Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 4:19

<Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς.> Πάλι μόνο τα συνηθισμένα και λέει και φαντάζεται, και δεν κατανοεί απολύτως τίποτα από όσα λέγονται. Αλλά νομίζει ότι θα αποκτήσει όλη τη γενναιοδωρία του Σωτήρα μας με το να απαλλαγεί από μικρούς κόπους, και καθορίζει το μέτρο της χάριτος του Θεού με το να μη διψάει πλέον, μη δεχόμενη ούτε καν ως απλές έννοιες τα υψηλότερα νοήματα. <Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ.> Θα ήταν λοιπόν σωστό και καθόλου ψευδές να πει κανείς, ότι τα μυαλά των γυναικών είναι κάπως θηλυκά, και ότι μαλθακός νους κατοικεί στις γυναίκες, μην έχοντας καμία ικανότητα να κατανοήσουν κάτι γρήγορα. Ενώ η φύση των ανδρών είναι κάπως πιο ευμαθής και πολύ πιο έτοιμη για συλλογισμούς, έχοντας τον νου σε εγρήγορση για νήψη και, για να το πω έτσι, θερμό και ανδροπρεπή. Για αυτόν τον λόγο, νομίζω, την παρότρυνε να καλέσει τον άνδρα της, ελέγχοντάς την διακριτικά πως η καρδιά της ήταν μεν εντελώς αμαθής και ακατάλληλη για λόγους σοφίας, ενώ ταυτόχρονα οικονομούσε και κάτι άλλο άριστο μαζί με αυτό. <Λέγει σε αυτόν η γυναίκα: Δεν έχω άνδρα. Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς: Καλά είπες ότι δεν έχω άνδρα, διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτόν που έχεις τώρα δεν είναι άνδρας σου. Αυτό που είπες είναι αλήθεια. Λέγει σε αυτόν η γυναίκα.> Σε ποιον, λοιπόν, δεν θα ήταν ολοφάνερο ότι ο Σωτήρας δεν αγνοούσε βέβαια πως ήταν στερημένη από νόμιμο σύζυγο, αλλά χρησιμοποίησε την αναζήτηση του ανύπαρκτου άνδρα ως πρόφαση για να αποκαλύψει τα κρυμμένα;

Διότι πράγματι μόνο έτσι μπορούσε να την ωφελήσει, επειδή πλέον τον θαύμαζε όχι σαν έναν από εμάς, αλλά ως υπεράνθρωπο, χάρη στο ότι γνώριζε παραδόξως τα κρυφά της. Και αποδέχεται επωφελώς το ότι λέει πως δεν έχει άνδρα, αν και είχε διαφθαρεί με τόσους· διότι δεν είναι η συνεύρεση από φιληδονία, αλλά η κατά τον νόμο συναίνεση και ο σύνδεσμος από καθαρή αγάπη που συνιστούν τον ακατηγόρητο γάμο. «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Μόλις και μετά βίας αναλάμπει προς νήψη, και πάλι όχι τέλεια. Διότι αποκαλεί ακόμη προφήτη τον Δεσπότη των προφητών· ωστόσο αναδείχθηκε σταδιακά καλύτερη από ό,τι πριν, μη δυσανασχετώντας καθόλου με τους ελέγχους, αλλά προσλαμβάνοντας προς ωφέλειά της τη δύναμη που προήλθε από το θαύμα, και βγαίνοντας έτσι από το μαλθακό φρόνημα, ανεβαίνοντας σε κάποιον βαθμό σε έναν ανδρείο νου και εκτείνοντας τον οφθαλμό της καρδιάς της σε μια ασυνήθιστη θεωρία των πραγμάτων. Εξαιτίας αυτού βεβαίως είναι λογικό να θαυμάζουμε ταυτόχρονα την ανεξικακία και τη δύναμη του Σωτήρα μας, που μεταρρυθμίζει εύκολα τις απαίδευτες διάνοιες σε αξιοθαύμαστη κατάσταση. «Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε τούτο το όρος, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε. Λέγει σε αυτήν ο Ιησούς». Επειδή θεώρησε τον Κύριο ότι είναι όντως προφήτης και Ιουδαίος, υπερηφανεύεται πάρα πολύ για τα τοπικά της έθιμα και ισχυρίζεται ότι οι Σαμαρείτες έχουν αποφασίσει καλύτερα από την αντίληψη των Ιουδαίων.

