του ωραιότητα. Αφού λοιπόν βλαστήσουν σαν χορτάρι τα οστά, θα παχύνουν, λέει, προφανώς με τη ζωοποιό χάρη που προέρχεται από τον Θεό. Διότι κάπου ψάλλει και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», δηλαδή αυτών που βρίσκονται πάνω στη γη.

«Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου, διότι σε εσένα υπάρχει πηγή ζωής». Και ο ίδιος μάλιστα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονόμασε ζωοποιό νερό το Πνεύμα που εκχέεται από τον Πατέρα μέσω αυτού, όταν συνομιλούσε με τη γυναίκα στη Σαμάρεια. Διότι είπε: «Αν ήξερες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει, 'Δώσε μου να πιω', εσύ θα τον παρακαλούσες, και θα σου έδινε ζωντανό νερό»· και πάλι: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει ξανά. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ εις τον αιώνα». Επομένως, σαν από πηγή ή ποταμό, δηλαδή τον Θεό και Πατέρα, το ζωοποιό νερό είναι ο Υιός· ζωογονεί τα πάντα, και «σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Και αυτό πάλι ο Θεός μας το φανερώνει μέσω τύπων, και το καθιστά γνωστό σαν μέσα από μικρά ακόμη παραδείγματα, λέγοντας τα εξής στον πάνσοφο Μωυσή: «Και θα πάρεις νερό από τον ποταμό, και θα το χύσεις πάνω στη γη». Διότι με τον ποταμό, όπως είπα, πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ σωστά τη φύση του Πατέρα, ενώ με το νερό τον Υιό που γεννήθηκε από αυτόν κατά φύση. Αυτό ακριβώς το νερό από τον ποταμό αναμείχθηκε με τη γη· «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα» σύμφωνα με την κατ' οικονομίαν ένωση. Και το ότι, εφόσον έγινε μία φορά άνθρωπος, επρόκειτο με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε να πεθάνει σαρκικά για εμάς, το υπέδειξε λέγοντας: «Και το νερό που θα πάρεις από τον ποταμό, θα γίνει αίμα πάνω στην ξηρά».

2. Με το ύδωρ παρομοιάζει τον θείο λόγο η θεόπνευστη Γραφή. Διότι, όπως ακριβώς το αισθητό ύδωρ είναι ζωοποιό για τα σώματα, έτσι και ο θείος λόγος, αν εισχωρήσει στον νου, θα τον ωφελήσει σε μέγιστο βαθμό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός, απευθυνόμενος στα πλήθη των Ιουδαίων, αναφωνούσε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει». Και προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια είπε: «Ο καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό, θα διψάσει και πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Μόλις, λοιπόν, οι Ισραηλίτες εγκατέλειψαν τη θεομίσητη λατρεία των Αιγυπτίων, άλλαξαν φρόνημα με σκοπό να εκπληρώνουν όσα επιθυμεί ο Θεός. Αλλά επειδή δεν είχαν ακόμη διαπαιδαγωγηθεί με τους άνωθεν νόμους ούτε είχαν γευθεί τα νοητά ύδατα, είχαν μέσα τους τον νου σχεδόν ξηρό και διψασμένο. Έπειτα, φθάνουν τελικά στη Μερρά· αλλά δεν μπορούσαν να πιουν νερό, επειδή ήταν πικρό.

