Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:16

<Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς.> Πάλι μόνο τα συνηθισμένα και λέει και φαντάζεται, και δεν κατανοεί απολύτως τίποτα από όσα λέγονται. Αλλά νομίζει ότι θα αποκτήσει όλη τη γενναιοδωρία του Σωτήρα μας με το να απαλλαγεί από μικρούς κόπους, και καθορίζει το μέτρο της χάριτος του Θεού με το να μη διψάει πλέον, μη δεχόμενη ούτε καν ως απλές έννοιες τα υψηλότερα νοήματα. <Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ.> Θα ήταν λοιπόν σωστό και καθόλου ψευδές να πει κανείς, ότι τα μυαλά των γυναικών είναι κάπως θηλυκά, και ότι μαλθακός νους κατοικεί στις γυναίκες, μην έχοντας καμία ικανότητα να κατανοήσουν κάτι γρήγορα. Ενώ η φύση των ανδρών είναι κάπως πιο ευμαθής και πολύ πιο έτοιμη για συλλογισμούς, έχοντας τον νου σε εγρήγορση για νήψη και, για να το πω έτσι, θερμό και ανδροπρεπή. Για αυτόν τον λόγο, νομίζω, την παρότρυνε να καλέσει τον άνδρα της, ελέγχοντάς την διακριτικά πως η καρδιά της ήταν μεν εντελώς αμαθής και ακατάλληλη για λόγους σοφίας, ενώ ταυτόχρονα οικονομούσε και κάτι άλλο άριστο μαζί με αυτό. <Λέγει σε αυτόν η γυναίκα: Δεν έχω άνδρα. Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς: Καλά είπες ότι δεν έχω άνδρα, διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτόν που έχεις τώρα δεν είναι άνδρας σου. Αυτό που είπες είναι αλήθεια. Λέγει σε αυτόν η γυναίκα.> Σε ποιον, λοιπόν, δεν θα ήταν ολοφάνερο ότι ο Σωτήρας δεν αγνοούσε βέβαια πως ήταν στερημένη από νόμιμο σύζυγο, αλλά χρησιμοποίησε την αναζήτηση του ανύπαρκτου άνδρα ως πρόφαση για να αποκαλύψει τα κρυμμένα;

Πρέπει να γνωρίζουμε από αυτό, ως εν τύπω πάλι και γραφή, ότι εάν περιφρονήσουμε τα πολύ μικρά και σωματικά, θα λάβουμε από τον Θεό πολλαπλάσια και ανώτερα αγαθά. Διότι τι είναι το νερό από τη γη, σε σύγκριση με την άνωθεν σύνεση; <Και λέγει στους ανθρώπους: Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο που μου είπε όλα όσα έπραξα· μήπως αυτός είναι ο Χριστός;> Ω, τι παράδοξη μεταβολή, ω, τι μεγάλη όντως και θεοπρεπής ισχύς που διαφαίνεται στο ανέκφραστο θαύμα. Έγινε πλέον τεχνίτρια στους λόγους και μυσταγωγός, αυτή που στην αρχή δεν καταλάβαινε τίποτα από όσα λέγονταν, και γι' αυτό δικαίως άκουσε το «Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ». Διότι δες πώς έντεχνα διεξήγαγε τη συζήτηση με τους Σαμαρείτες. Δεν λέει αμέσως ότι βρήκε τον Χριστό, ούτε εισάγει από την αρχή στις διηγήσεις της τον Ιησού· διότι διαφορετικά θα την απέρριπταν δικαίως, επειδή θα υπερέβαινε κατά πολύ το μέτρο των λόγων που της ταίριαζαν, βρίσκοντας ακροατές που δεν αγνοούσαν τον τρόπο ζωής της. Προετοιμάζει λοιπόν τον δρόμο διευκολύνοντας με το θαύμα, και αφού τους κατέπληξε εκ των προτέρων με το παράδοξο γεγονός, καθιστά κατά κάποιον τρόπο πιο ομαλή την οδό προς την πίστη. «Ελάτε και δείτε» λέει συνετά, σχεδόν φωνάζοντας με ακόμη πιο θερμή φωνή: «Θα αρκέσει και μόνο η θέα για να πιστέψετε, και θα σας δώσει πλήρη βεβαιότητα όταν παραβρεθείτε, με πιο αξιόλογα θαύματα».