Από πόρνη, λοιπόν, έγινε ευαγγελίστρια, και μετά από εκείνους τους ελέγχους φώναζε και έλεγε: «Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο που μου είπε όλα όσα έκανα· μήπως αυτός είναι ο Χριστός;» Εκείνος φανέρωσε τον βίο της και έφερε στο φως τα σφάλματά της, λέγοντάς της: «Διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτόν που έχεις τώρα δεν είναι δικός σου άνδρας». Αλλά ο έλεγχος δεν την πρόσβαλε, αλλά αντιθέτως την είλκυσε σε μεγαλύτερη οικειότητα. Διότι τέτοιες είναι οι γενναίες ψυχές: από τα ίδια πράγματα με τα οποία άλλοι σκανδαλίζονται, εκείνες διορθώνονται. Αν βέβαια ήταν κάποια άλλη από τις αγνώμονες, και θα είχε πληγωθεί από τους ελέγχους, και θα είχε απομακρυνθεί, και θα είχε κυριευθεί από οργή και αγανάκτηση. Αυτή όμως, μετά την κατηγορία, οικειώνεται ακόμη περισσότερο με τον Διδάσκαλο και τον ρωτά για υψηλότερα πνευματικά ζητήματα. Είπε δηλαδή: «Βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης»· και αφού τον γνώρισε μέσα από τη φανέρωση των δικών της αμαρτημάτων, τον θαυμάζει περισσότερο και τον ρωτά. Αυτά ήταν γνωρίσματα μιας ψυχής που επιθυμούσε να φιλοσοφεί πνευματικά. Διότι δεν ρωτά απολύτως τίποτα για βιοτικά ζητήματα, ούτε για χρήματα, ούτε για την υγεία του σώματος, ούτε για την απαλλαγή από τη φτώχεια της, μολονότι ζούσε σε έσχατη πτωχεία, αλλά ρωτά για τους ιερούς νόμους, για τον βίο των προγόνων και για τη λατρεία των πατέρων, λέγοντας: «Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε τούτο το βουνό· πώς λοιπόν εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα βρίσκεται ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε;»

Του λέει η γυναίκα: Κύριε, αντιλαμβάνομαι ότι είσαι προφήτης. Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, ενώ εσείς οι Ιουδαίοι λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε. Ποιον προφήτη εννοείς, γυναίκα; Εκείνον για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής, ότι Προφήτη θα αναστήσει για εσάς Κύριος ο Θεός σας μέσα από τους αδελφούς σας όμοιο με εμένα, ή κάποιον άλλον; Αυτόν εννοείς, γυναίκα, που αποκαλύπτει τα κρυφά της καρδιάς;

Διότι, αφού έλαβε την αποκάλυψη των αμαρτημάτων της από τον Δεσπότη, λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Ήταν το ίδιο γι' αυτήν σαν να έλεγε τον λόγο του Δαβίδ: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Και καθόταν ο Θεός, συνομιλώντας με τη γυναίκα. Ω της μεγάλης φιλανθρωπίας! Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ συνομιλεί με μια πόρνη γυναίκα. «Βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης. Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνάμε». Η πόρνη εισάγει συζήτηση περί δογμάτων, και επειδή νόμισε ότι ο Δεσπότης είναι προφήτης, δεν ζήτησε τίποτα το βιωτικό· Τον ομολόγησε Κύριο και δεν επιζήτησε περιουσία χρημάτων. «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Τον ομολόγησε Κύριο και δεν ζήτησε τίποτα περισσότερο από τα πατρικά δόγματα. «Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος, όπου πρέπει να προσκυνάμε». Διότι σε εκείνο το όρος, το Σώμωρ, ο Αβραάμ πρόσφερε τον ίδιο του τον υιό, τον Ισαάκ, ως θυσία στον Θεό, ενώ στα Ιεροσόλυμα ο Ιακώβ, κατεβαίνοντας στη Μεσοποταμία προς τον Λάβαν τον Σύρο, είδε κατά τη διάρκεια του ύπνου του την κλίμακα να εκτείνεται από τη γη έως τον ουρανό, και πάλεψε την πάλη με τον Θεό· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Θεός μού εμφανίστηκε στη Λούσα». Γι' αυτόν τον λόγο η γυναίκα άπτεται δογμάτων, και λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης».

Κύριε, κατανοώ ότι εσύ είσαι προφήτης· και πάλι θίγει δογματικά ζητήματα: Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε αυτό το όρος, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα βρίσκεται ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε. Παρατήρησε πώς αρπάζει τη δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων· παρατήρησε πώς τα λέει όλα με αποδείξεις από τις Γραφές.