Και η πίστη τους ως προς αυτά δεν βρισκόταν σε παραφωνία με τη φωνή του Ευαγγελίου. Διότι έλεγε ο διάβολος στο όρος: «Πες σε αυτόν τον λίθο να γίνει άρτος», και αποκρινόμενος ο Ιησούς του είπε: «Είναι γραμμένο ως εξής: Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο του Θεού»· και πάλι σε άλλο σημείο, αποκρινόμενος προς τη Σαμαρείτιδα γυναίκα, ο Ιησούς είπε: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· εκείνος όμως που θα πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα· αλλά το νερό που θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει σε ζωή αιώνια». Έτσι τρέφονταν οι αγιότατοι, με ένα τέτοιο διαρκές και αληθινά καλό ποτό, παρόμοιο με την πηγή προς την οποία έσπευδαν· αυτός ο ψαλμός, αυτός ο έπαινος τους είχε κάνει να απολαύσουν περισσότερο τον παράδεισο, και περισσότερο επιθυμούσαν να αντλήσουν από την άγια πηγή. Έπειτα από αυτά, επειδή είχε έλθει ο καιρός να σπεύσει η ψυχή στους οικείους τόπους προς τον Θεό τους, την παρέδωσαν γεμάτη από πολλούς ύμνους και επαίνους προς τον Θεό, αποδίδοντάς την πεντακάθαρη. Όταν αυτά αναγγέλθηκαν στον δούκα, εκείνος διέταξε το τείχος που είχε οικοδομηθεί για τη φρούρησή τους να μετατραπεί σε τάφο· εμείς δε οι Χριστιανοί ας αναπέμψουμε δόξα στον Πατέρα, και στον Υιό, και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι δεν ευαγγελίζεται τη χαρά σε τόπους άψυχους και αναίσθητους, αλλά μέσω της ερήμου μιλάει αλληγορικά για την αυχμηρή και αστόλιστη ψυχή, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ όταν λέει: «Η ψυχή μου ενώπιόν σου είναι σαν γη άνυδρη», και πάλι: «Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και αλλού στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει», και προς τη Σαμαρείτιδα: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ τούτο θα διψήσει και πάλι, όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψήσει εις τον αιώνα». Έτσι και η τιμή του Καρμήλου δίδεται στην ψυχή που παρουσιάζει ομοιότητα προς την έρημο, και αυτή είναι η χάρις δια του Πνεύματος. Διότι, επειδή ο μεν Ηλίας κατοικούσε στον Κάρμηλο (και το όρος κατέστη ονομαστό και ένδοξο εξαιτίας της αρετής εκείνου που το κατοικούσε), ο δε Ιωάννης ο Βαπτιστής, ακτινοβολώντας με το πνεύμα του Ηλία, αγίαζε τον Ιορδάνη, για τον λόγο αυτό ο προφήτης προανήγγειλε ότι η τιμή του Καρμήλου πρόκειται να δοθεί στον ποταμό.

Αυτό, λέγει, είναι «το ύδωρ το υπεράνω του στερεώματος», για το οποίο, λέγει, μίλησε ο Σωτήρας: «αν ήξερες ποιος είναι αυτός που ζητά, εσύ θα ζητούσες από αυτόν και θα σου έδινε να πιεις ζωντανό ύδωρ που αναβλύζει». Σε αυτό το ύδωρ, λέγει, έρχεται κάθε φύση επιλέγοντας τις δικές της ουσίες, και προσελκύεται σε κάθε φύση από το ύδωρ αυτό ό,τι της είναι οικείο, λέγει, ισχυρότερα από ό,τι ο σίδηρος στη μαγνητική λίθο, ο χρυσός στο οστό του θαλάσσιου γερακιού και το άχυρο στο ήλεκτρο. Και αν κάποιος, λέγει, είναι «τυφλός εκ γενετής» και δεν έχει δει «το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», μέσω ημών, λέγει, ας αναβλέψει και ας δει σαν μέσα από έναν παράδεισο κατάφυτο και γεμάτο σπόρους ένα ύδωρ να διέρχεται μέσα από όλα τα φυτά και τα σπέρματα, και θα δει ότι από ένα και το αυτό ύδωρ η ελιά επιλέγει και αντλεί το έλαιο, η άμπελος τον οίνο και καθένα από τα άλλα φυτά σύμφωνα με το είδος του. Είναι δε, λέγει, εκείνος ο άνθρωπος στερημένος τιμής μέσα στον κόσμο, και πολύτιμος από εκείνους που δεν γνωρίζουν για εκείνους που δεν τον γνωρίζουν, «λογιζόμενος ως σταγόνα από κάδο». Τέτοιοι είμαστε, λέγει, εμείς οι πνευματικοί, που επιλέγουμε από το «ζων ύδωρ» του Ευφράτη, ο οποίος ρέει στο μέσο της Βαβυλώνας, ό,τι μας είναι οικείο, εκείνοι που οδεύουμε διά της αληθινής πύλης, η οποία είναι ο μακάριος Ιησούς.