Κύριε, δώσε μου αυτό το νερό, για να μη διψάσω, ούτε να έρχομαι εδώ να αντλώ. Της λέει ο Ιησούς: Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ. Εάν, λέγει, τον έχεις κοινωνό στη συζυγική ένωση, ας γίνει κοινωνός και της πίστεως· μη λαμβάνεις μόνο εσύ τη δωρεά αυτών των πνευματικών χαρισμάτων. Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ. Διότι γι' αυτόν τον λόγο ήρθα, όχι για να σώσω μόνο την Εύα διά της αειπαρθένου και Θεοτόκου Μαρίας, αλλά για να επαναφέρω και τον άνδρα, μέσω εμού, πάλι στον παράδεισο. Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ. Ορθά, αγαπητοί, και ο διδάσκαλος της οικουμένης Παύλος, ακολουθώντας τον ίδιο κανόνα, έγραφε στους Κορινθίους λέγοντας: Διότι, τι γνωρίζεις, γυναίκα, εάν θα σώσεις τον άνδρα σου; Προς το παρόν, όμως, ας ασχοληθούμε με τα προκείμενα. Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ. Του απαντά η γυναίκα: Δεν έχω άνδρα.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Διότι η υπόσχεση αφορούσε πνευματικά και όχι ορατά πράγματα. Γι' αυτό, αφού εξύψωσε τον νου της με τις υποσχέσεις, επιμένει ακόμη σε λόγια που αφορούν τα αισθητά, επειδή εκείνη δεν μπορούσε ακόμη να κατανοήσει την ακρίβεια των πνευματικών εννοιών. Διότι, εάν της έλεγε: «Εάν πιστέψεις σε εμένα, δεν πρόκειται να διψάσεις», δεν θα κατανοούσε τα λεγόμενά του, αφού δεν γνώριζε ποιος είναι αυτός που της μιλούσε, ούτε για ποια δίψα της έκανε λόγο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν έπραξε το ίδιο και με τους Ιουδαίους; Επειδή εκείνοι είχαν δει πολλά σημεία, ενώ αυτή δεν είχε δει κανένα σημείο, αλλά πρώτα άκουσε τα λόγια του. Γι' αυτό, λοιπόν, αποκαλύπτει τη δύναμή του μέσω της προφητείας και δεν προβαίνει αμέσως στον έλεγχο, αλλά τι λέει; «Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ». Εκείνη του λέει: «Δεν έχω άνδρα». Της απαντά ο Ιησούς: «Καλά είπες ότι "Δεν έχω άνδρα"· διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτός που έχεις τώρα δεν είναι άνδρας σου. Αυτό το είπες αληθινά». Του λέει η γυναίκα: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης».

Ιω. 4, 16 Ποια λογική ακολουθία έχει το να λέει ο Δεσπότης, ενώ η Σαμαρείτιδα ζητά «το ζωντανό νερό»: «πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου»; Πολύ μεγάλη, βέβαια. Διότι, επειδή το να λάβει κανείς εκείνο «το ζωντανό νερό» δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω της πίστης στον Χριστό, της λέει: «πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου», ώστε, μέσα από την απάντηση της γυναίκας και την πρόγνωση του Χριστού σε σχέση με την απάντησή της, αφού θαυμάσει η γυναίκα να αναγνωρίσει τον Δεσπότη και να πιστέψει, και έχοντας αναγνωρίσει και πιστέψει, να αξιωθεί του αιτήματός της, δηλαδή να λάβει το ζωντανό νερό. Διότι έμαθε από αυτή τη συνομιλία ότι αυτός είναι ο προσδοκώμενος Μεσσίας. Κήρυξε στους κατοίκους της πόλης ότι αυτός «είναι ο Χριστός»· διότι το «μήπως αυτός είναι ο Χριστός;» δεν το λέει επειδή διστάζει (και αυτό αποδεικνύεται από τη μεγάλη της προθυμία και από το ότι συγκαλεί την πόλη για να τον δουν), αλλά λέει «μήπως αυτός είναι ο Χριστός;», ώστε να μην το πει ευθέως και κατηγορηματικά και φανεί σε κάποιους δυσάρεστο από την πρώτη στιγμή. Κήρυξε, λοιπόν, ότι αυτός «είναι ο Χριστός». Είχε μέσα από αυτό το ζωντανό νερό που αναζητούσε, το οποίο την καθάριζε από την αμαρτία, την ανακούφιζε από εκείνη τη φλεγμονή των παθών και την εισήγαγε στην αιώνια ζωή. Και από πού τα επέτυχε αυτά;