Εις την Σαμαρείτιδα. Κατά την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Ας καταπιαστούμε λοιπόν σήμερα, αγαπητοί, στο μέτρο που παραχωρεί η θεία χάρη, με τους ευαγγελικούς θησαυρούς. Διότι η φιλομάθεια γύρω από αυτά κοσμεί τις ψυχές και ανυψώνει τη γήινη έξη προς τον ουρανό. Και πράγματι, η φιλομάθεια ήταν εκείνη που κατέστησε τη θαυμαστή εκείνη Σαμαρείτιδα από απλή υδροφόρο σε ένθεη· επειδή, βρίσκοντας τον θησαυρό των διδαγμάτων, έσπευσε ολόθερμα· ή μάλλον δεν τον βρήκε εκείνη, αλλά βρέθηκε η ίδια από αυτόν.

Διότι η υπόσχεση αφορούσε πνευματικά και όχι ορατά πράγματα. Γι' αυτό, αφού εξύψωσε τον νου της με τις υποσχέσεις, επιμένει ακόμη σε λόγια που αφορούν τα αισθητά, επειδή εκείνη δεν μπορούσε ακόμη να κατανοήσει την ακρίβεια των πνευματικών εννοιών. Διότι, εάν της έλεγε: «Εάν πιστέψεις σε εμένα, δεν πρόκειται να διψάσεις», δεν θα κατανοούσε τα λεγόμενά του, αφού δεν γνώριζε ποιος είναι αυτός που της μιλούσε, ούτε για ποια δίψα της έκανε λόγο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν έπραξε το ίδιο και με τους Ιουδαίους; Επειδή εκείνοι είχαν δει πολλά σημεία, ενώ αυτή δεν είχε δει κανένα σημείο, αλλά πρώτα άκουσε τα λόγια του. Γι' αυτό, λοιπόν, αποκαλύπτει τη δύναμή του μέσω της προφητείας και δεν προβαίνει αμέσως στον έλεγχο, αλλά τι λέει; «Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου και έλα εδώ». Εκείνη του λέει: «Δεν έχω άνδρα». Της απαντά ο Ιησούς: «Καλά είπες ότι "Δεν έχω άνδρα"· διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτός που έχεις τώρα δεν είναι άνδρας σου. Αυτό το είπες αληθινά». Του λέει η γυναίκα: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης».

Δεν δυσαρεστήθηκε, ούτε τον εγκατέλειψε και έφυγε, ούτε θεώρησε το γεγονός ως προσβολή, αλλά μάλλον τον θαυμάζει και προσκαρτερεί περισσότερο κοντά του. Διότι λέγει: «Βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Και πρόσεξε τη σύνεσή της. Ούτε σε αυτό το σημείο ενήργησε βεβιασμένα, αλλά ακόμη εξετάζει με προσοχή και θαυμάζει. Διότι το «Βλέπω», αυτό σημαίνει: «Μου φαίνεσαι ότι είσαι προφήτης». Έπειτα, επειδή υπέθεσε κάτι τέτοιο, δεν τον ρωτά για τίποτε το βιωτικό, ούτε για τη σωματική υγεία, ούτε για χρήματα, ούτε για πλούτο, αλλά αμέσως τον ρωτά για δόγματα. Διότι, τι λέγει; «Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε τούτο το όρος»· εννοώντας τον Αβραάμ και τους δικούς του, διότι λένε ότι εκεί προσφέρθηκε ως θυσία ο υιός του. «Και πώς εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα βρίσκεται ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνάμε;»

Αυτόν λοιπόν που βλασφήμησε κατά του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή κατά των θείων σημείων, και ο οποίος ούτε μέσω αυτών δεν απέβαλε την προηγούμενη δυσφημία, αυτόν τίποτε άλλο δεν θα τον διορθώσει. Και εφόσον δεν διορθώνεται, πώς θα ακολουθήσει η άφεση του αμαρτήματος; Γι' αυτό, εύλογα και θεοπρεπώς, ο σωτήριος Λόγος, η πηγή της αφέσεως, αποφάνθηκε ότι είναι ανάξιος κάθε συγγνώμης αυτός που με πείσμα μετέτρεψε τις θεουργίες σε βλασφημίες. Διότι, εφόσον δεν άφησε στον εαυτό του κανένα περιθώριο ούτε μεταμέλειας ούτε διόρθωσης για τις ύβρεις και τις βλασφημίες κατά του Πνεύματος, κάθε άλλο παρά πρόκειται να αξιωθεί της αφέσεως. Τον είδες να τρώει και να πίνει, και γι' αυτό Τον αποκαλείς φαγά και οινοπότη; Τον είδες να δέχεται αμαρτωλούς και τελώνες, και αυτό σε ώθησε να Τον αποκαλείς φίλο τελωνών και αμαρτωλών; Αλλά σου απομένουν τα υψηλά έργα, μέσω των οποίων, αν απομακρυνθείς από αυτές τις ύβρεις και καταφύγεις στη μετάνοια, θα βρεις την άφεση. Επειδή μιλούσε με γυναίκα, και μάλιστα Σαμαρείτιδα, και ζητούσε να πιει νερό από αυτήν, παρασύρθηκες εξαιτίας αυτού να σκέφτεσαι ταπεινά για Αυτόν; Και πώς, όπως ακριβώς έλαβες τη Σαμαρείτιδα ως αφορμή για πιο ταπεινή υπόληψη και γνώμη, δεν την έλαβες με τον ίδιο τρόπο και ως δασκάλα της πιο υψηλής αντίληψης; ‘