Διότι όποιος πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι, λέγει· ενώ όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα. Βλέπεις πώς καθοδηγεί τη γυναίκα από τα αισθητά στα νοητά; Έτσι κάνουμε και εμείς, και ανεβαίνουμε από τα κάτω προς τα πάνω, ώστε να γίνει ο λόγος σαφέστερος. Γι' αυτό, συζητώντας περί αρχής, δεν αναφερθήκαμε στην πνευματική αρχή, αλλά στην αισθητή, ώστε από αυτήν να σας καθοδηγήσουμε προς εκείνην. Ακούσατε πόσες βιοτικές αρχές απαριθμήσαμε, και πώς άλλες μεν είναι μεγαλύτερες, άλλες δε μικρότερες, και πώς η αρχή των υπάτων, σαν κορυφή και κεφαλή, βρίσκεται πάνω από όλες· ας δούμε και τις πνευματικές αρχές. Υπάρχει πνευματική αρχή, η αρχή της προφητείας· υπάρχει άλλη αρχή, του ευαγγελισμού, υπάρχει του ποιμένα, υπάρχει του διδασκάλου, υπάρχει των χαρισμάτων, υπάρχει των ιαμάτων, υπάρχει της ερμηνείας των γλωσσών.

Δες τη σοφία του Δεσπότου· δες την επιείκεια του Διδασκάλου. Δεν της είπε: «Ναι, εγώ είμαι ανώτερος από τον πατέρα σας τον Ιακώβ». Ούτε της είπε, όπως είπε στους Ιουδαίους: «Πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· ή πάλι όπως έλεγε: «Αλήθεια σας λέω, ότι πολλοί βασιλιάδες και δίκαιοι μαζί με τους προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν». Τίποτα από αυτά δεν είπε στη γυναίκα, αλλά καταστέλλει την αντιπαράθεση σχετικά με τον πατριάρχη, και μέσα από τα προφανή καθιστά την επιχειρηματολογία του πιο ισχυρή. Διότι, αν της έλεγε: «Ναι, είμαι ανώτερος από τον Ιακώβ· επειδή εκείνος δέχθηκε την ευλογία από εμένα, και εγώ του την παρείχα», πολύ γρήγορα εκείνη, μην μπορώντας να αντικρίσει τέτοιο ύψος αποκαλύψεων, θα είχε τραπεί σε φυγή. Τίποτα λοιπόν από αυτά δεν της είπε, αλλά μέσα από τα ορατά καθιστά το ζήτημα σαφές και αδιαμφισβήτητο. Διότι, τι της λέει; «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα· αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή».

Δεν της αποκάλυψε εξ αρχής το κάλλος της θεότητας, ούτε της έδωσε υποσχέσεις για μεγάλα αγαθά, ούτε της ανακοίνωσε ότι Εκείνος είναι ο δημιουργός του Ιακώβ· αλλά διεγείρει την όρεξη της ψυχής της σε επιθυμία, λέγοντάς της: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που θα του δώσω εγώ, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Άφησε κατά μέρος την αντιπαράθεση για τα πρόσωπα και προχώρησε πλέον στην αφθονία των χαρισμάτων· μάλλον δε απέδειξε την υπεροχή Του έναντι εκείνων μέσα από το ίδιο το πράγμα. Τι λέει, λοιπόν, η γυναίκα; «Κύριε, δώσε μου αυτό το νερό, για να μη διψώ και να μην έρχομαι εδώ να αντλώ». Είδες πόσο γρήγορα πίστεψε ότι το νερό που δίνει ο Χριστός δεν προκαλεί πλέον δίψα; «Κύριε, δώσε μου αυτό το νερό, για να μη διψώ και να μην έρχομαι εδώ να αντλώ». Λίγο-λίγο ο Χριστός τη διήγειρε στην επιθυμία των πνευματικών του ναμάτων. Πίστεψε ότι υπάρχει νερό που, όταν πίνεται, δεν προκαλεί δίψα· και όταν το μεταλαμβάνει κανείς, εξαφανίζει το χρεόγραφο των αμαρτιών.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΒ΄. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και της είπε: Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για ζωή αιώνια.