Ή είναι φανερό από το ότι ο Δεσπότης είπε: «Πήγαινε να φωνάξεις τον άνδρα σου»· διότι αυτός ο λόγος έγινε η αρχή για να αποκτήσει επίγνωση και να πιστέψει η γυναίκα ότι αυτός «είναι ο Χριστός», από τον οποίο λαμβάνει και «το ύδωρ το ζων». Βλέπεις πώς, ενώ η γυναίκα ζητούσε «το ύδωρ το ζων», ο Δεσπότης λέει κατάλληλα και με πολλή συνέπεια: «Πήγαινε να φωνάξεις τον άνδρα σου», σαν να της έλεγε: Εγώ θα σου το δώσω αυτό, αρκεί μόνο να κατανοήσεις καλά ποιος είναι αυτός από τον οποίο το ζητάς· διότι, εάν γίνει αυτό, θα ικανοποιηθεί και το αίτημά σου. Εξάλλου, μας δίνει και ένα παράδειγμα, ώστε να μη συνομιλούμε επί πολλή ώρα με μια γυναίκα χωρίς την παρουσία του άνδρα της, ούτε βέβαια να της χαρίζουμε κάτι που ζητά χωρίς εκείνον. Διότι, έστω κι αν αυτή δεν είχε νόμιμο σύζυγο, ωστόσο σε όσες έχουν και παντού πρέπει να τηρείται αυτό. Διότι αν ο Δεσπότης των πάντων, ο Κύριος κάθε πνοής, τήρησε αυτό, τι πρέπει να κάνουν εκείνοι που καθημερινά πολιορκούνται από λογισμούς και άτοπα πάθη; Γι' αυτό κι Εκείνος, αν και αναμάρτητος και απαθής, «διότι αμαρτία δεν έπραξε ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», ωστόσο, για δικό μας παράδειγμα και τύπο, δεν ανέχθηκε χωρίς τον σύνοικο ούτε περισσότερο χρόνο να συνομιλεί ούτε, σύμφωνα με το φαινόμενο και πρόχειρο νόημα του λόγου, να εκπληρώσει το αίτημα της γυναίκας.

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

«Δεν καταθλίβω τη δίψα σου· διότι εγώ με τη δίψα μου σε προσέλκυσα στη δίψα, υποκρίθηκα τον διψασμένο και τρώθηκα ως διψασμένος, για να δείξω εσένα διψασμένη. Πήγαινε, λοιπόν, φώναξε τον άνδρα σου και έλα». Η γυναίκα τότε απάντησε: «Δεν έχω άνδρα, αλίμονό μου». Και ο Πλάστης της είπε: «Όντως δεν έχεις· διότι πέντε είχες, τον έκτο όμως δεν τον έχεις, ώστε να λάβεις αγαλλίαση και απολύτρωση». Ώ, τι σοφά αινίγματα, τι σοφά σύμβολα μέσω των οποίων τα της Εκκλησίας ζωγραφίζονται στην πίστη της οσίας γυναίκας με χρώματα αληθινά, αμάραντα· διότι, με τον ίδιο τρόπο που εκείνη η γυναίκα, η πολύανδρη, αρνήθηκε τον άνδρα, έτσι και η Εκκλησία αρνήθηκε πολλούς θεούς ως άνδρες και τους εγκατέλειψε, και μνηστεύθηκε μέσα από τα ύδατα έναν Δεσπότη· εκείνη είχε πέντε άνδρες και τον έκτο δεν τον είχε, έτσι και τούτη (η Εκκλησία), εγκαταλείποντας τώρα τους πέντε της ασέβειας, λαμβάνει μέσα από τα ύδατα εσένα ως έκτο, ως αγαλλίαση και απολύτρωση.

Αν λοιπόν, λέγει, έχεις τέτοιο νερό, δώσε το σε εμένα, και δεν θα έρχομαι πλέον εδώ για να αντλώ. Βλέπεις πώς προτίμησε τον Κύριο από τον Ιακώβ; «Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς: Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ. Αποκρίθηκε η γυναίκα και του είπε: Δεν έχω άνδρα. Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς:

Της λέει ο Ιησούς: «Γυναίκα, πίστεψέ με ότι έρχεται ώρα που ούτε σε αυτό το βουνό ούτε στα Ιεροσόλυμα θα προσκυνήσετε τον Πατέρα. Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε.» —«Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου.» Επειδή, δηλαδή, την έβλεπε να επιμένει με σκοπό να λάβει, και να τον πιέζει να της δώσει, λέει: «Φώναξε τον άνδρα σου»· σαν να της υποδείκνυε ότι πρέπει και εκείνος να γίνει μέτοχος μαζί σου σε αυτήν τη δική μου δωρεά. Εκείνη όμως, βιαζόμενη αφενός να κρύψει την αλήθεια, αφετέρου δε να λάβει το δώρο, λέει: «Δεν έχω άνδρα». Ο Κύριος, λοιπόν, αποκαλύπτοντας τη δική του δύναμη μέσω της προφητείας, και τους προηγούμενους απαρίθμησε, και τον τωρινό που απέκρυπτε έλεγξε. Άραγε δυσανασχέτησε εκείνη ακούγοντας αυτά; Ή τον παράτησε και έφυγε; Καθόλου· αντίθετα, μάλλον θαύμασε και παραμένοντας ακόμα περισσότερο λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης»· και τον ρωτά για θεία δόγματα, και όχι για βιοτικά ζητήματα, όπως η υγεία του σώματος ή τα χρήματα· τόσο φιλοσοφημένη και φυσικά προικισμένη προς την αρετή ήταν η ψυχή της.