Διότι η γυναίκα, έχοντας στραφεί προς τη φιλοσοφία γρηγορότερα από ό,τι συνηθίζεται σε γυναίκα μέσω των λόγων του Σωτήρα, δεν προσπαθούσε πλέον ίσως να αποδείξει ότι τα δικά της υπερείχαν των Ισραηλιτών, όπως επεδίωκε αρχικά, αλλά, ενδίδοντας και βελτιούμενη από τη σωτήρια διδασκαλία, ζητούσε να μάθει το ορθότερο. Γι' αυτό και λέει, «οι πατέρες μας προσκύνησαν σε αυτό το όρος»· διότι αυτό ήταν που κυρίως εξύψωνε και αναδείκνυε την υπόληψη των Σαμαρειτών. Έτσι, θεωρώντας ότι βρίσκεται μπροστά σε προφήτη, ο οποίος εμπνέεται από το Πνεύμα για να διακρίνει όσα είναι άδηλα στους άλλους, επιζητούσε να μάθει από εκείνον την πιο αληθινή και τέλεια άποψη. Για τον λόγο αυτό, εισάγοντας το θέμα, έλεγε: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Ο δε φιλάνθρωπος Ιησούς πρώτα προαναγγέλλει το τέλος και των δύο, για να μην την λυπήσει προκρίνοντας την ιουδαϊκή λατρεία (διότι τι θα την στενοχωρούσε μια λατρεία που προτιμάται από τη δική της δοξασία, η οποία μετά από λίγο έμελλε να καταλήξει στο ίδιο τέλος;), και έπειτα διακηρύσσει τη διαφορά τους· λέγοντας: «εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς όμως προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε».

Καλά είπες, ότι δεν έχω άνδρα. Διότι πέντε άνδρες είχες, και αυτός που έχεις τώρα δεν είναι άνδρας σου· αυτό το είπες αληθινά. Του λέει η γυναίκα: Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης. Οι πατέρες μας προσκύνησαν σε τούτο το όρος, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνούμε.

Της λέει ο Ιησούς: «Γυναίκα, πίστεψέ με ότι έρχεται ώρα που ούτε σε αυτό το βουνό ούτε στα Ιεροσόλυμα θα προσκυνήσετε τον Πατέρα. Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε.» —«Πήγαινε, φώναξε τον άνδρα σου.» Επειδή, δηλαδή, την έβλεπε να επιμένει με σκοπό να λάβει, και να τον πιέζει να της δώσει, λέει: «Φώναξε τον άνδρα σου»· σαν να της υποδείκνυε ότι πρέπει και εκείνος να γίνει μέτοχος μαζί σου σε αυτήν τη δική μου δωρεά. Εκείνη όμως, βιαζόμενη αφενός να κρύψει την αλήθεια, αφετέρου δε να λάβει το δώρο, λέει: «Δεν έχω άνδρα». Ο Κύριος, λοιπόν, αποκαλύπτοντας τη δική του δύναμη μέσω της προφητείας, και τους προηγούμενους απαρίθμησε, και τον τωρινό που απέκρυπτε έλεγξε. Άραγε δυσανασχέτησε εκείνη ακούγοντας αυτά; Ή τον παράτησε και έφυγε; Καθόλου· αντίθετα, μάλλον θαύμασε και παραμένοντας ακόμα περισσότερο λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης»· και τον ρωτά για θεία δόγματα, και όχι για βιοτικά ζητήματα, όπως η υγεία του σώματος ή τα χρήματα· τόσο φιλοσοφημένη και φυσικά προικισμένη προς την αρετή ήταν η ψυχή της.