Η γυναίκα όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά βγάζει το συμπέρασμά της από εκεί που θέλει ο Χριστός, από την απόδειξη των έργων. Διότι και ο Ίδιος με βάση αυτά κρίνεται, λέγοντας τα εξής: «Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μη με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα». Έτσι και η γυναίκα οδηγείται στην πίστη. Γι' αυτό και Εκείνος, όταν άκουσε: «Μήπως είσαι εσύ μεγαλύτερος από τον πατέρα μας Ιακώβ;», αφήνοντας κατά μέρος τον Ιακώβ, συζητά για το νερό λέγοντας: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι»· και κάνει τη σύγκριση όχι απορρίπτοντάς το, αλλά με βάση την υπεροχή. Διότι δεν λέει ότι το νερό αυτό δεν είναι τίποτα, ούτε ότι είναι ευτελές και αξιοκαταφρόνητο· αλλά διατυπώνει αυτό που και η ίδια η φύση μαρτυρεί: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα». Είχε ακούσει η γυναίκα προηγουμένως για «ζωντανό νερό», αλλά δεν το είχε κατανοήσει. Επειδή δηλαδή «ζωντανό νερό» ονομάζεται και το αέναο και εκείνο που αναβλύζει συνεχώς, χωρίς να διακόπτεται η ροή των πηγών, η γυναίκα νόμισε ότι αναφερόταν σε αυτό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, κάνοντας πλέον πιο σαφές σε αυτήν εκείνο που της έλεγε, και αναδεικνύοντας την υπεροχή μέσα από τη σύγκριση, πρόσθεσε λέγοντας: «Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα»· δείχνοντας μέσα από αυτό, όπως είπα, την υπεροχή, καθώς και μέσα από όσα ειπώθηκαν στη συνέχεια· διότι το αισθητό νερό δεν διαθέτει κανένα από αυτά τα γνωρίσματα. Ποια είναι όμως αυτά που ακολουθούν;

Αυτός, λοιπόν, στο δέκατο πέμπτο βιβλίο του «Περί Τριάδος» λέει: «Το Άγιο Πνεύμα, επειδή εκπορευόταν με τέτοιο τρόπο ώστε να επρόκειτο να δοθεί, ήταν ήδη δώρο· και πριν ακόμη υπάρξει αυτός στον οποίο θα δινόταν· διότι με άλλη έννοια νοείται κάτι που λέγεται δώρο, και με άλλη όταν λέγεται ότι έχει δωρηθεί· γιατί δώρο μεν μπορεί να είναι και πριν δοθεί, αλλά δωρημένο πριν να δοθεί σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να λέγεται». Και πάλι: «Στις Γραφές το Πνεύμα είναι δώρο Θεού, και σε πολλά σημεία λέγεται ότι δωρίζεται, όπως λέει ο Χριστός στα Ευαγγέλια: "Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πίνει". "Εκείνος που πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του"· και ο ευαγγελιστής, επεξηγώντας το αυτό, προσθέτει αμέσως: "Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν· γιατί δεν υπήρχε ακόμη το Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί"· και συνομιλώντας με τη Σαμαρείτιδα, λέει τα εξής: "Αν γνώριζες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει, δώσε μου να πιω, εσύ θα του το είχες ζητήσει, και εκείνος θα σου είχε δώσει ζωντανό νερό". Και λίγο μετά: "Καθένας που πίνει από το νερό τούτο, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα· αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή"».

Για να το πούμε συνοπτικά, αν εκείνος που κατά την υπόσταση είναι και προβολέας και γεννήτορας, είναι εξάπαντος και πηγή, τότε εκείνος που δεν είναι πηγή κατά την υπόσταση, δεν είναι ούτε προβολέας ούτε γεννήτορας. Αυτό δε έχει τεθεί ολοφάνερα, ότι δηλαδή δεν μπορεί ο Υιός να ονομάζεται πηγή του αγίου Πνεύματος ως προς το αίτιο. Εάν δε, επειδή το Πνεύμα λέγεται ύδωρ ζωής και ο Υιός ζωή, φαίνεται ότι προέρχεται και από τον Υιό ως από πηγή, ο λόγος είναι απλός: ότι και το όνομα της ζωής είναι εξίσου κοινό και στα τρία πρόσωπα, στον Πατέρα, τον Υιό και το Πνεύμα. Και βέβαια η Γραφή δεν αποκαλεί ύδωρ ζωής μόνο το άγιο Πνεύμα, δηλαδή το ίδιο το πρόσωπο του Πνεύματος, αλλά και τη χάρη του Πνεύματος. Διότι λέγει ο μεν θείος Κύριλλος στην ερμηνεία του στον ευαγγελιστή Ιωάννη, εξηγώντας το «κάθε ένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι», «πρέπει να γνωρίζουμε ότι εδώ ο Σωτήρας αποκαλεί νερό τη χάρη του αγίου Πνεύματος· της οποίας εάν κάποιος γίνει μέτοχος, θα έχει στο εξής μέσα του να αναβλύζει η χορηγία των θείων διδαγμάτων». Και ο θείος Χρυσόστομος στην ερμηνεία του ίδιου ρητού αναφέρει: «τη χάρη του Πνεύματος η Γραφή πότε την ονομάζει φωτιά και πότε νερό, δείχνοντας ότι αυτά τα ονόματα δεν ανήκουν στην ουσία, αλλά στην ενέργεια· διότι το άγιο Πνεύμα δεν συγκροτήθηκε από διαφορετικές ουσίες, όντας αόρατο και μονοειδές».

Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, ακόμη και αν αποκτήσει κανείς όλα τα αγαθά αυτής της ζωής, δεν υπάρχει κανένας κορεσμός, και τίποτε δεν ανακόπτει την επιθυμία, αλλά συνεχίζουμε να διψούμε σαν να μην έχουμε απολαύσει τίποτε από όσα ποθούσαμε. Διότι η δίψα των ανθρώπινων ψυχών έχει ανάγκη από κάποιο άπειρο νερό· αυτός ο κόσμος όμως, επειδή είναι πεπερασμένος, πώς θα μπορούσε να την ικανοποιήσει; Και αυτό ακριβώς υπαινίσσεται ο Κύριος όταν λέει προς τη Σαμαρείτιδα: «Εκείνος που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που θα του δώσω εγώ, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα». Διότι αυτό είναι το νερό που καταπαύει την επιθυμία των ανθρώπινων ψυχών· «Θα χορτάσω, λέει, όταν θα μου φανερωθεί η δόξα σου». Διότι, όπως ακριβώς ο οφθαλμός πλάστηκε τέτοιος ώστε να προσαρμόζεται στο φως, και η ακοή στους ήχους, και το κάθε τι σε ό,τι του ταιριάζει· έτσι και η επιθυμία της ψυχής στρέφεται αποκλειστικά και μόνο προς τον Χριστό· και αυτό είναι το κατάλυμά της, επειδή και το αγαθό και η αλήθεια και το κάθε τι που αποτελεί αντικείμενο έρωτα, είναι μόνο Αυτός.

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

Ο δε Σωτήρας, γνωρίζοντας να οικονομεί τα πάντα με σοφία, επειδή γνώριζε ότι το να εξυψώσει τα των Ιουδαίων και το να πει άμεσα ότι είναι «μεγαλύτερος» θα ενοχλούσε εύκολα, και καθώς τότε η διάνοια της γυναίκας κατεχόταν από αντίθετες προκαταλήψεις και δεν φανταζόταν προς το παρόν τίποτα υψηλότερο από τα αισθητά, αυτό λοιπόν το αποθησαυρίζει στη σιωπή. Εξάλλου, θα ήταν μικροπρέπεια και ανάξιο της μεγαλειότητας του Ιησού το να διακηρύσσει ότι ο δεσπότης είναι μεγαλύτερος από τον δούλο —διότι η διαφορά κατά τη σύγκριση δεσπότη προς δούλο μάλλον τιμά τον δούλο με τη δεύτερη θέση παρά μεγαλύνει τον δεσπόζοντα με την πρώτη— γι' αυτό λοιπόν αυτά τα αφήνει στη σιωπή, και παρουσιάζει τη σκέψη του με άλλα λόγια, τα οποία μπορούν εξίσου να αποδείξουν αυτό το γεγονός, αλλά συγχρόνως αποφεύγουν τη μικρολογία και είναι πιο κατάλληλα για να καταπραΰνουν την ακοή. Διότι δεν εισάγει ο ίδιος τη σύγκριση και τη διαφορά ως προς τη δόξα, αλλά παρακινεί τη γυναίκα να συμπεράνει την αξεπέραστη υπεροχή του μέσα από όσα πρόκειται να ειπωθούν. Γι' αυτό και λέει: «Εκείνος που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα».

«Διότι όποιος πίνει από αυτό το νερό, καθημερινά θα διψά και πάλι· το νερό όμως που εγώ θα δώσω σε όσους φλέγονται από την πίστη, θα προσφέρει δροσιά από τη δίψα· διότι το ρεύμα αυτό θα γίνει μέσα σε όσους το πιουν πηγή αθανασίας, που θα αναβλύζει και θα πηγάζει την αιώνια ζωή· διότι αυτό έλαβαν παλαιότερα στην έρημο οι Εβραίοι, αλλά δεν βρήκαν αγαλλίαση και απολύτρωση.» Με αυτά τα λόγια άναψε η δίψα της Σαμαρείτιδας, και η τάξη αντιστράφηκε: διότι εκείνη που προηγουμένως πότιζε τώρα διψούσε, και εκείνος που διψούσε εξ αρχής τώρα ποτίζει.

Διότι, «αν γνώριζες», λέει προς τη Σαμαρείτιδα ο ίδιος ο Χριστός, η αστείρευτη πηγή της ζωής, «ποιος είναι αυτός που σου λέει: Δώσε μου να πιω, εσύ θα του ζητούσας και θα σου έδινε ύδωρ ζων» και «καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Ο άγιος λάκκος, η Παναγία Παρθένος, επρόκειτο αργότερα να κυοφορήσει και να γεννήσει· διότι αυτό που τελούνταν ήταν προφητεία και προτύπωση του Χριστού, του ζωντανού νερού που πηγάζει ζωή σε όλους, και του νοητού λάκκου που Τον κυοφόρησε και Τον γέννησε δίχως ρεύση, δηλαδή της άφθορης Παρθένου, γεγονός που ο Δαβίδ επιθυμούσε και λαχταρούσε διπλά να δει με τα αισθητά του μάτια, αφενός ως λαμπρότατος προφήτης και αφετέρου ως ενάρετος δίκαιος· και φλεγόμενος από την επιθυμία έλεγε: «Ποιος θα με ποτίσει νερό από τον λάκκο που βρίσκεται στη Βηθλεέμ, κοντά στην πύλη;». Και εξαιτίας αυτού παρομοιαζόμαστε με εκείνους που Τον έβλεπαν τότε με τα σαρκικά και τα νοητά τους μάτια. Το ίδιο το ζωντανό νερό, ο Χριστός, συνομιλώντας έλεγε: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε και δεν τα άκουσαν».

Ω, τι παράξενο και θαυμαστό μυστήριο, αδελφοί. Και μην το απιστήσετε αυτό· διότι αυτός ο λόγος δεν είναι μόνο δικός μου ούτε συνέβη μόνο σε εμένα, αλλά άκου τον ευαγγελιστή Ιωάννη, τι λέει για το νερό αυτό, ή μάλλον τον ίδιο τον Υιό και Λόγο του ζωντανού Θεού, από τον οποίο και ο Ιωάννης πλούτισε τον λόγο του: «Όποιος πίνει, λέει, από το νερό αυτό —δηλαδή το αισθητό—, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ, αλλά θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Και ερμηνεύοντας αυτό ο ευαγγελιστής λέει: «Αυτό το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Διότι, μέσω αυτού του νερού, η πονηριά ξεπλένεται από την ψυχή σαν ρύπος· χωρίς δε αυτό, ακόμη κι αν κοπιάσει κανείς πολύ, δεν θα ωφεληθεί σε τίποτα. Γι' αυτόν τον λόγο και επειδή εμείς δεν μπορούμε καθόλου να κρύψουμε το τάλαντο του Δεσπότη μας και να μην αναγγείλουμε τη δωρεά του Θεού που έγινε σε εμάς, φανερά ομολογούμε το έλεος του Θεού, ότι δηλαδή εμείς οι ανάξιοι γεμίσαμε άπληστα από το νερό που λάβαμε μέσω του πατέρα μας από τον Θεό και χορτάσαμε αχόρταγα προς δόξα του αγίου ονόματός του, και σύμφωνα με τις δυνάμεις μας, ως έσχατοι και αχρείοι, δοξάσαμε και τώρα δοξάζουμε τον Θεό, αυτόν που δόξασε τον άγιο πατέρα μας και, μέσω του πατέρα μας, εμάς τους ταπεινούς και αναξίους.

Αποκρίθηκε ο Ιησούς και της είπε: Καθένας που πίνει από το νερό αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ στον αιώνα, αλλά το νερό που θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για ζωή αιώνια.

Λέγει προς αυτόν η γυναίκα: «Κύριε, δώσε μου αυτό το ύδωρ, για να μη διψώ, ούτε να έρχομαι εδώ να αντλώ.» Θεωρεί τον Ιακώβ πατέρα της, συνδέοντας τον εαυτό της με την ιουδαϊκή ευγένεια της καταγωγής. Παρατήρησε, επίσης, τη σύνεση της γυναίκας, πώς αμέσως από τη διαφορά των υδάτων συμπεραίνει και τη διαφορά εκείνων που τα προσφέρουν. Διότι αν, λέγει, δώσεις τέτοιο ύδωρ, οπωσδήποτε είσαι ανώτερος από τον Ιακώβ, ο οποίος μας έδωσε το παρόν ύδωρ. Το δε «Και ο ίδιος ήπιε από αυτό» αποτελεί έπαινο της γλυκύτητας του ύδατος. Διότι τόσο πολύ, λέγει, άρεσε στον πατριάρχη η πηγή, ώστε και ο ίδιος ήπιε, και οι υιοί του. Το ότι δε ήπιαν και τα κοπάδια του, είναι ενδεικτικό της αφθονίας του ύδατος. Διότι όχι μόνο, λέγει, είναι γλυκύ το ύδωρ, και τόσο γλυκύ ώστε και ο Ιακώβ ήπιε από αυτό, αλλά είναι και άφθονο, και σε τέτοιο βαθμό, ώστε να επαρκέσει και για το πλήθος των ποιμνίων του πατριάρχη. Όταν δε η γυναίκα είπε το, «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας;», ο Κύριος δεν λέγει φανερά ότι, Ναι, είμαι ανώτερος, για να μη φανεί ότι καυχάται, εφόσον δεν είχε δώσει ακόμη απόδειξη της δικής Του δυνάμεως· με όσα όμως λέγει, το αποδεικνύει: «Διότι εκείνος που πίνει από το ύδωρ αυτό, θα διψάσει πάλι· ενώ εκείνος που θα πιει από το δικό μου, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ.» Επομένως, εάν θαυμάζεις τον Ιακώβ που έδωσε το ύδωρ αυτό, πολύ περισσότερο πρέπει να θαυμάσεις εμένα, που προσφέρω το πολύ καλύτερο ύδωρ. Διότι το ύδωρ που εγώ δίδω, γίνεται πηγή ύδατος που διαρκώς και αδιάκοπα αυξάνεται.